ഭീഷ്മസ്യ തു വചഃ ശ്രുത്വാ ഭാരദ്വാജോ മഹാമതാഃ। ധൃതരാഷ്ട്രമുവാചേദം രാജമധ്യേഽഭിപൂജയന്
ഭീഷ്മന്റെ വാക്കുകള് കേട്ടു, മഹാമതിയായ ഭാരദ്വാജന് രാജാക്കന്മാരുടെ ഇടയില് ഭീഷ്മനെ ആദരിച്ചു, ധൃതരാഷ്ട്രനോട് ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞു.
യദാഹ ഭരതശ്രേഷ്ഠോ ഭീഷ്മസ്തത്ക്രിയതാം നൃപ । ന കാമമവലിപ്താനാം വചനം കര്തുമര്ഹസി
രാജാവേ, ഭരതശ്രേഷ്ഠനായ ഭീഷ്മന് പറഞ്ഞത് ചെയ്യണം; അഹങ്കാരികളുടേത് പോലെ വാക്കുകള് അനുസരിക്കേണ്ടതില്ല.
പുരാ യുദ്ധാത്സാധു മന്യേ പാണ്ഡവൈഃ സഹ സങ്ഗതമ്। യദ്വാക്യമര്ജുനേനോക്തം സഞ്ജയേന നിവേദിതമ്
പോരിന് മുമ്പ് പാണ്ഡവരുമായി സഖ്യതയുണ്ടാക്കുന്നതാണ് നല്ലതെന്ന് അര്ജുനന്റെ വാക്കുകള് സഞ്ജയന് അറിയിച്ചപ്പോള് ഞാന് കരുതിയിരുന്നു.
സര്വം തദഭിജാനാമി കരിഷ്യതി ച പാണ്ഡവഃ। ന ഹ്യസ്യ ത്രിഷു ലോകേഷു സദൃശോഽസ്തി ധനുര്ധരഃ
ഇതെല്ലാം എനിക്ക് അറിയാം, പാണ്ഡവന് അതു നടത്തുകയും ചെയ്യും; മൂന്നു ലോകങ്ങളിലും അവനു തുല്യനായ വില്ലാളന് ഇല്ല.
അനാദൃത്യ തു തദ്വാക്യമര്ഥവദ്ദ്രോണഭീഷ്മയോഃ। തതഃ സ സഞ്ജയം രാജാ പര്യപൃച്ഛത പാണ്ഡവാന്
ഡ്രോണനും ഭീഷ്മനും പറഞ്ഞ അര്ത്ഥവത്തായ വാക്കുകള് അവഗണിച്ച്, രാജാവ് പിന്നെ സഞ്ജയനോട് പാണ്ഡവരെക്കുറിച്ച് ചോദിച്ചു.
തദൈവ കുരവഃ സര്വേ നിരാശാ ജീവിതേഽഭവന് । ഭീഷ്മദ്രോണൌ യദാ രാജാ ന സമ്യഗനുഭാഷതേ
അപ്പോള് തന്നെ കുരുക്കള്ക്കെല്ലാം ജീവന് നഷ്ടപ്പെടുമെന്ന് തോന്നി; ഭീഷ്മനും ഡ്രോണനും പറഞ്ഞത് രാജാവ് ശ്രദ്ധിച്ചില്ല.
കിമസൌ പാണ്ഡവോ രാജാ ധര്മപുത്രോഽഭ്യഭാഷത। ശ്രുത്വേഹ ബഹുലാഃ സേനാഃ പ്രീത്യര്ഥം നഃ സമാഗതാഃ
നമ്മളെ സഹായിക്കാന് അനേകം സൈന്യങ്ങള് ഇവിടെ കൂടിയെന്നു കേട്ടപ്പോള്, ധര്മപുത്രനായ ആ പാണ്ഡവരാജാവ് എന്ത് പറഞ്ഞു?
കിമസൌ ചേഷ്ടതേ സൂത യോത്സ്യമാനോ യുധിഷ്ഠിരഃ। കേ വാസ്യ ഭ്രാതൃപുത്രാണാം പശ്യന്ത്യാജ്ഞേപ്സവോ സുഖമ്
യുദ്ധത്തിന് തയ്യാറെടുക്കുന്ന യുദ്ധിഷ്ഠിരന് എന്ത് ചെയ്യുന്നു, സൂതാ? അവന്റെ സഹോദരന്മാരിലും പുത്രന്മാരിലും ആരാണ് അവനെ സന്തോഷത്തോടെ നോക്കി, അവന്റെ ആജ്ഞ കാത്തിരിക്കുന്നത്?
കേ സ്വിദേനം വാരയന്തി യുദ്ധാച്ഛാമ്യേതി വാ പുനഃ। നികൃത്യാ കോപിതം മന്ദൈര്ധര്മജ്ഞം ധര്മചാരിണമ്
യുദ്ധത്തില് നിന്ന് വിലക്കുകയോ, സമാധാനം ചെയ്യണമെന്ന് പറയുകയോ ചെയ്യുന്നവര് ആരാണ്? ധര്മ്മം അറിയുന്നവനും അന്യായം കൊണ്ടു കോപം പിടിച്ചിട്ടും ക്ഷമയുള്ളവനുമാണ് അവന്.
രാജ്ഞോ മുഖമുദീക്ഷന്തേ പാഞ്ചാലാഃ പാണ്ഡവൈഃ സഹ। യുധിഷ്ഠിരസ്യ ഭദ്രം തേ സ സര്വാനനുശാസ്തി ച
പാഞ്ചാലന്മാരും പാണ്ഡവരുമൊത്ത് രാജാവിന്റെ മുഖം നോക്കുന്നു; യുദ്ധിഷ്ഠിരന് അവരെല്ലാവരെയും ഉപദേശിക്കുന്നു, നിനക്കു് നന്മ ഉണ്ടാകട്ടെ.
പൃഥഗ്ഭൂതാഃ പാണ്ഡവാനാം പാഞ്ചാലാനാം രഥവ്രജാഃ । ആയാന്തമഭിനന്ദന്തി കുന്തീപുത്രം യുധിഷ്ഠിരമ്
പാണ്ഡവരുടെ പാഞ്ചാലരുടെ രഥവ്യൂഹങ്ങള് വേറെയായിട്ടും, കുന്തീപുതനായ യുദ്ധിഷ്ഠിരന് വരുമ്പോള് അവനെ സന്തോഷത്തോടെ വരവേല്ക്കുന്നു.
നഭഃ സൂര്യമിവോദ്യന്തം കൌന്തേയം ദീപ്തതേജസമ്। പാഞ്ചാലാഃ പ്രതിനന്ദന്തി തേജോരാശിമിവോദിതമ്
ആകാശത്ത് ഉദയിക്കുന്ന സൂര്യനെപ്പോലെ, പ്രകാശം നിറഞ്ഞ കുന്തീപുതനായി യുദ്ധിഷ്ഠിരനെ പാഞ്ചാലന്മാര് സന്തോഷത്തോടെ അഭിനന്ദിക്കുന്നു.
ആഗോപാലാവിപാലാശ്ച നന്ദമാനാ യുധിഷ്ഠിരമ് । പാഞ്ചാലാഃ കേകയാ മത്സ്യാഃ പ്രതിനന്ദതി പാണ്ഡവമ്
കാളപ്പണിക്കാരും ആടുവളർത്തുന്നവരും പശുക്കളെ നോക്കുന്നവരും സന്തോഷത്തോടെ യുദ്ധിഷ്ഠിരനെ വരവേറ്റു. പാഞ്ചാലന്മാരും കേകയന്മാരും മത്സ്യരാജ്യക്കാരും പാണ്ഡവനെ ആദരിച്ചു.
ബ്രാഹ്മണ്യോ രാജപുത്ര്യശ്ച വിശാം ദുഹിതരശ്ച യാഃ। ക്രീഡന്ത്യോഭിസമായാന്തി പാര്ഥം സന്നദ്ധമീക്ഷിതുമ്
ബ്രാഹ്മണസ്ത്രീകളും രാജകുമാരിമാരും ജനങ്ങളുടെ പുത്രിമാരും കളിച്ചുകൊണ്ടിരിക്കെ, പർത്ഥൻ യുദ്ധത്തിനായി ആയുധധാരിയായി എത്തിയതിനെ കാണാൻ അവിടെ എത്തി.
സഞ്ജയാചക്ഷ്വ യേനാസ്മാന്പാഡവാ അഭ്യയുഞ്ജത। ധൃഷ്ടദ്യുമ്നസ്യ സൈന്യേന സോമകാനാം ബലേന ച
സഞ്ജയാ, പാണ്ഡവന്മാരെ ആരൊക്കെയാണ് ചേർന്നതെന്ന് പറയൂ; ധൃഷ്ടദ്യുമ്നന്റെ സൈന്യവും സോമകരുടെ ബലവും കൂടെ ഉണ്ടായിരുന്നു.
ഗവല്ഗണിസ്തു തത്പുഷ്ടഃ സഭായാം കുരുസംസദി। നിഃശ്വസ്യ സുഭൃശം ദീര്ഘം മുഹുഃ സഞ്ചിന്തയന്നിവ
അത് കേട്ടു ഗവൽഗണൻ, കുരുസഭയിൽ, ദീർഘമായി ആഴമേറിയുൾക്കണ്ണീർ വീഴ്ത്തി, പലതവണ ആലോചിക്കുന്നതുപോലെ ആഹ്വാനം ചെയ്തു.
തത്രാനിമിത്തതോ വൈവാത്സുതം കശ്മലമാവിശത്। തദാചചക്ഷേ വിദുരഃ സഭായാം രാജസംസദി
അവിടെ, യാതൊരു കാരണം കൂടാതെ, വിവസ്വതിന്റെ പുത്രനെ ഒരു ആശങ്ക പിടിച്ചു. രാജസഭയിൽ, അത് വിദുരൻ പറഞ്ഞു.
സഞ്ജയോഽയം മഹാരാജ മൂര്ഛിതഃ പതിതോ ഭുവി। വാചം ന സൃജതേ കാംചിദ്ധീനപ്രജ്ഞോഽല്പചേതനഃ
മഹാരാജാവേ, സഞ്ജയൻ ബോധംകെട്ട് നിലത്ത് വീണു. അവൻ ഒരു വാക്കും പറയുന്നില്ല, മനസ്സ് വിഷമവും ബോധം ക്ഷീണവുമാണ്.
അപശ്യത്സഞ്ജയോ നൂനം കുന്തീപുത്രാന്മഹാരഥാന്। തൈരസ്യ പുരുഷവ്യാഘ്രൈര്ഭൃശമുദ്വേജിതം മനഃ
സഞ്ജയൻ ഉറപ്പായി കുന്തിയുടെ മഹാരഥന്മാരായ പുത്രന്മാരെ കണ്ടു; ആ പുരുഷസിംഹന്മാരെ കണ്ടപ്പോൾ അവന്റെ മനസ്സ് അതിയായി അലയ്ക്കപ്പെട്ടു.
സഞ്ജയശ്ചേതനാം ലബ്ധ്വാ പ്രത്യാശ്വസ്യേദഭബ്രവീത്। ധൃതരാഷ്ട്രം മഹാരാജ സഭായാം കുരുസംസദി
ബോധം തിരിച്ചുപിടിച്ച് ആശ്വാസം ലഭിച്ച സഞ്ജയൻ, കുരുസഭയിൽ ധൃതരാഷ്ട്രനോട് സംസാരിച്ചു.
ദൃഷ്ടവാനസ്മി രാജേന്ദ്ര കുന്തീപുത്രാന്മഹാരഥാന്। മത്സ്യരാജഗൃഹാവാസനിരോധേനാവകര്ശിതാന്
രാജേന്ദ്രാ, ഞാൻ കുന്തിയുടെ മഹാരഥന്മാരായ പുത്രന്മാരെ കണ്ടു; അവർ മത്സ്യരാജാവിന്റെ ഭവനത്തിൽ നിന്ന് പുറത്തേക്കു കൊണ്ടുവരപ്പെട്ടു.
ശ്രൃണു ര്യൈര്ഹി മഹാരാജ പാണ്ഡവാ അഭ്യയുഞ്ജത। ധൃഷ്ടദ്യുമ്നേന വീരേണ യുദ്ധേ വസ്തേഽഭ്യയുഞ്ജത
മഹാരാജാവേ, പാണ്ഡവന്മാരെ ആരൊക്കെയാണ് ചേർന്നതെന്ന് കേൾക്കൂ; ധൈര്യശാലിയായ ധൃഷ്ടദ്യുമ്നൻ യുദ്ധത്തിനായി അവരെ ചേർത്തു.
യോ നൈവ രോപാന്ന ഭയാന്ന ലോഭാന്നാര്ഥകാരണാത്। ന ഹേതുവാദാദ്ധര്മാത്മാ സത്യം ജാഹ്യാത്കദാചന
ആക്രോശം, ഭയം, ലോഭം, സ്വാർത്ഥം, യുക്തി — ഇതൊന്നിനും വേണ്ടി, ഒരിക്കലും സത്യം വിട്ടുനിൽക്കാത്ത ധാർമ്മികനായവൻ.
യഃ പ്രമാണം മഹാരാജ ധര്മേ ധര്മഭൃതാം വരഃ। അജാതശത്രുണാ തേന പാണ്ഡവാ അഭ്യയുഞ്ജത
ധർമ്മത്തിൽ മാതൃകയായവനും ധർമ്മനിഷ്ഠരിൽ ശ്രേഷ്ഠനുമായ അജാതശത്രുവാണ് പാണ്ഡവന്മാരെ ചേർത്തത്.
യസ്യ ബാഹുബലേ തുല്യഃ പൃഥിവ്യാം നാസ്തി കശ്ചന। യോ വൈ സര്വാന്മഹീപാലാന്വശേ ചക്രേ ധനുര്ധരഃ । യഃ കാശീനങ്ഗമഗധാന്കലിങ്ഗാംശ്ച യുധാജയത്
ഭൂമിയിൽ ആരുടെയും കൈവശം ഇല്ലാത്ത ബാഹുബലം ഉള്ളവൻ; എല്ലാ രാജാക്കളെയും വശീകരിച്ച വില്ലാളി; കാശി, അങ്ക, മഗധ, കലിംഗരാജ്യങ്ങളെ യുദ്ധത്തിൽ ജയിച്ചവൻ.
തേന വോ ഭീമസേനേന പാണ്ഡവാ അഭ്യയുഞ്ജത। യസ്യ വീര്യേണ സഹസാ ചത്വാരോ ഭുവി പാണ്ഡവാഃ
അവൻ, ഭീമസേനൻ, പാണ്ഡവന്മാരെ ചേർത്തു; അവന്റെ വീര്യത്തോടെ ഭൂമിയിൽ നാലു പാണ്ഡവന്മാരും അതിവേഗം പ്രവർത്തിച്ചു.
നിഃസൃത്യ ജതുഗേഹാദ്വൈ ഹിഡിമ്ബാത്പുരുഷാദകാത്। യശ്ചൈപാമഭവദ്ദ്വീപഃ കുന്തീപുത്രോ വൃകോദരഃ
ജതുഗൃഹത്തിൽ നിന്ന് രക്ഷപെട്ട്, മനുഷ്യഭക്ഷകനായ ഹിഡിംബനിൽ നിന്ന് രക്ഷപ്പെട്ട്, അവർക്കെല്ലാം രക്ഷകനായ കുന്തിയുടെ മകൻ വൃക്കോദരൻ.
യാജ്ഞസേനീമഥോ യത്ര സിന്ധുരാജോപകൃഷ്ടവാന്। തത്രൈഷാമഭവദ്ദ്വീപഃ കുന്തീപുത്രോ വൃകോദരഃ
യാജ്ഞസേനിയെ സിന്ധുരാജാവ് പിടിച്ചുപോയപ്പോൾ അവിടെയും അവർക്കെല്ലാം രക്ഷകനായി കുന്തിയുടെ മകൻ വൃക്കോദരൻ നിന്നു.
യശ്ച താന്സങ്ഗതാന്സര്വാന്പാണ്ഡവാന്വാരണാവതേ। ദഹ്യതോ മോചയാമാസ തേന വസ്തേഽഭ്യയുഞ്ജത
വാരണാവതിൽ ഒത്തുചേർന്ന പാണ്ഡവന്മാരെ തീയിൽ നിന്ന് രക്ഷിച്ചവൻ തന്നെയാണ് യുദ്ധത്തിനായി അവരെ ചേർത്തത്.
കൃഷ്ണായാം ചരതാ പ്രീതിം യേന ക്രോധവശാ ഹതാഃ । പ്രവിശ്യ വിഷയം ഘോരം പര്വതം ഗന്ധമാദനമ്
കൃഷ്ണാ സന്തോഷം തേടി നടന്നപ്പോൾ, അവന്റെ കോപത്തിൽ ചിലർ നശിച്ചു; ഭയാനകമായ ഗന്ധമാദനപർവ്വതപ്രദേശത്തേക്ക് കടന്നപ്പോൾ.