കേകയാ ഭ്രാതരഃ പഞ്ച സര്വേ ലോഹിതകധ്വജാഃ । അക്ഷൌഹിണീപരിവൃതാഃ പാണ്ഡവാനഭിസംശ്രിതാഃ
കേക്കയ ദേശത്തിലെ അഞ്ചു സഹോദരന്മാർ, എല്ലാവരും ചുവപ്പുനിറത്തിലുള്ള പതാകകൾ ഉയർത്തി, ഓരോരുത്തരും അക്ഷൗഹിണി സൈന്യങ്ങളുമായി പാണ്ഡവരുടെ പക്ഷത്ത് ചേർന്നു.
ഏതാനേതാവതസ്തത്ര താനപശ്യം സമാഗതാന്। യേ പാണ്ഡവാര്ഥേ യോത്സ്യന്തി ധാര്തരാഷ്ട്രസ്യ വാഹിനീമ്
പാണ്ഡവരുടെ വേണ്ടി ധൃതരാഷ്ട്രന്റെ സൈന്യത്തിനെതിരെ യുദ്ധം ചെയ്യാൻ ഒരുമിച്ചെത്തിയ എല്ലാവരെയും ഞാൻ അവിടെ കണ്ടു.
യോ വേദ `മാനുഷം വ്യൂഹം ദൈവം ഗാന്ധര്വമാസുരമ്। സ തത്ര സേനാപ്രമുഖേ ധൃഷടദ്യുമ്നോ മഹാരഥഃ
മാനുഷ, ദൈവ, ഗന്ധർവ, അസുര വ്യൂഹങ്ങൾ അറിയുന്ന മഹാരഥനായ ധൃഷ്ടദ്യുമ്നൻ അവിടെ സൈന്യത്തിന്റെ മുൻപിൽ നിന്നു.
ഭീഷ്മഃ ശാന്തനവോ രാജന്ഭാഗഃ ക്ലൃപ്തഃ ശിഖണ്ഡിനഃ തം വിരാടോഽനുസംയാതാ സാര്ധം മത്സ്യൈഃ പ്രഹാരിഭിഃ
ശാന്തനുവിന്റെ മകൻ ഭീഷ്മൻ, ശിഖണ്ഡിയുടെ വിഭാഗത്തിൽ നിയോഗിക്കപ്പെട്ടു; വിരാടൻ, മത്സ്യരാജാക്കന്മാരെയും കൂട്ടി അവനെ പിന്തുടർന്നു.
ജ്യേഷ്ഠസ്യ പാണ്ഡുപുത്രസ്യ ഭാഗോ മദ്രാധിപോ ബലീ। തൌ തു തത്രാബ്രുവന്കേചിദ്വിഷമൌ നോ മതാവിതി
പാണ്ഡുവിന്റെ മൂത്ത മകന്റെ വിഭാഗത്തിൽ ശക്തനായ മദ്രരാജാവിനെ നിയോഗിച്ചു; എന്നാൽ ചിലർ അവിടെ 'നമ്മുടെ അഭിപ്രായം വ്യത്യസ്തമാണ്' എന്നു പറഞ്ഞു.
ദുര്യോധനഃ സഹസുതഃ സാര്ധം ഭ്രാതൃശതേന ച। പ്രാച്യാശ്ച ദാക്ഷിണാത്യാശ്ച ഭീമസേനസ്യ ഭാഗതഃ
ദുര്യോധനൻ തന്റെ പുത്രന്മാരും നൂറു സഹോദരന്മാരും കൂടെ, കിഴക്കേയും തെക്കേയും നിന്നുള്ള വീരന്മാരും ഭീമസേനന്റെ വിഭാഗത്തിൽ ചേർന്നു.
അര്ജുനസ്യ തു ഭാഗേന കര്ണേ വൈകര്തനോ മതഃ। അശ്വത്ഥാമാ വികര്ണശ്ച സൈന്ധവശ്ച ജയദ്രഥഃ
അർജുനന്റെ വിഭാഗത്തിൽ വികർതനപുത്രനായ കർണൻ പ്രധാനവീരനായി കണക്കാക്കി; അശ്വത്താമൻ, വികർണൻ, സിന്ധുരാജാവ്, ജയദ്രഥൻ എന്നിവരും അവിടെയുണ്ട്.
അശക്യാശ്ചൈവ യേ കേചിത്പൃഥിവ്യാം ശൂരമാനിനഃ । സര്വാംസ്താനര്ജുനഃ പാര്ഥഃ കല്പയാമാസ ഭാഗതഃ
ഭൂമിയിൽ തങ്ങളാണ് ജയിക്കാൻ കഴിയാത്ത വീരന്മാർ എന്നു കരുതുന്ന എല്ലാവരെയും പൃഥയുടെ മകൻ അർജുനൻ തന്റെ വിഭാഗത്തിൽ ചേർത്തു.
മഹേഷ്വാംസാ രാജപുത്രാ ഭ്രാതരഃ പഞ്ച കേകയാഃ । കേകയാനേവ ഭാഗേന കൃത്വാ യോത്സ്യന്തി സംയുഗേ
വലിയ വില്ലുകൾ കൈവശമുള്ള രാജപുത്രന്മാരായ കേക്കയ ദേശത്തിലെ അഞ്ചു സഹോദരന്മാരെ കേക്കയ വിഭാഗത്തിൽ ചേർത്ത് അവർ യുദ്ധത്തിൽ പോരാടും.
തേഷാമേവ കൃതോ ഭാഗോ മാലവാഃ സാല്വകാസ്തഥാ। ത്രിഗര്താനാം ച വൈ മുഖ്യൌ യൌ തൌ സംശപ്തകാവിതി
അവരുടെ വിഭാഗത്തിൽ തന്നെ മാലവരും സാൽവരും ചേർത്തു; കൂടാതെ സംശപ്തകരെന്നറിയപ്പെടുന്ന ത്രിഗർത്തരുടെ രണ്ടു പ്രധാനവീരന്മാരും അവിടെ ഉണ്ടായിരുന്നു.
ദുര്യോധനസുതാഃ സര്വേ തഥാ ദുഃശാസനസ്യ ച। സൌഭദ്രേണ കൃതോ ഭാഗോ രാജാ ചൈവ ബൃഹദ്ബലഃ
ദുര്യോധനന്റെ എല്ലാ പുത്രന്മാരെയും ദുഃശാസനന്റെ പുത്രന്മാരെയും കൂടി, സുഭദ്രയുടെ മകൻ അഭിമന്യുവിന്റെ വിഭാഗത്തിൽ ചേർത്തു; രാജാവ് ബൃഹദ്ബലനും അവിടെയുണ്ട്.
ദ്രൌപദേയാ മഹേഷ്വാസാഃ സുവര്ണവികൃതധ്വജാഃ । ധൃഷ്ടദ്യുമ്നമുഖാ ദ്രോണമഭിയാസ്യന്തി ഭാരത
ദ്രൗപദിയുടെ പുത്രന്മാർ, പൊന്നുകൊണ്ട് അലങ്കരിച്ച പതാകയുമായി, ധൃഷ്ടദ്യുമ്നൻ മുന്നിൽ നിന്ന് നയിച്ച്, ദ്രോണനോട് നേരിട്ട് പോരാടാൻ പുറപ്പെട്ടു, ഭാരത.
ചേകിതാനഃ സോമദത്തം ദ്വൈരഥേ യോദ്ധുമിച്ഛതി। ഭോജം തു കൃതവര്മാണം യുയുധാനോ യുയുത്സതി
ചെകിതാനൻ സോമദത്തനോടൊപ്പം ഏകലവ്യത്തിൽ യുദ്ധം ചെയ്യാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നു. യുയുതാനൻ ബോജകുലത്തിലെ കൃതവർമ്മനോടാണ് പോരാട്ടത്തിന് തയ്യാറെടുക്കുന്നത്.
സഹദേവസ്തു മാദ്രേയഃ ശൂരഃ സംക്രന്ദനോ യുധി। സ്വമംശം കല്പയാമാസ ശ്യാലം തേ സുബലാത്മജമ്
മാദ്രിയുടെ വീരപുത്രനായ സഹദേവൻ, യുദ്ധത്തിൽ അതി ധൈര്യശാലിയായവൻ, സുബലപുത്രനായ നിന്റെ ശ്യാലനോടാണ് തന്റെ ഭാഗം നിശ്ചയിച്ചത്.
ഉലൂകം ചൈവ കൈതവ്യം യേ ച സാരസ്വതാ ഗണാഃ। നകുലഃ കല്പയാമാസ ഭാഗം മാദ്രവതീസുതഃ
മാദ്രവതിയുടെ മകനായ നകുലൻ, കൈതവപുത്രനായ ഉലൂകനെയും സർസ്വതഗണങ്ങളെയും നേരിടാനാണ് തന്റെ ഭാഗം നിശ്ചയിച്ചത്.
യേ ചാന്യേ പാര്ഥിവാ രാജന്പ്രത്യുദ്യാസ്യന്തി സങ്ഗരേ। സമാഹ്വാനേന താംശ്ചാപി പാണ്ഡുപുത്രാ അകല്പയന്
രാജാവേ, യുദ്ധത്തിൽ എതിരാളികളായി ഉയിർക്കുന്ന മറ്റു രാജാക്കന്മാരെയും പാണ്ഡുവംശജന്മാർ നേരിട്ട് വെല്ലുവിളിച്ചു.
ഏവമേഷാമനീകാനി പ്രവിഭക്താനി ഭാഗശഃ। യത്തേ കാര്യം സപുത്രസ്യ ക്രിയതാം തദകാലികമ്
ഇങ്ങനെ ഈ സൈന്യങ്ങൾ ഓരോ വിഭാഗങ്ങളായി വിഭജിച്ചിരിക്കുന്നു. നിന്റെ മകനു വേണ്ടിയുള്ള ശേഷിച്ച കാര്യങ്ങൾ ഉടൻ നിർവഹിക്കണം.
ന സന്തി സര്വേ പുത്രാ മേ മൂഢാ ദുര്ദ്യൂതദേവിനഃ। യേഷാം യുദ്ധം ബലവതാ ഭീമേന രണമൂര്ധനി
എന്റെ എല്ലാ മക്കളും അവിവേകികളും ദുഷ്ടമായ പാശക്രീഡയിൽ നശിച്ചവരുമല്ല. ശക്തനായ ഭീമനോടൊപ്പം യുദ്ധഭൂമിയിൽ പോരാടുന്നവരും ഉണ്ട്.
രാജാനഃ പാര്ഥിവാഃ സര്വേ പ്രോക്ഷിതാഃ കാലധര്മണാ । ഗാണ്ഡീവാഗ്നിം പ്രവേക്ഷ്യന്തി പതങ്ഗാ ഇവ പാവകമ്
സമയത്തിന്റെ നിയമം കൊണ്ടു സ്പർശിക്കപ്പെട്ട എല്ലാ രാജാക്കന്മാരും ഗാണ്ഡീവം എന്ന അഗ്നിയിലേക്കു പുഴുക്കൾ തീയിൽ ചാടുന്നതുപോലെ കടന്നുപോകും.
വിദ്രുതാം വാഹിനീം മന്യേ കൃതവൈരൈര്മഹാത്മഭിഃ । താം രണേ കേഽനുയാസ്യന്തി പ്രഭഗ്നാം പാണ്ഡവൈര്യുധി
വലിയ ആത്മാക്കളായ ശത്രുക്കൾ സൈന്യത്തെ ചിതറിക്കും എന്ന് ഞാൻ കരുതുന്നു. പാണ്ഡവന്മാരെതിരെ യുദ്ധത്തിൽ തകർന്ന ആ കൂട്ടത്തെ ആരാണ് പിന്തുടരുക?
സര്വേ ഹ്യതിരഥാഃ ശൂരാഃ കീര്തിമന്തഃ പ്രതാപിനഃ । സൂര്യപാവകയോസ്തുല്യാസ്തേജസാ സമിതിംജയാഃ
അവർക്കെല്ലാം അതിവീരതയും പ്രശസ്തിയും ശക്തിയും ഉണ്ട്. അവർ സൂര്യനും അഗ്നിക്കും സമാനമായ തേജസ്സുള്ളവർ, യുദ്ധത്തിൽ ജയിച്ചവരാണ്.
യേഷാം യുധിഷ്ഠിരോ നേതാ ഗോപ്താ ച മധുസൂദനഃ । യോധൌ ച പാണ്ഡവൌ വീരൌ സവ്യസാചിവൃകോദരൌ
അവർക്കു നേതാവായി യുദ്ധിഷ്ഠിരനും, രക്ഷകനായി മധുസൂദനനും ഉണ്ട്. വീരനായ സവ്യാസാചിയും വൃക്കോദരനും അവരുടെ പ്രധാന യോദ്ധാക്കളാണ്.
നകുലഃ സഹദേവശ്ച ധൃഷ്ടദ്യുമ്നശ്ച പാര്ഷതഃ। സാത്യകിര്ദ്രുപദശ്ചൈവ ധൃഷ്ടകേതുശ്ച സാനുജഃ
നകുലനും സഹദേവനും പൃഷ്ടപുത്രനായ ധൃഷ്ടദ്യുമ്നനും സത്യകിയും ദ്രുപദനും സഹോദരനായ ധൃഷ്ടകേതുവും അവരോടൊപ്പം ഉണ്ട്.
ഉത്തമൌജാശ്ച പാഞ്ചാല്യോ യുധാമന്യുശ്ച ദുര്ജയഃ। ശിഖണ്ഡീ ക്ഷത്രദേവശ്ച തഥാ വൈരാടിരുത്തരഃ
പാഞ്ചാലനായ ഉത്തമൗജാസും ജയിക്കാനാവാത്ത യുധാമന്യുവും ശിഖണ്ഡിയും ക്ഷത്രദേവനും വിരാടിന്റെ മകനായ ഉത്തരനും അവരോടൊപ്പം ഉണ്ട്.
കാശയശ്ചേദയശ്ചൈവ മത്സ്യാഃ സര്വേ ച സൃഞ്ജയാഃ । വിരാടപുത്രോ ബഭ്രുശ്ച പാഞ്ചാലാശ്ച പ്രഭദ്രകാഃ
കാശിരാജാവും എദകന്മാരും എല്ലാ മത്സ്യരും ശ്രിഞ്ചയരും, വിരാടപുത്രനായ ബഭ്രുവും മഹത്വമുള്ള പാഞ്ചാലരും അവരോടൊപ്പം ഉണ്ട്.
യേഷാംമിന്ദ്രോഽപ്യകാമാനാം ന ഹരേത്പൃഥിവീമിമാമ്। വീരാണാം രണധീരാണാം യേ ഭിന്ദ്യുഃ പര്വതാനപി
ഇവരിൽ നിന്ന് ഈ ഭൂമി ഇന്ദ്രനും താൽപര്യമില്ലാതെ പിടിച്ചെടുക്കാൻ കഴിയില്ല. ഇവർ യുദ്ധത്തിൽ ഉറച്ച മനസ്സുള്ള വീരന്മാർ, പർവ്വതങ്ങൾ പോലും തകർക്കാൻ ശേഷിയുള്ളവർ.
താന്സര്വഗുണസംപന്നാനമനുഷ്യപ്രതാപിനഃ । ക്രോശതോ മമ ദുഷ്പുത്രോ യോദ്ധുമിച്ഛതി സഞ്ജയ
എല്ലാ ഗുണങ്ങളാലും മനുഷ്യശക്തിയാലും സമ്പന്നരായ ഇവരെ നേരിട്ട്, എന്റെ ദുഷ്ടപുത്രൻ ഉച്ചത്തിൽ വിളിച്ചു യുദ്ധം ചെയ്യാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നു, സഞ്ജയ.
ഉഭൌ സ്വ ഏകജാതീയൌ തഥോഭൌ ഭൂമിഗോചരൌ । അഥ കസ്മാത്പാണ്ഡവാനാമേകതോ മന്യസേ ജയമ്
രണ്ടു കൂട്ടരും ഒരേ വംശത്തിൽ പിറന്നവരും ഭൂമിയിൽ സഞ്ചരിക്കുന്നവരുമാണ്. എന്നാൽ പാണ്ഡവന്മാർക്ക് മാത്രമേ ജയമുണ്ടാകുമെന്ന് നീ എന്തുകൊണ്ട് കരുതുന്നു?
പിതാമഹം ച ദ്രോണം ച കൃപം കര്ണം ച ദുര്ജയമ്। ജയദ്രഥം സോമദത്തമശ്വത്ഥാമാനമേവ ച
പിതാമഹനും ദ്രോണനും കൃപനും ജയിക്കാൻ കഴിയാത്ത കർണ്ണനും ജയദ്രഥനും സോമദത്തനും അശ്വത്താമനും അവിടെ ഉണ്ട്.
സുതേജസോ മഹേഷ്വാസാനിന്ദ്രോഽപി സഹിതോഽമരൈഃ । അശക്തഃ സമരേ ജേതും കിം പുനസ്താത പാണ്ഡവാഃ
വലിയ തേജസ്സും ശക്തമായ വില്ലും ഉള്ളവരാണ് അവർ. ഇന്ദ്രനും ദേവതകളും ചേർന്നാലും യുദ്ധത്തിൽ അവരെ ജയിക്കാൻ കഴിയില്ല; പിന്നെ, അച്ഛാ, പാണ്ഡവന്മാർക്ക് എങ്ങനെ സാധിക്കും?