മിഥ്യോപേതാനി കര്മാണി സിദ്ധ്യേതാദീനി ഭാരത। അനുപായപ്രയുക്താനി മാ സ്മ തേ....മനഃ കൃഥാഃ
ഭാരതാ, കപടമായ മാർഗ്ഗത്തിൽ ചെയ്ത പ്രവൃത്തികൾ ചിലപ്പോൾ വിജയിക്കാം; എന്നാൽ ശരിയായ മാർഗ്ഗം ഇല്ലാതെ ചെയ്തവയിൽ മനസ്സു ഇടരുത്.
തഥൈവ യോഗവിഹിതം യത്തു കര്മ ന സിധ്യതി। ഉപായയുക്തം മേധാവീ ന തത്ര ഗ്ലപയേന്മനഃ
അതുപോലെ, യോഗാനുസൃതമായി ചെയ്ത പ്രവൃത്തികൾ വിജയിക്കാതിരുന്നാലും, അതു ശരിയായ മാർഗ്ഗത്തിൽ ചെയ്തതാണെങ്കിൽ, ബുദ്ധിമാന്മാർ അതിനാൽ മനസ്സു വിഷമിപ്പിക്കേണ്ടതില്ല.
അനുബന്ധാനവേക്ഷേത സാനുബന്ധേഷു കര്മസു। സംപ്രധാര്യ ച കുര്വീത സഹസാ ന സമാചരേത്
ഫലമുള്ള പ്രവൃത്തികളിൽ ഫലങ്ങൾ മുൻകൂട്ടി ആലോചിക്കണം; എല്ലാം നന്നായി വിചാരിച്ചശേഷം മാത്രം ചെയ്യണം, ആവേശത്തിൽ പെട്ടെന്ന് ചെയ്യരുത്.
അനുബന്ധം ച സംപ്രേക്ഷ്യ വിപാകം ചൈവ കര്മണാമ്। ഉത്ഥാനമാത്മനശ്ചൈവ ധീരഃ കുര്വീത വാ ന വാ
പ്രവൃത്തികളുടെ ഫലവും, അതിന്റെ പരിണതിയും, തനിക്കുള്ള ശേഷിയും എല്ലാം ആലോചിച്ചശേഷം ധീരൻ ചെയ്യണമോ വേണ്ടയോ എന്ന് തീരുമാനിക്കണം.
യഃ പ്രമാണം ന ജാനാതി സ്ഥാനേ വൃദ്ധൌ തഥാ ക്ഷയേ। കോശേ ജനപദേ ദണ്ഡേ ന സ രാജ്യേഽവതിഷ്ഠതേ
വളർച്ചയിലും ക്ഷയത്തിലും, ധനത്തിലും രാജ്യത്തിലും ശിക്ഷയിലും യുക്തമായ അളവ് അറിയാത്തവൻ രാജ്യം നിലനിർത്താൻ കഴിയില്ല.
യസ്ത്വേതാനി പ്രമാണാനി യഥോക്താന്യനുപശ്യതി। യുക്തോ ധര്മാര്ഥയോര്ജ്ഞാനേ സ രാജ്യമധിഗച്ഛതി
പക്ഷേ, ഈ അളവുകൾ പറഞ്ഞതുപോലെ മനസ്സിലാക്കി, ധർമ്മത്തിലും ലാഭത്തിലും ജ്ഞാനം ഉള്ളവൻ രാജ്യം നേടും.
ന രാജ്യം പ്രാപ്തമിത്യേവ വര്തിതവ്യമസാംപ്രതമ്। ശ്രിയം ഹ്യവിനയോ ഹന്തി ജരാ രൂപമിവോത്തമമ്
രാജ്യം കിട്ടിയെന്നു കരുതി ഇപ്പോൾ തന്നെ അഹങ്കരിച്ച് പെരുമാറരുത്; കാരണം, ജര എന്നത് എത്ര മനോഹരമായ രൂപവും നശിപ്പിക്കുന്നതുപോലെ, അച്ചടക്കം ഇല്ലായ്മ സമൃദ്ധിയെ നശിപ്പിക്കും.
ഭക്ഷ്യോത്തമപ്രതിച്ഛന്നം മത്സ്യോ ബഡിശമായസമ്। അന്നാഭിലാഷീ ഗ്രസതേ നാനുബന്ധമവേക്ഷതേ
മത്സ്യം ഏറ്റവും നല്ല ഭക്ഷണത്തിൽ ഒളിപ്പിച്ച ഇരുമ്പ് കൊക്ക് ഭക്ഷ്യലോലൻ ആകുമ്പോൾ വിചാരിക്കാതെ വിഴുങ്ങുന്നു; അതിന്റെ ഫലം അവൻ നോക്കുന്നില്ല.
യച്ഛക്യം ഗ്രസിതും ഗ്രസ്യം ഗ്രസ്തം പരിണമേച്ച യത്। ഹിതം ച പരിണാമേ യത്തദാദ്യം ഭൂതിമിച്ഛതാ
എന്ത് വിഴുങ്ങാൻ കഴിയുമോ അതു മാത്രം വിഴുങ്ങണം; വിഴുങ്ങിയതിന്റെ ഫലവും നോക്കണം; അവസാനം നല്ലതായതാണെങ്കിൽ ആദ്യം അതു തിരഞ്ഞെടുക്കണം, സമൃദ്ധി ആഗ്രഹിക്കുന്നവൻ.
വനസ്പതേരപക്വാനി ഫലാനി പ്രചിനോതി യഃ। സ നാപ്നോതി രസം തേഭ്യോ ബീജം ചാസ്യ വിനശ്യതി
മരത്തിൽ നിന്ന് പാകം വരാത്ത പഴങ്ങൾ എടുക്കുന്നവൻ അതിന്റെ രുചി ലഭിക്കില്ല; അവന്റെ വിത്തും നശിക്കും.
യസ്തു പക്വമുപാദത്തേ കാലേ പരിണതം ഫലമ്। ഫലാദ്രസം സ ലഭതേ ബീജാച്ചൈവ ഫലം പുനഃ
പക്ഷേ, ശരിയായ സമയത്ത് പാകം വന്ന പഴം എടുക്കുന്നവൻ പഴത്തിൽ നിന്ന് രുചിയും, വിത്തിൽ നിന്ന് വീണ്ടും പഴവും നേടും.
യഥാ മധു സമാദത്തേ രക്ഷന്പുഷ്പാണി ഷട്പദഃ। തദ്വദര്ഥാന്മനുഷ്യേഭ്യ ആദദ്യാദവിഹിംസയാ
പൂക്കൾ സംരക്ഷിച്ചുകൊണ്ട് തേനീച്ച എങ്ങനെ തേൻ ശേഖരിക്കുമോ, അതുപോലെ മനുഷ്യരിൽ നിന്ന് സമ്പത്ത് എടുക്കുമ്പോഴും അവർക്കു ദോഷം വരുത്താതെ വേണം.
പുഷ്പം പുഷ്പം വിചിന്വീത മൂലച്ഛേദം ന കാരയേത് । മാലാകാര ഇവാരാമേ ന യഥാങ്ഗാരകാരകഃ
പൂക്കൾ ഒന്നു ഒന്നു എടുത്തു കൂട്ടണം, ചെടി വേരോടെ പറിക്കരുത്. തോട്ടത്തിലെ മാലാകാരൻപോലെയാകണം, കത്തിക്കൊള്ളാൻ മരം വെട്ടുന്നവനെപ്പോലെ അല്ല.
കിം നു മേ സ്യാദിദം കൃത്വാ കിം നു മേ സ്യാദകുര്വതഃ। ഇതി കര്മാണി സഞ്ചിന്ത്യ കുര്യാദ്വാ പുരുഷോ ന വാ
ഞാൻ ഇത് ചെയ്താൽ എനിക്ക് എന്ത് ലഭിക്കും? ചെയ്യാതിരുന്നാൽ എന്ത് സംഭവിക്കും? ഇങ്ങനെ ആലോചിച്ചശേഷം, ഒരു മനുഷ്യൻ ചെയ്യണമോ വേണ്ടയോ എന്ന് തീരുമാനിക്കണം.
അനാരഭ്യാ ഭവന്ത്യര്ഥാഃ കേചിന്നിത്യം യഥാഽഗതാഃ । കൃതഃ പുരുഷകാരോഽഹി ഭവേദ്യേഷു നിരര്ഥകഃ
ചില കാര്യങ്ങൾ നമ്മൾ ശ്രമിക്കാതിരുന്നാലും സ്വതവേ സംഭവിക്കാറുണ്ട്. അത്തരത്തിൽ ശ്രമിച്ചാൽ, അതിന് ഫലമുണ്ടാകില്ല.
അനര്ഥേ ചൈവ നിരതമര്ഥേ ചൈവ പരാങ്ഭുഖമ്। ന തം ഭര്താരമിച്ഛന്തി ഷണ്ഢം പതിമിവ സ്ത്രിയഃ
നിഷ്പ്രയോജനമായ കാര്യങ്ങളിൽ മാത്രം മുഴുകി, പ്രയോജനമുള്ളതിൽ നിന്ന് മുഖം തിരിക്കുന്നവനെ സ്ത്രീകൾ ഭർത്താവായി ആഗ്രഹിക്കില്ല, അവശനായ ഭർത്താവിനെപ്പോലെ.
പ്രസാദോ നിഷ്ഫലോ യസ്യ ക്രോധശ്ചാപി നിരര്ഥകഃ। ന തം ഭര്താരമിച്ഛന്തി ഷണ്ഢം പതിമിവ സ്ത്രിയഃ
ആളുടെ അനുകൂലതയ്ക്ക് ഫലമില്ല, കോപം പോലും അർത്ഥശൂന്യമാണെങ്കിൽ, സ്ത്രീകൾ അവനെ ഭർത്താവായി ആഗ്രഹിക്കില്ല, അവശനായ ഭർത്താവിനെപ്പോലെ.
കാംശ്ചിദര്ഥാന്നരഃ പ്രാജ്ഞോ ലഘുമൂലാന്മഹാഫലാന് । ക്ഷിപ്രമാരഭതേ കര്തും ന ദീര്ഘയതി താദൃശാന്
ചുരുങ്ങിയ ശ്രമം മതിയാകുന്ന, വലിയ ഫലമുള്ള ചില കാര്യങ്ങൾ ബുദ്ധിമാൻ ഉടൻ ചെയ്യാൻ തുടങ്ങും; അത്തരത്തിൽ വൈകിപ്പിക്കില്ല.
ഋജു പശ്യതി യഃ സര്വം ചക്ഷുഷാ നു പിബന്നിവ । ആസീനമപി തൂഷ്ണീകമനുരജ്യന്തി തം പ്രജാഃ
എല്ലാം നേരായ കണ്ണോടെ നോക്കുന്നവനെ, കണ്ണിലൂടെ ആസ്വദിക്കുന്നതുപോലെ, അവൻ നിശബ്ദമായി ഇരുന്നാലും ജനങ്ങൾ ആകർഷിക്കപ്പെടും.
സുപുഷ്പിതഃ സ്യാദഫലഃ ഫലിതഃ സ്യാദ്ദുരാരുഹഃ । അപക്വഃ പക്വസങ്കാശോ ന തു ശീര്യേത കര്ഹിചിത്
ഒരു വൃക്ഷം പൂക്കളാൽ നിറഞ്ഞിരിക്കാം, പക്ഷേ പഴം ഉണ്ടാകാതിരിക്കാം; പഴം ഉണ്ടെങ്കിലും കയറാൻ ബുദ്ധിമുട്ടായിരിക്കാം; പാകം പോലെ തോന്നിയാലും അങ്ങനെയല്ലായിരിക്കാം; എങ്കിലും ആ വൃക്ഷം ഒരിക്കലും ഉണങ്ങുന്നില്ല.
ചക്ഷുഷാ മനസാ വാചാ കര്മണാ ച ചതുര്വിധമ്। പ്രസാദയതി യോ ലോകം തം ലോകോഽനുപ്രസീദതി
കണ്ണുകൾകൊണ്ടും മനസ്സുകൊണ്ടും വാക്കുകളാലും പ്രവൃത്തിയാലും ലോകത്തെ സന്തോഷിപ്പിക്കുന്നവനെ ലോകം തന്നെ സന്തോഷിപ്പിക്കും.
യസ്മാത്രസ്യന്തി ഭൂതാനി മൃഗവ്യാധാന്മൃഗാ ഇവ। സാഗരാന്താമപി മഹീം ലബ്ധ്വാ സ പരിഹീയതേ
മൃഗങ്ങൾ വേട്ടക്കാരനെ ഭയന്ന് ഓടിപ്പോകുന്നതുപോലെ, ആരിൽനിന്ന് ജീവികൾ ഭയന്ന് ഒഴിയുന്നു, അവൻ സമുദ്രം വരെ ഭൂമി സ്വന്തമാക്കിയാലും, അവന്റെ മഹത്വം കുറയുന്നു.
പിതൃപൈതാമഹം രാജ്യം പ്രാപ്യാപി സ്വേന കര്മണാ। വായുരഭ്രമിവാസാദ്യ ഭ്രംശയത്യനയേ സ്ഥിതഃ
തന്റെ പിതാവിന്റെയും മുത്തശ്ശന്റെയും രാജ്യം സ്വന്തം പരിശ്രമത്തിൽ നേടിയാലും, നീതിയില്ലാതെ നിലകൊള്ളുമ്പോൾ, കാറ്റ് മേഘം ചിതറിക്കുന്നതുപോലെ അവൻ തകർന്നുപോകും.
ധര്മമാചരതോ രാജ്ഞഃ സദ്ഭിശ്ചരിതമാദിതഃ। വസുധാ വസുസംപൂര്ണാ വര്ധതേ ഭൂതിവര്ധനീ
നല്ലവർ ആദ്യം ചെയ്തതുപോലെ രാജാവ് ധർമ്മത്തിൽ നിലകൊള്ളുമ്പോൾ, ഭൂമി സമ്പത്ത് നിറഞ്ഞു വളരുകയും സമൃദ്ധി നൽകുകയും ചെയ്യും.
അഥ സംത്യജതോ ധര്മമധര്മം ചാനുതിഷ്ഠതഃ। പ്രതിസംവേഷ്ടതേ ഭൂമിരഗ്നൌ ചര്മാഹിതം യഥാ
പക്ഷേ, ധർമ്മം ഉപേക്ഷിച്ച് അധർമ്മം പിന്തുടർന്നാൽ, ഭൂമി അഗ്നിയിൽ കുരുമുളക് ചുരുങ്ങുന്നതുപോലെ അവനെ ഒഴിവാക്കും.
യ ഏവ യത്നഃ ക്രിയതേ പരരാഷ്ട്രവിമര്ദനേ। സ ഏവ യത്നഃ കര്തവ്യഃ സ്വരാഷ്ട്രപരിപാലനേ
മറ്റൊരാളുടെ രാജ്യം കീഴടക്കാൻ എത്ര ശ്രമം ചെയ്യുന്നുവോ, അത്രയേറെ ശ്രമം സ്വന്തം രാജ്യം സംരക്ഷിക്കാനുമാണ് വേണ്ടത്.
ധര്മേണ രാജ്യം വിന്ദേത ധര്മേണ പരിപാലയേത്। ധര്മമൂലാം ശ്രിയം പ്രാപ്യ ന ജഹാതി ന ഹീയതേ
ധർമ്മം പാലിച്ച് രാജ്യം നേടണം, ധർമ്മം പാലിച്ച് സംരക്ഷിക്കണം; ധർമ്മത്തിൽ അടിസ്ഥാനം ഉള്ള സമ്പത്ത് ലഭിച്ചാൽ, അതിനെ ഒരിക്കലും ഉപേക്ഷിക്കുകയോ നഷ്ടപ്പെടുകയോ ചെയ്യില്ല.
അപ്യുന്മത്താത്പ്രലപതോ ബാലാച്ച പരിജല്പതഃ। സര്വതഃ സാരമാദദ്യാദശ്മഭ്യ ഇവ കാഞ്ചനമ്
പിത്തളൻ പിളർത്തുന്നവനിൽ നിന്ന്, കുട്ടിയുടെ കളിവാക്കുകളിൽ നിന്ന് പോലും, എവിടെയും നല്ലത് കണ്ടെത്തി എടുക്കണം, കല്ലുകളിൽ നിന്ന് പൊന്നു കണ്ടെത്തുന്നതുപോലെ.
സുവ്യാഹൃതാനി മഹതാം സുകൃതാനി തതസ്തതഃ। സഞ്ചിന്വന്ധീര ആസീത ശിലാഹാരീ ശിലം യഥാ
മഹാന്മാരുടെ നല്ല വാക്കുകളും സത്കർമ്മങ്ങളും, ധീരൻ ഇവിടെ അവിടെ നിന്ന് ശേഖരിക്കണം, കല്ല് ശേഖരിക്കുന്നവനെപ്പോലെ.
ഗന്ധേന ഗാവഃ പശ്യന്തി വേദൈഃ പശ്യന്തി ബ്രാഹ്മണാഃ । ചാരൈഃ പശ്യന്തി രാജാനശ്ചക്ഷുര്ഭ്യാമിതരേ ജനാഃ
പശുക്കൾ മണത്താൽ തിരിച്ചറിയുന്നു, ബ്രാഹ്മണർ വേദങ്ങളാൽ തിരിച്ചറിയുന്നു, രാജാക്കന്മാർ ചാരന്മാരാൽ അറിയുന്നു, മറ്റു ജനങ്ങൾ കണ്ണുകൊണ്ടാണ് കാണുന്നത്.