ശേഷയേദശനിര്ദീപ്തോ വിപതന്മൂര്ധ്നി സഞ്ജയ। ന തു ശേഷം ശരാസ്താത കുര്യുരസ്താഃ കിരീടിനാ
സഞ്ജയ, ഇന്ധനം ഇല്ലാതെ ജ്വലിക്കുന്ന തീ വീഴുന്ന തലയിൽ പോലും ശേഷിക്കാം; പക്ഷേ കിരീടധാരിയായവൻ വിടുന്ന അമ്പുകൾ ഒരു അവശിഷ്ടവും ശേഷിപ്പിക്കില്ല.
അപി ചാസ്യന്നിവാഭാതി നിഘ്നന്നിവ ധനഞ്ജയഃ । ഉദ്ധരന്നിവ കായേഭ്യഃ ശിരാംസി ശരവൃഷ്ടിഭിഃ
അവൻ അമ്പുകളുടെ മഴയിൽ തലകൾ ശരീരത്തിൽ നിന്ന് വേർപെടുത്തുമ്പോൾ, ധനഞ്ജയൻ ഭക്ഷിക്കുന്നതുപോലെയും കൊല്ലുന്നതുപോലെയും ഉയർത്തുന്നതുപോലെയും തോന്നുന്നു.
അപി ബാണമയം തേജഃ പ്രദീപ്തമിവ സര്വതഃ । ഗാണ്ഡീവോത്ഥം ദഹേതാജൌ പുത്രാണാം മമ വാഹിനീ
യുദ്ധഭൂമിയിൽ ഗാണ്ഡീവത്തിൽ നിന്നുള്ള അമ്പുകളുടെ തീപോലുള്ള ശക്തി എന്റെ മക്കളുടെ സൈന്യത്തെ ചുറ്റും കത്തിച്ചുപോകുംപോലെയാണ്.
അപി സാ രഥഘോഷേണ ഭയാര്താ സവ്യസാചിനഃ । വിത്രസ്താ ബഹുധാ സേനാ ഭാരതീ പ്രതിഭാതി മേ
സവ്യാസാചിയുടെ രഥത്തിന്റെ ശബ്ദം കേട്ട് ഭയപ്പെട്ട് ഭാരതസൈന്യം പലവിധത്തിൽ വിറയക്കുന്നവരായി എനിക്ക് തോന്നുന്നു.
യഥാ കക്ഷം മഹാനഗ്നിഃ പ്രദഹേത്സര്വതശ്ചരന്। മഹാര്ചിരനിലോദ്ധൂതസ്തദ്വദ്ധക്ഷ്യതി മാമകാന്
വായുവാൽ ഉണർത്തപ്പെട്ട വലിയ തീ കാടിന്റെ താഴ്വര മുഴുവൻ കത്തിച്ചുപോകുന്നതുപോലെ, അവൻ എന്റെ ആളുകളെ അങ്ങനെ തന്നെ നശിപ്പിക്കും.
യദോദ്വമന്നിശിതാന്ബാണസങ്ഘാം- സ്താനാതതായീ സമരേ കിരീടീ। സൃഷ്ടോഽന്തകഃ സര്വഹരോ വിധാത്രാ യഥാ ഭവേത്തദ്വദപാരണീയഃ
കിരീടധാരിയായവൻ യുദ്ധത്തിൽ കഠിനമായ അമ്പുകളുടെ കൂട്ടം വിടുമ്പോൾ, സൃഷ്ടികർത്താവിന്റെ നിർദ്ദേശപ്രകാരം എല്ലാം നശിപ്പിക്കാൻ വന്ന മരണൻപോലെയാണ് അവൻ.
യദാ ഹയഭീക്ഷ്ണം സുബുഹൂന്പ്രകാരാന് ശ്രോതാസ്മി താനാവസഥേ കുരൂണാമ്। തേഷാം സമന്താച്ച തഥാ രണാഗ്രേ ക്ഷയഃ കിലായം ഭരതാനുപൈതി
അവൻ കുതിരകളെ പലവിധത്തിൽ ഓടിപ്പിക്കുമ്പോൾ, കുരുക്കളുടെ പാളയത്തിലും യുദ്ധഭൂമിയുടെ മുൻവശത്തും നാശം ഭാരതന്മാരെ എത്തുന്നുവെന്ന് ഞാൻ കേൾക്കുന്നു.
യഥൈവ പാണ്ഡവാഃ സര്വേ പരാക്രാന്താ ജിഗീഷവഃ। തഥൌഭിസരാസ്തേഷാം ത്യക്താത്മാനോ ജയേ ധൃതാഃ
പാണ്ഡവന്മാർ എല്ലാവരും ധൈര്യത്തോടെയും വിജയത്തിനായി ആഗ്രഹത്തോടെയും മുന്നേറുന്നതുപോലെ, അവരുടെ കൂട്ടാളികളും ജീവൻ പോലും ഉപേക്ഷിച്ച് ജയത്തിനായി ഉറച്ച മനസ്സോടെ നിൽക്കുന്നു.
......ഹി പരാക്രാന്താനാചക്ഷീഥാഃ പരാന്മമ। പാഞ്ചാലാന്കേകയാന്മത്സ്യാന്മാഗധാന്വത്സഭൂമിപാന്
നീ എന്റെ ശത്രുക്കളായ പാഞ്ചാലന്മാരെയും കേകയന്മാരെയും മത്സ്യന്മാരെയും മാഗധന്മാരെയും വത്സരാജാക്കളെയും വീര്യത്തിൽ എനിക്ക് മേൽക്കോയ്മ പുലർത്തുന്നതായി കണ്ടിട്ടുണ്ട്.
യശ്ച സേന്ദ്രാനിമാഁല്ലോകാനിച്ഛന്കുര്യാദ്വശേ ബലീ। സ സ്രഷ്ടാ ജഗതഃ കൃഷ്ണഃ പാണ്ഡവാനാം ജയേ ധൃതഃ
ഇന്ദ്രനോടൊപ്പം ഈ ലോകങ്ങൾ എല്ലാം തന്റെ വശത്തിലാക്കാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്ന ശക്തനായവൻ, പാണ്ഡവരുടെ വിജയത്തിനായി പ്രതിജ്ഞയെടുത്ത സൃഷ്ടാവായ കൃഷ്ണനാണ്.
സമസ്താമര്ജുനാദ്വിദ്യാം സാത്യകിഃ ക്ഷിപ്രമാപ്തവാന്। ശൈനേയഃ സമരേ സ്ഥാതാ ബീജവത്പ്രവപഞ്ശരാന്
ശിനിയുടെ പുത്രനായ സാത്യകി അർജുനനിൽ നിന്ന് എല്ലാ ആയുധവിദ്യകളും വേഗത്തിൽ കൈവശമാക്കി; യുദ്ധഭൂമിയിൽ അവൻ വിത്തുപോലെ അമ്പുകൾ വിതറിയുകൊണ്ട് ഉറച്ചുനിൽക്കും.
ധൃഷ്ടദ്യുമ്നശ്ച പാഞ്ചാല്യഃ ക്രൂരകര്മാ മഹാരഥഃ । മാമകേഷു രണം കര്താ ബലേഷു പരമാസ്ത്രവിത്
ദൃപദന്റെ പുത്രനായ പാഞ്ചാലനായ ധൃഷ്ടദ്യുമ്നൻ ക്രൂരപ്രവൃത്തിയുള്ള മഹാരഥൻ ആണ്; അവൻ എന്റെ സൈന്യത്തിനെതിരെ യുദ്ധം നടത്തും, അത്യുത്തമ ആയുധങ്ങളിൽ പ്രാവീണ്യമുള്ളവനാണ്.
യുധിഷ്ഠിരസ്യ ച ക്രോധാദര്ജുനസ്യ ച വിക്രമാത്। മയാഭ്യാം ഭീമസേനാച്ച ഭയം മേ താത ജായതേ
യുധിഷ്ഠിരന്റെ കോപത്തിൽ നിന്നും അർജുനന്റെ വീര്യത്തിൽ നിന്നും ഭീമസേനനും എന്നിൽ നിന്നും, പ്രിയപ്പെട്ടവനേ, എനിക്ക് ഭയം തോന്നുന്നു.
അമാനുഷം മനുഷ്യേന്ദ്രൈര്ജാലം വിതതമന്തരാ । ന മേ സൈന്യാസ്തരിഷ്യന്തി തതഃ ക്രോശാമി സഞ്ജയ
ഈ രാജാക്കന്മാർ അമാനുഷികമായ ഒരു മായാജാലം പടർത്തിയിരിക്കുന്നു; എന്റെ സൈന്യം അതു കടക്കാൻ കഴിയില്ല, അതുകൊണ്ടാണ് ഞാൻ ദുഃഖിക്കുന്നതെന്ന് സഞ്ജയ.
ദര്ശനീയോ മനസ്വീ ച ലക്ഷ്മീവാന്ബ്രഹ്മവര്ചസീ। മേധാവീ സുകൃതപ്രജ്ഞോ ധര്മാത്മാ പാണ്ഡുനന്ദനഃ
പാണ്ഡുവിന്റെ പുത്രൻ മനോഹരനും ധൈര്യശാലിയും ഭാഗ്യവാനുമായും ബ്രഹ്മതേജസ്സുള്ളവനുമായും ബുദ്ധിമാനുമായും നല്ല പ്രവൃത്തികളിൽ നിപുണനുമായും ധാർമ്മികനുമായും ആണ്.
മിത്രാമാത്യൈഃ സുസംപന്നഃ സംപന്നോ യുദ്ധയോജകൈഃ । ഭ്രാതൃഭിഃ ശ്വശുരൈര്വീരൈരുപപന്നോ മഹാരഥൈഃ
അവൻ സുഹൃത്തുക്കളാലും മന്ത്രിമാരാലും യുദ്ധകലയിൽ പ്രാവീണ്യമുള്ളവരാലും സഹോദരന്മാരാലും വീരനായ മരുമക്കളാലും മഹാരഥന്മാരാലും വളരെയധികം പിന്തുണയുള്ളവനാണ്.
ധൃത്യാ ച പുരുഷവ്യാഘ്രോ നൈഭൃത്യേന ച പാണ്ഡവഃ। അനുശംസോ വദാന്യശ്ച ഹീമാന്സത്യപരാക്രമഃ
പുരുഷസിംഹനായ പാണ്ഡവൻ ധൈര്യത്തിലും സൂക്ഷ്മതയിലും ഉന്നതനാണ്; വിനയവും ദാനശീലതയും ഉള്ളവൻ, തണുത്ത മനസ്സും സത്യവീര്യവും അവനുണ്ട്.
ബഹുശ്രുതഃ കൃതാത്മാ ച വൃദ്ധസേവീ ജിതേന്ദ്രിയഃ । തം സര്വഗുണസംപന്നം സമിദ്ധമിവ പാവകമ്
അവൻ വളരെ പഠിച്ചവനും ആത്മസംയമനം ഉള്ളവനും മൂപ്പന്മാരെ ആദരിക്കുന്നവനും ഇന്ദ്രിയജയൻ ആയവനും എല്ലാ ഗുണങ്ങളാലും സമ്പന്നനാണ്, തെളിഞ്ഞു കത്തുന്ന അഗ്നിപോലെയാണ്.
തപന്തമഭി കോ മന്ദഃ പതിഷ്യതി പതങ്ഗവത്। പാണ്ഡവാഗ്നിമനാവാര്യം മുമൂര്ഷുര്നഷ്ടചേതനഃ
തിളങ്ങുന്ന അഗ്നിപോലുള്ള പാണ്ഡവനെ നേരിടാൻ, ജീവൻ കളയാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്ന ഒരു ഭ്രാന്തൻ മാത്രമേ, പുഴുവിനെപ്പോലെ അഗ്നിയിലേക്ക് ചാടാൻ ശ്രമിക്കൂ.
തനുരുച്ചഃ ശിഖീ രാജാ മിഥ്യോപചരിതോ മയാ। മന്ദാനാം മമ പുത്രാണാം യുദ്ധേനാന്തം കരിഷ്യതി
ഉയർന്നതും ജ്വലിക്കുന്നതുമായ ആ രാജാവിനെ ഞാൻ അന്യായമായി അപമാനിച്ചു; അവൻ യുദ്ധത്തിലൂടെ എന്റെ മണ്ടന്മാരായ പുത്രന്മാരുടെ അന്ത്യം വരുത്തും.
തൈരയുദ്ധം സാധു മന്യേ കുരവസ്തന്നിബോധത। യുദ്ധേ വിനാശഃ കൃത്സ്നസ്യ കുലസ്യ ഭവിതാ ധ്രുവമ്
അതിനാൽ, അവരോടൊപ്പം സമാധാനം പുലർത്തുന്നതാണ് നല്ലത് എന്നു ഞാൻ കരുതുന്നു, കുരുക്കളേ; കാരണം യുദ്ധം കുടുംബം മുഴുവൻ നശിപ്പിക്കുമെന്നത് ഉറപ്പാണ്.
ഏഷാ മേ പരമാ ബുദ്ധിര്യയാ ശാമ്യതി മേ മനഃ । യദി ത്വയുദ്ധമിഷ്ടം വോ വയം ശാന്ത്യൈ യതാമഹേ
ഇതാണ് എന്റെ ഏറ്റവും ഉന്നതമായ ഉപദേശം; ഇതിലൂടെ എന്റെ മനസ്സ് ശാന്തി കണ്ടെത്തുന്നു. നിങ്ങൾക്ക് യുദ്ധമില്ലാതെയുള്ള സമാധാനം ആവശ്യമെങ്കിൽ, നാം സമാധാനത്തിനായി ശ്രമിക്കാം.
ന തു നഃ ക്ലിശ്യമാനാനാമുപേക്ഷേത യുധിഷ്ഠിരഃ। ജുഗുപ്സതി ഹ്യധര്മേണ മാമേവോദ്ദിശ്യ കാരണമ്
എങ്കിലും, ഞങ്ങൾ അനുഭവിക്കുന്ന കഷ്ടപ്പാടുകൾ യുധിഷ്ഠിരൻ അവഗണിക്കില്ല; ഞാൻ തന്നെ കാരണം ആയിട്ടുള്ള അധർമ്മം അവൻ സഹിക്കില്ല.
ഏവമേതന്മഹാരാജ യഥാവദസി ഭാരത। യുദ്ധേ വിനാശഃ ക്ഷത്രസ്യ ഗാണ്ഡീവേന പ്രദൃശ്യതേ
നീ പറഞ്ഞതുപോലെ തന്നെയാണ്, മഹാരാജാവേ, ഭാരതവംശജനായ രാജാവേ; യുദ്ധത്തിൽ അർജുനന്റെ വില്ലിലൂടെ ക്ഷത്രിയവർഗത്തിന്റെ നാശം വ്യക്തമാണ്.
ഇദം തു നാഭിജാനാമി തവ ധീരസ്യ നിത്യശഃ। യത്പുത്രവശമാഗച്ഛേസ്തത്ത്വജ്ഞഃ സവ്യസാചിനഃ
എന്നാൽ, ധൈര്യശാലിയായ നീ എപ്പോഴും ജ്ഞാനിയാണെങ്കിലും, നിന്റെ പുത്രന്റെ ഇഷ്ടത്തിന് കീഴ്പ്പെട്ടതെന്തെന്നു ഞാൻ മനസ്സിലാക്കുന്നില്ല.
നൈഷ കാലോ മഹാരാജ തവ ശശ്വത്കൃതാഗസഃ। ത്വയാ ഹ്യേവാദിതഃ പാര്ഥാ നികൃതാ ഭരതര്ഷഭ
ഇത് ശരിയായ സമയമല്ല, മഹാരാജാവേ; നീ എപ്പോഴും തെറ്റുകൾ ചെയ്തവനാണ്. ആദ്യം മുതൽ തന്നെ പാണ്ഡവരെ നീ വഞ്ചിച്ചിട്ടുണ്ട്, ഭാരതശ്രേഷ്ഠ.
പിതാ ശ്രേഷ്ഠഃ സുഹൃദ്യശ്ച സമ്യക്പ്രണിഹിതാത്മവാന്। ആസ്ഥേയം ഹി ഹിതം തേന ന ദ്രോഗ്ധാ ഗുരുരുച്യതേ
അച്ഛൻ ഏറ്റവും വലിയ സുഹൃത്ത് ആണ്, മനസ്സിൽ സത്യസന്ധതയും നല്ല ഉദ്ദേശവും നിറഞ്ഞവൻ. അച്ഛൻ പറയുന്ന നല്ല ഉപദേശം അനുസരിക്കണം, കാരണം ഗുരു ഒരിക്കലും നമുക്ക് ദ്രോഹം ചെയ്യില്ല.
ഇദം ജിതമിദം ലബ്ധമിതി ശ്രുത്വാ പരാജിതാന്। ദ്യൂതകാലേ മഹാരാജ സ്മരസേ സ്മ കുമാരവത്
ഇത് ജയിച്ചു, ഇത് നേടി എന്നു നീ കേട്ടപ്പോൾ, മറ്റുള്ളവർ കളിയിൽ തോറ്റപ്പോൾ, മഹാരാജാവേ, നീ കുട്ടിയെപ്പോലെ അതിനെ ഓർത്തു.
പരുഷാണ്യുച്യമാനാംശ്ച പുരാ പാര്ഥാനുപേക്ഷസേ। കൃത്സ്നം രാജ്യം ജയന്തീതി പ്രപാതം നാനുപശ്യസി
മുന്പ് കഠിനമായ വാക്കുകൾ പറഞ്ഞപ്പോൾ നീ പാണ്ഡുവിന്റെ മക്കളെ അവഗണിച്ചു; മുഴുവൻ രാജ്യം ജയിക്കുമെന്ന് വിചാരിച്ച്, മുന്നിൽ കാത്തിരിക്കുന്ന നാശം കാണാൻ നീ തയ്യാറായില്ല.
പിത്ര്യം രാജ്യം മഹാരാജ കുരവസ്തേ സജാങ്ഗലാഃ। അഥ വീരൈര്ജിതാമുര്വീമഖിലാം പ്രത്യപദ്യഥാഃ
മഹാരാജാവേ, കുരുക്കളുടെ പാരമ്പര്യരാജ്യവും അതിന്റെ പ്രദേശങ്ങളും, പിന്നെ വീരന്മാർ കീഴടക്കിയ ഭൂമിയും നീ ഏറ്റെടുത്തു.