യഥോദപാനേ മഹതി സര്വതഃ സംപ്ലുതോദകേ। ഏവം സര്വേഷു വേദേഷു ആത്മാനമനുജാനതഃ
എങ്ങുമുള്ള വെള്ളം നിറഞ്ഞ വലിയ കിണറുപോലെ, എല്ലാ വേദകളിലും ആത്മാവിനെ അറിയുന്നവന് അങ്ങനെ തന്നെ അനുഭവം ലഭിക്കുന്നു.
അങ്ഗുഷ്ഠമാത്രഃ പുരുഷോ മഹാത്മാ ന ദൃശ്യതേഽസൌ ഹൃദി സംനിവിഷ്ടഃ । അജശ്ചരോ ദിവാരാത്രമതന്ദ്രിതശ്ച സ തം മത്വാ കവിരാസ്തേ പ്രസന്നഃ
അംഗുലിയോളം വലിപ്പമുള്ള മഹാത്മാവ് ഹൃദയത്തില് ഒളിഞ്ഞിരിക്കുന്നു, കാണാന് കഴിയില്ല. ജനനം ഇല്ലാത്തവനും, പകലും രാത്രിയും സഞ്ചരിക്കുന്നവനും, ക്ഷീണമില്ലാത്തവനും ആ മഹാത്മാവിനെ മനസ്സിലാക്കി ജ്ഞാനി സമാധാനത്തോടെ ഇരിക്കുന്നു.
അഹമേവ സ്മൃതോ മാതാ പിതാ പുത്രോഽസ്മ്യഹം പുനഃ। ആത്മാഹമപി സര്വസ്യ യച്ച നാസ്തി യദസ്തി ച
ഞാനാണ് മാതാവും, പിതാവും, പുത്രനും. എല്ലാറ്റിന്റെയും ആത്മാവും, ഉണ്ട് എന്നതും ഇല്ല എന്നതും ഞാനാണ്.
പിതാമഹോഽസ്മി സ്ഥവിരഃ പിതാ പുത്രശ്ച ഭാരത। മമൈവ യൂയമാത്മസ്ഥാ ന മേ യൂയം ന വോ ഹ്യഹമ്
ഞാനാണ് പിതാമഹനും, മൂത്തവനും, പിതാവും, പുത്രനും, ഭാരത. നിങ്ങള് എല്ലാവരും എനിക്ക് ഉള്ളിലാണ്; നിങ്ങള് എന്റെതല്ല, ഞാനും നിങ്ങളുടെതല്ല.
ആത്മൈവ സ്ഥാനം മമ ജന്മ ചാത്മാ ഓതപ്രോതോഽഹമജരപ്രതിഷ്ഠഃ। അജശ്ചരോ ദിവാരാത്രമതന്ദ്രിതോഽഹം മാം വിജ്ഞായ കവിരാസ്തേ പ്രസന്നഃ
എന്റെ സ്ഥാനം ആത്മാവാണ്, ജനനം ആത്മാവാണ്. ഞാന് എല്ലായിടത്തും പിണഞ്ഞിരിക്കുന്നു, ജനനം ഇല്ലാത്തവനും സ്ഥിരനുമാണ്. പകലും രാത്രിയും സഞ്ചരിക്കുന്നവനും ക്ഷീണമില്ലാത്തവനും ഞാനാണ്; എന്നെ അറിയുന്ന ജ്ഞാനി സമാധാനത്തോടെ ഇരിക്കുന്നു.
അണോരണീയാന്സുമനാഃ സര്വഭൂതേഷു ജാഗ്രതി। പിതരം സര്വഭൂതേഷു പുഷ്കരേ നിഹിതം വിദുഃ
അത്യന്തം സൂക്ഷ്മനും ശുദ്ധമായ മനസ്സുള്ളവനും എല്ലാ ജീവികളിലും ഉണരുന്നു; എല്ലാവരുടെയും ഹൃദയത്തിലെ താമസിക്കുന്ന പിതാവിനെ അവര് അറിയുന്നു.
ഏവം സനത്സുജാതേന വിദുരേണ ച ധീമതാ। സാര്ധം കഥയതോ രാജ്ഞഃ സാ വ്യതീയയ സര്വരീ
ഇങ്ങനെ സനത്സുജാതനും ധീരനായ വിദുരനും രാജാവിനോടൊപ്പം സംസാരിച്ചുകൊണ്ടിരിക്കേ ആ രാത്രി മുഴുവന് കടന്നു പോയി.
തസ്യാം രജന്യാം വ്യുഷ്ടായാം രാജാനഃ സര്വ ഏവ തേ। സഭാമാവിവിശുര്ഹൃഷ്ടാഃക സൂതസ്യോപദിദൃക്ഷയാ
അരാത്രി കഴിഞ്ഞപ്പോള് എല്ലാ രാജാക്കളും സാരഥിയുടെ വാക്കുകള് കേള്ക്കാന് ആഗ്രഹിച്ച് സഭയിലേക്ക് സന്തോഷത്തോടെ പ്രവേശിച്ചു.
ശുശ്രൂഷമാണാഃ പാര്ഥാനാം വാചോ ധര്മാര്ഥസംഹിതാഃ । ധൃതരാഷ്ട്രമുഖാഃ സര്വേ യയൂ രാജന്സഭാം ശുഭാമ്
പാണ്ഡവരുടെ ധര്മത്തോടും ഉദ്ദേശത്തോടും കൂടിയ വാക്കുകള് കേള്ക്കാന് ധൃതരാഷ്ട്രന് നേതൃത്വം നല്കി എല്ലാ രാജാക്കന്മാരും ആ മനോഹരമായ സഭയിലേക്ക് പോയി.
സുധാവദാതാം വിസ്തീര്ണാം കനകാജിരഭൂഷിതാമ് । ചന്ദ്രപ്രഭാം സുരുചിരാം സിക്താം ചിന്ദനവാരിണാ
അമൃതംപോലെ തെളിഞ്ഞതും, വിശാലവുമായതും, പൊന്നുകൊണ്ടുള്ള നിലം അലങ്കരിച്ചതും, ചന്ദ്രപ്രഭയുള്ളതും, മനോഹരവുമായതും, തണുത്ത വെള്ളം തളിച്ചതുമായതുമാണ് ആ സഭ.
രുചിരൈരാസനൈഃ സ്തീര്ണാം കാഞ്ചനൈര്ദാരവൈരപി। അശ്മസാരമയൈര്ദാന്തൈഃക സ്വാസ്തീര്ണൈഃ സോത്തരച്ഛദൈഃ
പൊന്നും മരവും കൊണ്ടുള്ള മനോഹരമായ ഇരിപ്പിടങ്ങള് പരത്തിയതും, കല്ലും ദന്തും കൊണ്ടുള്ളവയും, നന്നായി ക്രമപ്പെടുത്തിയതും മേല് മറയോടുകൂടിയതുമാണ്.
ഭീഷ്മോ ദ്രോണഃ കൃപഃ ശല്യഃ കൃതവര്മാ ജയദ്രഥഃ । അശ്വത്ഥാമാ വികര്ണശ്ച സോമദത്തശ്ച ബാഹ്ലികഃ
ഭീഷ്മന്, ദ്രോണന്, കൃപന്, ശല്യന്, കൃതവര്മ, ജയദ്രഥന്, അശ്വത്താമന്, വികര്ണ്ണന്, സോമദത്തന്, ബാഹ്ലികന്.
വിദുരശ്ച മഹാപ്രാജ്ഞോ യുയുത്സുശ്ച മഹാരഥഃ। സര്വേ ച സഹിതാഃ ശൂരാഃ പാര്ഥിവാ ഭരതര്ഷഭ । ധൃതരാഷ്ട്രം പുരസ്കൃത്യ വിവിശുസ്താം സഭാം ശുഭാമ്
മഹാപണ്ഡിതനായ വിദുരനും മഹാരഥിയായ യുയുത്സുവും, എല്ലാ വീരനായ രാജാക്കന്മാരും, ഭാരതശ്രേഷ്ഠാ, ധൃതരാഷ്ട്രനെ മുന്നില് നിര്ത്തി ആ മനോഹരമായ സഭയിലേക്ക് പ്രവേശിച്ചു.
ദുഃശാസനശ്ചിത്രസേനഃ ശകുനിശ്ചാപി സൌബലഃ। ദുര്മുഖോ ദുഃസഹഃ കര്ണ ഉലൂകോഽഥ വിവിംശതിഃ
ദുഃശാസനന്, ചിത്രസേനന്, ശകുനി സൌബലന്, ദുര്മുഖന്, ദുഃസഹന്, കര്ണന്, ഉലൂകനും വിവിംശതിയും.
കുരുരാജം പുരസ്കൃത്യ ദുര്യോധനമമര്ഷണമ്। വിവിശുസ്താം സഭാം രാജന്സുരാഃ ശക്രസദോ യഥാ
കുരുവംശത്തിലെ രാജാവായ ദുര്യോധനനെ മുന്നിൽ നിർത്തി, സഹിഷ്ണുതയില്ലാത്തവനായ അവനെത്തുടർന്ന്, കുരുക്കൾ ആ സഭയിൽ കയറി. അതു ദേവന്മാർ ഇന്ദ്രന്റെ സദസ്സിലേക്ക് കടക്കുന്നതുപോലെയായിരുന്നു.
ആവിശദ്ഭിസ്തദാ രാജഞ്ശൂരൈഃ പരിഘബാഹുഭിഃ । ശുശുഭേ സാ സഭാ രജന്സിംഹൈരിവ ഗിരേര്ഗുഹാ
കമ്പംപോലുള്ള ഭുജങ്ങൾ ഉള്ള വീരന്മാർ അപ്പോൾ ആ സഭയിലേക്ക് കടക്കുമ്പോൾ, രാജാവേ, ആ സഭ സിംഹങ്ങൾ നിറഞ്ഞ മലയുടെ ഗുഹയെപ്പോലെ ഭംഗിയായി തെളിഞ്ഞു.
തേ പ്രവിശ്യ മഹേഷ്വാസാഃ സഭാം സര്വേ മഹൌജസഃ । ആസനാനി വിചിത്രാണി ഭേജിരേ സൂര്യവര്ചസഃ
ആ മഹാശക്തിയുള്ള വില്ലാളികൾ എല്ലാവരും ആ സഭയിൽ കയറി, സൂര്യന്റെ പ്രകാശംപോലുള്ള മനോഹരമായ ഇരിപ്പിടങ്ങളിൽ ഇരുന്നു.
ആസനസ്ഥേഷു സര്വേഷു തേഷു രാജസു ഭാരത। ദ്വാഃസ്ഥോ നിവേദയാമാസ സൂതപുത്രമുപസ്ഥിതമ്
ഭാരതാ, ആ രാജാക്കന്മാർ എല്ലാവരും ഇരുന്നപ്പോൾ, വാതിൽക്കാവൽക്കാരൻ സാരഥിയുടെ മകനായവൻ എത്തിയതായി അറിയിച്ചു.
അയം സരഥ ആയാതി യോഽയാസീത്പാണ്ഡവാന്പ്രതി। ദൂതോ നസ്തൂര്ണമായാതി സൈന്ധവൈഃ സാധുവാഹിഭിഃ
ഇവൻ തന്നെയാണ് പാണ്ഡവന്മാരുടെ അടുക്കൽ നമ്മുടെ ദൂതനായി പോയത്; നല്ല സിന്ധു കുതിരകൾ കയറ്റിയ രഥത്തിൽ വേഗത്തിൽ അവൻ വരുന്നു.
..പേയായ സ തു ക്ഷിപ്രം രഥാത്പ്രസ്കന്ദ്യ കുണ്ഡലീ। പ്രവിവേശ സഭാം പൂര്ണാം മഹീപാലൈര്മഹാത്മഭിഃ
കുണ്ഡലങ്ങൾ ധരിച്ചവൻ രഥത്തിൽ നിന്ന് വേഗത്തിൽ ഇറങ്ങി, മഹാത്മാക്കളായ രാജാക്കന്മാർ നിറഞ്ഞിരുന്ന ആ സഭയിൽ കടന്നു.
പ്രാപ്തോഽസ്മി പാണ്ഡവാന്ഗത്വാ തം വിജാനീത കൌരവാഃ। യഥാവയഃ കുരൂന്സര്വാന്പ്രതിനന്ദന്തി പാണ്ഡവാഃ
ഞാൻ പാണ്ഡവന്മാരുടെ അടുക്കൽ പോയി തിരികെ വന്നിരിക്കുന്നു, കൌരവന്മാരേ, ഇതു മനസ്സിലാക്കണം: പാണ്ഡവന്മാർ പ്രായം അനുസരിച്ച് എല്ലാ കുരുക്കളെയും ആദരപൂർവ്വം അഭിവാദ്യം ചെയ്യുന്നു.
അഭിവാദയന്തി വൃദ്ധാംശ്ച വയസ്യാംശ്ച വയസ്യവത്। പുനശ്ചാഭ്യവദന്പാര്ഥാഃ പ്രതിപൂജ്യ യഥാവയഃ
അവർ മുതിർന്നവരെ ആദരപൂർവ്വം അഭിവാദ്യം ചെയ്യുന്നു, സമപ്രായക്കാരെ സുഹൃത്തുപോലെ കാണുന്നു; പിന്നെയും പാണ്ഡുപുത്രന്മാർ പ്രായം അനുസരിച്ച് എല്ലാവരെയും ആദരിച്ച് വീണ്ടും അഭിവാദ്യം ചെയ്തു.
യഥാഹം ധൃതരാഷ്ട്രേണ ശിഷ്ടഃ പൂര്വമിതോ ഗതഃ। അബ്രവം പാണ്ഡവാന്ഗത്വാ നാത്ര കിഞ്ചന ഹാപിതമ്
ഞാൻ ഇവിടെ നിന്ന് പുറപ്പെട്ടപ്പോൾ ധൃതരാഷ്ട്രൻ എന്നോട് പറഞ്ഞതുപോലെ തന്നെയാണ് പാണ്ഡവന്മാരുടെ അടുക്കൽ പറഞ്ഞത്; ഒന്നും ഒഴിവാക്കിയില്ല.
പൃച്ഛാമി ത്വാം സഞ്ജയ രാജമധ്യേ യദബ്രവീദ്വാക്യമദീനസത്വഃ। ജനാര്ദനസ്താത യുധാം പ്രണേതാ ദുരാത്മനാം ജീവിതച്ഛിന്മഹാത്മാ
രാജാക്കന്മാരുടെ ഇടയിൽ നിന്നുകൊണ്ട് ഞാൻ നിന്നോടു ചോദിക്കുന്നു, സഞ്ജയാ: ധൈര്യത്തോടെ, യുദ്ധത്തിന്റെ നായകനും ദുഷ്ടന്മാരുടെ ശത്രുവുമായ ജനാർദ്ദനൻ എന്താണ് പറഞ്ഞത്?
ആഗുല്ഫേഭ്യോഽഭിസംവീതഃ പ്രയതോഽഹം കൃതാഞ്ജലിഃ। ശുദ്ധാന്തം പ്രാവിശം രാജന്നാഖ്യാതോ നരസിംഹയോഃ
കൈകൾ ചേർത്ത് മനസ്സിൽ ശുദ്ധിയോടെ ഞാൻ അകത്തു കടന്നു, രാജാവേ, ആ രണ്ട് സിംഹസദൃശരായ പുരുഷന്മാരെ അറിയിച്ചുവന്നു.
ന ചാഭിമന്യുര്ന യമൌ തം ദേശമഭിജഗ്മതുഃ । യത്ര കൃഷ്ണൌ ച കൃഷ്ണാ ച സത്യഭാമാ ച ഭാമിനീ
അവിടെ കൃഷ്ണനും കൃഷ്ണയും ഭാമയും ഇരുന്ന സ്ഥലത്ത്, അഭിമന്യുവും യമപുത്രന്മാരും ഉണ്ടായിരുന്നില്ല.
ഉഭൌ മധ്വാസവക്ഷീബൌ വരചന്ദനരൂഷിതൌ । സ്ത്രഗ്വിണൌ വരവസ്ത്രാങ്ഗൌ വരാഭരണഭൂഷിതൌ
രണ്ടുപേരും ഉത്തമമായ ചന്ദനപ്പൂവ് പുരട്ടിയവരും, മനോഹരമായ പുഷ്പമാലകൾ ധരിച്ചവരും, നല്ല വസ്ത്രങ്ങൾ ഉടുത്തവരും, ഉത്തമാഭരണങ്ങൾ അണിഞ്ഞവരുമായിരുന്നു; തേൻ കലർന്ന മദ്യം കുടിച്ചവരും.
നൈകരത്നവിചിത്രം ച കാഞ്ചനം ച വരാസനമ്। നാനാസ്തരണസംസ്തീര്ണം യത്രാസാതേ നരര്ഷഭൌ
അവിടെ പലവിധ രത്നങ്ങൾ പതിപ്പിച്ച പൊന്നിന്റെ ഇരിപ്പിടം ഉണ്ടായിരുന്നു; വിവിധ തരം തൂവലുകൾ വിരിച്ചിരുന്നതിൽ ആ മഹാപുരുഷന്മാർ ഇരുന്നു.
സത്യാങ്കമുപധാനം തു കൃത്വാ ശേതേ ജനാര്ദനഃ। അര്ജുനാങ്കഗതൌ പാദൌ കേശവസ്യോപലക്ഷയേ। അര്ജുനസ്യ ച കൃഷ്ണായാഃ ശുഭായാശ്ചാങ്കഗാവുഭൌ
ജനാർദ്ദനൻ സത്യയെ തലയണയാക്കി കിടക്കുകയായിരുന്നു; കേശവന്റെ കാലുകൾ അർജുനന്റെ മടിയിൽ വിശ്രമിച്ചു, അർജുനന്റെയും കൃഷ്ണയുടെയും ആ മനോഹരസ്ത്രീയുടെയും മടിയിൽ അർജുനന്റെ കാലുകൾ ഞാൻ കണ്ടു.
കാഞ്ചനം പാദപീഠം തു പാര്ഥോ വൈ പ്രാദിശന്മുദാ। ദാസീഭ്യാമാഹൃതം മഹ്യം സ്പൃഷ്ട്വാ ഭൂമാവുപാവിശമ്
പാർഥൻ സന്തോഷത്തോടെ ഒരു പൊൻ പാദപീഠം കാണിച്ചു തരികയായിരുന്നു; രണ്ടു ദാസിമാർ കൊണ്ടുവന്നത് ഞാൻ നിലത്ത് സ്പർശിച്ച ശേഷം ഇരുന്നു.