തത ഏവ പുനശ്ചാപി ഗതഃ സ്വര്ഗമിതി ശ്രുതമ്। രാജ്ഞാ വസുമതാ സാര്ധമഷ്ടകേന ച വീര്യവാന്
അവിടെ നിന്ന് വീണ്ടും രാജാവ് വസുമതിയോടും വീരനായ അഷ്ടകനോടും കൂടി സ്വർഗം പ്രാപിച്ചുവെന്ന് പറയുന്നു.
പ്രതര്ദനേന ശിവിനാ സമേത്യ കില സംസദി। കര്മണാ കേന സ ദിവം പുനഃ പ്രാപ്തോ മഹീപതിഃ
പ്രതർദനനും ശിവിയും കൂടെ സഭയിൽ ചേർന്ന്, ഏത് കര്മ്മം കൊണ്ടാണ് ആ രാജാവ് വീണ്ടും സ്വർഗം പ്രാപിച്ചത്?
സര്വമേതദശേഷേണ ശ്രോതുമിച്ഛാമി തത്ത്വതഃ। കഥ്യമാനം ത്വയാ വിപ്ര വിപ്രര്ഷിഗണസംനിധൌ
ഈ എല്ലാം ഞാൻ സത്യസന്ധമായി മുഴുവനും കേൾക്കാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നു, ബ്രാഹ്മണനേ, ഭക്തർക്ക് മുന്നിൽ നീ പറയുന്നപോലെ.
ദേവരാജസമോ ഹ്യാസീദ്യയാതിഃ പൃഥിവീപതിഃ। വര്ധനഃ കുരുവംശസ്യ വിഭാവസുസമദ്യുതിഃ
ദേവരാജനോടു സമമായിരുന്ന യയാതി രാജാവ്, കുരുവംശത്തെ വളർത്തിയവനും അഗ്നിപോലുള്ള തേജസ്സുള്ളവനുമായിരുന്നു.
തസ്യ വിസ്തീര്ണയശസഃ സത്യകീര്തേര്മഹാത്മനഃ। ചരിതം ശ്രോതുമിച്ഛാമി ദിവി ചേഹ ച സര്വശഃ
വിപുലമായ കീർത്തിയും സത്യമായ പ്രശസ്തിയും ഉള്ള ആ മഹാത്മാവിന്റെ കാര്യങ്ങൾ, സ്വർഗത്തിലും ഭൂമിയിലും, ഞാൻ മുഴുവനും കേൾക്കാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നു.
ഹന്ത തേ കഥയിഷ്യാമി യയാതേരുത്തരാം കഥാമ്। ദിവി ചേഹ ച പുണ്യാര്ഥാം സര്വപാപപ്രണാശിനീമ്
ശ്രദ്ധിക്കൂ, ഞാൻ യയാതിയുടെ സ്വർഗത്തിലും ഭൂമിയിലും നടന്ന പുണ്യകരമായ, പാപങ്ങൾ നീക്കുന്ന കഥ തുടർന്നു പറയാം.
യയാതിര്നാഹുഷോ രാജാ പൂരും പുത്രം കനീയസമ്। രാജ്യേഽഭിഷിച്യ മുദിതഃ പ്രാവവ്രാജ വനം തദാ
നാഹുഷന്റെ മകനായ യയാതി രാജാവ്, ഏറ്റവും ഇളയ മകനായ പൂരുവിനെ സിംഹാസനത്തിൽ ഇരുത്തി സന്തോഷത്തോടെ കാട്ടിലേക്ക് പോയി.
അന്ത്യുഷേ സ വിനിക്ഷിപ്യ പുത്രാന്യദുപുരോഗമാന്। ഫലമൂലാശനോ രാജാ വനേ സംന്യവസച്ചിരമ്
മുതിർന്ന മക്കളെ പൂരുവിന് ഏൽപ്പിച്ച ശേഷം, രാജാവ് ദീർഘകാലം കാട്ടിൽ ഫലവും കിഴങ്ങും മാത്രം കഴിച്ച് ജീവിച്ചു.
ശംസിതാത്മാ ജിതക്രോധസ്തര്പയന്പിതൃദേവതാഃ। അഗ്നീംശ്ച വിധിവജ്ജുഹ്വന്വാനപ്രസ്ഥവിധാനതഃ
സ്വയം നിയന്ത്രിതനും കോപം ജയിച്ചവനും ആയ യയാതി, പിതൃദേവന്മാരെയും അഗ്നികളെയും വാനപ്രസ്ഥാശ്രമത്തിന്റെ നിയമപ്രകാരം തൃപ്തിപ്പെടുത്തി.
അഥിതീന്പൂജയാമാസ വന്യേന ഹവിഷാ വിഭുഃ। ശിലോഞ്ഛവൃത്തിമാസ്ഥായ ശേഷാന്നകൃതഭോജനഃ
വന്യഭക്ഷ്യങ്ങൾ കൊണ്ടു അതിഥികളെ ആദരിച്ചു, ശിലോഞ്ചവൃത്തി സ്വീകരിച്ച്, ശേഷിച്ച അന്നം മാത്രം കഴിച്ചു.
പൂര്ണം വര്ഷസഹസ്രം ച ഏവംവൃത്തിരഭൂന്നൃപഃ। അബ്ഭക്ഷഃ ശരദസ്ത്രിംശദാസീന്നിയതവാങ്മനാഃ
ആ രാജാവ് ആയിരം വർഷം അങ്ങനെ ജീവിച്ചു; മുപ്പത് വർഷം ശരദ്കാലങ്ങളിൽ വായുവാണ് ഭക്ഷ്യമായത്, വാക്കും മനസ്സും നിയന്ത്രിച്ചവനായി.
തതശ്ച വായുഭക്ഷോഽഭൂത്സംവത്സരമതന്ദ്രിതഃ। തഥാ പഞ്ചാഗ്നിമധ്യേ ച തപസ്തേപേ സ വത്സരമ്
അതിനുശേഷം ഒരു വർഷം മുഴുവൻ അവൻ ക്ഷീണമില്ലാതെ വായുവിൽ മാത്രം ആശ്രയിച്ചു ജീവിച്ചു; അങ്ങനെ തന്നെ, അഞ്ചു അഗ്നികളിൽ നടുവിൽ ഒരു വർഷം കഠിനതപസ്സും ചെയ്തു.
ഏകപാദഃ സ്തിതശ്ചാസീത്ഷണ്മാസാനനിലാശനഃ। പുണ്യകീര്തിസ്തതഃ സ്വര്ഗേ ജഗാമാവൃത്യ രോദസീ
അവൻ ആറുമാസം ഒരുകാലിൽ നിൽക്കുകയും വായുവിൽ മാത്രം ആശ്രയിച്ച് ജീവിക്കുകയും ചെയ്തു; അതിനുശേഷം, നല്ല പേര് നേടിയവനായി, ഭൂമിയും ആകാശവും കടന്ന് സ്വർഗത്തിലേക്ക് ഉയർന്നു.
സ്വര്ഗതഃ സ തു രാജേന്ദ്രോ നിവസന്ദേവവേശ്മനി। പൂജിതസ്ത്രിദശൈഃ സാധ്യൈര്മരുദ്ഭിര്വസുഭിസ്തഥാ
സ്വർഗത്തിൽ എത്തിയ രാജാവ് ദേവലോകത്തിൽ പാർത്തു, മുപ്പതുപേരും സാദ്ധ്യന്മാരും മരുതുകളും വസുക്കളും അവനെ ആദരിച്ചു.
ദേവലോകം ബ്രഹ്മലോകം സംചരന്പുണ്യകൃദ്വശീ। അവസത്പൃഥിവീപാലോ ദീര്ഘകാലമിതി ശ്രുതിഃ
ദേവലോകത്തെയും ബ്രഹ്മലോകത്തെയും ചുറ്റി, പുണ്യശീലനും ആത്മസംയമനമുള്ളവനുമായ രാജാവ് അവിടെ ദീർഘകാലം പാർത്തി — അങ്ങനെ ശ്രുതി പറയുന്നു.
സ കദാചിന്നൃപശ്രേഷ്ഠോ യയാതിഃ ശക്രമാഗമത്। കഥാന്തേ തത്ര ശക്രേണ സ പൃഷ്ടഃ പൃഥിവീപതിഃ
ഒരു ദിവസം ആ മഹാരാജാവ് യയാതി ഇന്ദ്രനോടു ചേർന്നു; അവരുടെ സംഭാഷണത്തിന് ശേഷം ഇന്ദ്രൻ ഭൂമിയുടെ അധിപനോടു ചോദിച്ചു.
യദാ സ പൂരുസ്തവ രൂപേണ രാജ- ഞ്ജരാം ഗൃഹീത്വാ പ്രചചാര ഭൂമൌ। തദാ ച രാജ്യം സംപ്രദായൈവ തസ്മൈ ത്വയാ കിമുക്തഃ കഥയേഹ സത്യമ്
നിന്റെ മകൻ പുരു, നിന്റെ രൂപം സ്വീകരിച്ച് നിന്റെ വൃദ്ധാവസ്ഥ ഏറ്റെടുത്തു ഭൂമിയിൽ ഭരിച്ചപ്പോൾ, നീ രാജ്യം അവനു വിട്ടുകൊടുത്തു. അപ്പോൾ നീ അവനോടു എന്താണ് പറഞ്ഞത്? സത്യമായി പറയൂ.
ഗങ്ഗായമുനയോര്മധ്യേ കൃത്സ്നോയം വിഷയസ്തവ। മധ്യേ പൃഥിവ്യാസ്ത്വം രാജാ ഭ്രാതരോഽന്ത്യാധിപാസ്തവ
ഗംഗയും യമുനയും ഇടയിൽ ഈ മുഴുവൻ ദേശം നിന്റെതാണ്; ഭൂമിയുടെ നടുവിൽ നീ രാജാവാണ്, സഹോദരന്മാർ പുറംഭാഗങ്ങളിൽ ഭരിക്കുന്നു.
ന ച കുര്യാന്നരോ ദൈന്യം ശാഠ്യം ക്രോധം തഥൈവ ച। ജൈഹയം ച മത്സരം വൈരം സര്വത്രേദം ന കാരയേത്
മനുഷ്യൻ ദു:ഖം, കപടം, കോപം എന്നിവയിൽ പ്രവർത്തിക്കരുത്; പരാജയം, അസൂയ, വൈരം എന്നിവയും ആരോടും ഉണ്ടാക്കരുത്.
മാതരം പിതരം ജ്യേഷ്ഠം വിദ്വാംസം ച തപോധനമ്। ക്ഷമാവന്തം ച രാജേന്ദ്ര നാവമന്യേത ബുദ്ധിമാന്
രാജാധിരാജാ, ബുദ്ധിമാന്മാർ അമ്മയെയും അച്ഛനെയും മുതിർന്നവനെയും പണ്ഡിതനെയും തപസ്സുകാരനെയും ക്ഷമയുള്ളവനെയും അവഹേളിക്കരുത്.
ളശക്തസ്തു ക്ഷമതേ നിത്യമശക്തഃ ക്രുധ്യതേ നരഃ। ദുര്ജനഃ സുജനം ദ്വേഷ്ടി ദുര്ബലോ ബലവത്തരമ്
ശക്തനായവൻ എപ്പോഴും ക്ഷമിക്കുന്നു; അശക്തനായവൻ കോപിക്കുന്നു. ദുഷ്ടൻ സജ്ജനനെ ദ്വേഷിക്കുന്നു; ബലഹീനൻ ശക്തനെയും ദ്വേഷിക്കുന്നു.
രൂപവന്തമരൂപീ ച ധനവന്തം ച നിര്ധനഃ। അകര്മീ കര്മിണം ദ്വേഷ്ടി ധാര്മികം ച നധാര്മികഃ
അലങ്കാരമില്ലാത്തവൻ സുന്ദരനെയും, ദരിദ്രൻ ധനികനെയും, പ്രവർത്തനമില്ലാത്തവൻ പ്രവർത്തനശീലിയെയും, അധാർമ്മികൻ ധാർമ്മികനെയും ദ്വേഷിക്കുന്നു.
നിര്ഗുണോ ഗുണവന്തം ച പുത്രൈതത്കലിലക്ഷണമ്। വിപരീതം ച രാജേന്ദ്ര ഏതേഷു കൃതലക്ഷണമ്
ഗുണമില്ലാത്തവൻ ഗുണവാനെ ദ്വേഷിക്കുന്നു — മകനേ, ഇതാണ് ദുഷ്ടന്റെ ലക്ഷണം; അതിന് വിപരീതമാണ് സജ്ജനന്റെ ലക്ഷണം, രാജാധിരാജാ.
ബ്രാഹ്മണോ വാഥ വാ രാജാ വൈശ്യോ വാ ശൂദ്ര ഏവ വാ। പ്രശസ്തേഷു പ്രസക്താശ്ചേത്പ്രശസ്യന്തേ യശസ്വിനഃ
ബ്രാഹ്മണൻ ആയാലും, രാജാവായാലും, വ്യാപാരിയായാലും, ശൂദ്രനായാലും, നല്ലവരോടു ചേർന്നാൽ അവർ പ്രശംസിക്കപ്പെടുന്നു.
തസ്മാത്പ്രശസ്തേ രാജേന്ദ്ര നരഃ സക്തമനാ ഭവേത്। അലോകജ്ഞാ ഹ്യപ്രശസ്താ ഭ്രാതരസ്തേ ഹ്യബുദ്ധയഃ
അതിനാൽ, രാജാധിരാജാ, മനുഷ്യൻ നല്ലവരോടാണ് മനസ്സു ചേർക്കേണ്ടത്; നല്ലവരോടു ചേർക്കാത്തവർ അജ്ഞാനികളാണ്, നിന്റെ സഹോദരന്മാരെപ്പോലെ.
ത്വം ഹി ധര്മവിദോ രാജന്കത്ഥസേ ധര്മസുത്തമമ്। കഥയസ്വ പുനര്മേഽദ്യ ലോകവൃത്താന്തമുത്തമമ്
നീ ധർമ്മം അറിയുന്നവനാണ്, രാജാവേ, ഉത്തമധർമ്മം പ്രഘോഷിക്കുന്നു; ഇന്നും വീണ്ടും ലോകത്തിലെ ഉത്തമചരിത്രം പറയൂ.
അക്രോധനഃ ക്രോധനേഭ്യോ വിശിഷ്ട- സ്തഥാ തിതിക്ഷുരതിതിക്ഷോര്വിശിഷ്ടഃ। അമാനുഷേഭ്യോ മാനുഷാശ്ച പ്രധാനാ വിദ്വാംസ്തഥൈവാവിദുഷഃ പ്രധാനഃ
കോപമില്ലാത്തവൻ കോപമുള്ളവനേക്കാൾ ശ്രേഷ്ഠൻ; അതുപോലെ ക്ഷമയുള്ളവൻ ക്ഷമയില്ലാത്തവനേക്കാൾ ഉത്തമൻ. മനുഷ്യരിൽ മനുഷ്യരാണ് പ്രധാനങ്ങൾ; പണ്ഡിതൻ അജ്ഞാനികളിൽ ശ്രേഷ്ഠൻ.
ആക്രുശ്യമാനോ നാകോശേന്മന്യുരേവ തിതിക്ഷതഃ। ആക്രോഷ്ടാരം നിര്ദഹതി സുകൃതം ചാസ്യ വിന്ദതി
അവമാനിക്കപ്പെടുമ്പോൾ ക്ഷമയുള്ളവൻ കഠിനവാക്കുകൾ ഉപയോഗിക്കാറില്ല; അവൻ അവമാനിക്കുന്നവനെ അകത്തുനിന്നു ദഹിപ്പിക്കുന്നു, പുണ്യവും സമ്പാദിക്കുന്നു.
നാരുന്തുദഃ സ്യാന്ന നൃശംസവാദീ ന ഹീനതഃ പരമഭ്യാദദീത। യയാഽസ്യ വാചാ പര ഉദ്വിജേത ന താം വദേദ്രുശതീം പാപലോക്യാമ്
ഒരാളും മറ്റൊരാളെ അപമാനിക്കരുത്, ക്രൂരമായ വാക്കുകൾ പറയരുത്. തനിക്കു താഴെയുള്ളവരിൽനിന്ന് ഒന്നും എടുക്കരുത്. തന്റെ വാക്കുകൾ കൊണ്ട് മറ്റൊരാളുടെ മനസ്സ് വേദനിപ്പിക്കുന്നുവെങ്കിൽ, അത്തരം ദോഷമുള്ള കഠിനവാക്കുകൾ ഒരിക്കലും പറയരുത്.
അരുന്തുദം പുരുഷം തീക്ഷ്ണവാചം വാക്കണ്ടകൈര്വിതുദന്തം മനുഷ്യന്। വിദ്യാദലക്ഷ്മീകതമം ജനാനാം മുഖേ നിബദ്ധാം നിര്ഋതിം വഹന്തമ്
മറ്റുള്ളവരെ വാക്കുകളുടെ കുരിശുകളാൽ വേദനിപ്പിക്കുന്നവനും, കഠിനവാക്കുകൾ സംസാരിക്കുന്നവനും, അതിനാൽ ഏറ്റവും ദൗർഭാഗ്യവാനുമായവനും, തന്റെ വായിൽ തന്നെ നാശം ചുമന്നുകൊണ്ടിരിക്കുന്നു.