പരാജിതാന്പാണ്ഡവേയാംസ്തു വാചോ രൌദ്രാ രൂക്ഷാ ഭാഷതേ ധാര്തരാഷ്ട്രഃ । ഗദാഹസ്തോ ഭീമസേനോഽപ്രമത്തോ ദുര്യോധനം സ്മാരയിതാ ഹി കാലേ
പാണ്ഡവന്മാർ തോറ്റുപോയാൽ, ദുര്യോധനൻ കഠിനവും ക്രൂരവുമായ വാക്കുകൾ പറയും; പക്ഷേ, ഗദയുമായി ഉറച്ചുനിൽക്കുന്ന ഭീമസേനൻ, സമയമെത്തുമ്പോൾ ദുര്യോധനനെ അവൻ നൽകിയ വാഗ്ദാനം ഓർമ്മിപ്പിക്കും.
സുയോധനോ മന്യുമയോ മഹാദ്രുമഃ സ്കന്ധഃ കര്ണഃ ശകുനിസ്തസ്യ ശാഖാഃ । ദുഃശാസനഃ പുഷ്കഫലേ സമൃദ്ധേ മൂലം രാജാ ധൃതരാഷ്ട്രോഽമനീഷീ
സുയോധനൻ കോപത്തിൽ നിന്നുള്ള ഒരു വലിയ വൃക്ഷംപോലെയാണ്; അവന്റെ തണ്ടാണ് കർണ്ണൻ, ശാഖകൾ ശകുനിയും, ധുഷ്ശാസനൻ സമൃദ്ധമായ ഫലമാണ്; ഈ വൃക്ഷത്തിന്റെ വേരാണ് വിവേകമില്ലാത്ത രാജാവായ ധൃതരാഷ്ട്രൻ.
യുധിഷ്ഠിരോ ധര്മമയോ മഹാദ്രുമഃ സ്കന്ധോഽര്ജുനോ ഭീമസേനോഽസ്യ ശാഖാഃ । മാദ്രീപുത്രൌ പുഷ്പഫലേ സമൃദ്ധേ മൂലം ത്വഹം ബ്രഹ്മ ച ബ്രാഹ്മണാശ്ച
യുധിഷ്ഠിരൻ നീതിയിൽ നിന്നുള്ള വലിയ വൃക്ഷംപോലെയാണ്; അതിന്റെ തണ്ടാണ് അർജുനൻ, ഭീമസേനനും സഹോദരന്മാരും ശാഖകളാണ്; മാദ്രിയുടെ പുത്രന്മാർ പൂവും ഫലവും; ഞാൻ, ബ്രഹ്മാവും ബ്രാഹ്മണന്മാരും വേരാണ്.
വനം രാജാ ധൃതരാഷ്ട്രഃ സപുത്രഃ സിംഹാ വനേ സഞ്ജയ പാണ്ഡവേയാഃ। സിംഹാഭിഗുപ്തം ന വനം വിനശ്യേത് സിംഹോ ന നശ്യേത വനാഭിഗുപ്തഃ
രാജാവായ ധൃതരാഷ്ട്രനും പുത്രന്മാരും കാടാണ്, സഞ്ജയ, ആ കാടിനുള്ളിലെ സിംഹങ്ങൾ പാണ്ഡവന്മാരാണ്; സിംഹങ്ങൾ കാവലിരിക്കുന്ന കാട് നശിക്കില്ല, കാട് കാവലിരിക്കുന്ന സിംഹവും നശിക്കില്ല.
നിര്വനോ വധ്യതേ സിംഹോ നിഃസിംഹം വധ്യതേ വനമ്। തസ്മാത്സിംഹോ വനം രക്ഷേദ്വനം സിംഹം ച പാലയേത്
കാടില്ലാത്ത സിംഹം കൊല്ലപ്പെടും, സിംഹമില്ലാത്ത കാട് നശിക്കും; അതിനാൽ, സിംഹം കാടിനെ സംരക്ഷിക്കണം, കാടും സിംഹത്തെ സംരക്ഷിക്കണം.
വനം രാജാ ധൃതരാഷ്ട്രഃ വനേ വ്യാഘ്രാശ്ച പാണ്ഡവാഃ। മാ വനം ഛിന്ധി സവ്യാഘ്രം വ്യാഘ്രാ നേശുര്വനം വിനാ
ധൃതരാഷ്ട്രൻ കാടാണ്, ആ കാടിനുള്ളിലെ പുലികൾ പാണ്ഡവന്മാരാണ്; കാടും പുലികളും ഒരുമിച്ച് നശിപ്പിക്കരുത്, കാരണം പുലികൾക്ക് കാടില്ലാതെ ജീവിക്കാൻ കഴിയില്ല.
നിര്വനോ വധ്യതേ വ്യാഘ്രോ നിര്വ്യാഘ്രം ഛിദ്യതേ വനമ്। തസ്മാദ്വ്യാഘ്രോ വനം രക്ഷേദ്വയം വ്യാഘ്രം ച പാലയേത്
കാടില്ലാത്ത പുലി കൊല്ലപ്പെടും, പുലികളില്ലാത്ത കാട് നശിക്കും; അതിനാൽ പുലി കാടിനെ സംരക്ഷിക്കണം, നാം പുലിയെ സംരക്ഷിക്കണം.
ലതാധര്മാ ധാര്തരാഷ്ട്രാഃ സാലാഃ സഞ്ജയ പാണ്ഡവാഃ। ന ലതാ വര്ധതേ ജാതു മഹാദ്രുമമനാശ്രിതാ
ധൃതരാഷ്ട്രപുത്രന്മാർ വള്ളികളാണ്, പാണ്ഡവന്മാർ വലിയ വൃക്ഷങ്ങളാണ്, സഞ്ജയ; വലിയ വൃക്ഷം ആശ്രയിക്കാതെ ഒരു വള്ളിക്കും വളരാൻ കഴിയില്ല.
സ്ഥിതാഃ ശുശ്രൂഷിതും പാര്ഥാഃ സ്ഥിതാ യോദ്ധുമരിന്ദമാഃ। യത്കൃത്യം ധൃതരാഷ്ട്രസ്യ തത്കരോതു നരാധിപഃ
പാർഥപുത്രന്മാർ സേവനത്തിനും, ഈ വീരന്മാർ യുദ്ധത്തിനും ഒരുക്കമായിരിക്കുന്നു; രാജാവായ ധൃതരാഷ്ട്രൻ രാജാവിന് ഉചിതമായത് ചെയ്യട്ടെ.
സ്ഥിതാഃ ശമേ മഹാത്മാനഃ പാണ്ഡവാ ധര്മചാരിണഃ। യോധാഃ സമര്ഥാസ്തദ്വിദ്വന്നാചക്ഷീഥാ യഥാതഥമ്
പാണ്ഡവന്മാർ മഹാത്മാക്കളും നീതിപാലകരുമാണ്; അവർ സമാധാനത്തിൽ ഉറച്ചുനിൽക്കുന്നു, അവരുടെ സൈന്യം ശക്തമാണ്; ജ്ഞാനിയേ, യാഥാർത്ഥ്യം മറച്ച് പറയരുത്.
ആമന്ത്രയേ ത്വാം നരദേവദേവ ഗച്ഛാമ്യഹം പാണ്ഡവ സ്വസ്തി തേഽസ്തു। കച്ചിന്ന വാചാ വൃജിനം ഹി കിംചി- ദുച്ചാരിതം മേ മനസോഽഭിഷങ്ഗാത്
രാജാധിരാജാ, ഞാൻ നിന്നോട് വിടപറയുന്നു; പാണ്ഡുപുത്രാ, ഞാൻ പോകുന്നു, നിനക്ക് എല്ലാ നന്മയും നേരുന്നു. എന്റെ മനസ്സിലെ ആവേശത്തിൽ നിന്നോ തെറ്റായോ ദോഷമുള്ളോ ഒരു വാക്ക് ഞാൻ പറഞ്ഞിട്ടുണ്ടോ എന്ന് ആശങ്കയുണ്ട്.
ജനാര്ദനം ഭീമസേനാര്ജുനൌ ച മാദ്രീസുതൌ സാത്യകിം ചേകിതാനമ് । ആമന്ത്ര്യ ഗച്ഛാമി ശിവം സുഖം വഃ സൌമ്യേന മാം പശ്യത ചക്ഷുഷാ നൃപാഃ
ജനാർദ്ദനനും ഭീമസേനനും അർജുനനും മാദ്രിയുടെ പുത്രന്മാരും സത്യകിയും ചെകിതാനനും, നിങ്ങളെല്ലാവരെയും ഞാൻ വിടപറയുന്നു; നിങ്ങൾക്ക് നന്മയും സന്തോഷവും നേരുന്നു. രാജന്മാരേ, ദയയോടെ എന്നെ നോക്കൂ.
അനുജ്ഞാതഃ സഞ്ജയ സ്വസ്തി ഗച്ഛ ന നഃ സ്മരസ്യപ്രിയം ജാതു വിദ്വന്। വിദ്മശ്ച ത്വാം തേ ച വയം ച സര്വേ ശുദ്ധാത്മാനം മധ്യഗതം സഭാസ്ഥമ്
സഞ്ജയ, നീ പോകാം, നിനക്ക് അനുമതി. നീ ഒരിക്കലും ഞങ്ങളെ ദുഃഖിപ്പിച്ചിട്ടില്ല, ജ്ഞാനിയേ. ഞങ്ങൾ എല്ലാവരും നിന്നെ അറിയുന്നു, നീ ഞങ്ങളെ അറിയുന്നു; നീ ശുദ്ധഹൃദയനാണ്, പാർഷദിൽ സദാ നിഷ്പക്ഷനാണ്.
ആപ്തോ ദൂതഃ സഞ്ജയ സുപ്രിയോഽസി കല്യാണവാക് ശീലവാംസ്തൃപ്തിമാംശ്ച। ന മുഹ്യേസ്ത്വം സഞ്ജയ ജാതു മത്യാ ന ച ക്രുദ്ധ്യേരുച്യമാനോഽപി തത്ത്വമ്
സഞ്ജയ, നീ വിശ്വസ്തനായ ദൂതനാണ്, ഏറ്റവും പ്രിയപ്പെട്ടവനാണ്, നല്ല വാക്കുകൾ സംസാരിക്കുന്നവനും നല്ല സ്വഭാവവും തൃപ്തിയും ഉള്ളവനുമാണ്. സഞ്ജയ, നീ ഒരിക്കലും മനസ്സിൽ ആശയക്കുഴപ്പം കാണിക്കാറില്ല, നിന്റെ വാക്കുകൾ എതിർക്കപ്പെട്ടാലും നീ കോപിക്കാറില്ല.
ന മര്മഗാം ജാതു വക്താഽസി രൂക്ഷാം നോപശ്രുതിം കടുകാം നോതി ശുഷ്കാമ്। ധര്മാരാമാമര്ഥവതീമഹിംസ്രാ- മേതാം വാചം തവ ജാനീമ സൂത
നീ ഒരിക്കലും ഹൃദയത്തിൽ മുറിവുണ്ടാക്കുന്ന വാക്കുകൾ പറയാറില്ല, കടുപ്പമുള്ളതോ ഉണങ്ങിയതോ കഠിനമായതോ ആയ വാക്കുകൾ പറയാറില്ല. നീ പറയുന്ന വാക്കുകൾ നീതിയുള്ളതും അർത്ഥവത്തും, ആരെയും ദുഃഖിപ്പിക്കാത്തതുമാണ് — ഇതെല്ലാം ഞങ്ങൾ അറിയുന്നു, സാരഥി.
ത്വമേവ നഃ പ്രിയതമോഽസി ദൂത ഇഹാഗച്ഛേദ്വിദുരോ വാ ദ്വിതീയഃ। അഭീക്ഷ്ണദൃഷ്ടോഽസി പുരാതനസ്ത്വം ധനഞ്ജയസ്യാത്മസമഃ സഖാഽസി
നീ മാത്രമാണ് ഞങ്ങളുടെ ഏറ്റവും പ്രിയപ്പെട്ട ദൂതൻ; നീ ഇല്ലെങ്കിൽ, വിദുരൻ രണ്ടാമനായ് വരട്ടെ. നീ പലപ്പോഴും കാണപ്പെടുന്നവനാണ്, പഴയ സുഹൃത്താണ്, ധനഞ്ജയനോടു തുല്യമായി പ്രിയപ്പെട്ട സ്നേഹിതനാണ്.
ഇതോ ഗത്വാ സഞ്ജയ ക്ഷിപ്രമേവ ഉപാതിഷ്ഠേഥാ ബ്രാഹ്മണാന്യേ തദര്ഹാഃ। വിശുദ്ധവീര്യാശ്ചരണോപപന്നാഃ കുലേ ജാതാഃ സര്വധര്മാപപന്നാഃ
ഇവിടെ നിന്ന് വേഗം പുറപ്പെട്ട്, സംജയ, ആദരിക്കേണ്ട ബ്രാഹ്മണന്മാരെ സമീപിക്കണം. അവരുടെ ശക്തി നിർമലമാണ്, നല്ല പെരുമാറ്റം ഉണ്ട്, ഉന്നത കുടുംബത്തിൽ ജനിച്ചവരും എല്ലാ ധർമ്മങ്ങളിലും നിലനിൽക്കുന്നവരുമാണ്.
സ്വാധ്യായിനോ ബ്രാഹ്മണാ ഭിക്ഷവശ്ച തപസ്വിനോ യേ ച നിത്യാ വനേഷു । അഭിവാദ്യ താന്മദ്വചനേന വൃദ്ധാം- സ്തഥൈവ താന്കുശലം താത പൃച്ഛേഃ
വേദപഠനം ചെയ്യുന്ന ബ്രാഹ്മണന്മാരെയും ഭിക്ഷാടനത്തിലിരിക്കുന്നവരെയും കാടുകളിൽ എപ്പോഴും തപസ്സിൽ ഏർപ്പെട്ടിരിക്കുന്നവരെയും എന്റെ പേരിൽ ആദരപൂർവ്വം വന്ദനം ചെയ്യുക. അങ്ങനെ തന്നെ മുതിർന്നവരുടെ സുഖദുഃഖങ്ങളും ചോദിക്കുക.
പുരോഹിതം ധൃതരാഷ്ട്രസ്യ രാജ്ഞ- സ്തഥാചാര്യാനൃത്വിജോ യേ ച തസ്യ। താംശ്ചൈവത്വം സഹിതാന്വൈ യഥാവത് സങ്ഗച്ഛേഥാഃ കുശലേനൈവ സൂത
ധൃതരാഷ്ട്രന്റെ പുരോഹിതനെയും ഗുരുക്കന്മാരെയും യാഗങ്ങൾ നടത്തുന്നവരെയും ഉചിതമായി ഒരുമിച്ച് സന്ദർശിച്ച് വിനയപൂർവ്വം അവരെ വന്ദിക്കുക, സംജയ.
അശ്രോത്രിയാ യേ ച വസന്തി വൃദ്ധാ മനസ്വിനഃ ശീലബലോപപന്നാഃ । ആശംസന്തോഽസ്മാകമനുസ്മരന്തോ യഥാശക്തി ധര്മമാത്രാം ചരന്തഃ
വേദപാഠത്തിൽ പ്രാവീണ്യമില്ലെങ്കിലും അവിടെ താമസിക്കുന്ന പ്രായമായ, മനസ്സിൽ ധൈര്യവും നല്ല സ്വഭാവവും ഉള്ളവരും, നമ്മെ ഓർത്ത്, നമ്മുടെ ക്ഷേമം ആഗ്രഹിച്ച്, കഴിയുന്നത്ര ധർമ്മം അനുഷ്ഠിക്കുന്നവരുമായ മുതിർന്നവരെയും,
തേഷാം സര്വഷാം കുശലം സ്മ പൃച്ഛേഃ
അവരിൽ എല്ലാവരുടേയും ക്ഷേമം ചോദിക്കണം.
ആചാര്യ ഇഷ്ടോ നയഗോ വിധേയോ വേദാനഭീപ്സന്ബ്രഹ്മചര്യം ചചാര। യോഽസ്ത്രം ചതുഷ്പാത്പുനരേവ ചക്രേ ദ്രോണഃ പ്രസന്നോഽഭിവാദ്യസ്ത്വയാസൌ
പ്രിയപ്പെട്ട ഗുരു, നല്ല വഴികാട്ടിയും വിധേയനുമാണ്. വേദങ്ങൾ പഠിക്കാൻ ബ്രഹ്മചര്യത്തിൽ നിലകൊണ്ടു, നാലുവിധ ആയുധകലയും വീണ്ടും അഭ്യസിച്ചു. ദയാലുവായ ദ്രോണനെ നീ ആദരപൂർവ്വം വന്ദിക്കണം.
അധീതവിദ്യശ്ചരണോപപന്നോ യോഽസ്ത്രം ചതുഷ്പാത്പുനരേവ ചക്രേ। ഗന്ധര്വപുത്രപ്രതിമം തരസ്വിനം തമശ്വത്ഥാമാനം കുശലം സ്മ പൃച്ഛേഃ
വിദ്യാഭ്യാസവും നല്ല പെരുമാറ്റവും ഉള്ളവൻ, നാലുവിധ ആയുധകലയും വീണ്ടും അഭ്യസിച്ചവൻ, ഗന്ധർവപുത്രനോട് സമാനമായ വേഗമുള്ള അശ്വത്താമനോടും ക്ഷേമം ചോദിക്കണം.
ശാരദ്വതസ്യാവസഥം സ്മ ഗത്വാ മഹാരഥസ്യാത്മവിദാം വരസ്യ। ത്വം മാമഭീക്ഷ്ണം പരികീര്തയന്വൈ കൃപസ്യ പാദൌ സഞ്ജയ പാണിനാ സ്പൃശേഃ
ശാരദ്വതന്റെ വാസസ്ഥലത്ത് ചെന്നു, മഹാരഥിയായ ആത്മജ്ഞാനികളിൽ ശ്രേഷ്ഠനായ കൃപയുടെ പാദങ്ങൾ കൈകൊണ്ട് സ്പർശിച്ച്, അവിടെ എന്നെ വീണ്ടും വീണ്ടും പരാമർശിക്കണം, സംജയ.
യസ്മിന്ശൌര്യമാനൃശംസ്യം തപശ്ച പ്രജ്ഞാ ശീലം ശ്രുതരൂപേ ധൃതിശ്ച। പാദൌ ഗൃഹീത്വാ കുരുസത്തമസ്യ ഭീഷ്മസ്യ മാം തത്ര നിവേദയേഥാഃ
ധൈര്യവും കാരുണ്യവും തപസ്സും ജ്ഞാനവും നല്ല സ്വഭാവവും പഠനവും സ്ഥിരതയും പ്രകടമായിരിക്കുന്ന കുരുക്കളുടെ ശ്രേഷ്ഠനായ ഭീഷ്മന്റെ പാദങ്ങൾ പിടിച്ച് അവിടെ എന്നെ അറിയിക്കണം.
പ്രജ്ഞാചക്ഷുര്യഃ പ്രണേതാ കുരൂണാം ബഹുശ്രുതോ വൃദ്ധസേവീ മനീഷീ। തസ്മൈ രാജ്ഞേ സ്ഥവിരായാഭിവാദ്യ ആചക്ഷീഥാഃ സഞ്ജയ മാമരോഗമ്
ജ്ഞാനമാണ് കണ്ണായുള്ളവൻ, കുരുക്കളുടെ നേതാവ്, പല കാര്യങ്ങളിലും പഠിച്ചവൻ, മുതിർന്നവരെ സേവിക്കുന്നവൻ, വിവേകമുള്ളവൻ—അവൻ ആ പ്രായമായ രാജാവിനെ ആദരപൂർവ്വം വന്ദിച്ച്, സംജയ, ഞാൻ സുഖമാണെന്ന് അറിയിക്കണം.
ജ്യേഷ്ഠഃ പുത്രോ ധൃതരാഷ്ട്രസ്യ മന്ദോ മൂര്ഖഃ ശഠഃ സഞ്ജയ പാപശീലഃ। യസ്യാപവാദഃ പൃഥിവീം യാതി സര്വാം സുയോധനം കുശലം താത പൃച്ഛേഃ
ധൃതരാഷ്ട്രന്റെ മൂല്യശൂന്യനും, അജ്ഞാനിയും, കപടനും, ദുഷ്പ്രവർത്തനമുള്ളവനും, ദുശ്ശന്യമായ പ്രവർത്തികൾകൊണ്ട് ഭൂമിയിൽ മുഴുവൻ അപകീർത്തി പടർന്നിരിക്കുന്നവനും ആയ മുതിർന്ന മകനായ സുവ്യോധനന്റെ ക്ഷേമം ചോദിക്കണം, പ്രിയനേ.
ഭ്രാതാ കനീയാനപി തസ്യ മന്ദ- സ്തഥാശീലഃ സഞ്ജയ സോപി ശശ്വത്। മഹേഷ്വാസഃ ശൂരതമഃ കുരൂണാം ദുഃശാസനഃ കുശലം താത വാച്യഃ
അവന്റെ ഇളയ സഹോദരനും അങ്ങനെ തന്നെ അജ്ഞാനിയും ദുഷ്പ്രവൃത്തിയുമാണ്. എപ്പോഴും അങ്ങനെ തന്നെ, വലിയ വില്ലാളിയും കുരുക്കളിൽ ഏറ്റവും ധൈര്യശാലിയുമായ ദുഃശാസനന്റെ ക്ഷേമവും ചോദിക്കണം, പ്രിയനേ.
യസ്യ കാമോ വര്തതേ നിത്യമേവ നാന്യഃ ശമാദ്ഭാരതാനാമിതി സ്മ। സ ബാഹ്ലികാനാമൃഷഭോ മനീഷീ പുനര്യഥാ മാഽഭിവദേത്പ്രസന്നഃ
ആഗ്രഹം എപ്പോഴും അവനിൽ നിലനിൽക്കുന്നവൻ, ഭാരതന്മാരിൽ മറ്റാർക്കും സമാധാനം ഇല്ലാത്തവൻ, ബാഹ്ലികരുടെ ജ്ഞാനിയായ നേതാവ്—അവനെ അവൻ സന്തോഷത്തോടെ സ്വീകരിക്കുന്നപോലെ വീണ്ടും വന്ദിക്കണം.
ഭൂരിശ്രവാസ്താത നിപാതയോധീ മഹേഷ്വാസോ രഥിനാമുത്തമോഽഗ്ര്യഃ । ഗത്വാ സ്മ തം മദ്വചനേന ബ്രൂയാഃ ശല്യം തഥാ മദ്വചനാത്പ്രതീതഃ
പ്രശസ്തനായ യോദ്ധാവും വലിയ വില്ലാളിയും രഥികന്മാരിൽ ശ്രേഷ്ഠനുമായ ഭൂരിശ്രവസിനെ സന്ദർശിച്ച് എന്റെ സന്ദേശം അറിയിക്കണം. അങ്ങനെ തന്നെ ശല്യനെയും എന്റെ പേരിൽ വന്ദിക്കണം.