അസ്തബ്ധമക്ലീബമദീര്ഘസൂത്രം സാനുക്രോശം ശ്ലക്ഷ്ണമഹാര്യമന്യൈഃ। അരോഗജാതീയമുദാരവാക്യം ദൂതം വദന്ത്യഷ്ടഗുണോപപന്നമ്
ദൂതന് എട്ടു ഗുണങ്ങൾ വേണം എന്ന് പറയുന്നു: സ്ഥിരത, ധൈര്യം, വൈകാതെ പ്രവർത്തിക്കൽ, കരുണ, മൃദുത്വം, ഉത്തമത്വം, ആരോഗ്യവും ഉന്നതമായ സംസാരവും.
ന വിശ്വാസാഞ്ജാതു പരസ്യ ഗേഹേ ഗച്ഛേന്നരശ്ചേതയാനോ വികാലേ। ന ചത്വരേ നിശി തിഷ്ഠേന്നിഗൂഢോ ന രാജകാമ്യാം യോഷിതം പ്രാര്ഥയീത
മറ്റൊരാളുടെ വീട്ടിൽ ഒരിക്കലും വിശ്വസിച്ച് പോകരുത്, അതിനാവശ്യമായ സമയമല്ലെങ്കിൽ അങ്ങോട്ട് കടക്കരുത്. രാത്രിയിൽ ചതുരത്തിൽ ഒളിച്ചുനിൽക്കരുത്, രാജാവിന് ഇഷ്ടമായ സ്ത്രീയെ ആഗ്രഹിക്കരുത്.
ന നിഹ്നവം മന്ത്രഗതസ്യ ഗച്ഛേ- ത്സംസൃഷ്ടമന്ത്രസ്യ കുസങ്ഗതസ്യ। ന ച ബ്രൂയാന്നാശ്വസിമി ത്വയീതി സകാരണം വ്യപദേശം തു കുര്യാത്
രഹസ്യമായ ആലോചന നടക്കുന്ന സ്ഥലത്തേക്കോ, ദുഷ്ടരോടൊപ്പം ആലോചന നടക്കുന്നിടത്തേക്കോ പോകരുത്. 'ഞാൻ നിന്നിൽ വിശ്വസിക്കുന്നു' എന്ന് നേരിട്ട് പറയരുത്; മറിച്ച്, കാരണത്തോടെ വിശദീകരണം നൽകണം.
ഘൃണീ രാജാ പുംശ്ചലീ രാജഭൃത്യഃ പുത്രോ ഭ്രാതാ വിധവാ ബാലപുത്രാ। സേനാജീവീ ചോദ്ധൃതഭൂരിരേവ വ്യവഹാരേഷു വര്ജനീയാഃ സ്യുരേതേ
കരുണയുള്ള രാജാവ്, ദുർമ്മാർഗ്ഗിയായ സ്ത്രീ, രാജഭൃത്യൻ, മകൻ, സഹോദരൻ, കുഞ്ഞുങ്ങളുള്ള വിധവ, സൈനികൻ, ഭൂമി നഷ്ടപ്പെട്ടവൻ—ഇവരെ നിയമകാര്യങ്ങളിൽ ഒഴിവാക്കണം.
അഷ്ടൌ ഗുണാഃ പുരുഷം ദീപയന്തി പ്രജ്ഞാ ച കൌല്യം ച ശ്രുതം ദമശ്ച। പരാക്രമശ്ചാബഹുഭാഷിതാ ച ദാനം യഥാശക്തി കൃതജ്ഞതാ ച
എട്ടു ഗുണങ്ങൾ മനുഷ്യനെ പ്രകാശിപ്പിക്കുന്നു: ജ്ഞാനം, ഉത്തമകുലം, പഠനം, ആത്മനിയന്ത്രണം, ധൈര്യം, കുറച്ച് സംസാരിക്കൽ, കഴിവിനനുസരിച്ച് ദാനം, കൃതജ്ഞത.
ഏതാന്ഗുണാംസ്താത മഹാനുഭാവാ- നേകോ ഗുണഃ സംശ്രയതേ പ്രസഹ്യ। രാജാ യദാ സത്കുരുതേ മനുഷ്യം സര്വാന്ഗുണനേഷ ഗുണോ ബിഭര്തി
ഈ ഗുണങ്ങൾ മഹാന്മാരുടെ സവിശേഷതകളാണ്. ഒരു ഗുണം മറ്റുള്ളവയെ ആകർഷിക്കുന്നു. രാജാവ് ഒരാളെ ആദരിക്കുമ്പോൾ, ആ ഗുണം മറ്റെല്ലാ ഗുണങ്ങളെയും കൂട്ടിക്കൊണ്ടുവരുന്നു.
ഗുണാ ദശ സ്നാനശീലം ഭജന്തേ ബലം രൂപം സ്വരവര്ണപ്രശുദ്ധിഃ। സ്പര്ശശ്ച ഗന്ധശ്ച വിശുദ്ധതാ ച ശ്രീഃ സൌകുമാര്യം പ്രവരാശ്ച നാര്യഃ
ശുദ്ധിയുള്ളവനിൽ പത്ത് ഗുണങ്ങൾ കാണാം: ബലം, സൗന്ദര്യം, ശുദ്ധമായ ശബ്ദം, സ്പർശം, സുഗന്ധം, വൃത്തിയുള്ളത്, ഐശ്വര്യം, സൌമ്യത, ഉത്തമ സ്ത്രീകൾ.
ഗുണാശ്ച ഷണ്മിതഭുക്തം ഭജന്തേ ആരോഗ്യമായുശ്ച ബലം സുഖം ച। അനാവിലം ചാസ്യ ഭവത്യപത്യം ന ചൈനമാദ്യൂന ഇതി ക്ഷിപന്തി
മിതമായി ഭക്ഷിക്കുന്നവനിൽ ആറു ഗുണങ്ങൾ കാണാം: ആരോഗ്യവും ദീർഘായുസും ബലവും സന്തോഷവും, സന്താനത്തിൽ പ്രശ്നങ്ങളില്ലായ്മയും, എളുപ്പത്തിൽ ക്ഷയിക്കാതിരിക്കുകയും.
അകര്മശീലം ച മഹാശനം ച ലോകദ്വിഷ്ടം ബഹുമായം നൃശംസമ്। അദേശകാലജ്ഞമമിഷ്ടവേഷ- മേതാന്ഗൃഹേ ന പ്രതിവാസയേത
സൗമ്യനല്ലാത്തവരെ, അധികം ഭക്ഷിക്കുന്നവരെ, എല്ലാവർക്കും വെറുപ്പുള്ളവരെ, കപടന്മാരെ, ക്രൂരന്മാരെ, സമയവും സ്ഥലവും അറിയാത്തവരെ, മനോഹരമല്ലാത്തവരെ വീട്ടിൽ പാർപ്പിക്കരുത്.
കദര്യമാക്രോശകമശ്രുതം ച വനൌകസം ധൂര്തമമാന്യമാനിനമ്। നിഷ്ഠൂരിണം കൃതവൈരം കൃതഘ്ന- മേതാന്ഭൃശാര്തോപി ന ജാതു യാചേത്
കഞ്ചാവൻ, അപമാനിക്കുന്നവൻ, അറിവില്ലാത്തവൻ, കാട്ടുകാരൻ, കപടൻ, ആദരവില്ലാത്തവൻ, അഹങ്കാരമുള്ളവൻ, കഠിനഹൃദയൻ, ശത്രുതയുള്ളവൻ, കൃതജ്ഞതയില്ലാത്തവൻ—ഇവരിൽ നിന്നും ഒരിക്കലും, എത്രയും കഷ്ടപ്പെട്ടാലും, യാചിക്കരുത്.
സംക്ലിഷ്ടകര്മാണമതിപ്രമാദം നിത്യാനൃതം ചാദൃഢഭക്തികം ച। വിസൃഷ്ടരാഗം പടുമാനിനം ചാ- പ്യേതാന്ന സേവേത നരാധമാന്ഷട്
കഷ്ടപ്പെട്ട പ്രവർത്തികൾ ചെയ്യുന്നവൻ, അത്യധികം അശ്രദ്ധയുള്ളവൻ, സ്ഥിരമായി കള്ളം പറയുന്നവൻ, ദുർബലമായ ഭക്തിയുള്ളവൻ, വാശിയുള്ളവൻ, അഹങ്കാരിയായവൻ—ഈ ആറു തരം ദുഷ്ടന്മാരെ സേവിക്കരുത്.
സഹായബന്ധനാ ഹ്യര്ഥാഃ സഹായാശ്ചാര്ഥബന്ധനാഃ। അന്യോന്യബന്ധനാവേതൌ വിനാന്യോന്യം ന സിദ്ധ്യതഃ
സമ്പത്തിനെ കൂട്ടുകാരാണ് ബന്ധിപ്പിക്കുന്നത്; കൂട്ടുകാരെ സമ്പത്താണ് ബന്ധിപ്പിക്കുന്നത്. ഇവ രണ്ടും പരസ്പരം ആശ്രയിച്ചിരിക്കുന്നു; ഒന്നുമില്ലെങ്കിൽ മറ്റൊന്നും നിലനിൽക്കില്ല.
ഉത്പാദ്യ പുത്രാനനൃണാംശ്ച കൃത്വാ വൃത്തിം ച തേഭ്യോഽനുവിധായ കാംചിത്। സ്ഥാനേ കുമാരീഃ പ്രതിപാദ്യ സര്വാ അരണ്യസംസ്ഥോഽഥ മുനിര്ബുഭൂഷേത്
മക്കളെ ജനിപ്പിച്ച് കടമകളിൽ നിന്ന് മോചിതനായി, അവർക്കു ജീവിക്കാനുള്ള മാർഗം ഒരുക്കി, പെൺമക്കളെ ഉചിതമായി വിവാഹം കഴിപ്പിച്ച ശേഷം, അरण്യത്തിൽ താമസിച്ച് ഒരു മুনি ജീവിക്കാൻ ആഗ്രഹിക്കണം.
ഹിതം യത്സര്വഭൂതാനാമാത്മനശ്ച സുഖാവഹമ്। തത്കുര്യാദീശ്വരോ ഹ്യേതന്മൂലം സര്വാര്ഥസിദ്ധയേ
എല്ലാ ജീവികൾക്കും തനിക്കുമുള്ള ഉപകാരവും സന്തോഷവും നൽകുന്ന കാര്യങ്ങൾ ചെയ്യണം; അങ്ങനെയാണ് എല്ലാ ലക്ഷ്യങ്ങളും നേടാനുള്ള അടിസ്ഥാനമെന്ന് പ്രഭു പറയുന്നു.
വൃദ്ധിഃ പ്രഭാവസ്തേജശ്ച സത്വമുത്ഥാനമേവ ച। വ്യവസായശ്ച യസ്യ സ്യാത്തസ്യാവൃത്തിഭയം കുതഃ
വളർച്ച, ശക്തി, തേജസ്, ധൈര്യം, പുരോഗതി, ഉറച്ച മനസ്സ്—ഇവ ഉണ്ടെങ്കിൽ, അവനു ജീവിതത്തിൽ ഭയപ്പെടാൻ ഒന്നുമില്ല.
പശ്യ ദോഷാന്പാണ്ഡവൈര്വിഗ്രഹേ ത്വം യത്ര വ്യഥേയുരപി ദേവാഃ സശക്രാ। പുത്രൈര്വൈരം നിത്യമുദ്വിഗ്നവാസോ യശഃപ്രണാശോ ദ്വിഷതശ്ച ഹര്ഷഃ
പാണ്ഡുവിന്റെ മകനേ, കലഹത്തിൽ ഉണ്ടാകുന്ന ദോഷങ്ങൾ നോക്കൂ; അപ്പോൾ ദേവന്മാരും ഇന്ദ്രനും വിഷമിക്കും. മക്കളിൽ എപ്പോഴും വൈരം, നിരന്തരം ഉത്കണ്ഠ, യശസ്സിന്റെ നഷ്ടം, ശത്രുക്കൾക്ക് സന്തോഷം—ഇവയൊക്കെയാണ് ഫലം.
ഭീഷ്മസ്യ കോപസ്തവ ചൈവേന്ദ്രകല്പ ദ്രോണസ്യ രാജ്ഞശ്ച യുധിഷ്ഠിരസ്യ। ഉത്സാദയേല്ലോകമിമം പ്രവൃദ്ധഃ ശ്വേതോ ഗ്രഹസ്തിര്യഗിവാപതന്ഖേ
ഭീഷ്മന്റെയും നിന്റെതുമായ, ഇന്ദ്രനോടു തുല്യമായ കോപം, ദ്രോണന്റെയും യുദ്ധിഷ്ഠിര രാജാവിന്റെയും കോപം വളരുമ്പോൾ, അത് ഈ ലോകം നശിപ്പിക്കും; ആകാശത്ത് വീഴുന്ന ജ്വലിക്കുന്ന ഒരു ഗ്രഹംപോലെ.
തവ പുത്രശതം ചൈവ കര്ണഃ പഞ്ച ച പാണ്ഡവാഃ । പൃഥിവീമനുശാസേയുരഖിലാം സാഗരാമ്ബരാമ്
നിന്റെ നൂറ് മക്കളും, കർണ്ണനും, അഞ്ചു പാണ്ഡവരും, സമുദ്രവും ആകാശവും ഉൾപ്പെടുന്ന ഭൂമിയെ മുഴുവനും ഭരിക്കാൻ കഴിയും.
ധാര്തരാഷ്ട്രാ വനം രാജന്വ്യാഘ്രാഃ പാണ്ഡുസുതാ മതാഃ। മാ വനം ഛിന്ധി സവ്യാഘ്രം മാ വ്യാഘ്രാ നീനശന്വനാത്
രാജാവേ, ധൃതരാഷ്ട്രന്റെ മക്കൾ കാടുപോലാണ്, പാണ്ഡുവിന്റെ മക്കൾ പുലികളാണ്. കാടിനൊപ്പം പുലികളെ നശിപ്പിക്കരുത്; കാടില്ലാതെ പുലികളും നിലനിൽക്കില്ല.
ന സ്യാദ്വനമൃതേ വ്യാഘ്രാന്വ്യാഘ്രാ ന സ്യുര്ഋതേ വനമ്। വനം ഹി രക്ഷ്യതേ വ്യാഘ്രൈര്വ്യാഘ്രാന്രക്ഷതി കാനനമ്
പുലികൾ ഇല്ലെങ്കിൽ കാട് നിലനിൽക്കില്ല; കാട് ഇല്ലെങ്കിൽ പുലികളും നിലനിൽക്കില്ല. കാടിനെ പുലികൾ സംരക്ഷിക്കുന്നു; പുലികളെ കാട് സംരക്ഷിക്കുന്നു.
ന തഥേച്ഛന്തി കല്യാണാന്പരേഷാം വേദിതും ഗുണാന്। യഥേഷാം ജ്ഞാതുമിച്ഛന്തി നൈര്ഗുണ്യം പാപചേതസഃ
മറ്റുള്ളവരുടെ ഗുണങ്ങൾ അറിയാൻ ആളുകൾക്ക് അത്ര ആഗ്രഹമില്ല; പകരം, അവരിലെ ദോഷങ്ങൾ കണ്ടെത്താൻ അവർ കൂടുതൽ ആഗ്രഹിക്കുന്നു—ഇതാണ് ദുഷ്ടഹൃദയരുടെ സ്വഭാവം.
അര്ഥസിദ്ധിം പരാമിച്ഛന്ധര്മമേവാദിതശ്ചരേത്। നഹി ധര്മാദപൈത്യര്ഥഃ സ്വര്ഗലോകാദിവാമൃതമ്
പരമമായ വിജയമെന്ന ലക്ഷ്യം ആഗ്രഹിക്കുന്നവൻ ആദ്യം തന്നെ സത്മാർഗ്ഗത്തിൽ പ്രവർത്തിക്കണം; കാരണം, ധനം സത്മാർഗ്ഗത്തിൽ നിന്ന് മാറുന്നില്ല, സ്വർഗ്ഗത്തിലെ അമൃതവും അങ്ങനെ തന്നെ.
യസ്യാത്മാ വിരതഃ പാപാത്കല്യാണേ ച നിവേശിതഃ। തേന സര്വമിദം ബുദ്ധം പ്രകൃതിര്വികൃതിശ്ച യാ
ആത്മാവ് പാപത്തിൽ നിന്ന് വിട്ടുനിന്ന്, നല്ലതിൽ സ്ഥിരതയുള്ളവൻ, ഈ ലോകവും അതിന്റെ സ്വഭാവവും മാറ്റങ്ങളും എല്ലാം മനസ്സിലാക്കുന്നു.
യോ ധര്മമര്ഥം കാമം ച യഥാകാലം നിഷേവതേ । ധര്മാര്ഥകാമസംയോഗം സോഽമുത്രേഹ ച വിന്ദതി
ആൾ ശരിയായ സമയത്ത് ധർമ്മവും ധനവും കാമവും പിന്തുടരുമ്പോൾ, അവൻ ഈ ലോകത്തും അപ്പുറത്തും ധർമ്മം, ധനം, കാമം എന്നിവയുടെ ഐക്യം അനുഭവിക്കും.
സന്നിയച്ഛതി യോ വേഗമുത്ഥിതം ക്രോധഹര്ഷയോഃ। സ ശ്രിയോ ഭാജനം രാജന്യശ്ചാപത്സു ന മുഹ്യതി
ഉണരുന്ന കോപവും ആനന്ദവും നിയന്ത്രിക്കാൻ കഴിയുന്നവൻ ഐശ്വര്യത്തിന് പാത്രമാവുന്നു; അത്തരം രാജാവിന് കഷ്ടതകളിൽ മനസ്സു കുഴയാറില്ല.
ബലം പഞ്ചവിധം നിത്യം പുരുഷാണാം നിബോധ മേ। യത്തു ബാഹുബലം നാമ പ്രഥമം വലമുച്യതേ
പുരുഷന്മാരുടെ അഞ്ചു വിധ ശക്തികൾ എന്തെന്ന് കേൾക്കൂ: ആദ്യം കൈകളുടെ ശക്തി ഏറ്റവും പ്രധാനമായ ശക്തിയാണെന്ന് പറയുന്നു.
അമാത്യലാഭോ ഭദ്രം തേ ദ്വിതീയം ബലമുച്യതേ। തൃതീയം ധനലാഭം തു ബലമാഹുര്മനീഷിണഃ
മന്ത്രിമാരെ നേടുന്നത് രണ്ടാമത്തെ ശക്തിയാണെന്ന് പറയപ്പെടുന്നു; ധനം നേടുന്നത് മൂന്നാമത്തെ ശക്തിയാണെന്ന് ജ്ഞാനികൾ പറയുന്നു.
യത്ത്വസ്യ സഹജം രാജന്പിതൃപൈതാമഹം ബലമ് । അഭിജാതബലം നാമ തച്ചതുര്ഥം ബലം സ്മൃതമ്
രാജാവേ, പിതാവിൽ നിന്നും മുത്തശ്ശനിൽ നിന്നുമുള്ള ജന്മശക്തി, അതാണ് നാലാമത്തെ ശക്തിയെന്ന് പറയപ്പെടുന്നത്.
യേന ത്വേതാനി സര്വാണി സങ്ഗൃഹീതാനി ഭാരത । യദ്ബലാനാം ബലം ശ്രേഷ്ഠം തത്പ്രജ്ഞാബലമുച്യതേ
ഭാരതാ, ഈ എല്ലാ ശക്തികളും ഒന്നിച്ചു കൂട്ട് ചെയ്യുന്നത്, അതിൽ ഏറ്റവും ഉന്നതമായത്, ബുദ്ധിയുടെ ശക്തിയാണെന്ന് പറയുന്നു.
മഹതേ യോഽപകാരായ നരസ്യ പ്രഭവേന്നരഃ । തേന വൈരം സമാസജ്യ ദൂരസ്ഥോഽസ്മീതി നാശ്വസേത്
മറ്റൊരാളിന് വലിയ ദോഷം ചെയ്യാൻ കഴിയുന്നവനുമായി വൈരം വെച്ച്, 'ഞാൻ ദൂരെയാണല്ലോ' എന്ന് കരുതി ഒരിക്കലും ആശ്വാസം കണ്ടെത്തരുത്.