അധീത്യ വേദാന്പരിസംസ്തീര്യ ചാഗ്നീ- നിഷ്ട്വാ യജ്ഞൈഃ പാലയിത്വാ പ്രജാശ്ച। ഗോബ്രഹ്മണാര്ഥം ശസ്ത്രപൂതാന്തരാത്മാ ഹതഃ സങ്ഗ്രാമേ ക്ഷത്രിയഃ സ്വര്ഗമേതി
വേദങ്ങൾ പഠിച്ച്, അഗ്നികൾ സ്ഥാപിച്ച്, യജ്ഞങ്ങൾ നടത്തി, ജനങ്ങളെ സംരക്ഷിച്ച്, പശുക്കളുടെയും ബ്രാഹ്മണരുടെയും ഭാവിയിൽ ആയുധങ്ങൾകൊണ്ട് മനസ്സ് ശുദ്ധമാക്കി യുദ്ധത്തിൽ വീരമൃത്യു വരിക്കുന്ന ക്ഷത്രിയൻ സ്വർഗ്ഗം പ്രാപിക്കും.
വൈശ്യോഽധീത്യ ബ്രാഹ്മണാന്ക്ഷത്രിയാംശ്ച ധനൈഃ കാലേ സംവിഭജ്യാശ്രിതാംശ്ച। ത്രേതാപൂതം ധൂമമാഘ്രായ പുണ്യം പ്രേത്യ സ്വര്ഗേ ദിവ്യസുഖാനി ഭുങ്ക്തേ
വൈശ്യൻ ബ്രാഹ്മണരെയും ക്ഷത്രിയരെയും പഠിച്ച്, സമയോചിതമായി സമ്പത്ത് ആശ്രിതർക്കു വിതരണം ചെയ്ത്, ത്രേതായുഗത്തിൽ ശുദ്ധമായ പുക ശ്വസിച്ച്, മരിച്ചശേഷം സ്വർഗ്ഗത്തിലെ ദിവ്യസുഖങ്ങൾ അനുഭവിക്കും.
ബ്രഹ്മ ക്ഷത്രം വൈശ്യവര്ണം ച ശൂദ്രഃ ക്രമേണൈതാന്ന്യായതഃ പൂജയാനഃ। തുഷ്ടേഷ്വേതേഷ്വവ്യഥോ ദഗ്ധപാപ- സ്ത്യക്ത്വാ ദേഹം സ്വര്ഗസുഖാനി ഭുങ്ക്തേ
ശൂദ്രൻ ബ്രാഹ്മണ, ക്ഷത്രിയ, വൈശ്യ വർഗ്ഗങ്ങളെ ക്രമത്തിൽ യോഗ്യമായി ആദരിച്ച്, അവർ സന്തോഷിച്ചാൽ, ദു:ഖവും പാപവും ഇല്ലാതെ, ശരീരം വിട്ടശേഷം സ്വർഗ്ഗസുഖങ്ങൾ അനുഭവിക്കും.
ചാതുര്വര്ണ്യസ്യൈഷ ധര്മസ്തവോക്തോ ഹേതും ചാനുബ്രുവതോ മേ നിബോധ। ക്ഷാത്രാദ്ധര്മാദ്ധീയതേ പാണ്ഡുപുത്ര- സ്തം ത്വം രാജന്രാജധര്മേ നിയുങ്ക്ഷ
നാലു വർഗ്ഗങ്ങളുടെ ധർമ്മം ഞാൻ നിന്നോട് പറഞ്ഞു. കാരണം ഞാൻ വിശദീകരിക്കാം. പാണ്ഡുവിന്റെ മകൻ ക്ഷത്രിയധർമ്മം അനുസരിച്ചാണ് നയിക്കപ്പെടുന്നത്. അതിനാൽ രാജാവേ, അവനെ രാജധർമ്മത്തിൽ നിയോഗിക്കണം.
ഏവമേതദ്യഥാ ത്വം മാമനുശാസനി നിത്യദാ। മമാപി ച മതിഃ സൌമ്യ ഭവത്യേവം യഥാത്ഥ മാമ്
നീ എപ്പോഴും എന്നെ ഉപദേശിക്കുന്നതുപോലെയാണ് സത്യം. സൌമ്യ, നീ പറയുമ്പോൾ എന്റെ മനസ്സും അതുപോലെയാണ്.
സാ തു ബുദ്ധിഃ കൃതാപ്യേവം പാണ്ഡവാന്പ്രതി മേ സദാ। ദുര്യോധനം സമാസാദ്യ പുനര്വിപരിവര്തതേ
പാണ്ഡവന്മാരെക്കുറിച്ച് എന്റെ മനസ്സ് ഇങ്ങനെ ഉറപ്പായിരിക്കുമ്പോഴും, ദുര്യോധനനെ കാണുമ്പോൾ വീണ്ടും അത് മാറിപ്പോകുന്നു.
ന ദിഷ്ടമഭ്യതിക്രാന്തും ശക്യം ഭൂതേന കേനചിത്। ദിഷ്ടമേവ ധ്രുവം മന്യേ പൌരുഷം തു നിരര്ഥകമ്
വിധിയെ ഒരു ജീവിയും മറികടക്കാൻ കഴിയില്ല. വിധിയാണ് ഉറപ്പ്; പരിശ്രമം ഫലപ്രദമല്ലെന്ന് ഞാൻ കരുതുന്നു.
അനുക്തം യദി തേ കിഞ്ചിദ്വാചാ വിദുര വിദ്യതേ। തന്മേ ശുശ്രൂഷതോ ബ്രൂഹി വിചിത്രാണി ഹി ഭാഷസേ
വിദുര, നീ പറയാത്തതെന്തെങ്കിലും ഉണ്ടെങ്കിൽ, ഞാൻ ആസക്തിയോടെ കേൾക്കാൻ തയ്യാറാണ്. നീ പലവിധത്തിൽ സംസാരിക്കുന്നു.
ധൃതരാഷ്ട്ര കുമാരോ വൈ യഃ പുരാണഃ സനാതനഃ। തനത്സുജാതഃ പ്രോവാച മൃത്യുര്നാസ്തീതി ഭാരത
ധൃതരാഷ്ട്രന്റെ മകൻ, പുരാതനനും ശാശ്വതനും ആയ സുജാതൻ പറഞ്ഞു: 'മരണം ഇല്ല' എന്ന്, ഭാരതാ.
സ തേ ഗുഹ്യാന്പ്രകാശാംശ്ച സര്വാന്ഹൃദയസംശ്രയാന്। പ്രവക്ഷ്യതി മഹാരാജ സര്വബുദ്ധിമതാം വരഃ
മഹാരാജാവേ, ഹൃദയത്തിൽ അടങ്ങിയ രഹസ്യവും വെളിപ്പെടുത്തിയതുമായ കാര്യങ്ങൾ എല്ലാം, ബുദ്ധിമാന്മാരിൽ ശ്രേഷ്ഠനായ അവൻ നിന്നോട് പറയും.
കിം ത്വം ന വേദ തദ്ഭൂയോ യന്മേ ബ്രൂയാത്സനാതനഃ। ത്വമേവ വിദുര ബ്രൂഹി പ്രജ്ഞാശേഷോഽസ്തി ചേത്തവ
നിത്യനായവൻ എന്നോട് പറയുന്നതെന്താണെന്ന് നീ അറിയുന്നില്ലേ? നീയല്ലേ, വിദ്യുരാ, എല്ലാം മനസ്സിലാക്കുന്നവൻ? അതിനാൽ നീ തന്നെയാണ് ഇതെനിക്ക് പറയേണ്ടത്.
ശൂദ്രയോനാവഹം ജാതോ നാതോഽന്യദ്വക്തുമുത്സഹേ। കുമാരസ്യ തു യാബുദ്ധിര്വേദ താം ശാശ്വതീമഹമ്
ഞാൻ ശൂദ്രസ്ത്രീയുടെ ഗർഭത്തിൽ ജനിച്ചവനാണ്, അതിനാൽ വേറെ ഒന്നും പറയാൻ ധൈര്യമില്ല. എന്നാൽ രാജകുമാരൻ വേദങ്ങളെക്കുറിച്ച് അറിയുന്ന ജ്ഞാനം ഞാൻ ശാശ്വതമായതാണെന്ന് കരുതുന്നു.
ബ്രാഹ്മീം ഹി യോനിമാപന്നഃ സഗുഹ്യമപി യോ വദേത്। ന തേന ഗര്ഹ്യോ ദേവാനാം തസ്മാദേതദ്ബ്രവീമി തേ
ബ്രാഹ്മണകുലത്തിൽ ജനിച്ചവൻ രഹസ്യമായതും പറഞ്ഞാലും ദേവന്മാർക്ക് അവനെ കുറ്റം പറയാനാവില്ല. അതുകൊണ്ടാണ് ഞാൻ നിന്നോട് ഇതു പറയുന്നത്.
ബ്രവീഹി വിദുര ത്വം മേ പുരാണം തം സനാതനമ് । കഥമേതേന ദേഹേന സ്യാദിഹൈവ സമാഗമഃ
വിദ്യുരാ, നീ എന്നോട് ആ പുരാതനമായ ശാശ്വതമായ ഉപദേശം പറയണം. ഈ ശരീരത്തോടെ എങ്ങനെ ഐക്യം ഉണ്ടാകാമെന്നു പറയൂ.
ചിന്തയാമാസ വിദുരസ്തഭൃഷിം ശംസിതവ്രതമ്। സ ച തച്ചിന്തിതം ജ്ഞാത്വാ ദര്ശയാമാസ ഭാരത
വിദുരൻ വ്രതശുദ്ധിയാൽ പ്രശസ്തനായ സന്യാസിയെ മനസ്സിൽ ആലോചിച്ചു. ആ മഹാത്മാവ് അവന്റെ ചിന്ത മനസ്സിലാക്കി അതു വെളിപ്പെടുത്തി.
സ ചൈനം പ്രതിജഗ്രാഹ വിധിദൃഷ്ടേന കര്മണാ । സുഖോപവിഷ്ടം വിശ്രാന്തമഥൈനം വിദുരോഽബ്രവീത്
അവൻ നിർദ്ദേശിച്ച രീതിയിൽ അവനെ സ്വീകരിച്ചു; സുഖമായി ഇരുന്ന് വിശ്രമിച്ചപ്പോൾ വിദ്യുരൻ അവനോട് സംസാരിച്ചു.
ഭഗവന്സംശയഃ കശ്ചിദ്ധൃതരാഷ്ട്രസ്യ മാനസഃ । യോ ന ശക്യോ മയാ വക്തും ത്വമസ്മൈ വക്തുമര്ഹസി
ഭഗവൻ, ധൃതരാഷ്ട്രന്റെ മനസ്സിൽ ഒരു സംശയമുണ്ട്, ഞാൻ അതു പറയാൻ കഴിയുന്നില്ല. അതിനാൽ, നീ തന്നെയാണ് അവനോട് പറയേണ്ടത്.
യം ശ്രത്വാഽയം മനുഷ്യേന്ദ്രഃ സര്വദുഃഖാതിഗോ ഭവേത്
അത് കേട്ടാൽ ഈ മനുഷ്യരാജാവ് എല്ലാ ദുഃഖങ്ങളിൽ നിന്നുമൊഴിഞ്ഞു പോകും.
ലാഭാലാഭൌ പ്രിയദ്വേഷ്യൌ യഥൈനം ന ജരാന്തകൌ। വിഷഹേരന്ഭയാമര്ഷൌ ശ്രുത്പിപാസേ മദോദ്ഭവൌ । അരതിശ്ചൈവ തന്ദ്രീ ച കാമക്രോധൌ ക്ഷയോദയൌ
ലാഭം നഷ്ടം, ഇഷ്ടം അനിഷ്ടം, അവനെ വൃദ്ധിയും മരണവും കീഴടക്കരുത്; ഭയം കോപം, അഹങ്കാരത്തിൽ നിന്നുള്ള ദാഹവും വിശപ്പും, അതുപോലെ അസന്തോഷം, മന്ദത, ആസക്തിയും ക്രോധവും, ക്ഷയം വളർച്ചയും.
തതോ രാജാ ധൃതരാഷ്ട്രോ മനീഷീ സംപൂജ്യ വാക്യം വിദുരേരിതം തത്। സനത്സുജാതം രഹിതേ മഹാത്മാ പപ്രച്ഛ ബുദ്ധിം പരമാം ബുഭൂഷന്
അതിനുശേഷം ധൃതരാഷ്ട്രൻ, ബുദ്ധിമാൻ, വിദ്യുരന്റെ വാക്കുകൾ ആദരപൂർവം കേട്ടു. പരമജ്ഞാനം ആഗ്രഹിച്ച് മഹാത്മാവായ സനത്സുജാതനോട് ഒറ്റയ്ക്ക് ചോദിച്ചു.
സനത്സുജാത യദിമം ശൃണോമി ന മൃത്യുരസ്തീതി തവോപദേശമ്। ദേവാസുരാ ഹ്യാചരന്ബ്രഹ്മചര്യ- മമൃത്യവേ തത്കതരന്നു സത്യമ്
സനത്സുജാതാ, ഞാൻ നിന്റെ ഉപദേശത്തിൽ മരണമില്ലെന്നു കേൾക്കുന്നു. എന്നാൽ ദേവന്മാരും അസുരന്മാരും അമൃതതയ്ക്കായി ബ്രഹ്മചര്യത്തിൽ നിലകൊണ്ടു. അതിൽ ഏതാണ് സത്യം?
അമൃത്യും കര്മണാ കേചിന്മൃത്യുര്നാസ്തീതി ചാപരേ। ശൃണു മേ ബ്രുവതോ രാജന്യഥൈതന്മാ വിശങ്കിഥാഃ
ചിലർ പറയുന്നു കർമ്മത്തിലൂടെ അമൃതത ലഭിക്കും, മറ്റുള്ളവർ മരണമില്ലെന്ന് പറയുന്നു. രാജാവേ, ഞാൻ പറയുന്നത് ശ്രദ്ധിക്കൂ, സംശയിക്കേണ്ട.
ഉഭേ സത്യേ ക്ഷത്രിയാദ്യ പ്രവൃത്തേ മോഹോ മൃത്യുഃ സംമതോഽയം കവീനാമ്। പ്രമാദം വൈ മൃത്യുമഹം ബ്രവീമി തഥാഽപ്രമാദമമൃതത്വം ബ്രവീമി
ഇരുവരും സത്യമാണെന്ന് ക്ഷത്രിയർ പറയുന്നു. ജ്ഞാനികൾക്ക് ഭ്രമം തന്നെയാണ് മരണം. ഞാൻ പറയുന്നു അശ്രദ്ധയാണ് മരണം, അതുപോലെ ജാഗ്രതയാണ് അമൃതത.
പ്രമാദാദ്വൈ അസുരാഃ പരാഭവ- ന്നപ്രമാദാദ്ബ്രഹ്മഭൂതാഃ സുരാശ്ച। നൈവ മൃത്യുര്വ്യാഘ്ര ഇവാത്തി ജന്തൂ- ന്ന ഹ്യസ്യ രൂപമുപലഭ്യതേ ഹി
അശ്രദ്ധ മൂലം അസുരന്മാർ നശിച്ചു, ജാഗ്രത മൂലം ദേവന്മാർ ബ്രഹ്മസ്വരൂപരായി. മരണം പുലിയെപ്പോലെ ജീവികളെ തിന്നുന്നില്ല, അതിന്റെ രൂപം ആരും കാണുന്നില്ല.
യമം ത്വേകേ മൃത്യുമതോഽന്യമാഹു- രാത്മാവാസമമൃതം ബ്രഹ്മചര്യമ്। പിതൃലോകേ രാജ്യമനുശാസ്തി ദേവഃ ശിവഃ ശിവാനാമശിവോഽശിവാനാമ്
ചിലർ യമനെ മരണത്തിന്റെ അധിപനെന്ന് പറയുന്നു, ചിലർ ആത്മാവിലും ബ്രഹ്മചര്യത്തിലും അമൃതതയുണ്ടെന്ന് പറയുന്നു. പിതൃലോകത്ത് ദേവൻ ആധിപത്യം വഹിക്കുന്നു; ശുഭന്മാർക്ക് ശുഭൻ, അശുഭന്മാർക്ക് അശുഭൻ.
അസ്യാദേശാന്നിഃസരതേ നരാണാം ക്രോധഃ പ്രമാദോ ലോഭരൂപശ്ച മൃത്യുഃ। അഹം ഗതേനൈവ ചരന്വിമാര്ഗാ- ന്ന ചാത്മനോ യോഗമുപൈതി കശ്ചിത്
ഈ ഉപദേശത്തിൽ നിന്ന് മനുഷ്യരിൽ കോപം, അശ്രദ്ധ, ലാഭം എന്നിവ ഉയരുന്നു, അവയെല്ലാം മരണത്തിന്റെ രൂപങ്ങളാണ്. മനസ്സു തെറ്റിയവൻ വഴിതെറ്റി നടക്കുന്നു, ആരും ആത്മസാക്ഷാത്കാരം നേടുന്നില്ല.
തേ മോഹിതാസ്തദ്വശേ വര്തമാനാ ഇതഃ പ്രേതാസ്തത്ര പുനഃ പതന്തി। തതസ്താന്ദേവാ അനുവിപ്ലവന്തേ അതോ മൃത്യുര്മരണാദഭ്യുപൈതി
അവരിൽ ഭ്രമം പിടിച്ചവരും അതിന്റെ അധീനരായവരും ഇവിടെ നിന്ന് പോയി അവിടെ വീണ്ടും വീഴുന്നു. പിന്നെ ദേവന്മാർ അവരെ അലട്ടുന്നു, അങ്ങനെ മരണം മരണമൂലം അടുത്ത് വരുന്നു.
കര്മോദയേ കര്മഫലാനുരാഗാ- സ്തത്രാനു തേ യാന്തി ന തരന്തി മൃത്യുമ് । സദര്ഥയോഗാനവഗമാത്സമന്താ- ത്പ്രവര്തതേ ഭോഗഭോഗേന ദേഹീ
കർമ്മം ആരംഭിച്ചാൽ അതിന്റെ ഫലത്തിൽ ആസക്തി ഉണ്ടാകുന്നു; അങ്ങനെ അവർ പോകുന്നു, പക്ഷേ മരണത്തെ അതിജയിക്കാറില്ല. യഥാർത്ഥ ഐക്യം അറിയാത്തതിനാൽ, ശരീരധാരി എല്ലായിടത്തും അനുഭവങ്ങൾ അനുഭവിച്ച് ചുറ്റിക്കറങ്ങുന്നു.
തദ്വൈ മഹാമോഹനമിന്ദ്രിയാണാം മിഥ്യാര്ഥയോഗസ്യ ഗതിര്ഹി നിത്യാ। മിഥ്യാര്ഥയോഗാഭിഹതാന്തരാത്മാ സ്മരന്നുപാസ്തേ വിഷയാന്സമന്താത്
ഇന്ദ്രിയങ്ങൾക്കുള്ള മഹത്തായ മായയാണ് ഇതു; വ്യാജമായ വസ്തുക്കളോടുള്ള ബന്ധം എപ്പോഴും തുടരും. അങ്ങനെ വ്യാജബന്ധം കൊണ്ടു അകത്തുള്ള മനസ്സ് ബാധിക്കപ്പെടുമ്പോൾ, അവൻ ചുറ്റും എല്ലായിടത്തും ഇന്ദ്രിയവിഷയങ്ങളെ ഓർത്ത് ആഗ്രഹിക്കുന്നു.
അഭിധ്യാ വൈ പ്രഥമം ഹന്തി ലോകാന് കാമക്രോധാവനുഗൃഹ്യാശു പശ്ചാത്। ഏതേ ബാലാന്മൃത്യവേ പ്രാപയന്തി ധീരാസ്തു ധൈര്യേണ തരന്തി മൃത്യുമ്
ആസൂയ ആദ്യം മനുഷ്യരെ നശിപ്പിക്കുന്നു; ഉടനെ അതിനൊപ്പം ആസക്തിയും കോപവും അവരെ പിടിച്ചെടുക്കുന്നു. ഈ വഴിയിൽ അജ്ഞാനികൾ മരണത്തിലേക്ക് നയിക്കപ്പെടുന്നു, എന്നാൽ ധൈര്യത്തോടെ നിലനിൽക്കുന്ന ജ്ഞാനികൾ മരണത്തെ അതിജയിക്കുന്നു.