വചനം വചനജ്ഞസ്യ ശിക്ഷാക്ഷരസമന്വിതമ്। മനഃപ്രഹ്ലാദനം ശ്രേഷ്ഠം പശ്ചാദ്ധൃദയതാപനമ്
വാക്കുകളുടെ അർത്ഥം മനസ്സിലാക്കുന്നവന്റെ വാക്കുകൾ പഠനത്തിന്റെ അടയാളങ്ങളോടെ, മനസ്സിന് ആനന്ദം നൽകുന്നതായിരുന്നുവെങ്കിലും, പിന്നീട് ഹൃദയത്തിൽ വേദനയുണ്ടാക്കി.
സഞ്ജയൈതദ്വചോ ബ്രൂയാഃ പ്രാപ്യ ക്ഷത്രിയസംസദമ്। ശ്രൃണ്വതഃ കുരുവൃദ്ധസ്യ ആചാര്യസ്യ ച ധീമതഃ
സഞ്ജയ, നീ രാജാക്കന്മാരുടെ സഭയിൽ എത്തിയാൽ, കുരുവംശത്തിലെ മൂപ്പനും ജ്ഞാനിയായ ആചാര്യനും കേൾക്കുന്നപോൾ ഈ വാക്കുകൾ പറയണം.
അര്ഥാംസ്ത്യജത പാര്ഥേഷു സുഖമാപ്നുത കാമജമ്। പ്രിയം പ്രിയേഭ്യശ്ചരത രാജാ ഹി ത്വരതേ ജയേ
പാർത്ഥന്മാരെ കുറിച്ചുള്ള ആഗ്രഹങ്ങൾ വിട്ട്, ഇഷ്ടം കൊണ്ടുള്ള സന്തോഷം നേടൂ; പ്രിയപ്പെട്ടവർക്കായി പ്രിയം ചെയ്യൂ, കാരണം രാജാവ് ജയത്തിനായി അതീവ ആഗ്രഹിക്കുന്നു.
യജധ്വം വിവിധൈര്യജ്ഞൈര്ദക്ഷിണാശ്ച പ്രയച്ഛത। പുത്രേര്ദാരൈശ്ച മോദധ്വമാഗതം വോ മഹദ്ഭയമ്
നാനാവിധ യാഗങ്ങൾ നടത്തി, ദാനം നൽകി, മക്കളോടും ഭാര്യമാരോടും കൂടെ സന്തോഷിക്കൂ; കാരണം വലിയ ഭയം നിങ്ങളെ സമീപിച്ചിരിക്കുന്നു.
ഋണം പ്രവൃദ്ധമിവ മേ ഹൃദയാന്നാപസര്പതി। ഗോവിന്ദേതി യദാക്രന്ദത്കൃഷ്ണാ മാം ദൂരവാസിനമ്
കൃഷ്ണയെ ദൂരെയിരുന്ന് 'ഗോവിന്ദാ' എന്ന് വിളിച്ചപ്പോൾ, എന്റെ ഹൃദയത്തിൽ വലിയ കടം പോലെ ഒരു ഭാരം മാറാതെ തുടരുന്നു.
തേജോമയം ദുരാധര്പം ബിഭ്രതാ ഗാണ്ഡിവം ധനുഃ। മദ്ദ്വിതീയേന പാര്ഥേന വൈരം വഃ പ്രത്യുപസ്ഥിതമ്
പ്രഭയുള്ള, ജയിക്കാൻ കഴിയാത്ത ഗാണ്ഡീവം വഹിച്ച്, പാർത്ഥൻ എന്നെ കൂടെവെച്ച്, നിങ്ങളുടെ ശത്രുത ഇപ്പോൾ നേരിട്ട് എത്തിയിരിക്കുന്നു.
കൃഷ്ണസ്യൈതദ്വചഃ ശ്രുത്വാ മഹന്മേ ഭയമാവിശത്। തവ പുത്രസ്യ ലോഭം ച വര്ധമാനം പ്രപശ്യതഃ
കൃഷ്ണന്റെ ഈ വാക്കുകൾ കേട്ടപ്പോൾ എനിക്ക് വലിയ ഭയം നിറഞ്ഞു, കാരണം നിന്റെ മകന്റെ തൃപ്തിയില്ലാത്ത ലോഭം ഞാൻ കാണുന്നു.
സോമേന്ദ്രസദൃശൌ വീരൌ തൌ മന്ദോ നാവബുധ്യതേ। ഭീഷ്മദ്രോണാശ്രയാച്ചൈവ കര്ണസ്യ ച വികത്ഥനാത്
സോമനും ഇന്ദ്രനും പോലെയുള്ള ആ വീരന്മാരെ, ഭീഷ്മനും ദ്രോണനും ആശ്രയിച്ചും കർണന്റെ പുച്ഛം കേട്ടും, ബുദ്ധിഹീനൻ തിരിച്ചറിയുന്നില്ല.
പൃച്ഛാമി ത്വാം സഞ്ജയ രാജമധ്യേ കിമബ്രവീദ്വാക്യമദീനസത്വഃ। ധനഞ്ജയസ്താത യുധാം പ്രേണതാ ദുരാത്മനാം ജീവിതച്ഛിന്മഹാത്മാ
സഞ്ജയ, രാജാക്കന്മാരുടെ നടുവിൽ ഞാൻ നിന്നോട് ചോദിക്കുന്നു: ധൈര്യശാലിയായ ധനഞ്ജയൻ, ദുഷ്ടന്മാരുടെ ജീവൻ നശിപ്പിക്കുന്ന മഹാത്മാവ്, യുദ്ധം ചെയ്യുന്നവരെ വണങ്ങി എന്താണ് പറഞ്ഞത്?
ദുര്യോധനോ വാചമിമാം ശ്രൃണോതു യദബ്രവീദര്ജുനോ യോത്സ്യമാനഃ। യുധിഷ്ഠിരസ്യാനുമതേ മഹാത്മാ ധനഞ്ജയഃ ശ്രൃണ്വതഃ കേശവസ്യ
ദുര്യോധനൻ ഈ വാക്കുകൾ കേൾക്കട്ടെ: മഹാത്മാവായ യുദ്ധിഷ്ഠിരന്റെ സമ്മതത്തോടെ, യുദ്ധത്തിന് തയ്യാറായ ധനഞ്ജയൻ, കേശവൻ കേൾക്കുമ്പോൾ പറഞ്ഞത്.
അവിത്രസ്തോ ബാഹുവീര്യം വിജാന- ന്നുപഹ്വരേ വാസുദേവസ്യ ധീരഃ। അവോചന്മാം യോത്സ്യമാനഃ കിരീടീ മധ്യേ ബ്രൂയാ ധാര്തരാഷ്ട്രം കുരൂണാമ്
ഭയമില്ലാതെ, വാസുദേവന്റെ മഹാശക്തി മനസ്സിലാക്കി, ധൈര്യശാലിയായ കിരീടിയൻ എന്നോട് ഒറ്റക്കായി പറഞ്ഞു: 'ഞാൻ യുദ്ധത്തിന് തയ്യാറാകുമ്പോൾ, എന്റെ ഈ വാക്കുകൾ കൌരവരും ധൃതരാഷ്ട്രപുത്രന്മാരും കേൾക്കുന്ന വിധം നടുവിൽ നീ പ്രസ്താവിക്കണം.'
സംശ്രൃണ്വതസ്തസ്യ ദുര്ഭാഷിണോ വൈ ദുരാത്മനഃ സൂതപുത്രസ്യ സൂത। യോ യോദ്ധുമാശംസതി മാം സദൈവ മന്ദപ്രജ്ഞഃ കാലപക്വോഽതിമൂഢഃ
അവിടെ ദുഷ്ടനും ദുർബുദ്ധിയുമായ സുതപുത്രൻ, എപ്പോഴും എന്നോട് യുദ്ധം ചെയ്യാൻ ആഗ്രഹിച്ച്, തന്റെ മനസ്സിൽ ഭയങ്കരമായ അഹങ്കാരത്തോടുകൂടി, എന്റെ വാക്കുകൾ കേൾക്കുമ്പോൾ—
യേ വൈ രാജാനഃ പാണ്ഡവായോധനായ സമാനീതാഃ ശ്രൃണ്വതാം ചാപി തേഷാമ് । യഥാ സമഗ്രം വചനം മയോക്തം സഹാമാത്യം ശ്രാവയേഥാ നൃപം തത
പാണ്ഡവന്മാരെതിരായ യുദ്ധത്തിനായി കൂട്ടിച്ചേർത്ത രാജാക്കന്മാരുടെയും അവരുടെ മന്ത്രിമാരുടെയും സാന്നിധ്യത്തിൽ, ഞാൻ പറഞ്ഞതുപോലെയെല്ലാം നീ രാജാവിനും അവർക്കുമൊക്കെ അറിയിക്കണം.
യഥാ നൂനം ദേവരാജസ്യ ദേവാഃ ശുശ്രൂഷന്തേ വജ്രഹസ്തസ്യ സര്വേ। തഥാഽശ്രൃണ്വന്പാണ്ഡവാഃ സൃഞ്ജയാശ്ച കിരീടിനാ വാചമുക്താം സമര്ഥാമ്
എങ്ങനെ ദേവരാജാവായ ഇന്ദ്രന്റെ വാക്കുകൾ എല്ലാ ദേവന്മാരും ആകാംക്ഷയോടെ കേൾക്കുന്നു, അതുപോലെ തന്നെ കിരീടിയുടെ ശക്തമായ വാക്കുകൾ പാണ്ഡവരും ശ്രുഞ്ചയന്മാരും ശ്രദ്ധയോടെ കേട്ടു.
ഇത്യബ്രവീദര്ജുനോ യോത്സ്യമാനോ ഗാണ്ഡീവധന്വാ ലോഹിതപദ്മനേത്രഃ। ന ചേദ്രാജ്യം മുഞ്ചതി ധാര്തരാഷ്ട്രോ യധിഷ്ഠിരസ്യാജമീഢസ്യ രാജ്ഞഃ
ഗാണ്ഡീവം കൈവശമുള്ള, കനിഞ്ഞു ചുവന്ന കമലപോലെയുള്ള കണ്ണുകളുള്ള അർജ്ജുനൻ യുദ്ധത്തിന് തയ്യാറാകുമ്പോൾ ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞു: 'യുധിഷ്ഠിരൻ എന്ന പാപരഹിതനായ രാജാവിന് രാജ്യം തിരികെ കൊടുക്കാൻ ധൃതരാഷ്ട്രപുത്രൻ തയ്യാറാകുന്നില്ലെങ്കിൽ—'
അസ്തി നൂനം കര്മ കൃതം പുരസ്താ- ദനിര്വിഷ്ടം പാപകം ധാര്തരാഷ്ട്രൈഃ। യേഷാം യുദ്ധം ഭീമസേനാര്ജുനാഭ്യാം തഥാശ്വിഭ്യാം വാസുദേവേന ചൈവ
നിശ്ചയമായും, ധൃതരാഷ്ട്രപുത്രന്മാർ ചെയ്ത ഒരു പാപം ഇനിയും അവർക്കു ഫലിക്കാനുണ്ട്. അതുകൊണ്ടാണ് ഭീമസേനനും അർജ്ജുനനും അശ്വിനികളും വാസുദേവനും അവരുടെ നേരെ യുദ്ധം വരുന്നത്.
ശൈനയേന ധ്രുവമാത്തായുധേന ധൃഷ്ടദ്യുമ്നേനാഥ ശിഖണ്ഡിനാ ച। യുധിഷ്ഠിരേണേന്ദ്രകല്പേന ചൈവ യോഽപധ്യാനാന്നിര്ദഹേദ്ഗാം ദിവം ച
എപ്പോഴും ആയുധം കൈവശമുള്ള ശൈനേയനും, ധൃഷ്ടദ്യുമ്നനും, ശിഖണ്ഡിയും, ഇന്ദ്രനോടു തുല്യനായ യുധിഷ്ഠിരനും, മനസ്സിൽ ഉറച്ചതോടെ ഭൂമിയും ആകാശവും ചിന്തയാൽ പൊള്ളിച്ചുകളയാൻ കഴിയുന്നവനും—
തൈശ്ചേദ്യോദ്ധും മന്യതേ ധാര്തരാഷ്ട്രോ നിര്വൃത്തോഽര്ഥഃ സകലഃ പാണ്ഡവാനാമ്। മാ തത്കാര്ഷീഃ പാണ്ഡവസ്യാര്ഥഹേതോ- രുപൈഹി യുദ്ധം യദി മന്യസേ ത്വമ്
ഇവരോടൊപ്പം യുദ്ധം ചെയ്യാൻ ധൃതരാഷ്ട്രപുത്രൻ തീരുമാനിച്ചാൽ, പാണ്ഡവന്മാരുടെ എല്ലാ ലക്ഷ്യങ്ങളും ഇതിനകം തന്നെ നേടിയതായിരിക്കും. പാണ്ഡവന്റെ കാര്യം നശിപ്പിക്കേണ്ട; യുദ്ധം ചെയ്യണമെന്ന് നിനക്കുറപ്പാണെങ്കിൽ മാത്രം അതിനായി പോ.
യാം താം വനേ ദുഃഖശയ്യാമവാത്സീ- ത്പ്രവ്രാജിതഃ പാണ്ഡവോ ധര്മചാരീ। ആപ്നോതു താം ദുഃഖതരാമനര്ഥാ- മന്ത്യാം ശയ്യാം ധാര്തരാഷ്ട്രഃ പരാശുഃ
വനവാസത്തിൽ പാണ്ഡവൻ അനുഭവിച്ച കഠിനമായ കിടക്കയേക്കാൾ കൂടുതൽ ദുഃഖമുള്ള കിടക്ക ധൃതരാഷ്ട്രപുത്രൻ, അകത്തുള്ള കുരിശ്ശലായവൻ, അനുഭവിക്കട്ടെ.
ഹ്രിയാ ജ്ഞാനേന തപസാ ദമേന ശൌര്യേണാഥോ ധര്മഗുപ്ത്യാ ധനേന। അന്യായവൃത്തിഃ കുരു പാണ്ഡവേ യാ- നധ്യാതിഷ്ഠദ്ധാര്തരാഷ്ട്രോ ദുരാത്മാ
ലജ്ജ, ജ്ഞാനം, തപസ്, ആത്മനിയന്ത്രണം, വീരം, ധർമ്മസംരക്ഷണം, ധനം—ഇവയൊക്കെ ഉണ്ടായിട്ടും, തെറ്റായ വഴിയിൽ നിൽക്കുന്ന ദുഷ്ടനായ ധൃതരാഷ്ട്രപുത്രൻ പാണ്ഡവനെ ജയിക്കാൻ കഴിയില്ല.
മായോപധം പ്രതിധാനാര്ജവാഭ്യാം തപോദമാഭ്യാം ധര്മഗുപ്ത്യാ ബലേന। സത്യം ബ്രുവന്പ്രതിപന്നോ നൃപോ ന- സ്തിതിക്ഷമാണഃ ക്ലിശ്യമാനോഽതിവേലമ്
സത്യവും നേരത്തും തപസ്സും ആത്മനിയന്ത്രണവും ധർമ്മസംരക്ഷണവും ശക്തിയും കൊണ്ട് രാജാവ്, എത്ര കഷ്ടം അനുഭവിച്ചാലും, കപടതയോ വഞ്ചനയോ സ്വീകരിച്ചില്ല.
യദാ ജ്യേഷ്ഠഃ പാണ്ഡവഃ സംശിതാത്മാ ക്രോധം യത്തം വര്ഷപൂഗാന്സുഘോരമ്। അവസ്ത്രഷ്ടാ കുരുപൂദ്വൃത്തചേതാ- സ്തദാ യുദ്ധം ധാര്തരാഷ്ട്രോഽന്വതപ്സ്യത്
ഏറെ വർഷങ്ങളോളം അടക്കിവെച്ച ഭയങ്കരമായ കോപം മൂർത്തമായി, ഉറച്ച മനസ്സുള്ള മുതിർന്ന പാണ്ഡവൻ പുറത്തുവിടുമ്പോൾ, അപ്പോൾ ധൃതരാഷ്ട്രപുത്രൻ യുദ്ധത്തിന്റെ യാഥാർത്ഥ്യം അനുഭവിക്കും.
കൃഷ്ണവര്ത്മേവ ജ്വലിതഃ സമിദ്ധോ യഥാ ദഹേത്കക്ഷമഗ്നിര്നിദാഘേ। ഏവം ദഗ്ധാ ധാര്തരാഷ്ട്രസ്യ സേനാം യുധിഷ്ഠിരഃ ക്രോധദീപ്തോന്വവേക്ഷ്യ
ഉഷ്ണകാലത്ത് കാടിനെ കത്തിക്കുന്ന തീപോലെ, കോപത്തിൽ കത്തുന്ന യുധിഷ്ഠിരൻ യുദ്ധത്തിൽ ധൃതരാഷ്ട്രപുത്രന്റെ സൈന്യത്തെ ദഹിപ്പിക്കും.
യദാ ദ്രഷ്ടാ ഭീമസേനം രഥസ്യം ഗദാഹസ്തം ക്രോധവിഷം വമന്തമ്। അമര്ഷണം പാണ്ഡവം ഭീമവേഗം തദാ യുദ്ധം ധാര്തരാഷ്ട്രോഽന്വതപ്സ്യത്
രഥത്തിൽ നില്ക്കുന്ന, ഗദ കൈയിൽ പിടിച്ച, കോപത്തിന്റെ വിഷം പുകച്ചുകൊണ്ടിരിക്കുന്ന, ആരാലും തടയാനാവാത്ത ഭീമവേഗമുള്ള ഭീമസേനനെ കണ്ടപ്പോൾ, അപ്പോൾ ധൃതരാഷ്ട്രപുത്രൻ യുദ്ധത്തിന്റെ യാഥാർത്ഥ്യം അറിയും.
സേനാഗഗം ദംശിതം ഭീമസേനം സുലക്ഷണം വീരഹണം പരേഷാമ്। ഘ്നന്തം ചമൂമന്തകസന്നികാശം തദാ സ്മര്താ വചനസ്യാതിമാനീ
പല്ല് കാട്ടിയ ഭീമസേനനെ, എളുപ്പത്തിൽ തിരിച്ചറിയാവുന്ന, ശത്രുക്കളെ സംഹരിക്കുന്നവനെ, പടയാളികളും രഥങ്ങളും സംഹരിക്കുന്ന യമനെപ്പോലെ കാണുമ്പോൾ, അഹങ്കാരിയായവൻ ഈ വാക്കുകൾ ഓർക്കും.
യദാ ദ്രഷ്ടാ ഭീമസേനേന നാഗാ- ന്നിപാതിതാന്ഗിരികൂടപ്രകാശാന്। കിമ്ഭൈരിവാസൃഗ്വമതോ ഭിന്നകുമ്ഭാം- സ്തദാ യുദ്ധം ധാര്തരാഷ്ട്രോഽന്വതപ്സ്യത്
പർവതശിഖരങ്ങളെപ്പോലെ തിളങ്ങുന്ന ആനകളെ ഭീമസേനൻ വീഴ്ത്തുമ്പോൾ, അവരുടെ തലയ് പൊട്ടി രക്തം ചൊരിയുമ്പോൾ, അപ്പോൾ ധൃതരാഷ്ട്രപുത്രൻ യുദ്ധത്തിന്റെ യാഥാർത്ഥ്യം അനുഭവിക്കും.
മഹാസിംഹോ ഗാ ഇവ സംപ്രവിശ്യ ഗദാപാണിര്ധാര്തരാഷ്ട്രാനുപേത്യ। യദാ ഭീമോ ഭീമരൂപോ നിഹന്താ തദാ യുദ്ധം ധാര്തരാഷ്ട്രോഽന്വതപ്സ്യത്
വലിയ സിംഹം പശുക്കളിൽ കയറിയതുപോലെ, ഭയങ്കരമായ രൂപമുള്ള ഭീമൻ, ഗദ കൈയിൽ പിടിച്ച് ധൃതരാഷ്ട്രപുത്രന്മാരുടെ നിരയിലേക്ക് കടന്നു ശത്രുക്കളെ സംഹരിക്കുമ്പോൾ, അപ്പോൾ ധൃതരാഷ്ട്രപുത്രൻ യുദ്ധത്തിന്റെ യാഥാർത്ഥ്യം അനുഭവിക്കും.
മഹാഭയേ വീതഭയഃ കൃതാസ്ത്രഃ സമാഗമേ ശത്രുബലാവമര്ദീ। സകൃദ്രഥേനാപ്രതിമാന്രഥൌഘാ- ന്പദാതിസങ്ഘാന്ഗദയാഭിനിഘ്നന്
വലിയ ഭീഷണിയിൽ പോലും ഭയമില്ലാതെ, ആയുധങ്ങളിൽ പ്രാവീണ്യം നേടിയവൻ, ശത്രുസൈന്യത്തെ തകർക്കുന്നവൻ, ഒരു രഥത്തിൽ നിന്ന് അനേകം രഥങ്ങളെയും പടയാളി കൂട്ടങ്ങളെയും ഗദകൊണ്ട് തകർക്കും.
സൈന്യാനനേകാംസ്തരസാ വിഗൃഹ്ണ- ന്യദാ ഛേത്താ ധാര്തരാഷ്ട്രസ്യ സൈന്യമ്। ഛിന്ദന്വനം പരശുനേവ ശൂര- സ്തദാ യുദ്ധം ധാര്തരാഷ്ട്രോഽന്വതപ്സ്യത്
അവൻ വേഗത്തിൽ അനവധി സൈന്യങ്ങളെ തകർക്കും; അപ്പോൾ ധൃതരാഷ്ട്രന്റെ സൈന്യം, ഒരു വീരൻ കത്തിയുമായി കാടിനെ വെട്ടുന്നതുപോലെ, തകർക്കപ്പെടും. അപ്പോൾ യുദ്ധത്തിൽ ധൃതരാഷ്ട്രപക്ഷം വലിയ ദുഃഖം അനുഭവിക്കും.
തൃണപ്രായം ജ്വലനേനേവ ദഗ്ധം ഗ്രാമം യഥാ ധാര്തരാഷ്ട്രാന്സമീക്ഷ്യ। പക്വം സസ്യം വൈദ്യുതേനേവ ദഗ്ധം പരാസിക്തം വിപുലം സ്വം ബലൌഘമ്
ധൃതരാഷ്ട്രപക്ഷം തീയിൽ കത്തിയ ഒരു ഗ്രാമംപോലെയും, മിന്നലിൽ കത്തിയ പാകംവന്ന വിളപോലെയും നശിച്ചുപോകുന്നത് കണ്ടാൽ, അവരുടെ വലിയ സൈന്യം ചിതറിപ്പോകുമ്പോൾ, അവൻ അതിനാൽ ദുഃഖിക്കും.