സ്തേഷാം സര്വേഷാം കുശലം താത പൃച്ഛേഃ
അവരിൽ എല്ലാവരുടേയും ക്ഷേമം ചോദിക്കണം, പ്രിയനേ.
ഗുണൈരനേകൈഃ പ്രവരൈശ്ച യുക്തോ വിജ്ഞാനവാന്നൈവ ച നിഷ്ഠുരോ യഃ। സ്നേഹാദമര്ഷം സഹതേ സദൈവ സ സോമദത്തഃ പൂജനീയോ മതോ മേ
അനേകം ഗുണങ്ങളും ശ്രേഷ്ഠതകളും ഉള്ളവൻ, ജ്ഞാനിയുമാണ്, ഒരിക്കലും കഠിനമല്ല, സ്നേഹത്താൽ എപ്പോഴും കോപം സഹിക്കുന്നവൻ—അവൻ സോമദത്തൻ എന്റെ ദൃഷ്ടിയിൽ ആദരിക്കപ്പെടേണ്ടവനാണ്.
അര്ഹത്തമഃ കുരുഷു സൌമദത്തിഃ സ നോ ഭ്രാതാ സംജയ മത്സഖാ ച। മഹേഷ്വാസോ രഥിനാമുത്തമോഽര്ഹഃ സഹാമാത്യഃ കുശലം തസ്യ പൃച്ഛേഃ
കുരുക്കളിൽ ഏറ്റവും യോഗ്യനായ സൌമദത്തൻ, നമ്മുടെ സഹോദരനും സുഹൃത്തും, വലിയ വില്ലാളിയും രഥികന്മാരിൽ ശ്രേഷ്ഠനുമാണ്. അവനും അവന്റെ മന്ത്രിമാർക്കും ക്ഷേമം ചോദിക്കണം.
യേ ചൈവാന്യേ കുരുമുഖ്യാ യുവാനഃ പുത്രാഃ പൌത്രാ ഭ്രാതരശ്ചൈവ യേ നഃ। യംയമേഷാം മന്യസേ യേന യോഗ്യം തത്തത്പ്രോച്യാനാമയം സൂത വാച്യാഃ
കുരുക്കളുടെ മറ്റു പ്രധാന യുവാക്കളും നമ്മുടെ പുത്രന്മാരും മകന്മാരും സഹോദരന്മാരും—അവരിൽ ആരാണ് അനുയോജ്യൻ എന്ന് നീ കരുതുന്നവരോടും യോജ്യമായ വിധത്തിൽ സംസാരിക്കണം, സംജയ.
യേ രാജാനഃ പാണ്ഡവായോധനായ സമാനീതാ ധാര്തരാഷ്ട്രേണ കേചിത്। വശാതയഃ സാല്വകാഃ കേകയാശ്ച തഥാമ്ബഷ്ഠാ യേ ത്രിഗര്താശ്ച മുഖ്യാഃ
പാണ്ഡവന്മാരെതിരെയുള്ള യുദ്ധത്തിനായി ധൃതരാഷ്ട്രപുത്രൻ കൂട്ടിച്ചേർത്ത രാജാക്കന്മാരിൽ ചിലർ അനുസരണക്കാരാണ്, ചിലർ സാൽവ ദേശത്തുനിന്നും, ചിലർ കേകയ ദേശത്തുനിന്നും, അംബഷ്ടന്മാരും പ്രധാന ത്രിഗർതന്മാരുമാണ്.
പ്രാച്യോദീച്യാ ദാക്ഷിണ്യാത്യാശ്ച ശൂരാ- സ്തഥാ പ്രതീച്യാഃ പാര്വതീയാശ്ച സര്വേ। അനൃശംസാഃ ശീലവൃത്തോപുന്നാ- സ്തേഷാം സര്വേഷാം കുശലം സൂത പൃച്ഛേഃ
കിഴക്കൻ, വടക്കൻ, തെക്കൻ, പടിഞ്ഞാറൻ ദേശങ്ങളിൽ നിന്നുള്ള വീരരും, പർവ്വതപ്രദേശങ്ങളിൽ നിന്നുള്ളവരും, കരുണയും നല്ല പെരുമാറ്റവും ഉള്ളവരാണ്. അവരൊക്കെയും, സാരഥി, അവരുടെയൊക്കെയും സുഖം അന്വേഷിക്കണം.
ഹസ്ത്യാരോഹാ രഥിനഃ സാദിനശ്ച പദാതയശ്ചാര്യസങ്ഘാ മഹാന്തഃ। ആഖ്യായ മാം കുശലിനം സ്മ നിത്യ- മനാമയം പരിപൃച്ഛേഃ സമഗ്രാന്
ആനയിലിരിക്കുന്നവരും, രഥസാരഥികളും, കുതിരപ്പടയും, വലിയ പദാതിസേനകളും—എനിക്ക് സുഖമുണ്ടെന്ന് അവരോടു പറയണം, അവരുടെയൊക്കെയും ആരോഗ്യവും സുഖവും പൂർണ്ണമായി അന്വേഷിക്കണം.
തഥാ രാജ്ഞോ ഹ്യര്ഥയുക്താനമാത്യാന് ദൌവാരികാന്യേ ച സേനാം നയന്തി। ആയവ്യയം യേ ഗമയന്തി നിത്യ- മര്ഥാംശ്ച യേ മഹതശ്ചിന്തയന്തി
അങ്ങനെ തന്നെ, രാജാവിന്റെ കാര്യത്തിൽ നിപുണരായ മന്ത്രിമാരെയും, കവാടരക്ഷകരെയും, സൈന്യത്തെ നയിക്കുന്നവരെയും, വരുമാനവും ചെലവും നോക്കുന്നവരെയും, വലിയ കാര്യങ്ങൾ നിരന്തരം ചിന്തിക്കുന്നവരെയും—
വൃന്ദാരകം കുരുമധ്യേഷ്വമൂഢം മഹാപ്രജ്ഞം സര്വധര്മോപപന്നമ് । ന തസ്യ യുദ്ധം രോചതേ വൈ കദാചി- ദ്വൈശ്യാപുത്രം കുശലം താത പൃച്ഛേഃ
കുരുക്കളുടെ ഇടയിൽ അജ്ഞാനമില്ലാതെ, വലിയ ബുദ്ധിയും എല്ലാ ധർമ്മങ്ങളും ഉള്ള വൃന്ദാരകനെ—അവൻ യുദ്ധത്തിൽ ഒരിക്കലും ആസ്വദിക്കുന്നില്ല—ആ വ്യാപാരപുത്രന്റെ സുഖം ചോദിക്കണം.
നികര്തനേ ദേവനേ യോഽദ്വിതീയ- ശ്ഛന്നോപധഃ സാധുദേവീ മതാക്ഷഃ। യോ ദുര്ജയോ ദേവരഥേന സങ്ഖ്യേ സ ചിത്രസേനഃ കുശലം താത വാച്യഃ
വെട്ടിലും കൊല്ലലിലും തുല്യൻ ഇല്ലാത്തവൻ, രഹസ്യ തന്ത്രങ്ങളിൽ പ്രാവീണ്യവും പാശകലയിലും മികവുമുള്ളവൻ, ദേവരഥത്തോടൊപ്പം യുദ്ധത്തിൽ ജയിക്കാൻ കഴിയാത്തവൻ—അവൻ ചിത്രസേനൻ—അവന്റെ സുഖം ചോദിക്കണം.
ഗാന്ധാരരാജഃ ശകുനിഃ പാര്വതീയോ നികര്തനേ യോഽദ്വിതീയോഽക്ഷദേവീ। മാനം കുര്വന്ധാര്തരാഷ്ട്രസ്യ സൂത മിഥ്യാബുദ്ധേഃ കുശലം താത പൃച്ഛേഃ
ഗാന്ധാരരാജാവായ ശകുനി, പർവ്വതപ്രദേശത്തുനിന്നുള്ളവൻ, വെട്ടലിലും പാശകലയിലും തുല്യൻ ഇല്ലാത്തവൻ, ധൃതരാഷ്ട്രപുത്രനെ പുകഴ്ത്തുന്നവനും വളഞ്ഞ മനസ്സുള്ളവനും—അവന്റെ സുഖം ചോദിക്കണം.
യഃ പാണ്ഡവാനേകരഥേന വീരഃ സമുത്സഹത്യപ്രധൃപ്യാന്വിജേതുമ് । യോ മുഹ്യതാം മോഹയിതാഽദ്വിതീയോ വൈകര്തനഃ കുശലം തസ്യ പൃച്ഛേഃ
ഒറ്റ രഥത്തിൽ പാണ്ഡവന്മാരെ ജയിക്കാൻ ധൈര്യത്തോടെ ശ്രമിക്കുന്നവൻ, ഭ്രമിച്ചവരെ ഭ്രമിപ്പിക്കാൻ തുല്യൻ ഇല്ലാത്തവൻ—വൈകർത്തനന്റെ സുഖം ചോദിക്കണം.
സ ഏവ ഭക്തഃ സ ഗുരുഃ സ ഭര്താ സ വൈ പിതാ സ ച മാതാ സുഹൃച്ച। അഗാധബുദ്ധിര്വിദുരോ ദീര്ഘദര്ശീ സ നോ മന്ത്രീ കുശലം തം സ്മ പൃച്ഛേഃ
അവൻ നമ്മുടെ ഭക്തൻ, ഗുരു, രക്ഷകൻ, അച്ഛൻ, അമ്മ, സുഹൃത്ത്—അഗാധബുദ്ധിയും ദീർഘദർശനവും ഉള്ള വിദ്യുര് നമ്മുടെ ഉപദേശകനാണ്—അവന്റെ സുഖം ചോദിക്കണം.
വൃദ്ധാഃ സ്ത്രിയോ യാശ്ച ഗുണോപപന്നാ ജ്ഞായന്തേ നഃ സഞ്ജയ മാതരസ്താഃ। താഭിഃ സര്വാഭിഃ സഹിതാഭിഃ സമേത്യ സ്ത്രീഭിഃ സവൃദ്ധാഭിരഭിവാദം വദേഥാഃ
വയസ്സായ സ്ത്രീകളും, ഗുണമുള്ള അമ്മമാരും, നീ അറിയുന്നവരായ സഞ്ജയ, അവരെല്ലാവരെയും മറ്റു സ്ത്രീകളും മുതിർന്നവരുമായൊത്ത് ചേർന്ന് എന്റെ നമസ്കാരം അറിയിക്കണം.
കച്ചിത്പുത്രാ ജീവപുത്രാഃ സുസമ്യ- ഗ്വര്തന്തേ വോ വൃത്തിമനൃശംസരൂപാഃ । ഇതി സ്മോത്കാ സഞ്ജയ ബ്രൂഹി പശ്ചാ- ദജാതശത്രുഃ കുശലീ സപുത്രഃ
നിന്റെ പുത്രന്മാർ, ജീവിച്ചിരിക്കുന്ന പുത്രന്മാർ, നല്ലവരായി കരുണയോടെ പെരുമാറുന്നുണ്ടോ? ഇങ്ങനെ ചോദിച്ചശേഷം, സഞ്ജയ, അജാതശത്രുവും അവന്റെ പുത്രന്മാരും സുഖമായിരിക്കുന്നു എന്നും പറയണം.
രാജ്ഞോ ഭാര്യാഃ സഞ്ജയ വേത്ഥ തത്ര താസാം സര്വാസാം കുശലം താത പൃച്ഛേഃ । സുസംഗുപ്താഃ സുരഭയോഽനവദ്യാഃ കച്ചിദ്ഗൃഹാനാവസഥാപ്രമത്താഃ
അവിടെ രാജാവിന്റെ ഭാര്യമാരെ നീ അറിയുന്നുവല്ലോ, സഞ്ജയ, അവരൊക്കെയും സുഖം ചോദിക്കണം. അവർ നല്ല സംരക്ഷണത്തിലും, സുഗന്ധവും ദോഷമില്ലാത്തവരുമായിരിക്കുന്നു. അവർ വീടുകളിലും വാസസ്ഥലങ്ങളിലും ശ്രദ്ധയോടെ ഇരിക്കുമോ എന്നും നോക്കണം.
കച്ചിദ്വൃത്തിം ശ്വശുരേഷു ഭദ്രാഃ കല്യാണീം വര്തധ്വമനൃശംസരൂപാമ്। യഥാ ച വഃ സ്യുഃ പതയോഽനുകൂലാ- സ്തഥാ വൃത്തിമാത്മനഃ സ്ഥാപയധ്വമ്
നിങ്ങൾ നിങ്ങളുടെ ശ്വശുരന്മാരോടു നല്ല പെരുമാറ്റം, കരുണയോടെ നടത്തുകയാണോ? നിങ്ങളുടെ ഭർത്താക്കന്മാർ നിങ്ങളോടു സൗഹൃദത്തോടെ പെരുമാറേണ്ടതുപോലെ, നിങ്ങൾക്കും നല്ല പെരുമാറ്റം നിലനിർത്തണം.
യാ നഃ സ്നുഷാഃ സഞ്ജയ വേത്ഥ തത്ര പ്രാപ്താഃ കുലേഭ്യശ്ച ഗുണോപപന്നാഃ। പ്രജാവത്യോ ബ്രൂഹി സമേത്യ താശ്ച യുധിഷ്ഠിരോ വോഽഭ്യവദത്പ്രസന്നഃ
നമ്മുടെ മരുമക്കളിൽ അവിടെ നീ അറിയുന്നവരും, നല്ല കുടുംബങ്ങളിൽ നിന്നു വന്ന ഗുണമുള്ളവരും, അവരെല്ലാവരെയും കൂട്ടി യുദ്ധിഷ്ഠിരൻ നിങ്ങൾക്ക് സ്നേഹപൂർവ്വം ആശംസകൾ അറിയിക്കുന്നു എന്ന് പറയണം.
കന്യാഃ സ്വജേഥാഃ സദനേഷു സഞ്ജയ അനാമയം മദ്വചനേന പൃഷ്ട്വാ। കല്യാണാ വഃ സന്തു പതയോഽനുകൂലാ യൂയം പതീനാം ഭവതാനുകൂലാഃ
സ്വന്തം വീടുകളിൽ കഴിയുന്ന കന്യാകമാരുടെ ആരോഗ്യവുമെന്റെ പേരിൽ അന്വേഷിക്കണം, സഞ്ജയ. നിങ്ങളുടെ ഭർത്താക്കന്മാർ നിങ്ങളോടു സൗഹൃദത്തോടെ പെരുമാറട്ടെ, നിങ്ങളും ഭർത്താക്കന്മാരോടു സൗഹൃദത്തോടെ പെരുമാറണം.
അലങ്കൃതാ വസ്ത്രവത്യഃ സുഗന്ധാ അബീഭത്സാഃ സുഖിതാ ഭോഗവത്യഃ। ലഘു യാസാം ദര്ശനം വാക്വ ലഘ്വീ വേശസ്ത്രിയഃ കുശലം താത പൃച്ഛേഃ
അലങ്കാരവും നല്ല വസ്ത്രവും ധരിച്ച, സുഗന്ധമുള്ള, അപവാദമില്ലാത്ത, സന്തോഷത്തോടെ ആനന്ദം അനുഭവിക്കുന്ന, സാന്നിധ്യവും വാക്കും ലഘുവായ അന്തഃപുരസ്ത്രീകളുടെ സുഖം ചോദിക്കണം.
ദാസ്യഃ സ്യുര്യാ യേ ച ദാസാഃ കുരൂണാം തദാശ്രയാ ബഹവഃ കുബ്ജഖഞ്ജാഃ। ആഖ്യായ മാം കുശലിനം സ്മ തേഭ്യോ- ഽപ്യനാമയം പരിപൃച്ഛേര്ജഘന്യമ്
കുരുക്കളുടെ ദാസിമാരും ദാസന്മാരും, അവരിൽ ആശ്രയിക്കുന്ന അനേകം കുബ്ജന്മാരും കുഴപ്പമുള്ളവരും—അവർക്കും ഞാൻ സുഖമായിരിക്കുന്നു എന്ന് അറിയിക്കണം, അവരിൽ ഏറ്റവും താഴെയുള്ളവരുടേയും ആരോഗ്യവും അന്വേഷിക്കണം.
കച്ചിദ്വൃത്തിം വര്തതേ വൈ പുരാണീം കച്ചിദ്ഭോഗാന്ദാര്തരാഷ്ട്രോ ദദാതി। അങ്ഗഹീനാന്കൃപണാന്വാമനാന്വാ യാനാനൃശംസ്യാദ്ധാര്തരാഷ്ട്രോ ബിഭര്തി
പഴയ ആചാരങ്ങൾ ഇപ്പോഴും തുടരുന്നുണ്ടോ? ധൃതരാഷ്ട്രൻ ആനന്ദങ്ങൾ നൽകുന്നുണ്ടോ? അംഗഭംഗം ഉള്ളവരെയും, ദുർഭാഗ്യക്കാരെയും, ചുരുങ്ങിയവരെയും—ധൃതരാഷ്ട്രൻ കരുണയോടെ നോക്കുന്നു എന്നോ?
അന്ധാശ്ച സര്വേ ബധിരാസ്തഥൈവ ഹസ്താജീവാ ബഹവോ യേഽത്ര സന്തി। ആഖ്യായ മാം കുശലിനം സ്മ തേഭ്യോ- ഽപ്യനാമയം പരിപൃച്ഛേര്ജഘന്യമ്
ഇവിടെ കാഴ്ചയില്ലാത്തവരും ചെവികേൾവിയില്ലാത്തവരും കൈവശം ജോലി ചെയ്യുന്നവരും എത്രയോ ആളുകൾ ഉണ്ട്. അവർക്കും ഞാൻ സുഖമായിരിക്കുന്നു എന്ന് അറിയിക്കണം. അവരിൽ ഏറ്റവും താഴെയുള്ളവരുടെ കാര്യവും സ്നേഹത്തോടെ ചോദിച്ചറിയണം.
മാ ഭൈഷ്ട ദുഃഖേന കുജീവിതേന നൂനം കൃതം പരലോകേഷു പാപമ്। നിഗൃഹ്യ ശത്രൂന്സുഹൃദോഽനുഗൃഹ്യ വാസോഭിരന്നേന ച വോ ഭരിഷ്യേ
കഷ്ടം കൊണ്ടോ ദുർബലമായ ജീവിതം കൊണ്ടോ ഭയപ്പെടേണ്ടതില്ല. മുൻജന്മത്തിൽ പാപം ചെയ്തതുകൊണ്ടാണ് ഇതൊക്കെ സംഭവിക്കുന്നത്. ഞാൻ ശത്രുക്കളെ തടയും, സ്നേഹിതർക്കു ദയ കാണിക്കും, നിങ്ങൾക്കു വസ്ത്രവും ആഹാരവും നൽകും.
ത്വയോച്യമാനാം ശ്രൃണുയുക്തഥാ കുരു
ഞാൻ പറയുന്നത് പോലെ അവരോടു പറയുകയും അതനുസരിച്ച് പ്രവർത്തിക്കുകയും ചെയ്യണം.
സന്ത്യേവ മേ ബ്രാഹ്മണേഭ്യഃ കൃതാനി ഭാവീന്യഥോ നോ ബത വര്തയന്തി । താന്പശ്യാമി യുക്തരൂപാംസ്തഥൈവ താമേവ സിദ്ധിം ശ്രാവയേഥാ നൃപം തമ്
ബ്രാഹ്മണർക്കായി ഞാൻ കർമ്മങ്ങൾ ചെയ്തിട്ടുണ്ട്. അതിന്റെ ഫലം ഇനിയും വരാനുണ്ട്, ഇപ്പോൾ കാണാനില്ല. യോഗ്യരായവരെ ഞാൻ കാണുന്നു. ഈ സിദ്ധി രാജാവിനോട് നീ അറിയിക്കണം.
യേ ചാനാഥാ ദുര്ബലാഃ സര്വകാല- മാത്മന്യേവ പ്രയതന്തേഽഥ മൂഢാഃ। താംശ്ചാപി ത്വം കൃപണാന്സര്വഥൈവ ഹ്യസ്മദ്വാക്യാത്കുശലം താത പൃച്ഛേഃ
ആരും നോക്കാനില്ലാത്തവരും ദുർബലരും എല്ലായ്പ്പോഴും തങ്ങള്ക്കായി പരിശ്രമിക്കുന്നവരും മനസ്സിലാക്കാത്തവരുമായ ദു:ഖിതരോടും ഞാൻ പറഞ്ഞതുപോലെ സുഖം ചോദിക്കണം, മകനേ.
യേ ചാപ്യന്യേ സംശ്രിതാ ധാര്തരാഷ്ട്രാ- ന്നാനാദിഗ്ഭ്യോഽഭ്യാഗതാഃ സൂതപുത്ര । ദൃഷ്ട്വാ താംശ്ചൈവാര്ഹതശ്ചാപി സര്വാ- ന്സംപൃച്ഛേഥാഃ കുശലം ചാവ്യയം ച
ധൃതരാഷ്ട്രപുതന്മാരെ ആശ്രയിച്ച് വിവിധ ദിശകളിൽ നിന്നു വന്നവരും യോഗ്യരായവരും അവരെ കണ്ടാൽ അവരുടെ സുഖവും സ്ഥിരമായ ക്ഷേമവും ചോദിക്കണം, സാരഥിപുത്രാ.
ഏവം സര്വാനാഗതാഭ്യാഗതാംശ്ച രാജ്ഞോ ദൂതാന്സര്വദിഗ്ഭ്യോഭ്യുപേതാന് । പൃഷ്ട്വാ സര്വാന്കുശലം താംശ്ച സൂത പശ്ചാദഹം കുശലീ തേഷു വാച്യഃ
ഇങ്ങനെ എല്ലാ വന്നവരോടും എത്തിയവരോടും രാജാവിന്റെ ദൂതന്മാരോടും എല്ലാ ദിശകളിൽ നിന്നുമുള്ളവരോടും സുഖം ചോദിച്ചശേഷം, ഞാൻ അവരോടൊപ്പം സുഖമായിരിക്കുന്നു എന്ന് നീ അറിയിക്കണം, സാരഥി.
ന ഹീദൃശാഃ സന്ത്യപരേ പൃഥിവ്യാം യേ യോധകാ ധാര്തരാഷ്ട്രേണ ലബ്ധാഃ। ധര്മസ്തു നിത്യോ മമ ധര്മ ഏവ മഹാബലഃ ശത്രുനിബര്ഹണായ
ഭൂമിയിൽ ധൃതരാഷ്ട്രപുതൻ നേടിയ യോദ്ധാക്കളെപ്പോലുള്ളവർ വേറൊരിടത്തില്ല. എങ്കിലും ധർമ്മം എന്നെക്കാൾ വലിയതും ശാശ്വതവുമാണ്. ശത്രുക്കളെ ജയിപ്പിക്കാൻ ധർമ്മം തന്നെ ശക്തിയാണ്.