സുഖാര്ഥിനഃ കുതോ വിദ്യാ നാസ്തി വിദ്യാര്ഥിനഃ സുഖം। സുഖാര്ഥീ വാ ത്യജേദ്വിദ്യാം വിദ്യാര്ഥീ വാ ത്യജേത്സുഖമ്
സുഖം തേടുന്നവന് വിജ്ഞാനം എങ്ങനെയാകും? വിജ്ഞാനാർത്ഥിക്ക് സുഖം ഇല്ല. സുഖം ആഗ്രഹിക്കുന്നവൻ വിജ്ഞാനം ഉപേക്ഷിക്കണം, വിജ്ഞാനാർത്ഥി സുഖം ഉപേക്ഷിക്കണം.
നാഗ്നിസ്തൃപ്യതി കാഷ്ഠാനാം നാപഗാനാം മഹോദധിഃ। നാന്തകഃ സര്വഭൂതാനാം ന പുംസാം വാമലോചനാ
വനം എത്രയും ഇലകൾ കൊണ്ടും തീ തൃപ്തിയാകുന്നില്ല; നദികൾ കൊണ്ടും സമുദ്രം തൃപ്തിയാകുന്നില്ല; എല്ലാ ജീവികളെയും കൊണ്ടും മരണം തൃപ്തിയാകുന്നില്ല; പുരുഷന്മാരെ കണ്ടും സ്ത്രീ തൃപ്തിയാകുന്നില്ല.
ആശാ ധൃതിം ഹന്തി സമൃദ്ധിമന്തകഃ ക്രോധഃ ശ്രിയം ഹന്തി യശഃ കദര്യതാ । അപാലനം ഹന്തി പശൂംശ്ച രാജ- ന്നേകഃ ക്രുദ്ധോ ബ്രാഹ്മണോ ഹന്തി രാഷ്ട്രമ്
ആശയാൽ ധൈര്യം നശിക്കുന്നു, മരണം സമ്പത്ത് നശിപ്പിക്കുന്നു, കോപം ഐശ്വര്യം നശിപ്പിക്കുന്നു, കഞ്ചുഷത്വം പ്രശസ്തി നശിപ്പിക്കുന്നു; അവഗണന പശുക്കളെ നശിപ്പിക്കുന്നു, ഒരു കോപിതനായ ബ്രാഹ്മണൻ രാജാവേ, രാജ്യം തന്നെ നശിപ്പിക്കും.
അജാശ്ച കാംസ്യം രജതം ച നിത്യം മധ്വാകര്ഷഃ ശകുനിഃ ശ്രോത്രിയശ്ച । വൃദ്ധോ ജ്ഞാതിരവസന്നഃ കുലീന ഏതാനി തേ സന്തു ഗൃഹേ സദൈവ
ആടുകൾ, കഞ്ചൻം, വെള്ളി എന്നും; തേൻ, പാശകം, പണ്ഡിതനായ ബ്രാഹ്മണൻ; പ്രായമായ, ദരിദ്രനായ, ഉന്നതകുലത്തിൽ പിറന്ന ബന്ധു — ഇവ എല്ലാം നിന്റെ വീട്ടിൽ എപ്പോഴും ഉണ്ടാകട്ടെ.
അജോക്ഷാ ചന്ദനം വീണാ ആദര്ശോ മധുസര്പിഷീ । വിഷമൌദുമ്ബരം ശങ്ഖഃ സ്വര്ണനാഭോഽഥ രോചനാ
ആട്, കാള, ചന്ദനം, വീണ, കണ്ണാടി, തേൻ, നെയ്യ്, ഒറ്റവശം വളഞ്ഞ ഉത്തരം, സ്വർണ്ണനാഭമുള്ള ശംഖ്, മഞ്ഞുനിറമുള്ള രചന —
ഗൃഹേ സ്ഥാപയിതവ്യാനി ധന്യാനി മനുരബ്രവീത്। ദേവബ്രാഹ്മണപൂജാര്ഥമതിഥീനാം ച ഭാരത
ഈ ഭാഗ്യവസ്തുക്കൾ വീട്ടിൽ സൂക്ഷിക്കണമെന്ന് മനു പറഞ്ഞു, ദേവന്മാരെയും ബ്രാഹ്മണരെയും ആദരിക്കാനും അതിഥികൾക്കായി ഉപയോഗിക്കാനും, ഭാരതകുലജ.
ഇദം ച ത്വാം സര്വപരം ബ്രവീമി പുണ്യം പദം താത മഹാവിശിഷ്ടമ്। ന ജാതു കാമാന്ന ഭയാന്ന ലോഭാ- ദ്ധര്മം ജഹ്യാജ്ജീവിസ്യാപി ഹേതോഃ
എന്നാൽ ഇപ്പോൾ ഞാൻ നിന്നോട് പറയുന്നു, എന്റെ മകനേ, ഏറ്റവും ഉന്നതവും പുണ്യമായ വഴിയാണ്: ആഗ്രഹം, ഭയം, ലാഭം, ജീവൻ പോലും വേണ്ടി വന്നാലും, ധർമ്മം ഒരിക്കലും ഉപേക്ഷിക്കരുത്.
നിത്യോ ധര്മഃ സുഖദുഃഖേ ത്വനിത്യേ ജീവോ നിത്യോ ധാതുരസ്യ ത്വനിത്യഃ। ത്യക്ത്വാഽനിത്യം പ്രതിതിഷ്ഠസ്വ നിത്യേ സംതുഷ്യ സന്തോഷപരാ ഹി സന്തഃ
ധർമ്മം ശാശ്വതമാണ്, സുഖവും ദുഃഖവും ശാശ്വതമല്ല; ആത്മാവ് ശാശ്വതമാണ്, ശരീരം ശാശ്വതമല്ല. ശാശ്വതമല്ലാത്തത് ഉപേക്ഷിച്ച് ശാശ്വതത്തിൽ ഉറച്ചു നിൽക്കണം; സന്മാർഗ്ഗികൾ എപ്പോഴും സംതൃപ്തരായിരിക്കും.
മഹാബലാന്പശ്യ മഹാനുഭാവാന് പ്രശാസ്യ ഭൂമിം ധനധാന്യപൂര്ണാമ്। രാജ്യാനി ഹിത്വാ വിപുലാംശ്ച ഭോഗാന്। ഗതാന്നരേന്ദ്രാന്വശമന്തകസ്യ
വലിയ ശക്തിയുള്ളവരെയും മഹാനുഭാവരെയും നോക്കൂ, സമ്പത്തും ധാന്യവും നിറഞ്ഞ ഭൂമി ഭരിച്ചവർ; രാജ്യങ്ങളും വലിയ ഭോഗങ്ങളും ഉപേക്ഷിച്ച്, അവർ എല്ലാം മരണത്തിന്റെ അധീനതയിലായി.
മൃതം പുത്രം ദുഃഖപുഷ്ടം മനുഷ്യാ ഉത്ക്ഷിപ്യ രാജന്സ്വഗൃഹാന്നിര്ഹരന്തി। തം മുക്തകേശാഃ കരുണം രുദന്തി ചിതാമധ്യേ കാഷ്ഠമിവ ക്ഷിപന്തി
മരണം വന്ന മകനെ, ദുഃഖത്തിൽ വളർന്നവനെ, മനുഷ്യർ വീട്ടിൽ നിന്ന് ഉയർത്തി പുറത്തേക്ക് കൊണ്ടുപോകുന്നു, രാജാവേ; മുടി അകറ്റി, അവർ ദുഃഖത്തോടെ കരയുന്നു, അവനെ ചിതയിൽ മരച്ചില്ലുപോലെ ഇടുന്നു.
അന്യോ ധനം പ്രേതഗതസ്യ ഭുങ്ക്തേ വയാംസി ചാഗ്നിശ്ച ശരീരധാതൂന്। ദ്വാഭ്യാമയം സഹ ഗച്ഛത്യമുത്ര പുണ്യേന പാപേന ച വേഷ്ട്യമാനഃ
മരിച്ചവന്റെ സമ്പത്ത് മറ്റൊരാൾ ഉപയോഗിക്കുന്നു; പക്ഷികളും അഗ്നിയും ശരീരത്തിന്റെ ഘടകങ്ങൾ തിന്നുന്നു; പുണ്യവും പാപവും മാത്രമാണ് ആൾക്കൊപ്പം മറ്റുള്ള ലോകത്തേക്ക് പോകുന്നത്.
ഉസൃജ്യ വിനിവര്തന്തേ ജ്ഞാതയഃ സുഹൃദഃ സുതാഃ। അപുഷ്പാനഫലാന്വൃക്ഷാന്യഥാ താത പതത്രിണഃ
ബന്ധുക്കളും സുഹൃത്തുക്കളും മക്കളും വിട്ടുപോകുന്നു, പൂവും പഴവും ഇല്ലാത്ത വൃക്ഷങ്ങളെ പക്ഷികൾ ഉപേക്ഷിക്കുന്നതുപോലെ, പ്രിയനായവനേ.
അഗ്നൌ പ്രാസ്തം തു പുരുഷം കര്മാന്വേതി സ്വയം കൃതമ്। തസ്മാത്തു പുരുഷോ യത്നാദ്ധര്മം സഞ്ചിനുയാച്ഛനൈഃ
ഒരു മനുഷ്യൻ തീയിൽ അർപ്പിച്ച പ്രവർത്തികൾ അവനെ പിന്തുടരും. അതിനാൽ, മനുഷ്യൻ ശ്രദ്ധയോടെ, ഒറ്റയടിക്കല്ല, പതിയെ പതിയെ ധർമ്മം സമ്പാദിക്കണം.
അസ്മാല്ലോകാദൂര്ധ്വമമുഷ്യ ചാധോ മഹത്തമസ്തിഷ്ഠതി ഹ്യന്ധകാരമ്। തദ്വൈ മഹാമോഹനമിന്ദ്രിയാണാം ബുദ്ധ്യസ്വ മാ ത്വാം പ്രലഭേത രാജന്
ഈ ലോകത്തിന് മുകളിലും താഴെയും വലിയ ഇരുണ്ടത്വം നിലകൊള്ളുന്നു; അതാണ് ഇന്ദ്രിയങ്ങൾക്കുള്ള വലിയ മായ. രാജാവേ, നീ ബുദ്ധിമാനായി ഇരിക്കണം, അതിൽ കുടുങ്ങരുത്.
ഇദം വചഃ ശക്ഷ്യസി ചേദ്യഥാവ- ന്നിശമ്യ സര്വം പ്രതിപത്തുമേവ। യശഃ പരം പ്രാപ്സ്യസി ജീവലോകേ ഭയം നചാമുത്ര നചേഹ തേഽസ്തി
നീ ഈ വാക്കുകൾ മുഴുവൻ മനസ്സിലാക്കി അതനുസരിച്ച് പ്രവർത്തിക്കാൻ കഴിയുമെങ്കിൽ, ജീവന്മാരുടെ ലോകത്ത് ഉന്നതമായ പ്രശസ്തി നേടും; ഭയം ഇവിടെ ഇല്ല, മറ്റുള്ള ലോകത്തും ഇല്ല.
ആത്മാ നദീ ഭാരത പുണ്യതീര്ഥാ സത്യോദയാ ധൃതികൂലാ ദയോര്മിഃ। തസ്യാം സ്നാതഃ പൂയതേ പുണ്യകര്മാ പുണ്യോ ഹ്യാത്മാ നിത്യമലോഭ ഏവ
ഭാരതാ, ആത്മാവ് ഒരു നദിയാണ്; അതിൽ പുണ്യത്തീരങ്ങൾ ഉണ്ട്, സത്യം ഉദയമാണ്, ധൈര്യം കരകളാണ്, കാരുണ്യം തിരകളാണ്. അതിൽ കുളിച്ചവൻ, നല്ല പ്രവൃത്തികൾ ചെയ്തവൻ, ശുദ്ധനാകും. ആത്മാവ് പുണ്യമുള്ളതും, എപ്പോഴും ലോഭമില്ലാത്തതുമാണ്.
കാമക്രോധഗ്രാഹവതീം പഞ്ചേന്ദ്രിയജലാം നദീമ്। നാവം ധൃതിമയീം കൃത്വാ ജന്മദുര്ഗാണി സംതര
ആശയും കോപവും मगरങ്ങളായി, അഞ്ചു ഇന്ദ്രിയങ്ങൾ ജലമായി ഉള്ള നദി കടക്കാൻ, ധൈര്യത്തിൽ നിന്നുള്ള ഒരു തോണി ഉണ്ടാക്കി ജന്മത്തിന്റെ അപകടങ്ങൾ അതിജീവിക്കണം.
പ്രജ്ഞാവൃദ്ധം ധര്മവൃദ്ധം സ്വബന്ധും വിദ്യാവൃദ്ധം വയസാ ചാപി വൃദ്ധമ് । കാര്യാകാര്യേ പൂജയിത്വാ പ്രസാദ്യ യഃ സംപൃച്ഛേന്ന സ മുഹ്യേത്കദാചിത്
ബുദ്ധിയിൽ, ധർമ്മത്തിൽ, വിദ്യയിൽ, വയസ്സിൽ മുതിർന്ന ബന്ധുവിനെ ആദരിച്ച് സന്തോഷിപ്പിച്ച്, എന്ത് ചെയ്യണം, ചെയ്യരുത് എന്നത് ചോദിക്കുന്നവൻ ഒരിക്കലും ആശയക്കുഴപ്പത്തിലാവില്ല.
ധൃത്യാ ശിശ്രോദരം രക്ഷേത്പാണിപാദം ച ചക്ഷുഷാ । ചക്ഷുഃശ്രോത്രേ ച മനസാ മനോ വാചം ച കര്മണാ
ധൈര്യത്തോടെ, കുട്ടിയുടെ വായ് സംരക്ഷിക്കണം; കൈകളും കാലുകളും കണ്ണുകൊണ്ട് കാക്കണം; കണ്ണും ചെവിയും മനസ്സുകൊണ്ട്, മനസ്സും വാക്കും പ്രവർത്തിയിലൂടെ സംരക്ഷിക്കണം.
നിത്യോദകീ നിത്യയജ്ഞോപവീതീ നിത്യസ്വാധ്യായീ പതിതാന്നവര്ജീ । സത്യം ബ്രുവന്ഗുരവേ കര്മ കുര്വ- ന്ന ബ്രാഹ്മണശ്ര്യവതേ ബ്രഹ്മലോകാത്
എപ്പോഴും ശുദ്ധനും, എപ്പോഴും യജ്ഞോപവീതം ധരിച്ചവനും, എപ്പോഴും സ്വാധ്യായം ചെയ്യുന്നവനും, അശുദ്ധമായ അന്നം ഒഴിവാക്കുന്നവനും, ഗുരുവിനോട് സത്യം പറയുന്നവനും, കര്ത്തവ്യം ചെയ്യുന്നവനും ആയ ബ്രാഹ്മണൻ ബ്രഹ്മലോകം പ്രാപിക്കും.
അധീത്യ വേദാന്പരിസംസ്തീര്യ ചാഗ്നീ- നിഷ്ട്വാ യജ്ഞൈഃ പാലയിത്വാ പ്രജാശ്ച। ഗോബ്രഹ്മണാര്ഥം ശസ്ത്രപൂതാന്തരാത്മാ ഹതഃ സങ്ഗ്രാമേ ക്ഷത്രിയഃ സ്വര്ഗമേതി
വേദങ്ങൾ പഠിച്ച്, അഗ്നികൾ സ്ഥാപിച്ച്, യജ്ഞങ്ങൾ നടത്തി, ജനങ്ങളെ സംരക്ഷിച്ച്, പശുക്കളുടെയും ബ്രാഹ്മണരുടെയും ഭാവിയിൽ ആയുധങ്ങൾകൊണ്ട് മനസ്സ് ശുദ്ധമാക്കി യുദ്ധത്തിൽ വീരമൃത്യു വരിക്കുന്ന ക്ഷത്രിയൻ സ്വർഗ്ഗം പ്രാപിക്കും.
വൈശ്യോഽധീത്യ ബ്രാഹ്മണാന്ക്ഷത്രിയാംശ്ച ധനൈഃ കാലേ സംവിഭജ്യാശ്രിതാംശ്ച। ത്രേതാപൂതം ധൂമമാഘ്രായ പുണ്യം പ്രേത്യ സ്വര്ഗേ ദിവ്യസുഖാനി ഭുങ്ക്തേ
വൈശ്യൻ ബ്രാഹ്മണരെയും ക്ഷത്രിയരെയും പഠിച്ച്, സമയോചിതമായി സമ്പത്ത് ആശ്രിതർക്കു വിതരണം ചെയ്ത്, ത്രേതായുഗത്തിൽ ശുദ്ധമായ പുക ശ്വസിച്ച്, മരിച്ചശേഷം സ്വർഗ്ഗത്തിലെ ദിവ്യസുഖങ്ങൾ അനുഭവിക്കും.
ബ്രഹ്മ ക്ഷത്രം വൈശ്യവര്ണം ച ശൂദ്രഃ ക്രമേണൈതാന്ന്യായതഃ പൂജയാനഃ। തുഷ്ടേഷ്വേതേഷ്വവ്യഥോ ദഗ്ധപാപ- സ്ത്യക്ത്വാ ദേഹം സ്വര്ഗസുഖാനി ഭുങ്ക്തേ
ശൂദ്രൻ ബ്രാഹ്മണ, ക്ഷത്രിയ, വൈശ്യ വർഗ്ഗങ്ങളെ ക്രമത്തിൽ യോഗ്യമായി ആദരിച്ച്, അവർ സന്തോഷിച്ചാൽ, ദു:ഖവും പാപവും ഇല്ലാതെ, ശരീരം വിട്ടശേഷം സ്വർഗ്ഗസുഖങ്ങൾ അനുഭവിക്കും.
ചാതുര്വര്ണ്യസ്യൈഷ ധര്മസ്തവോക്തോ ഹേതും ചാനുബ്രുവതോ മേ നിബോധ। ക്ഷാത്രാദ്ധര്മാദ്ധീയതേ പാണ്ഡുപുത്ര- സ്തം ത്വം രാജന്രാജധര്മേ നിയുങ്ക്ഷ
നാലു വർഗ്ഗങ്ങളുടെ ധർമ്മം ഞാൻ നിന്നോട് പറഞ്ഞു. കാരണം ഞാൻ വിശദീകരിക്കാം. പാണ്ഡുവിന്റെ മകൻ ക്ഷത്രിയധർമ്മം അനുസരിച്ചാണ് നയിക്കപ്പെടുന്നത്. അതിനാൽ രാജാവേ, അവനെ രാജധർമ്മത്തിൽ നിയോഗിക്കണം.
ഏവമേതദ്യഥാ ത്വം മാമനുശാസനി നിത്യദാ। മമാപി ച മതിഃ സൌമ്യ ഭവത്യേവം യഥാത്ഥ മാമ്
നീ എപ്പോഴും എന്നെ ഉപദേശിക്കുന്നതുപോലെയാണ് സത്യം. സൌമ്യ, നീ പറയുമ്പോൾ എന്റെ മനസ്സും അതുപോലെയാണ്.
സാ തു ബുദ്ധിഃ കൃതാപ്യേവം പാണ്ഡവാന്പ്രതി മേ സദാ। ദുര്യോധനം സമാസാദ്യ പുനര്വിപരിവര്തതേ
പാണ്ഡവന്മാരെക്കുറിച്ച് എന്റെ മനസ്സ് ഇങ്ങനെ ഉറപ്പായിരിക്കുമ്പോഴും, ദുര്യോധനനെ കാണുമ്പോൾ വീണ്ടും അത് മാറിപ്പോകുന്നു.
ന ദിഷ്ടമഭ്യതിക്രാന്തും ശക്യം ഭൂതേന കേനചിത്। ദിഷ്ടമേവ ധ്രുവം മന്യേ പൌരുഷം തു നിരര്ഥകമ്
വിധിയെ ഒരു ജീവിയും മറികടക്കാൻ കഴിയില്ല. വിധിയാണ് ഉറപ്പ്; പരിശ്രമം ഫലപ്രദമല്ലെന്ന് ഞാൻ കരുതുന്നു.
അനുക്തം യദി തേ കിഞ്ചിദ്വാചാ വിദുര വിദ്യതേ। തന്മേ ശുശ്രൂഷതോ ബ്രൂഹി വിചിത്രാണി ഹി ഭാഷസേ
വിദുര, നീ പറയാത്തതെന്തെങ്കിലും ഉണ്ടെങ്കിൽ, ഞാൻ ആസക്തിയോടെ കേൾക്കാൻ തയ്യാറാണ്. നീ പലവിധത്തിൽ സംസാരിക്കുന്നു.
ധൃതരാഷ്ട്ര കുമാരോ വൈ യഃ പുരാണഃ സനാതനഃ। തനത്സുജാതഃ പ്രോവാച മൃത്യുര്നാസ്തീതി ഭാരത
ധൃതരാഷ്ട്രന്റെ മകൻ, പുരാതനനും ശാശ്വതനും ആയ സുജാതൻ പറഞ്ഞു: 'മരണം ഇല്ല' എന്ന്, ഭാരതാ.
സ തേ ഗുഹ്യാന്പ്രകാശാംശ്ച സര്വാന്ഹൃദയസംശ്രയാന്। പ്രവക്ഷ്യതി മഹാരാജ സര്വബുദ്ധിമതാം വരഃ
മഹാരാജാവേ, ഹൃദയത്തിൽ അടങ്ങിയ രഹസ്യവും വെളിപ്പെടുത്തിയതുമായ കാര്യങ്ങൾ എല്ലാം, ബുദ്ധിമാന്മാരിൽ ശ്രേഷ്ഠനായ അവൻ നിന്നോട് പറയും.