തദാ മൂഢോ ധൃതരാഷ്ട്രസ്യ പുത്ര- സ്തപ്താ യുദ്ധേ ദുര്മതിര്ദുഃസഹായഃ। ദൃഷ്ട്വാ സൈന്യം ബാണവര്ഷാന്ധകാരേ പ്രഭജ്യന്തം ഗോകുലവദ്രണാഗ്രേ
അപ്പോൾ ധൃതരാഷ്ട്രന്റെ മകൻ, ഭ്രമിച്ചവനും ദുർബുദ്ധിയുമാണ്, യുദ്ധത്തിൽ വേദന അനുഭവിച്ചുകൊണ്ട്, തന്റെ സൈന്യം അമ്പുകളുടെ മഴയിൽ ഇരുണ്ടതും, മുന്നിൽ പശുക്കളെപ്പോലെ തകർന്നു ചിതറുന്നതും കാണും.
ബലാഹകാദുച്ചരതഃ സുഭീമാ- ന്വിദ്യുത്സ്ഫുലിങ്ഗാനിവ ഘോരരൂപാന്। സഹസ്രഘ്നാന്ദ്വിഷതാം സങ്ഗരേഷു അസ്ഥിച്ഛിദോ മര്മഭിദഃ സുപുങ്ഖാന്
ആ വില്ലിൽ നിന്നു, മേഘങ്ങളിൽ നിന്ന് മിന്നലുപോലുള്ള ഭയങ്കരമായ അമ്പുകൾ, ആയിരക്കണക്കിന്, ശത്രുക്കളുടെ യുദ്ധത്തിൽ, അസ്ഥി തുളയ്ക്കുന്നവയും കവർച്ച തകർക്കുന്നവയും നന്നായി ചിറകുള്ളവയുമായി പുറപ്പെടും.
യദാ ദ്രഷ്ടാ ജ്യാമുഖാദ്ബാണസങ്ഘാന് ഗാണ്ഡീവമുക്താനാപതതഃ ശിതാഗ്രാന്। ഹയാന്ഗജാന്വര്മിണശ്ചാദദാനാം- സ്തദാ യുദ്ധം ധാര്തരാഷ്ട്രോഽന്വതപ്സ്യത്
ഗാണ്ഡീവത്തിന്റെ നാരത്തിൽ നിന്ന് വിടുതലായ, മൂർച്ചയുള്ള അമ്പുകളുടെ കൂട്ടം കുതിരകളെയും ആനകളെയും കവർച്ച ധരിച്ച യോദ്ധാക്കളെയും വീഴുന്നതു കണ്ടാൽ, അപ്പോൾ ധൃതരാഷ്ട്രന്റെ മകൻ ആ യുദ്ധത്തിൽ വേദന അനുഭവിക്കും.
യദാ മന്ദഃ പരബാണാന്വിമുക്താ- ന്മമേഷുഭിര്ഹിയമാണാന്പ്രതീപമ്। തിര്യഗ്വിധ്യ ച്ഛിദ്യമാനാന്പൃഷത്കൈ- സ്തദാ യുദ്ധം ധാര്തരാഷ്ട്രോഽന്വതപ്സ്യത്
ആ മന്ദബുദ്ധി, ശത്രുക്കളുടെ അമ്പുകൾ എനിക്ക് വിടുന്ന അമ്പുകൾ കൊണ്ട് വെട്ടിക്കളയപ്പെടുകയും, തുളച്ച് തകർക്കപ്പെടുകയും, ചിതറിപ്പോകുകയും ചെയ്യുന്നതു കണ്ടാൽ, അപ്പോൾ ധൃതരാഷ്ട്രന്റെ മകൻ ആ യുദ്ധത്തിൽ വേദന അനുഭവിക്കും.
യദാ വിപാഠാ മദ്ഭുജവിപ്രമുക്താ ദ്വിജാഃ ഫലാനീവ മഹീരുഹാഗ്രാത്। പ്രചേതാര ഉത്തമാങ്ഗാനി യൂനാം തദാ യുദ്ധം ധാര്തരാഷ്ട്രോഽന്വതപ്സ്യത്
എന്റെ ഭുജശക്തിയിൽ നിന്ന് വിട്ടുവീഴുന്ന ഫലങ്ങൾ പോലെ, പ്രധാന യോദ്ധാക്കളുടെ തലകൾ ചിതറുമ്പോൾ, അപ്പോൾ ധൃതരാഷ്ട്രപുത്രൻ യുദ്ധത്തിന്റെ താപം അനുഭവിക്കും.
യദാ ദ്രഷ്ടാ പതതഃ സ്യന്ദനേഭ്യോ മഹാഗജേഭ്യോഽശ്വഗതാന്സുയോധനാന്। ശരൈര്ഹതാന്പാതിതാംശ്ചൈവ രങ്ഗേ തദാ യുദ്ധം ധാര്തരാഷ്ട്രോഽന്വതപ്സ്യത്
അശ്വാരോഹികളെയും, മഹാഗജങ്ങളെയും, രഥങ്ങളിൽ നിന്ന് വീണ വീരന്മാരെയും, അമ്പുകൾകൊണ്ട് വീണു നിലത്തു മരിച്ചവരെയും ദുര്യോധനൻ കാണുമ്പോൾ, അപ്പോൾ അവൻ യുദ്ധത്തിന്റെ താപം അനുഭവിക്കും.
അസംപ്രാപ്താനസ്ത്രപഥം പരസ്യ യദാ ദ്രഷ്ടാ നശ്യതോ ധാര്തരാഷ്ട്രാന്। അകുര്വതഃ കര്മ യുദ്ധേ സമന്താ- ത്തദാ യുദ്ധം ധാര്തരാഷ്ട്രോഽന്വതപ്സ്യത്
യുദ്ധത്തിൽ ആയുധങ്ങളുടെ വഴി എത്താൻ കഴിയാതെ, ചുറ്റും എല്ലായിടത്തും തകർന്നുപോകുന്ന തന്റെ ആളുകളെ ദുര്യോധനൻ കാണുമ്പോൾ, അപ്പോൾ അവൻ യുദ്ധത്തിന്റെ താപം അനുഭവിക്കും.
പദാതിസങ്ഘാന്രഥസങ്ഘാന്സമന്താ- ദ്വ്യാത്താനനഃ കാല ഇവാതതേഷുഃ। പ്രണോത്സ്യാമി ജ്വലിതൈര്ബാണവര്ഷൈഃ ശത്രൂംസ്തദാ തപ്സ്യതി മന്ദബുദ്ധിഃ
കാലൻ പോലെ വായ് തുറന്ന്, ഞാൻ എല്ലാ പടയാളികളെയും രഥങ്ങളെയും ചുറ്റും അഗ്നിപോലെയുള്ള അമ്പുകളുടെ മഴയിൽ ചിതറിക്കും; അപ്പോൾ ആ ഭ്രമിച്ച ശത്രു ദു:ഖം അനുഭവിക്കും.
സര്വാ ദിശഃ സംപതതാ രഥേന രജോധ്വസ്തം ഗാണ്ഡിവേന പ്രകൃത്തമ്। യദാ ദ്രഷ്ടാ സ്വബലം സംപ്രമൂഢം തദാ പശ്ചാത്തപ്സ്യതി മന്ദബുദ്ധിഃ
എന്റെ രഥം എല്ലാ ദിക്കുകളിലും പടർന്നു, ഗാണ്ഡീവം കൊണ്ട് തന്റെ സൈന്യം തകർന്നുപോയി, പൊടിപടർന്നു, അവൻ തന്റെ സൈന്യം ഭ്രമിച്ച നിലയിൽ കാണുമ്പോൾ, അപ്പോൾ ആ ഭ്രമിച്ചവൻ പശ്ചാത്താപം അനുഭവിക്കും.
കാന്ദിഗ്ഭൂതം ഛിന്നഗാത്രം വിസംജ്ഞം ദുര്യോധനോ ദ്രക്ഷ്യതി സര്വസൈന്യമ്। ഹതാശ്വവീരാഗ്ര്യനരേന്ദ്രനാഗം പിപാസിതം ശ്രാന്തപത്രം ഭയാര്തമ്
ദുര്യോധനൻ തന്റെ മുഴുവൻ സൈന്യവും ശവങ്ങളായി, അവരുടേത് അവയവങ്ങൾ അറിഞ്ഞ്, ബോധം നഷ്ടപ്പെട്ട്, കുതിരകളും വീരന്മാരും രാജാക്കളും ആനകളും കൊല്ലപ്പെട്ട്, ദാഹവും ക്ഷീണവും ഭയവും നിറഞ്ഞവരായി കാണുമ്പോൾ—
ആര്തസ്വരം ഹന്യമാനം ഹതം ച വികീര്ണകേശാസ്ഥികപാലസങ്ഘമ്। പ്രജാപതേഃ കര്മ യഥാര്ഥനിഷ്ഠിതം തദാ ദൃഷ്ട്വാ തപ്സ്യതി മന്ദബുദ്ധിഃ
വേദനയോടെ നിലവിളിച്ച്, കൊല്ലപ്പെടുകയും, അവരുടേത് മുടിയും അസ്ഥികളും തലയ്ക്കപ്പാലുകളും ചിതറുകയും, സൃഷ്ടികർത്താവിന്റെ പ്രവൃത്തി പൂർത്തിയാകുന്നതുപോലെ, ദുര്യോധനൻ അതു കാണുമ്പോൾ, അപ്പോൾ ആ ഭ്രമിച്ചവൻ ദു:ഖം അനുഭവിക്കും.
യദാ രഥേ ഗാണ്ഡിവം വാസുദേവം ദിവ്യം ശങ്ഖം പാഞ്ചജന്യം ഹയാംശ്ച। തൂണാവക്ഷയ്യൌ ദേവദത്തം ച മാം ച ദൃഷ്ട്വാ യുദ്ധേ ധാര്തരാഷ്ട്രോഽന്വതപ്സ്യത്
രഥത്തിൽ ഗാണ്ഡീവവും വാസുദേവനും ദിവ്യമായ പാഞ്ചജന്യശംഖവും, അക്ഷയമായ കുത്തികളും ദേവദത്തവും എന്നെയും യുദ്ധത്തിൽ ദുര്യോധനൻ കാണുമ്പോൾ, അപ്പോൾ അവൻ യുദ്ധത്തിന്റെ താപം അനുഭവിക്കും.
ഉദ്വര്തയന്ദസ്യുസങ്ഘാന്സമേതാന് പ്രവര്തയന്യുഗമന്യദ്യുഗാന്തേ। യദാ ധക്ഷ്യാമ്യഗ്നിവത്കൌരവേയാം- സ്തദാ തപ്താ ധൃതരാഷ്ട്രഃ സപുത്രഃ
ഈ ശത്രുസമൂഹങ്ങളെ ഞാൻ തകർക്കുമ്പോൾ, കാലാന്ത്യത്തിൽ ഒരു പുതിയ യുഗം തുടങ്ങുന്നതുപോലെ, കൌരവരെ അഗ്നിപോലെ ദഹിപ്പിക്കുമ്പോൾ, അപ്പോൾ ധൃതരാഷ്ട്രനും പുത്രന്മാരും ദു:ഖം അനുഭവിക്കും.
സഭ്രാതാ വൈ സഹസൈന്യഃ സഭൃത്യോ ഭ്രഷ്ടൈശ്വര്യഃ ക്രോധവശോഽല്പചേതാഃ। ദര്പസ്യാന്തേ നിഹതോ വേപമാനഃ പശ്ചാന്മന്ദസ്തപ്സ്യതി ധാര്തരാഷ്ട്രഃ
സഹോദരന്മാരോടും സൈന്യത്തോടും ഭൃത്യന്മാരോടും കൂടെ, രാജ്യം നഷ്ടപ്പെട്ട്, കോപത്തിൽ പിടയുന്ന, വിവേകമില്ലാത്ത, അഹങ്കാരത്തിന്റെ അവസാനം കൊല്ലപ്പെട്ട്, വിറയച്ച്, ആ ഭ്രമിച്ച ധൃതരാഷ്ട്രപുത്രൻ പിന്നീട് പശ്ചാത്താപം അനുഭവിക്കും.
പൂര്വാഹ്ണേ മാം കൃതജപ്യം കദാചി- ദ്വിപ്രഃ പ്രോവാചോദകാന്തേ മനോജ്ഞമ്। കര്തവ്യം തേ ദുഷ്കരം കര്മ പാര്ഥ യോദ്ധവ്യം കതേ ശത്രുഭിഃ സവ്യസാചിന്
ഒരു പ്രഭാതത്തിൽ, ഞാൻ ജപം പൂർത്തിയാക്കി വെള്ളത്തീരത്ത് ഇരിക്കുമ്പോൾ, ഒരു ബ്രാഹ്മണൻ എന്നോട് മനോഹരമായി പറഞ്ഞു: 'പാർഥാ, നിനക്ക് വളരെ കഠിനമായ ഒരു ജോലി കാത്തിരിക്കുന്നു; ശത്രുക്കളോട് നീ യുദ്ധം ചെയ്യണം, സവ്യസാചീ.'
ഇന്ദ്രോ വാ തേ ഹരിവാന്വജ്രഹസ്തഃ പുരസ്താദ്യാതു സമരേഽരീന്വിനിഘ്നന്। സുഗ്രീവയുക്തേന രഥേന വാ തേ പശ്ചാത്കൃഷ്ണോ രക്ഷതു വാസുദേവഃ
വജ്രം കൈവശമുള്ള ഇന്ദ്രൻ മുന്നിൽ നിന്നു ശത്രുക്കളെ തകർക്കട്ടെ, അല്ലെങ്കിൽ ഉത്തമ കുതിരകൾ ചേർത്ത രഥത്തിൽ നീ സഞ്ചരിക്കട്ടെ; പിന്നിൽ വാസുദേവനായ കൃഷ്ണൻ നിന്നെ കാത്തിരിപ്പാൻ.
വജ്രേ ചാഹം വജ്രഹസ്താന്മഹേന്ദ്രാ- ദസ്മിന്യുദ്ധേ വാസുദേവം സഹായമ്। സ മേ ലബ്ധോ ദസ്യുവധായ കൃഷ്ണോ മന്യേ ചേതദ്വിഹിതം ദൈവതേര്മേ
ഈ യുദ്ധത്തിൽ വജ്രം കൈവശമുള്ളവരിൽ ഞാൻ വജ്രം തന്നെയാണ്, വാസുദേവൻ എന്നെ കൂടെ സഹായിക്കുന്നു. കൃഷ്ണൻ എന്നെ ശത്രുനാശത്തിനായി ലഭിച്ചു; ഇതെനിക്ക് ദേവതകൾ നിർണ്ണയിച്ചതാണെന്ന് ഞാൻ വിശ്വസിക്കുന്നു.
അയുദ്ധ്യമാനോ മനസാപി യസ്യ ജയം കൃഷ്ണഃ പുരുഷസ്യാഭിനന്ദേത്। ഏവം സര്വാന്സ വ്യതീയാദമിത്രാന് സേന്ദ്രാന്ദേവാന്മാനുഷേ നാസ്തി ചിന്താ
യാരെക്കുറിച്ച് കൃഷ്ണൻ മനസ്സിൽ പോലും ജയത്തെ ആഗ്രഹിച്ചാൽ, അവൻ യുദ്ധം ചെയ്യാതിരുന്നാലും, ദൈവങ്ങളെയും ഇന്ദ്രനെയും ഉൾപ്പെടെ എല്ലാ ശത്രുക്കളെയും ജയിക്കും; മനുഷ്യലോകത്ത് സംശയം വേണ്ട.
സ ബാഹുഭ്യാം സാഗരമുത്തിതീര്ഷേ- ന്മഹോദധിം സലിലസ്യാപ്രമേയമ്। തേജസ്വിനം കൃഷ്ണമത്യന്തശൂരം യുദ്ധേന യോ വാസുദേവം ജിഗീഷേത്
തന്റെ കൈകൊണ്ട് അപ്പുറത്തേക്കുള്ള സമുദ്രം കടക്കാൻ ശ്രമിക്കുന്നവനോ, അത്യന്തം ധീരനും വീരനുമായ കൃഷ്ണനെ യുദ്ധത്തിൽ ജയിക്കാൻ ശ്രമിക്കുന്നവനോ—
ഗിരിം യ ഇച്ഛേത്തു തലേന ഭേത്തും ശിലോച്ചയം ശ്വേതമതിപ്രമാണമ്। തസ്യൈവ പാണിഃ സനഖോ വിശീര്യേ- ന്ന ചാപി കിഞ്ചിത്സ ഗിരേസ്തു കുര്യാത്
വലിയ വെള്ളപർവതം കൈകൊണ്ട് തകർക്കാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നവന്റെ വിരലുകൾ തകർന്നുപോകും, പക്ഷേ ആ പർവതത്തിന് ഒന്നും സംഭവിക്കില്ല.
അഗ്നിം സമിദ്ധം ശമയേദ്ഭുജാഭ്യാം ചന്ദ്രം ച സൂര്യം ച നിവാരയേത। ഹരേദ്ദേവാനാമമൃതം പ്രസഹ്യ യുദ്ധേന യോ വാസുദേവം ജിഗീഷേത്
തന്റെ കൈകൊണ്ട് ജ്വലിക്കുന്ന അഗ്നിയെ അണയ്ക്കാൻ, ചന്ദ്രനെയും സൂര്യനെയും നിർത്താൻ, ദേവന്മാരുടെ അമൃതം ബലാൽ പിടിച്ചെടുക്കാൻ ശ്രമിക്കുന്നവനാണ്, വാസുദേവനെ യുദ്ധത്തിൽ ജയിക്കാൻ ശ്രമിക്കുന്നത്.
യോ രുക്മിണീമേകരഥേന ഭോജ- നുത്സാദ്യ രാജ്ഞഃ സമരേ പ്രസഹ്യ। ഉവാഹ ഭാര്യാം യശസാ ജ്വലന്തീം യസ്യാം ജജ്ഞേ രൌക്മിണേയോ മഹാത്മാ
ഒരു രഥത്തിൽ മാത്രം കയറി, യുദ്ധത്തിൽ ഭോജന്മാരെയും രാജാവിനെയും തോൽപ്പിച്ചു, പ്രശസ്തിയാൽ പ്രകാശിക്കുന്ന രുക്മിണിയെ കൊണ്ടുപോയവൻ, അവളിൽ നിന്ന് ജനിച്ചവൻ മഹാത്മാവായ രുക്മിണീപുത്രൻ—
അയം ഗാന്ധാരാംസ്തരസാ സംപ്രമഥ്യ ജിത്വാ പുത്രാന്നഗ്നജിതഃ സമഗ്രാന് ബദ്ധം മുമോച വിനദന്തം പ്രസഹ്യ സുദര്ശനം വൈ ദേവതാനാം ലലാമമ്
ഈയാള് ഗന്ധാര ദേശത്തെ വേഗത്തില് കീഴടക്കി, നഗ്നജിതിന്റെ എല്ലാ പുത്രന്മാരെയും ജയിച്ചു, ബന്ധിക്കപ്പെട്ട് കരയുന്ന സുദര്ശനനെ മോചിപ്പിച്ചു, ദേവന്മാരുടെ കിരീടവും പിടിച്ചെടുത്തു.
അയം കവാടേ നിജഘാന പാണ്ഡ്യം തഥാ കലിങ്ഗാന്ദന്തവക്രം മമര്ദ। അനേന ദഗ്ധാ വര്ഷപൂഗാന്വിനാഥാ വാരാണസീ നഗരീ സംബഭൂവ
ഇവന് വാതിലില് പാണ്ഡ്യനെ വീഴ്ത്തി, കലിംഗ രാജാവിനെയും ദന്തവക്രനെയും തകര്ത്തു; ഇതു കൊണ്ട് വര്ഷങ്ങളോളം വാരാണസി നഗരം ശൂന്യമായ് കത്തിക്കഴിഞ്ഞു.
അയം സ്മ യുദ്ധേ മന്യതേഽന്യൈരജേയം തമേകലവ്യം നാമ നിഷാദരാജമ്। വേഗേനൈവ ശൈലമഭിഹത്യ ജമ്ഭഃ ശേതേ സ കൃഷ്ണേന ഹതഃ പരാസുഃ
യുദ്ധത്തില് മറ്റുള്ളവര് ജയിക്കാനാകാത്തവനെന്ന് കരുതിയ ഇവന്, നിഷാദരാജാവായ ഏകലവ്യനെ ശക്തിയോടെ കൊന്നു, ജംഭന് പര്വതത്തെ അടിക്കുന്നതുപോലെ, കൃഷ്ണന് അവനെ കൊല്ലുകയും അവന് അവിടെയെ മരിച്ചുകിടക്കുകയും ചെയ്തു.
തഥോഗ്രസേനസ്യ സുതം സുദുഷ്ടം വൃഷ്ണ്യന്ധകാനാം മധ്യഗതം സഭാസ്ഥമ്। അപാതയദ്ബലദേവദ്വിതീയോ ഹത്വാ ദദൌ ചോഗ്രസേനായ രാജ്യമ്
ഉഗ്രസേനന്റെ ദുഷ്ടനായ പുത്രനെ, വൃഷ്ണി-അന്ധകരുടെ ഇടയില് സഭയില് ഇരുന്നവനെ, ബാലരാമന് പോലൊരു വീരന് താഴെ വീഴ്ത്തി, അവനെ കൊല്ലുകയും രാജ്യം ഉഗ്രസേനന് തിരികെ നല്കുകയും ചെയ്തു.
അയം സൌഭം യോധയാമാസ സ്വസ്ഥം വിഭീഷണം മായയാ സാല്വരാജമ്। സൌഭദ്വാരി പ്രത്യഗൃഹ്ണാച്ഛതഘ്നീം ദോര്ഭ്യാം ക ഏനം വിഷഹേത മര്ത്യഃ
സൗഭ രാജാവായ സാല്വന് മായാജാലം ഉപയോഗിച്ചപ്പോള്, ഇവന് സൗഭയുടെ വാതിലില് നൂറുപേര് കൊല്ലുന്ന ആയുധം കൈകൊണ്ട് പിടിച്ചു; മനുഷ്യരില് ആര്ക്കു അവനെ നേരിടാന് കഴിയും?
പ്രാഗ്ജ്യോതിഷം നാമ ബഭൂവ ദുര്ഗം പുരം ഘോരമസുരാണാമസഹ്യമ്। മഹാബലോ നരകസ്തത്ര ഭൌമോ ജഹാരാദിത്യാ മണികുണ്ഡലേ ശുഭേ
പ്രാഗ്ജ്യോതിഷം എന്ന പേരില് ഒരു ഭയങ്കരമായ അസുര നഗരവും കോട്ടയും ഉണ്ടായിരുന്നു; അവിടെ ശക്തനായ ഭൗമന് നരകന് സൂര്യന്റെ പ്രകാശമുള്ള കുണ്ഡലങ്ങള് അപഹരിച്ചു.
ന തം ദേവാഃ സഹ ശക്രേണ ശേകുഃ സമാഗതാ യുധി മൃത്യോരഭീതാഃ । ദൃഷ്ട്വാ ച തം വിക്രമം കേശവസ്യ ബലം തഥൈവാസ്ത്രമവാരണീയമ്
ഇന്ദ്രനോടൊപ്പം ദേവന്മാര്ക്കും യുദ്ധത്തില് അവനെ ജയിക്കാനായില്ല, മരണത്തെ ഭയപ്പെടാതിരുന്നിട്ടും; കേശവന്റെ വീര്യവും ശക്തിയും തടയാനാവാത്ത ആയുധങ്ങളും കണ്ടു അവര് വിസ്മയിച്ചു.
ജാനന്തോഽസ്യ പ്രകൃതിം കേശവസ്യ ന്യയോജയന്ദസ്യുവധായ കൃഷ്ണമ്। സ തത്കര്മ പ്രതിശുശ്രാവ ദുഷ്കര- മൈശ്വര്യവാന്സിദ്ധിഷു വാസുദേവഃ
കേശവന്റെ സ്വഭാവം അറിഞ്ഞ ദേവന്മാര് കൃഷ്ണനെ അസുരനെ കൊല്ലാന് നിയോഗിച്ചു; വാസുദേവന് ആ ദുഷ്കരമായ കര്മ്മം വിജയകരമായി പൂര്ത്തിയാക്കി.