അന്യോ ധനം പ്രേതഗതസ്യ ഭുങ്ക്തേ വയാംസി ചാഗ്നിശ്ച ശരീരധാതൂന്। ദ്വാഭ്യാമയം സഹ ഗച്ഛത്യമുത്ര പുണ്യേന പാപേന ച വേഷ്ട്യമാനഃ
മരിച്ചവന്റെ സമ്പത്ത് മറ്റൊരാൾ ഉപയോഗിക്കുന്നു; പക്ഷികളും അഗ്നിയും ശരീരത്തിന്റെ ഘടകങ്ങൾ തിന്നുന്നു; പുണ്യവും പാപവും മാത്രമാണ് ആൾക്കൊപ്പം മറ്റുള്ള ലോകത്തേക്ക് പോകുന്നത്.
ഉസൃജ്യ വിനിവര്തന്തേ ജ്ഞാതയഃ സുഹൃദഃ സുതാഃ। അപുഷ്പാനഫലാന്വൃക്ഷാന്യഥാ താത പതത്രിണഃ
ബന്ധുക്കളും സുഹൃത്തുക്കളും മക്കളും വിട്ടുപോകുന്നു, പൂവും പഴവും ഇല്ലാത്ത വൃക്ഷങ്ങളെ പക്ഷികൾ ഉപേക്ഷിക്കുന്നതുപോലെ, പ്രിയനായവനേ.
അഗ്നൌ പ്രാസ്തം തു പുരുഷം കര്മാന്വേതി സ്വയം കൃതമ്। തസ്മാത്തു പുരുഷോ യത്നാദ്ധര്മം സഞ്ചിനുയാച്ഛനൈഃ
ഒരു മനുഷ്യൻ തീയിൽ അർപ്പിച്ച പ്രവർത്തികൾ അവനെ പിന്തുടരും. അതിനാൽ, മനുഷ്യൻ ശ്രദ്ധയോടെ, ഒറ്റയടിക്കല്ല, പതിയെ പതിയെ ധർമ്മം സമ്പാദിക്കണം.
അസ്മാല്ലോകാദൂര്ധ്വമമുഷ്യ ചാധോ മഹത്തമസ്തിഷ്ഠതി ഹ്യന്ധകാരമ്। തദ്വൈ മഹാമോഹനമിന്ദ്രിയാണാം ബുദ്ധ്യസ്വ മാ ത്വാം പ്രലഭേത രാജന്
ഈ ലോകത്തിന് മുകളിലും താഴെയും വലിയ ഇരുണ്ടത്വം നിലകൊള്ളുന്നു; അതാണ് ഇന്ദ്രിയങ്ങൾക്കുള്ള വലിയ മായ. രാജാവേ, നീ ബുദ്ധിമാനായി ഇരിക്കണം, അതിൽ കുടുങ്ങരുത്.
ഇദം വചഃ ശക്ഷ്യസി ചേദ്യഥാവ- ന്നിശമ്യ സര്വം പ്രതിപത്തുമേവ। യശഃ പരം പ്രാപ്സ്യസി ജീവലോകേ ഭയം നചാമുത്ര നചേഹ തേഽസ്തി
നീ ഈ വാക്കുകൾ മുഴുവൻ മനസ്സിലാക്കി അതനുസരിച്ച് പ്രവർത്തിക്കാൻ കഴിയുമെങ്കിൽ, ജീവന്മാരുടെ ലോകത്ത് ഉന്നതമായ പ്രശസ്തി നേടും; ഭയം ഇവിടെ ഇല്ല, മറ്റുള്ള ലോകത്തും ഇല്ല.
ആത്മാ നദീ ഭാരത പുണ്യതീര്ഥാ സത്യോദയാ ധൃതികൂലാ ദയോര്മിഃ। തസ്യാം സ്നാതഃ പൂയതേ പുണ്യകര്മാ പുണ്യോ ഹ്യാത്മാ നിത്യമലോഭ ഏവ
ഭാരതാ, ആത്മാവ് ഒരു നദിയാണ്; അതിൽ പുണ്യത്തീരങ്ങൾ ഉണ്ട്, സത്യം ഉദയമാണ്, ധൈര്യം കരകളാണ്, കാരുണ്യം തിരകളാണ്. അതിൽ കുളിച്ചവൻ, നല്ല പ്രവൃത്തികൾ ചെയ്തവൻ, ശുദ്ധനാകും. ആത്മാവ് പുണ്യമുള്ളതും, എപ്പോഴും ലോഭമില്ലാത്തതുമാണ്.
കാമക്രോധഗ്രാഹവതീം പഞ്ചേന്ദ്രിയജലാം നദീമ്। നാവം ധൃതിമയീം കൃത്വാ ജന്മദുര്ഗാണി സംതര
ആശയും കോപവും मगरങ്ങളായി, അഞ്ചു ഇന്ദ്രിയങ്ങൾ ജലമായി ഉള്ള നദി കടക്കാൻ, ധൈര്യത്തിൽ നിന്നുള്ള ഒരു തോണി ഉണ്ടാക്കി ജന്മത്തിന്റെ അപകടങ്ങൾ അതിജീവിക്കണം.
പ്രജ്ഞാവൃദ്ധം ധര്മവൃദ്ധം സ്വബന്ധും വിദ്യാവൃദ്ധം വയസാ ചാപി വൃദ്ധമ് । കാര്യാകാര്യേ പൂജയിത്വാ പ്രസാദ്യ യഃ സംപൃച്ഛേന്ന സ മുഹ്യേത്കദാചിത്
ബുദ്ധിയിൽ, ധർമ്മത്തിൽ, വിദ്യയിൽ, വയസ്സിൽ മുതിർന്ന ബന്ധുവിനെ ആദരിച്ച് സന്തോഷിപ്പിച്ച്, എന്ത് ചെയ്യണം, ചെയ്യരുത് എന്നത് ചോദിക്കുന്നവൻ ഒരിക്കലും ആശയക്കുഴപ്പത്തിലാവില്ല.
ധൃത്യാ ശിശ്രോദരം രക്ഷേത്പാണിപാദം ച ചക്ഷുഷാ । ചക്ഷുഃശ്രോത്രേ ച മനസാ മനോ വാചം ച കര്മണാ
ധൈര്യത്തോടെ, കുട്ടിയുടെ വായ് സംരക്ഷിക്കണം; കൈകളും കാലുകളും കണ്ണുകൊണ്ട് കാക്കണം; കണ്ണും ചെവിയും മനസ്സുകൊണ്ട്, മനസ്സും വാക്കും പ്രവർത്തിയിലൂടെ സംരക്ഷിക്കണം.
നിത്യോദകീ നിത്യയജ്ഞോപവീതീ നിത്യസ്വാധ്യായീ പതിതാന്നവര്ജീ । സത്യം ബ്രുവന്ഗുരവേ കര്മ കുര്വ- ന്ന ബ്രാഹ്മണശ്ര്യവതേ ബ്രഹ്മലോകാത്
എപ്പോഴും ശുദ്ധനും, എപ്പോഴും യജ്ഞോപവീതം ധരിച്ചവനും, എപ്പോഴും സ്വാധ്യായം ചെയ്യുന്നവനും, അശുദ്ധമായ അന്നം ഒഴിവാക്കുന്നവനും, ഗുരുവിനോട് സത്യം പറയുന്നവനും, കര്ത്തവ്യം ചെയ്യുന്നവനും ആയ ബ്രാഹ്മണൻ ബ്രഹ്മലോകം പ്രാപിക്കും.
അധീത്യ വേദാന്പരിസംസ്തീര്യ ചാഗ്നീ- നിഷ്ട്വാ യജ്ഞൈഃ പാലയിത്വാ പ്രജാശ്ച। ഗോബ്രഹ്മണാര്ഥം ശസ്ത്രപൂതാന്തരാത്മാ ഹതഃ സങ്ഗ്രാമേ ക്ഷത്രിയഃ സ്വര്ഗമേതി
വേദങ്ങൾ പഠിച്ച്, അഗ്നികൾ സ്ഥാപിച്ച്, യജ്ഞങ്ങൾ നടത്തി, ജനങ്ങളെ സംരക്ഷിച്ച്, പശുക്കളുടെയും ബ്രാഹ്മണരുടെയും ഭാവിയിൽ ആയുധങ്ങൾകൊണ്ട് മനസ്സ് ശുദ്ധമാക്കി യുദ്ധത്തിൽ വീരമൃത്യു വരിക്കുന്ന ക്ഷത്രിയൻ സ്വർഗ്ഗം പ്രാപിക്കും.
വൈശ്യോഽധീത്യ ബ്രാഹ്മണാന്ക്ഷത്രിയാംശ്ച ധനൈഃ കാലേ സംവിഭജ്യാശ്രിതാംശ്ച। ത്രേതാപൂതം ധൂമമാഘ്രായ പുണ്യം പ്രേത്യ സ്വര്ഗേ ദിവ്യസുഖാനി ഭുങ്ക്തേ
വൈശ്യൻ ബ്രാഹ്മണരെയും ക്ഷത്രിയരെയും പഠിച്ച്, സമയോചിതമായി സമ്പത്ത് ആശ്രിതർക്കു വിതരണം ചെയ്ത്, ത്രേതായുഗത്തിൽ ശുദ്ധമായ പുക ശ്വസിച്ച്, മരിച്ചശേഷം സ്വർഗ്ഗത്തിലെ ദിവ്യസുഖങ്ങൾ അനുഭവിക്കും.
ബ്രഹ്മ ക്ഷത്രം വൈശ്യവര്ണം ച ശൂദ്രഃ ക്രമേണൈതാന്ന്യായതഃ പൂജയാനഃ। തുഷ്ടേഷ്വേതേഷ്വവ്യഥോ ദഗ്ധപാപ- സ്ത്യക്ത്വാ ദേഹം സ്വര്ഗസുഖാനി ഭുങ്ക്തേ
ശൂദ്രൻ ബ്രാഹ്മണ, ക്ഷത്രിയ, വൈശ്യ വർഗ്ഗങ്ങളെ ക്രമത്തിൽ യോഗ്യമായി ആദരിച്ച്, അവർ സന്തോഷിച്ചാൽ, ദു:ഖവും പാപവും ഇല്ലാതെ, ശരീരം വിട്ടശേഷം സ്വർഗ്ഗസുഖങ്ങൾ അനുഭവിക്കും.
ചാതുര്വര്ണ്യസ്യൈഷ ധര്മസ്തവോക്തോ ഹേതും ചാനുബ്രുവതോ മേ നിബോധ। ക്ഷാത്രാദ്ധര്മാദ്ധീയതേ പാണ്ഡുപുത്ര- സ്തം ത്വം രാജന്രാജധര്മേ നിയുങ്ക്ഷ
നാലു വർഗ്ഗങ്ങളുടെ ധർമ്മം ഞാൻ നിന്നോട് പറഞ്ഞു. കാരണം ഞാൻ വിശദീകരിക്കാം. പാണ്ഡുവിന്റെ മകൻ ക്ഷത്രിയധർമ്മം അനുസരിച്ചാണ് നയിക്കപ്പെടുന്നത്. അതിനാൽ രാജാവേ, അവനെ രാജധർമ്മത്തിൽ നിയോഗിക്കണം.
ഏവമേതദ്യഥാ ത്വം മാമനുശാസനി നിത്യദാ। മമാപി ച മതിഃ സൌമ്യ ഭവത്യേവം യഥാത്ഥ മാമ്
നീ എപ്പോഴും എന്നെ ഉപദേശിക്കുന്നതുപോലെയാണ് സത്യം. സൌമ്യ, നീ പറയുമ്പോൾ എന്റെ മനസ്സും അതുപോലെയാണ്.
സാ തു ബുദ്ധിഃ കൃതാപ്യേവം പാണ്ഡവാന്പ്രതി മേ സദാ। ദുര്യോധനം സമാസാദ്യ പുനര്വിപരിവര്തതേ
പാണ്ഡവന്മാരെക്കുറിച്ച് എന്റെ മനസ്സ് ഇങ്ങനെ ഉറപ്പായിരിക്കുമ്പോഴും, ദുര്യോധനനെ കാണുമ്പോൾ വീണ്ടും അത് മാറിപ്പോകുന്നു.
ന ദിഷ്ടമഭ്യതിക്രാന്തും ശക്യം ഭൂതേന കേനചിത്। ദിഷ്ടമേവ ധ്രുവം മന്യേ പൌരുഷം തു നിരര്ഥകമ്
വിധിയെ ഒരു ജീവിയും മറികടക്കാൻ കഴിയില്ല. വിധിയാണ് ഉറപ്പ്; പരിശ്രമം ഫലപ്രദമല്ലെന്ന് ഞാൻ കരുതുന്നു.
അനുക്തം യദി തേ കിഞ്ചിദ്വാചാ വിദുര വിദ്യതേ। തന്മേ ശുശ്രൂഷതോ ബ്രൂഹി വിചിത്രാണി ഹി ഭാഷസേ
വിദുര, നീ പറയാത്തതെന്തെങ്കിലും ഉണ്ടെങ്കിൽ, ഞാൻ ആസക്തിയോടെ കേൾക്കാൻ തയ്യാറാണ്. നീ പലവിധത്തിൽ സംസാരിക്കുന്നു.
ധൃതരാഷ്ട്ര കുമാരോ വൈ യഃ പുരാണഃ സനാതനഃ। തനത്സുജാതഃ പ്രോവാച മൃത്യുര്നാസ്തീതി ഭാരത
ധൃതരാഷ്ട്രന്റെ മകൻ, പുരാതനനും ശാശ്വതനും ആയ സുജാതൻ പറഞ്ഞു: 'മരണം ഇല്ല' എന്ന്, ഭാരതാ.
സ തേ ഗുഹ്യാന്പ്രകാശാംശ്ച സര്വാന്ഹൃദയസംശ്രയാന്। പ്രവക്ഷ്യതി മഹാരാജ സര്വബുദ്ധിമതാം വരഃ
മഹാരാജാവേ, ഹൃദയത്തിൽ അടങ്ങിയ രഹസ്യവും വെളിപ്പെടുത്തിയതുമായ കാര്യങ്ങൾ എല്ലാം, ബുദ്ധിമാന്മാരിൽ ശ്രേഷ്ഠനായ അവൻ നിന്നോട് പറയും.
കിം ത്വം ന വേദ തദ്ഭൂയോ യന്മേ ബ്രൂയാത്സനാതനഃ। ത്വമേവ വിദുര ബ്രൂഹി പ്രജ്ഞാശേഷോഽസ്തി ചേത്തവ
നിത്യനായവൻ എന്നോട് പറയുന്നതെന്താണെന്ന് നീ അറിയുന്നില്ലേ? നീയല്ലേ, വിദ്യുരാ, എല്ലാം മനസ്സിലാക്കുന്നവൻ? അതിനാൽ നീ തന്നെയാണ് ഇതെനിക്ക് പറയേണ്ടത്.
ശൂദ്രയോനാവഹം ജാതോ നാതോഽന്യദ്വക്തുമുത്സഹേ। കുമാരസ്യ തു യാബുദ്ധിര്വേദ താം ശാശ്വതീമഹമ്
ഞാൻ ശൂദ്രസ്ത്രീയുടെ ഗർഭത്തിൽ ജനിച്ചവനാണ്, അതിനാൽ വേറെ ഒന്നും പറയാൻ ധൈര്യമില്ല. എന്നാൽ രാജകുമാരൻ വേദങ്ങളെക്കുറിച്ച് അറിയുന്ന ജ്ഞാനം ഞാൻ ശാശ്വതമായതാണെന്ന് കരുതുന്നു.
ബ്രാഹ്മീം ഹി യോനിമാപന്നഃ സഗുഹ്യമപി യോ വദേത്। ന തേന ഗര്ഹ്യോ ദേവാനാം തസ്മാദേതദ്ബ്രവീമി തേ
ബ്രാഹ്മണകുലത്തിൽ ജനിച്ചവൻ രഹസ്യമായതും പറഞ്ഞാലും ദേവന്മാർക്ക് അവനെ കുറ്റം പറയാനാവില്ല. അതുകൊണ്ടാണ് ഞാൻ നിന്നോട് ഇതു പറയുന്നത്.
ബ്രവീഹി വിദുര ത്വം മേ പുരാണം തം സനാതനമ് । കഥമേതേന ദേഹേന സ്യാദിഹൈവ സമാഗമഃ
വിദ്യുരാ, നീ എന്നോട് ആ പുരാതനമായ ശാശ്വതമായ ഉപദേശം പറയണം. ഈ ശരീരത്തോടെ എങ്ങനെ ഐക്യം ഉണ്ടാകാമെന്നു പറയൂ.
ചിന്തയാമാസ വിദുരസ്തഭൃഷിം ശംസിതവ്രതമ്। സ ച തച്ചിന്തിതം ജ്ഞാത്വാ ദര്ശയാമാസ ഭാരത
വിദുരൻ വ്രതശുദ്ധിയാൽ പ്രശസ്തനായ സന്യാസിയെ മനസ്സിൽ ആലോചിച്ചു. ആ മഹാത്മാവ് അവന്റെ ചിന്ത മനസ്സിലാക്കി അതു വെളിപ്പെടുത്തി.
സ ചൈനം പ്രതിജഗ്രാഹ വിധിദൃഷ്ടേന കര്മണാ । സുഖോപവിഷ്ടം വിശ്രാന്തമഥൈനം വിദുരോഽബ്രവീത്
അവൻ നിർദ്ദേശിച്ച രീതിയിൽ അവനെ സ്വീകരിച്ചു; സുഖമായി ഇരുന്ന് വിശ്രമിച്ചപ്പോൾ വിദ്യുരൻ അവനോട് സംസാരിച്ചു.
ഭഗവന്സംശയഃ കശ്ചിദ്ധൃതരാഷ്ട്രസ്യ മാനസഃ । യോ ന ശക്യോ മയാ വക്തും ത്വമസ്മൈ വക്തുമര്ഹസി
ഭഗവൻ, ധൃതരാഷ്ട്രന്റെ മനസ്സിൽ ഒരു സംശയമുണ്ട്, ഞാൻ അതു പറയാൻ കഴിയുന്നില്ല. അതിനാൽ, നീ തന്നെയാണ് അവനോട് പറയേണ്ടത്.
യം ശ്രത്വാഽയം മനുഷ്യേന്ദ്രഃ സര്വദുഃഖാതിഗോ ഭവേത്
അത് കേട്ടാൽ ഈ മനുഷ്യരാജാവ് എല്ലാ ദുഃഖങ്ങളിൽ നിന്നുമൊഴിഞ്ഞു പോകും.
ലാഭാലാഭൌ പ്രിയദ്വേഷ്യൌ യഥൈനം ന ജരാന്തകൌ। വിഷഹേരന്ഭയാമര്ഷൌ ശ്രുത്പിപാസേ മദോദ്ഭവൌ । അരതിശ്ചൈവ തന്ദ്രീ ച കാമക്രോധൌ ക്ഷയോദയൌ
ലാഭം നഷ്ടം, ഇഷ്ടം അനിഷ്ടം, അവനെ വൃദ്ധിയും മരണവും കീഴടക്കരുത്; ഭയം കോപം, അഹങ്കാരത്തിൽ നിന്നുള്ള ദാഹവും വിശപ്പും, അതുപോലെ അസന്തോഷം, മന്ദത, ആസക്തിയും ക്രോധവും, ക്ഷയം വളർച്ചയും.
തതോ രാജാ ധൃതരാഷ്ട്രോ മനീഷീ സംപൂജ്യ വാക്യം വിദുരേരിതം തത്। സനത്സുജാതം രഹിതേ മഹാത്മാ പപ്രച്ഛ ബുദ്ധിം പരമാം ബുഭൂഷന്
അതിനുശേഷം ധൃതരാഷ്ട്രൻ, ബുദ്ധിമാൻ, വിദ്യുരന്റെ വാക്കുകൾ ആദരപൂർവം കേട്ടു. പരമജ്ഞാനം ആഗ്രഹിച്ച് മഹാത്മാവായ സനത്സുജാതനോട് ഒറ്റയ്ക്ക് ചോദിച്ചു.