അഷ്ടൌ ഗുമാഃ പുരുഷം ദീപയന്തി പ്രജ്ഞാ ച കൌല്യം ച ദമഃ ശ്രുതം ച। പരാക്രമശ്ചാബഹുഭാഷിതാ ച ദാനം യഥാശക്തി കൃതജ്ഞതാ ച
എട്ട് ഗുണങ്ങൾ മനുഷ്യനെ പ്രകാശിപ്പിക്കുന്നു: ജ്ഞാനം, ഉന്നത വംശം, ആത്മനിയന്ത്രണം, പഠനം, ധൈര്യം, അധികം സംസാരിക്കാതിരിക്കുക, കഴിവിനനുസരിച്ച് ദാനം, കൃതജ്ഞത.
നവദ്വാരമിദം വേശ്മ ത്രിസ്ഥൂണം പഞ്ചസാക്ഷികമ്। ക്ഷേത്രജ്ഞാധിഷ്ഠിതം വിദ്വാന്യോ വേദ സ പരഃ കവിഃ
ഈ ശരീരം ഒൻപതു വാതിലുകളുള്ള, മൂന്നു തൂണുകളും അഞ്ചു ആധാരങ്ങളുമുള്ള ഒരു വീട് പോലെയാണ്; അതിൽ 'ക്ഷേത്രജ്ഞൻ' എന്നുള്ളവൻ അധിഷ്ഠിതനാണ്. ഇതറിയുന്നവനാണ് സത്യമായ ജ്ഞാനി.
ദശ ധര്മം ന ജാനന്തി ധൃതരാഷ്ട്ര നിബോധ താന്। മത്തഃ പ്രമത്ത ഉന്മത്തഃ ശ്രാന്തഃ ക്രുദ്ധോ ബുഭുക്ഷിതഃ
ധൃതരാഷ്ട്രാ, പത്ത് പേർ ധർമ്മം അറിയുന്നില്ല; അവരാരെന്നാൽ: മദ്യപാനി, അശ്രദ്ധൻ, ഭ്രാന്തൻ, ക്ഷീണിച്ചവൻ, കോപമുള്ളവൻ, വിശപ്പുള്ളവൻ,
ത്വരമാണശ്ച ലുബ്ധശ്ച ഭീതഃ കാമീ ച തേ ദശ। തസ്മാദേതേഷു ഭാവേഷു ന പ്രസഞ്ജേത പണ്ഡിതഃ
അവസരപ്രാപ്തനായവൻ, ലോഭി, ഭയമുള്ളവൻ, കാമപ്രവർത്തകൻ — ഇവരാണ് ആ പത്ത് പേർ. അതിനാൽ, ഈ അവസ്ഥകളിൽ ഉള്ളവരോട് ബുദ്ധിമാൻ ഇടപെടരുത്.
അത്രൈവോദാഹരന്തീമമിതിഹാസം പുരാതനമ്। പുത്രാര്ഥമസുരേന്ദ്രേണ ഗീതം ചൈവ സുധന്വനാ
ഇവിടെ ഒരു പുരാതന കഥയും, പുത്രാർത്ഥത്തിനായി അസുരാധിപൻ സുധൻവൻ പാടിയ ഗാനം ഉദ്ധരിക്കുന്നു.
യഃ കാമമന്യൂ പ്രജഹാതി രാജാ പാത്രേ പ്രതിഷ്ഠാപയതേ ധനം ച। വിശേഷവിച്ഛ്രുതവാന്ക്ഷിപ്രകാരീ തം സര്വലോകഃ കുരുതേ പ്രമാണമ്
ആശയും കോപവും ഉപേക്ഷിക്കുന്ന രാജാവ്, യോഗ്യർക്കു സമ്പത്ത് നൽകുന്നവൻ, വിവേകത്തിലും ജ്ഞാനത്തിലും പ്രശസ്തൻ, വേഗത്തിൽ പ്രവർത്തിക്കുന്നവൻ — അങ്ങനെയുള്ളവനെയാണ് എല്ലാവരും മാതൃകയാക്കുന്നത്.
ജാനാതി വിശ്വാസയിതും മനുഷ്യാന് വിജ്ഞാതദോഷേഷു ദധാതി ദണ്ഡമ്। ജാനാതി മാത്രാം ച തഥാ ക്ഷമാം ച തം താദൃശം ശ്രീര്ജുഷതേ സമഗ്രാ
ജനങ്ങളുടെ വിശ്വാസം നേടാൻ അറിയുന്നവനും, തെറ്റുകൾ മനസ്സിലാക്കിയാൽ ശിക്ഷ നൽകുന്നവനും, അളവ് അറിയുന്നവനും ക്ഷമ കാണിക്കുന്നവനും ആകുന്നവനെ ഭാഗ്യദേവി മുഴുവനായും അനുഗ്രഹിക്കുന്നു.
സുദുര്ബലം നാവജാനാതി കംചി- ദ്യുക്തോ രിപും സേവതേ ബുദ്ധിപൂര്വമ്। ന വിഗ്രഹം രോചയതേ ബലസ്ഥൈഃ കാലേ ച യോ വിക്രമതേ സ ധീരഃ
ശക്തിയില്ലാത്തവരെ ഒരിക്കലും അവഹേളിക്കാറില്ല; ശത്രുവിനോടും വിവേകത്തോടെ പെരുമാറുന്നു; ശക്തരോടു വഴക്കിടാൻ ആഗ്രഹിക്കാറില്ല; സമയത്ത് ധൈര്യത്തോടെ പ്രവർത്തിക്കുന്നവനാണ് സത്യധീരൻ.
പ്രാപ്യാപ.. ന വ്യഥതേ കദാചി- ദുദ്യോഗമാന്വച്ഛതി ചാപ്രമത്തഃ । ദുഃഖം ച കാലേ സഹതേ മഹാത്മാ ധുരന്ധരസ്തസ്യ ജിതാഃ സപത്നാഃ
ആഗ്രഹിച്ചതു നേടുമ്പോഴും ഒരിക്കലും വിഷമിക്കാറില്ല; ജാഗ്രതയോടെ പരിശ്രമം തുടരും; ദു:ഖം വന്നാൽ അതും സഹിക്കും; ഇങ്ങനെയുള്ള മഹാത്മാവാണ് ബുദ്ധിമുട്ട് ഏറ്റെടുക്കുന്നവൻ, അവന്റെ എതിരാളികൾ ജയിക്കപ്പെടും.
അനര്ഥകം വിപ്രവാസം ഗൃഹേഭ്യഃ പാപൈഃ സന്ധിം പരദാരാഭിമര്ശമ്। ദമ്ഭം സ്തൈന്യം പൈശുനം മദ്യമാനം ന സേവതേ യഃ സ സുഖീ സദൈവ
അർഥമില്ലാത്ത വീടുവിട്ടു പോകൽ, ദുഷ്ടരോടുള്ള സഖ്യം, മറ്റൊരാളുടെ ഭാര്യയോടുള്ള മോഹം, കപടത, മോഷണം, അപവാദം, മദ്യപാനം, ചൂതാട്ടം — ഇതൊന്നും ചെയ്യാത്തവനാണ് എപ്പോഴും സന്തോഷത്തോടെ ജീവിക്കുന്നത്.
ന സംരമ്ഭേണാരഭതേ ത്രിവര്ഗ- മാകാരിതഃ ശംസതി തത്ത്വമേവ। ന മിത്രാര്ഥേ രോചയതേ വിവാദം നാപൂജിതഃ കുപ്യതി ചാപ്യമൂഢഃ
ആതുരതയോടെ ധർമ്മം, അർത്ഥം, കാമം തുടങ്ങിയ കാര്യങ്ങൾ തുടങ്ങുന്നവനല്ല; സത്യം മാത്രം സംസാരിക്കും; സുഹൃത്തുക്കൾക്കായി വഴക്കിടാൻ ആഗ്രഹിക്കില്ല; ആദരിക്കപ്പെടാത്തപ്പോഴും കോപിക്കുകയോ ഭ്രമിക്കുകയോ ചെയ്യുന്നവനല്ല.
ന യോഽഭ്യസൂയത്സയനുകമ്പതേ ച ന ദുര്ബലഃ പ്രാതിഭാവ്യം കരോതി। നാത്യാഹ കിംചിത്ക്ഷമതേ വിവാദം സര്വത്ര താദൃഗ്ലഭതേ പ്രശംസാമ്
അസൂയ കാണിക്കാറില്ല; കരുണ കാണിക്കും; തനിക്കു കഴിയാത്ത വാഗ്ദാനം നൽകില്ല; അനാവശ്യമായി അധികം സംസാരിക്കില്ല; വഴക്കുകൾ സഹിക്കും; ഇങ്ങനെയുള്ളവൻ എല്ലായിടത്തും പ്രശംസിക്കപ്പെടുന്നു.
യോ നോദ്ധതം കുരുതേ ജാതു വേഷം ന പൌരുഷേണാപി വികത്ഥതേഽന്യാന്। ന മൂര്ച്ഛിതഃ കടുകാന്യാഹ കിംചി- ത്പ്രിയം സദാ തം കുരുതേ ജനോ ഹി
അഹങ്കാരപൂർണ്ണമായ വേഷം ഒരിക്കലും സ്വീകരിക്കില്ല; സ്വന്തം ശക്തി കൊണ്ട് മറ്റുള്ളവരെ അപമാനിക്കില്ല; കോപത്തിൽ കടുത്ത വാക്കുകൾ പറയില്ല; ഇങ്ങനെയുള്ളവനെ ജനങ്ങൾ എപ്പോഴും സ്നേഹിക്കുന്നു.
ന വൈരമുദ്ദിപയതി പ്രശാന്തം ന ദര്പമാരോഹതി ശാന്തിമേതി। ന ദുര്ഗതോഽസ്മീതി കരോത്യകാര്യം തമാര്യശീലം പരമാഹുരാര്യാഃ
ശാന്തരോടു വൈരം ഉണർത്തുന്നവനല്ല; അഹങ്കാരത്തിലേക്ക് ഉയരുന്നവനല്ല; മനസ്സിന്റെ സമാധാനം നേടുന്നു; ദു:ഖത്തിൽ തെറ്റായ പ്രവൃത്തി ചെയ്യില്ല; ഇങ്ങനെയുള്ള സദാചാരമുള്ളവനെയാണ് മഹാത്മാക്കൾ സത്യമായും മഹാനെന്ന് വിളിക്കുന്നത്.
ന സ്വേ സുഖേ വൈ കുരുതേ പ്രഹര്ഷം നാന്യസ്യ ദുഃഖേ ഭവതി പ്രഹൃഷ്ടഃ। ദത്ത്വാ ന പശ്ചാത്കുരുതേഽനുതാപം സ കഥ്യതേ സത്പുരുഷാര്യശീലഃ
സ്വന്തം സന്തോഷത്തിൽ അതിയായി ആഹ്ലാദിക്കില്ല; മറ്റുള്ളവരുടെ ദു:ഖത്തിൽ സന്തോഷിക്കില്ല; നൽകിയതിനു ശേഷം പശ്ചാത്താപം കാണിക്കില്ല; ഇങ്ങനെയുള്ളവനെയാണ് സത്പുരുഷൻ എന്നും വിളിക്കുന്നത്.
ദേശാചാരാന്സമയാഞ്ജാതിധര്മാന് ബുഭൂഷതേ യഃ സ പരാവരജ്ഞഃ। സ യത്ര തത്രാഭിഗതഃ സദൈവ മഹാജനസ്യാധിപത്യം കരോതി
ദേശചാരങ്ങൾ, നിയമങ്ങൾ, ജാതിയുടെ കർത്തവ്യങ്ങൾ എന്നിവ അറിയാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നവനാണ് എല്ലാം അറിയുന്നവൻ; അവൻ എവിടെയെത്തിയാലും മഹാജനങ്ങളുടെ നേതാവാവുന്നു.
ദമ്ഭം മോഹം മത്സരം പാപകൃത്യം രാജദ്വിഷ്ടം പൈശുനം പൂഗവൈരമ്। മത്തോന്മത്തൈര്ദുര്ജനൈശ്ചാപി വാദം യഃ പ്രജ്ഞാവാന്വര്ജയേത്സ പ്രധാനഃ
കപടത, ഭ്രമം, അസൂയ, ദുഷ്കർമ്മം, രാജാവിന് വിരോധം, അപവാദം, കൂട്ടങ്ങളുടെ വൈരം, മദ്യപാനികളുമായോ ദുഷ്ടന്മാരുമായോ വഴക്കിടൽ — ഇതെല്ലാം ഒഴിവാക്കുന്ന ജ്ഞാനിയാണവൻ, അവൻ പ്രധാനനാണ്.
ദമം ശൌചം ദൈവികം മങ്ഗലാനി പ്രായശ്ചിത്താന്വിവിധാഁല്ലോകവാദാന്। ഏതാനി യഃ കുരുതേ നൈത്യകാനി തസ്യോത്ഥാനം ദേവതാ രാധയന്തി
ആത്മനിയന്ത്രണം, ശുദ്ധി, ദൈവപരമായ ശുഭകർമ്മങ്ങൾ, വിവിധ പ്രായശ്ചിത്തങ്ങൾ, ലോകത്തിന്റെ അഭിപ്രായങ്ങൾ — ഇവയെല്ലാം നിത്യമായി ആചരിക്കുന്നവനാണ്; അവന്റെ ഉയർച്ച ദേവതകൾ അനുഗ്രഹിക്കുന്നു.
സമൈര്വിവാഹം കുരുതേ ന ഹീനൈഃ സമൈഃ സഖ്യം വ്യവഹാരം കഥാം ച। ഗുണൈര്വിശിഷ്ടാംശ്ച പുരോ ദധാതി വിപശ്ചിതസ്തസ്യ നയാഃ സുനീതാഃ
തുല്യരോടാണ് വിവാഹം നടത്തുന്നത്, താഴ്ന്നവരോടല്ല; തുല്യരോടാണ് സൗഹൃദം, ഇടപാട്, സംഭാഷണം; ഗുണത്തിൽ ശ്രേഷ്ഠരായവരെ മുന്നിൽ വയ്ക്കുന്നു; ഇങ്ങനെയുള്ള ജ്ഞാനിയുടെ നയങ്ങൾ ഉത്തമമാണ്.
മിതം ഭുങ്ക്തേ സംവിഭജ്യാശ്രിതേഭ്യോ മിതം സ്വപിത്യമിതം കര്മ കൃത്വാ। ദദാത്യമിത്രേഷ്വപി യാചിതഃ സം- സ്തമാത്മവന്തം പ്രജഹത്യനര്ഥാഃ
മിതമായി ഭക്ഷണം കഴിക്കും, ആശ്രിതരുമായി പങ്കിടും; മിതമായി ഉറങ്ങും; അനന്തമായി പ്രവർത്തിക്കും; ശത്രുക്കൾക്കു പോലും ചോദിച്ചാൽ നൽകും; ഇങ്ങനെയുള്ള ആത്മസംയമനം ഉള്ളവൻ ദു:ഖങ്ങൾ അകറ്റുന്നു.
ചികീര്ഷിതം വിപ്രകൃതം ച യസ്യ നാന്യേ ജനാഃ കര്മ ജാനന്തി കിംചിത്। മന്ത്രേ ഗുപ്തേ സമ്യഗനുഷ്ഠിതേ ച നാല്പോഽപ്യസ്യ ച്യവതേ കശ്ചിദര്ഥഃ
താൻ ചെയ്യാൻ ഉദ്ദേശിക്കുന്നതോ ചെയ്തതോ മറ്റുള്ളവർക്ക് അറിയില്ല; രഹസ്യമായി ആലോചനം നടത്തി ശരിയായി നടപ്പിലാക്കുമ്പോൾ, അവന്റെ ലക്ഷ്യത്തിൽ ചെറിയതെങ്കിലും നഷ്ടം സംഭവിക്കില്ല.
യഃ സര്വഭൂതപ്രശമേ നിവിഷ്ടഃ സത്യോ മൃദുര്മാനകൃച്ഛുദ്ധഭാവഃ അതീവ സ ജ്ഞായതേ ജ്ഞാതിമധ്യേ മഹാമണിര്ജാത്യ ഇവ സപ്രന്നഃ
എല്ലാ ജീവികളും സമാധാനത്തിൽ നിലനിൽക്കാൻ ശ്രമിക്കുന്നവൻ, സത്യവാനും, സ്നേഹപൂർവവുമാണ്; അഹങ്കാരമില്ല, മനസ്സിൽ ശുദ്ധിയുണ്ട്; ഇങ്ങനെയുള്ളവൻ ബന്ധുക്കളുടെ ഇടയിൽ മഹാമണിപോലെ പ്രകാശിക്കുന്നു.
യ ആത്മനാഽപത്രപതേ ഭൃശം നരഃ സ സര്വലോകസ്യ ഗുരുര്ഭവത്യുത അനന്തജേജാഃ സുമനാഃ സമാഹിതഃ സ തേജസാ സൂര്യ ഇവാവഭാസതേ
സ്വന്തം തെറ്റുകൾക്കു ഏറെ ലജ്ജപ്പെടുന്നവനാണ് ലോകത്തിന്റെയും ഗുരു; അനന്തമായ ഉത്സാഹവും സന്തോഷവും ഏകാഗ്രതയും ഉള്ളവൻ സൂര്യനെപ്പോലെ പ്രകാശിക്കുന്നു.
വനേ ജാതാഃ ശാപദഗ്ധസ്യ രാജ്ഞഃ പാണ്ഡോഃ പുത്രാഃ പഞ്ച പഞ്ചേന്ദ്രകല്പാഃ । ത്വയൈവ ബാലാ വര്ധിതാഃ ശിക്ഷിതാശ്ച തവാദേശം പാലയന്ത്യാമ്ബികേയ
കാടിൽ ജനിച്ച, ശാപം കൊണ്ടു രാജാവായ പാണ്ഡുവിന്റെ അഞ്ചു പുത്രന്മാർ അഞ്ചു ഇന്ദ്രന്മാരെപ്പോലെ തുല്യരാണ്; അമ്മികയുടെ മകനായ നീയാണ് അവരെ വളർത്തിയും പഠിപ്പിച്ചും വളർത്തിയത്; അവർ നിന്റെ ആജ്ഞ പാലിക്കുന്നു.
പ്രദായൈഷാമുചിതം താതരാജ്യം സുഖീ പുത്രൈഃ സഹിതോ മോദമാനഃ । ന ദേവാനാം നാപി ച മാനുഷാണാം ഭവിഷ്യസി ത്വം ഗര്ഹണീയോ നരേന്ദ്ര
അവർക്കു യോഗ്യമായ രാജ്യം നല്കിയാൽ, രാജാവേ, നീ പുത്രന്മാരോടൊപ്പം സന്തോഷത്തോടെ ജീവിക്കും; അപ്പോൾ ദേവന്മാരിലും മനുഷ്യരിലും നിന്നെ കുറ്റപ്പെടുത്താൻ ആരുമുണ്ടാകില്ല.
ജാഗ്രതോ ദഹ്യമാനസ്യ യത്കാര്യമനുപശ്യസി। തദ്ബ്രൂഹി ത്വം ഹി നസ്താത ധര്മാര്ഥകുശലഃ ശുചിഃ
ജാഗ്രതയോടെ വിഷമത്തോടെ നീ യോജിച്ചതായി കാണുന്ന കാര്യങ്ങൾ എന്താണോ, അതെല്ലാം ഞങ്ങളോട് പറഞ്ഞുതരിക, അച്ഛാ, നീ ധർമ്മത്തിലും ലാഭത്തിലും നിപുണനും ശുദ്ധനും ആണല്ലോ.
തസ്മാദ്യഥാവദ്വിദുര പ്രശാധി പ്രജ്ഞാപൂര്വം സര്വമജാതശത്രോഃ। യന്മന്യസേ പഥ്യമദീനസത്വ ശ്രേയസ്കരം ബ്രൂഹി തദ്വൈ കുരൂണാമ്
അതിനാൽ, വിദ്യുരാ, അജാതശത്രുവിന് വേണ്ടിയുള്ള കാര്യങ്ങൾ നീ മനസ്സോടെ നോക്കി ശരിയായി നടത്തണം; കുരുക്കൾക്ക് ഉത്തമവും ഹിതകരവും എന്നെന്താണെന്ന് നീ വിചാരിക്കുന്നതെന്തുമോ, അതു നിർഭയമായി പറയണം.
പാപാശങ്കീ പാപമേവാനുപശ്യന് പൃച്ഛാമി ത്വാം വ്യാകുലേനാത്മനാഹമ് । കജേ തന്മേ ബ്രൂഹി തത്പം യഥാവ- ന്മനീഷിതം സര്വമജാതശത്രോഃ
പാപം ഭയന്ന്, എല്ലായിടത്തും ദോഷം മാത്രമേ കാണുന്നുള്ളൂവെന്ന് തോന്നി, ഞാൻ ഉളളത്തിൽ വിഷമത്തോടെ നിന്നോട് ചോദിക്കുന്നു; അജാതശത്രുവിന് ഏറ്റവും നല്ലതെന്താണെന്ന് നീ മനസ്സിൽ വിചാരിക്കുന്നതെല്ലാം എനിക്ക് തുറന്നു പറയണം.
ശുഭം വാ യദി വാ പാപം ദ്വേഷ്യം വാ യദി വാ പ്രിയമ്। നാപൃഷ്ടഃ കസ്യചിദ്ബ്രൂയാദ്യഃ സ നേച്ഛേത്പരാഭവമ്
നല്ലതായാലും ദോഷമായാലും, വെറുപ്പായാലും ഇഷ്ടമായാലും, ആരെങ്കിലും ചോദിക്കാതെ ആരോടും പറയരുത്; അങ്ങനെ ചെയ്യുന്നവൻ മറ്റൊരാളുടെ പരാജയം ആഗ്രഹിക്കുന്നില്ല.
തസ്മാദ്വക്ഷ്യാമി തേ രാജന്ഹിതം യത്സ്യാന്കുരൂന്പ്രതി। വചഃ ശ്രേയസ്കരം ധര്മ്യം ബ്രുവതസ്തന്നിബോധ മേ
അതിനാൽ, രാജാവേ, കുരുക്കൾക്ക് ഹിതമായതെന്താണോ, അതു ഞാൻ പറഞ്ഞുതരാം; എന്റെ വാക്കുകൾ ശ്രവിക്കൂ, അവ നന്മയും ധർമ്മവും നൽകുന്നതാണ്.