സര്വേ ഹ്യതിരഥാഃ ശൂരാഃ കീര്തിമന്തഃ പ്രതാപിനഃ । സൂര്യപാവകയോസ്തുല്യാസ്തേജസാ സമിതിംജയാഃ
അവർക്കെല്ലാം അതിവീരതയും പ്രശസ്തിയും ശക്തിയും ഉണ്ട്. അവർ സൂര്യനും അഗ്നിക്കും സമാനമായ തേജസ്സുള്ളവർ, യുദ്ധത്തിൽ ജയിച്ചവരാണ്.
യേഷാം യുധിഷ്ഠിരോ നേതാ ഗോപ്താ ച മധുസൂദനഃ । യോധൌ ച പാണ്ഡവൌ വീരൌ സവ്യസാചിവൃകോദരൌ
അവർക്കു നേതാവായി യുദ്ധിഷ്ഠിരനും, രക്ഷകനായി മധുസൂദനനും ഉണ്ട്. വീരനായ സവ്യാസാചിയും വൃക്കോദരനും അവരുടെ പ്രധാന യോദ്ധാക്കളാണ്.
നകുലഃ സഹദേവശ്ച ധൃഷ്ടദ്യുമ്നശ്ച പാര്ഷതഃ। സാത്യകിര്ദ്രുപദശ്ചൈവ ധൃഷ്ടകേതുശ്ച സാനുജഃ
നകുലനും സഹദേവനും പൃഷ്ടപുത്രനായ ധൃഷ്ടദ്യുമ്നനും സത്യകിയും ദ്രുപദനും സഹോദരനായ ധൃഷ്ടകേതുവും അവരോടൊപ്പം ഉണ്ട്.
ഉത്തമൌജാശ്ച പാഞ്ചാല്യോ യുധാമന്യുശ്ച ദുര്ജയഃ। ശിഖണ്ഡീ ക്ഷത്രദേവശ്ച തഥാ വൈരാടിരുത്തരഃ
പാഞ്ചാലനായ ഉത്തമൗജാസും ജയിക്കാനാവാത്ത യുധാമന്യുവും ശിഖണ്ഡിയും ക്ഷത്രദേവനും വിരാടിന്റെ മകനായ ഉത്തരനും അവരോടൊപ്പം ഉണ്ട്.
കാശയശ്ചേദയശ്ചൈവ മത്സ്യാഃ സര്വേ ച സൃഞ്ജയാഃ । വിരാടപുത്രോ ബഭ്രുശ്ച പാഞ്ചാലാശ്ച പ്രഭദ്രകാഃ
കാശിരാജാവും എദകന്മാരും എല്ലാ മത്സ്യരും ശ്രിഞ്ചയരും, വിരാടപുത്രനായ ബഭ്രുവും മഹത്വമുള്ള പാഞ്ചാലരും അവരോടൊപ്പം ഉണ്ട്.
യേഷാംമിന്ദ്രോഽപ്യകാമാനാം ന ഹരേത്പൃഥിവീമിമാമ്। വീരാണാം രണധീരാണാം യേ ഭിന്ദ്യുഃ പര്വതാനപി
ഇവരിൽ നിന്ന് ഈ ഭൂമി ഇന്ദ്രനും താൽപര്യമില്ലാതെ പിടിച്ചെടുക്കാൻ കഴിയില്ല. ഇവർ യുദ്ധത്തിൽ ഉറച്ച മനസ്സുള്ള വീരന്മാർ, പർവ്വതങ്ങൾ പോലും തകർക്കാൻ ശേഷിയുള്ളവർ.
താന്സര്വഗുണസംപന്നാനമനുഷ്യപ്രതാപിനഃ । ക്രോശതോ മമ ദുഷ്പുത്രോ യോദ്ധുമിച്ഛതി സഞ്ജയ
എല്ലാ ഗുണങ്ങളാലും മനുഷ്യശക്തിയാലും സമ്പന്നരായ ഇവരെ നേരിട്ട്, എന്റെ ദുഷ്ടപുത്രൻ ഉച്ചത്തിൽ വിളിച്ചു യുദ്ധം ചെയ്യാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നു, സഞ്ജയ.
ഉഭൌ സ്വ ഏകജാതീയൌ തഥോഭൌ ഭൂമിഗോചരൌ । അഥ കസ്മാത്പാണ്ഡവാനാമേകതോ മന്യസേ ജയമ്
രണ്ടു കൂട്ടരും ഒരേ വംശത്തിൽ പിറന്നവരും ഭൂമിയിൽ സഞ്ചരിക്കുന്നവരുമാണ്. എന്നാൽ പാണ്ഡവന്മാർക്ക് മാത്രമേ ജയമുണ്ടാകുമെന്ന് നീ എന്തുകൊണ്ട് കരുതുന്നു?
പിതാമഹം ച ദ്രോണം ച കൃപം കര്ണം ച ദുര്ജയമ്। ജയദ്രഥം സോമദത്തമശ്വത്ഥാമാനമേവ ച
പിതാമഹനും ദ്രോണനും കൃപനും ജയിക്കാൻ കഴിയാത്ത കർണ്ണനും ജയദ്രഥനും സോമദത്തനും അശ്വത്താമനും അവിടെ ഉണ്ട്.
സുതേജസോ മഹേഷ്വാസാനിന്ദ്രോഽപി സഹിതോഽമരൈഃ । അശക്തഃ സമരേ ജേതും കിം പുനസ്താത പാണ്ഡവാഃ
വലിയ തേജസ്സും ശക്തമായ വില്ലും ഉള്ളവരാണ് അവർ. ഇന്ദ്രനും ദേവതകളും ചേർന്നാലും യുദ്ധത്തിൽ അവരെ ജയിക്കാൻ കഴിയില്ല; പിന്നെ, അച്ഛാ, പാണ്ഡവന്മാർക്ക് എങ്ങനെ സാധിക്കും?
സര്വേ ച പൃഥിവീപാലാ മദര്ഥേ താത പാണ്ഡവാന്। ആര്യാഃ ശസ്ത്രഭൃതഃ ശൂരാഃ സമര്ഥാഃ പ്രതിബാധിതും
എന്റെ കാരണത്താൽ, അച്ഛാ, ഭൂമിയിലെ എല്ലാ രാജാക്കളും, ഉത്തമരും ധൈര്യശാലികളും ആയുധധാരികളും, പാണ്ഡവന്മാരെ എതിർക്കാൻ തയ്യാറായിരിക്കുന്നു.
ന മാമകാന്പാണ്ഡവാസ്തേ സമര്ഥാഃ പ്രതിവീക്ഷിതുമ് । പരാക്രാന്തോ ഹ്യഹം പാണ്ഡൂന്സപുത്രാന്യോദ്ധുമാഹവേ
പാണ്ഡവന്മാർക്ക് എന്റെ സൈന്യത്തെ നേരിടാൻ കഴിയില്ല; ഞാൻ എന്റെ മക്കളോടൊപ്പം യുദ്ധത്തിനായി മുന്നോട്ട് വന്നിരിക്കുന്നു.
മത്പ്രിയം പാര്ഥിവാഃ സര്വേ യേ ചികീര്ഷന്തി ഭാരത । തേ താനാവാരയിഷ്യന്തി ഐണേയാനിവ തന്തുനാ
എന്നെ സന്തോഷിപ്പിക്കാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്ന എല്ലാ രാജാക്കളും, ഭാരത, ആ പാണ്ഡവന്മാരെയും സൂചിയെ നൂലുകൊണ്ട് പിടിച്ചിരുത്തുന്നതുപോലെ എളുപ്പത്തിൽ തടയും.
മഹതാ രഥവംശേന ശരജാലൈശ്ച മാമകൈഃ । അഭിദ്രുതാ ഭവിഷ്യന്തി പാഞ്ചാലാഃ പാണ്ഡവൈഃ സഹ
എന്റെ സൈനികരുടെ വലിയ രഥസേനയും അമ്പുകളുടെ മഴയും കൊണ്ട്, പാഞ്ചാലന്മാരും പാണ്ഡവന്മാരുമൊത്തുകൂടി അടിച്ചമർത്തപ്പെടും.
ഉന്മത്ത ഇവ മേ പുത്രോ വിലപത്യേഷ സഞ്ജയ। ന ഹി ശക്തോ രമേ ജേതും ധര്മരാജം യുധിഷ്ഠിരമ്
എന്റെ മകൻ ഒരു ഭ്രാന്തനെപ്പോലെ സംസാരിക്കുന്നു, സഞ്ജയ; യുദ്ധത്തിൽ ധർമ്മത്തിൽ ഉറച്ച യുദ്ധിഷ്ഠിരനെ ജയിക്കാൻ അവനു കഴിയില്ല.
ജാനാതി ഹി യഥാ ഭീഷ്മഃ പാണ്ഡവാനാം യശസ്വിനാമ്। ബലവത്താം സപുത്രാണാം ധര്മജ്ഞാനാം മഹാത്മനാമ്
ഭീഷ്മൻ പാണ്ഡവന്മാരുടെയും അവരുടെ മക്കളുടെയും ശക്തിയും ധർമ്മബോധവും മഹാത്മ്യതയും നന്നായി അറിയുന്നു.
യതോ നാരോചയദയം വിഗ്രഹം തൈര്മഹാത്മഭിഃ। കിം തു സഞ്ജയ മേ ബ്രൂഹി പുനസ്തേഷാം വിചേഷ്ടിതമ്
അതിനാൽ അവൻ ആ മഹാത്മാക്കളുമായി യുദ്ധം ചെയ്യാൻ സമ്മതിച്ചില്ല; എന്നാൽ, സഞ്ജയ, അവരുടെ പ്രവൃത്തികൾ വീണ്ടും എനിക്കു പറയൂ.
കസ്താംസ്തരസ്വിനോ ഭൂയഃ സന്ദീപയതി പാണ്ഡവാന്। അര്ചിഷ്മതോ മഹേഷ്വാസാന്ഹവിഷാ പാവകാനിവ
ആ വേഗമുള്ള, പ്രകാശമുള്ള, മഹാശരധാരികളായ പാണ്ഡവന്മാരെ, ഹോമം അഗ്നിയെ ഉണർത്തുന്നതുപോലെ, വീണ്ടും ഉണർത്തുന്നത് ആരാണ്?
ധൃഷ്ടദ്യുമ്നഃ സദൈവൈതാന്സന്ദീപയതി ഭാരത। യുദ്ധ്യധ്വമിതി മാഭൈഷ്ട യുദ്ധാദ്ഭരതസത്തമാഃ
പാണ്ഡവന്മാരെ എന്നും ഉത്സാഹിപ്പിക്കുന്നവൻ ദൃഷ്ടദ്യുമ്നനാണ്, ഭാരത; 'യുദ്ധം ചെയ്യൂ, ഭയപ്പെടേണ്ട, ഭാരതശ്രേഷ്ഠന്മാരേ' എന്നു അവൻ പറയുന്നു.
യേ കേചിത്പാര്ഥിവാസ്തത്ര ധാര്തരാഷ്ട്രേണ സംവൃതാഃ। യുദ്ധേ സമാഗമിഷ്യന്തി തുമുലേ ശസ്ത്രസങ്കുലേ
അവിടെ ധൃതരാഷ്ട്രപുത്രനോടൊപ്പം ചേർന്നിരിക്കുന്ന രാജാക്കന്മാർ, ആ വലിയ ആയുധസംഘർഷമുള്ള യുദ്ധത്തിൽ ഒന്നിച്ചെത്തും.
താന്സര്വാനാഹവേ ക്രുദ്ധാന്സാനുബന്ധാന്സമാഗതാന്। അഹമേകഃ സമാദാസ്യേ തിമിര്യത്സ്യാനിവോദകാത്
യുദ്ധത്തിനായി കോപത്തോടെ കൂട്ടത്തോടെ വന്നവരെ, അവരുടെ അനുചരന്മാരോടൊപ്പം, ഞാൻ ഒറ്റയ്ക്ക് കീഴടക്കും, വെള്ളം ഇരുണ്ടിയെ നീക്കം ചെയ്യുന്നതുപോലെ.
ഭീഷ്മം ദ്രോണം കൃപം കര്ണം ദ്രൌണിം ശല്യം സുയോധനമ് । ഏതാംശ്ചാപി നിരോത്സ്യാമി വേലേവ മകരാലയമ്
ഭീഷ്മൻ, ദ്രോണൻ, കൃപൻ, കർണ്ണൻ, ദ്രൗണിയൻ, ശല്യൻ, സുയോധനൻ—ഇവരെയും ഞാൻ തീരം സമുദ്രത്തെ തടയുന്നതുപോലെ തടയും.
തഥാ ബ്രുവന്തം ധര്മാത്മാ പ്രാഹ രാജാ യുധിഷ്ഠിരഃ। തവ ധൈര്യം ച വീര്യം ച പാഞ്ചാലഃ പാണ്ഡവൈഃ സഹ
അങ്ങനെ പറഞ്ഞവനോടു ധർമ്മനിഷ്ഠനായ രാജാവ് യുദ്ധിഷ്ഠിരൻ പറഞ്ഞു: 'നിന്റെ ധൈര്യവും ശക്തിയും, പാഞ്ചാലന്മാരോടും പാണ്ഡവന്മാരോടും കൂടിയുള്ളത്—'
സര്വേ സമധിരൂഢാഃ സ്മ സങ്ഗ്രാമാന്നഃ സമുദ്ധര । ജാനാമി ത്വാം മഹാബാഹോ ക്ഷത്രധര്മേ വ്യവസ്ഥിതമ്
'നാം എല്ലാവരും യുദ്ധത്തിനായി പൂർണ്ണമായി ഒരുക്കിയിരിക്കുന്നു; ഈ യുദ്ധത്തിൽ നിന്നു ഞങ്ങളെ രക്ഷിക്കണം. മഹാബാഹുവേ, നീ ക്ഷത്രധർമ്മത്തിൽ ഉറച്ചവനാണെന്ന് ഞാൻ അറിയുന്നു.'
സമര്ഥമേകം പര്യാപ്തം കൌരവാണാം വിനിഗ്രഹേ । പുരസ്താദുപയാതാനാം കൌരവാണാം യുയുത്സതാമ്
'യുദ്ധത്തിനായി മുന്നോട്ട് വന്ന കൌരവന്മാരെ കീഴടക്കാൻ നീ ഒരാളായി മതിയാകും, അതിന് കഴിവുള്ളവനുമാണ് നീ.'
ഭവത്താ യദ്വിധാതവ്യം തന്നഃ ശ്രേയഃ പരംതപ। സങ്ഗ്രാമാദപയാതാനാം ഭഗ്നാനാം ശരണൈഷിണാമ്
'ശത്രുക്കളെ ഭയപ്പെടുത്തുന്നവനേ, നീ എന്ത് തീരുമാനിച്ചാലും അതാണ് ഞങ്ങൾക്ക് ഏറ്റവും നല്ലത്; യുദ്ധത്തിൽ തോറ്റു രക്ഷ തേടുന്നവർക്കു.'
പൌരുഷം ദര്ശയഞ്ശൂരോ യസ്തിഷ്ഠേദഗ്രതഃ പുമാന്। ക്രീണീയാത്തം സഹസ്രേണ ഇതി നീതിമതാം മതമ്
'മുന്നിൽ നിന്ന് ധൈര്യം കാണിച്ചുനിൽക്കുന്ന വീരനെ ആയിരം പ്രതിഫലം നൽകി ആദരിക്കണം എന്നതാണ് ജ്ഞാനികളുടെ അഭിപ്രായം.'
സ ത്വം ശൂരശ്ച വീരശ്ച വിക്രാന്തശ്ച നരര്ഷഭ । ഭയാര്താനാം പരിത്രാതാ സംയുഗേഷു ന സംശയഃ
'നീ ധൈര്യശാലിയും വീരനുമാണ്, പുരുഷശ്രേഷ്ഠനാണ്; യുദ്ധത്തിൽ ഭയത്താൽ വിറയുന്നവരെ രക്ഷിക്കുന്നവനാണെന്നതിൽ സംശയമില്ല.'
ഏവം ബ്രുവതി കൌന്തേയേ ധര്മാത്മനി യുധിഷ്ഠിരേ। ധൃഷ്ടദ്യുമ്ന ഉവാചേദം മാം വചോ ഗതസാധ്വസമ് । സര്വാഞ്ജനപദാന്സൂത യോധാ ദുര്യോധനസ്യ യേ
കുന്തിദേവിയുടെ മകനായ യുദ്ധിഷ്ഠിരൻ ധർമ്മത്തിൽ ഉറച്ചവൻ ഇങ്ങനെ സംസാരിക്കുമ്പോൾ, ഭയം വിട്ട ദൃഷ്ടദ്യുമ്നൻ എന്നോട് പറഞ്ഞു: 'സൂത, ദുര്യോധനന്റെ സൈന്യത്തിൽ ഉള്ള എല്ലാ യോദ്ധാക്കളെയും—'
സബാഹ്ലികാന്കുരൂന്ബ്രൂയാഃ പ്രാതിപേയാഞ്ശരദ്വതഃ । സൂതപുത്രം തഥാ ദ്രോണം സഹപുത്രം ജയദ്രഥമ്
'—ബാഹ്ലികന്മാരെയും, കുരുക്കളെയും, പ്രതീപന്റെ പുത്രന്മാരെയും, ശരദ്വതിനെ, സൂതപുത്രനെയും, ദ്രോണനും അവന്റെ മകനെയും, ജയദ്രഥനെയും—'