നചേദ്ഭാഗം കുരവോഽന്യത്ര യുദ്ധാ- ത്പ്രയച്ഛേരംസ്തുഭ്യമജാതശത്രോ। ഭൈക്ഷചര്യാമന്ധകവൃഷ്ണിരാജ്യേ ശ്രേയോ മന്യേ ന തു യുദ്ധേന രാജ്യമ്
യുദ്ധം ഒഴികെ കുരുക്കൾ നിന്നെ നിന്റെ ഭാഗം കൊടുക്കുന്നില്ലെങ്കിൽ, അജാതശത്രുവേ, അന്ധകവൃഷ്ണികളുടെ രാജ്യത്ത് ഭിക്ഷയെടുത്ത് ജീവിക്കുന്നത് യുദ്ധം നടത്തി രാജ്യം നേടുന്നതിനെക്കാൾ നല്ലത് എന്നാണു ഞാൻ കരുതുന്നത്.
അല്പകാലം ജീവിതം യന്മനുഷ്യേ മഹാസ്രാവം നിത്യദുഃഖം ചലം ച। ഭൂയശ്ച തദ്യശസോ നാനുരൂപം തസ്മാത്പാപം പാണ്ഡവ മാ കൃഥാസ്ത്വമ്
മനുഷ്യരുടെ ജീവൻ വളരെ ചെറുതാണ്, വലിയ പ്രശസ്തിയുണ്ടെങ്കിലും അതിൽ സ്ഥിരതയില്ല, എല്ലായ്പ്പോഴും ദുഃഖം നിറഞ്ഞതും അനിശ്ചിതവുമാണ്. അത്തരം പ്രശസ്തി യുക്തമായതല്ല. അതിനാൽ, പാണ്ഡവാ, നീ പാപം ചെയ്യരുത്.
കാമാ മനുഷ്യം പ്രസജന്ത ഏതേ ധര്മസ്യ യേ വിഘ്നമൂലം നരേന്ദ്ര । പൂര്വം നരസ്താന്മതിമാന്പ്രണിഘ്നന് ലോകേ പ്രശംസാം ലഭതേഽനവദ്യാമ്
രാജാവേ, ആഗ്രഹങ്ങൾ മനുഷ്യനെ പിടിച്ചിരിക്കുന്നു; അവ ധർമ്മത്തിന് തടസ്സം സൃഷ്ടിക്കുന്നതിന്റെ അടിസ്ഥാനം തന്നെയാണ്. ഒരു ബുദ്ധിമാൻ അവയെ ആദ്യം തന്നെ ജയിച്ചാൽ ലോകത്ത് അവൻക്ക് കുറ്റമില്ലാത്ത പ്രശംസ ലഭിക്കും.
നിബന്ധനീ ഹ്യര്ഥതൃഷ്ണേഹ പാര്ഥ താമിച്ഛതാം ബാധ്യതേ ധര്മ ഏവ। ധര്മം തു യഃ പ്രണൃണീതേ സ ബുദ്ധഃ കാമേ ഗൃധ്നോ ഹീയതേഽര്ഥാനുരോധാത്
പാർത്താ, സമ്പത്തിനുള്ള താല്പര്യം മനുഷ്യനെ ബന്ധിപ്പിക്കുന്നു; അതിനെ ആഗ്രഹിക്കുന്നവർക്ക് ധർമ്മത്തിൽ തടസ്സം വരും. എന്നാൽ ആഗ്രഹങ്ങളെ ജയിക്കുന്നവൻ ബുദ്ധിമാനാണ്; ആസ്വാദനത്തിൽ അത്യന്തം ആസക്തനായവൻ സമ്പത്തിനുവേണ്ടി ധർമ്മം വിട്ട് പോകുന്നു.
ധര്മം കൃത്വാ കര്മണാം താത മുഖ്യം മഹാപ്രതാപഃ സവിതേവ ഭാതി। ഹീനോ ഹി ധര്മേണ മഹീമപീമാം ലബ്ധ്വാ നരഃ സീദതി പാപബുദ്ധിഃ
തന്തേ, പ്രധാനമായ ധർമ്മകർമ്മങ്ങൾ ചെയ്യുന്നവൻ സൂര്യനുപോലെ മഹത്വത്തോടെ പ്രകാശിക്കും. എന്നാൽ ധർമ്മം ഇല്ലാത്തവൻ ഈ ഭൂമി നേടിയാലും പാപബുദ്ധിയാൽ താഴെ വീഴും.
വേദോഽധീതശ്ചരിതം ബ്രഹ്മചര്യം യജ്ഞൈരിഷ്ടം ബ്രാഹ്മണേഭ്യശ്ച ദത്തമ് । പരം സ്ഥാനം മന്യമാനേന ഭൂയ ആത്മാ ദത്തോ വര്ഷപൂഗം സുഖേഭ്യഃ
വേദം പഠിച്ചും ബ്രഹ്മചര്യത്തിൽ നിലകൊണ്ടും യജ്ഞങ്ങൾ നടത്തി ബ്രാഹ്മണന്മാരെ ദാനം നൽകി, ഏറ്റവും ഉന്നതമായ സ്ഥിതിയിൽ എത്തിയെന്ന് കരുതി, ഒരാൾ വർഷങ്ങളോളം ആസ്വാദനങ്ങളിൽ മുഴുകുന്നു.
സുഖപ്രിയേ സേവമാനോഽതിവേലം യോഗാഭ്യാസേ യോ ന കരോതി കര്മ। വിത്തക്ഷയേ ഹീനസുഖോഽതിവേലം ദുഃഖം ശേതേ കാമവേഗപ്രണുന്നഃ
സുഖം അത്യധികം ആഗ്രഹിച്ച്, യോഗാഭ്യാസം ചെയ്യാതെ ഇരിക്കുന്നവൻ, സമ്പത്ത് നഷ്ടപ്പെട്ടാൽ സുഖവും ഇല്ലാതാകുമ്പോൾ, ആഗ്രഹത്തിന്റെ ശക്തിയിൽ തളർന്ന് ദുഃഖത്തിൽ കിടക്കുന്നു.
ഏവം പുനര്ബ്രഹ്മചര്യാഽപ്രസക്തോ ഹിത്വാ ധര്മം യഃ പ്രകരോത്യധര്മമ്। അശ്രദ്ദധത്പരലോകായ മൂഢോ ഹിത്വാ ദേഹം തപ്യതേ പ്രേത്യ മന്ദഃ
ഇങ്ങനെ ബ്രഹ്മചര്യത്തിൽ നിന്ന് വിട്ടു, ധർമ്മം ഉപേക്ഷിച്ച് അധർമ്മം ചെയ്യുന്നവൻ, പരലോകത്തിൽ വിശ്വാസമില്ലാത്തവൻ, ഭ്രമിച്ചവൻ, ശരീരം വിട്ടശേഷം മൂഢനായി കഷ്ടപ്പെടുന്നു.
ന കര്മണാം വിപ്രണാശോഽസ്ത്യമുത്ര പുണ്യാനാം വാഽപ്യഥവാ പാപകാനാമ് । പൂര്വം കര്തുര്ഗച്ഛതി പുണ്യപാപം പശ്ചാത്ത്വേനമനുയാത്യേവ കര്താ
നന്മയോ പാപമോ ചെയ്താൽ അതിന്റെ ഫലം നശിക്കില്ല. ചെയ്തവന്റെ പുണ്യവും പാപവും അവനെ പിന്തുടരും; ചെയ്യുന്നവൻ എപ്പോഴും തന്റെ പ്രവൃത്തിയുടെ ഫലത്തോടൊപ്പം പോകുന്നു.
ന്യായോപേതം ബ്രാഹ്മണേഭ്യോഽഥ ദത്തം ശ്രദ്ധാപൂതം ഗന്ധരസോപപന്നമ് । അന്വാഹാര്യേഷൂത്തമദക്ഷിണേഷു തഥാരൂപം കര്മ വിഖ്യായതേ തേ
ന്യായപ്രകാരം ബ്രാഹ്മണന്മാർക്ക് വിശ്വാസപൂർവം, സുഗന്ധവും രുചിയും ചേർത്ത്, ഉത്തമമായ യജ്ഞസമയങ്ങളിൽ നൽകിയ ദാനം, അത്തരം പ്രവൃത്തി നിനക്കു ലോകത്തിൽ പ്രശസ്തിയേകുന്നു.
ഇഹ ക്ഷേത്രേ ക്രിയതേ പാര്ഥ കാര്യം ന വൈ കിംചിത്ക്രിയതേ പ്രേത്യ കാര്യമ് । കൃതം ത്വയാ പാരലോക്യം ച കര്മ പുണ്യം മഹത്സദ്ഭിരതിപ്രശസ്തമ്
പാർത്താ, ഈ ലോകം തന്നെയാണ് പ്രവർത്തനത്തിനുള്ള സ്ഥലം; മരിച്ചശേഷം ഒന്നും ചെയ്യാനാവില്ല. നീ ഇവിടെ ചെയ്ത നല്ല പ്രവൃത്തികൾ, പരലോകത്തിനായി, മഹാത്മാക്കൾ വളരെ പ്രശംസിക്കുന്നു.
ജഹാതി മൃത്യും ച ജരാം ഭയം ച ന ക്ഷുത്പിപാസേ മനസോഽപ്രിയാണി। ന കര്തവ്യം വിദ്യതേ തത്ര കിംചി- ദന്യത്ര വൈ ചേന്ദ്രിയപ്രീണനാദ്ധി
അവിടെ മരണവും വയസ്സും ഭയവും ഇല്ലാതാകും; വിശപ്പും ദാഹവും മനസ്സിന്റെ ദു:ഖവും ഇല്ല. അവിടെ ചെയ്യേണ്ടത് ഒന്നുമില്ല, ഇന്ദ്രിയസുഖം അനുഭവിക്കുന്നത് ഒഴികെ.
ഏവംരൂപം കര്മഫലം നരേന്ദ്ര മാതാപിത്രോര്ഹൃദയസ്യാപ്രിയേണ। ത്യജ ക്രോധം പാണ്ഡവ ഹര്ഷജം ച ലോകാവുഭൌ മാ പ്രഹാസീശ്ചിരായാ
രാജാവേ, മാതാപിതാക്കളുടെ മനസ്സിനെ സന്തോഷിപ്പിക്കാതെ ചെയ്ത പ്രവൃത്തിക്ക് ഇങ്ങനെയാണ് ഫലം. പാണ്ഡവാ, കോപവും അഹങ്കാരത്തിൽ നിന്നുള്ള സന്തോഷവും ഉപേക്ഷിക്കണം; നീ ഇരുവിഭാഗം ലോകങ്ങളെയും ദീർഘകാലം നഷ്ടപ്പെടുത്തരുത്.
അന്തം ഗത്വാ കര്മണാം യാ പ്രശംസാ സത്യം ദമം ചാര്ജവമാനൃശംസ്യമ് । അശ്വമേധം രാജസൂയം തഥേഷ്ട്വാ പാപസ്യാന്തം കര്മണോ മാ പുനര്ഗാഃ
പ്രവൃത്തികളുടെ പ്രശംസ അവസാനിച്ചാൽ — സത്യം, ദമം, നേരത്തുപ്പാട്, കരുണ — അശ്വമേധം, രാജസൂയം എന്നിവ ചെയ്തശേഷം, പാപപ്രവൃത്തികളിലേക്കു വീണ്ടും തിരിയരുത്.
തച്ചേദേവം ദ്വേഷരൂപേണ പാര്ഥാഃ കരിഷ്യധ്വം കര്മ പാപം ചിരായ। നിവസധ്വം വര്ഷപൂഗാന്വനേഷു ദുഃഖം വാസം പാണ്ഡവാ ധര്മ ഏവ
പാർത്തന്മാരേ, നിങ്ങൾ ദ്വേഷത്തിൽ നിന്ന് പാപപ്രവൃത്തികൾ ദീർഘകാലം ചെയ്താൽ, പാണ്ഡവന്മാർ, നീണ്ട വർഷങ്ങൾ കാടുകളിൽ കഷ്ടപ്പെടുന്ന ജീവിതം നയിച്ചാലും, ധർമ്മത്തിൽ ഉറച്ചിരിക്കുക.
പ്രവ്രജ്യയാ യാതയിത്വാ പുരസ്താ- ദാത്മാധീനം യദ്ബലം തേ തദാഽസീത്। നിത്യം ച വശ്യാഃ സചിവാസ്തവേമേ ജനാര്ദനോ യുയുധാശ്ച വീരഃ
മുന്പ് പ്രവജ്യയിലൂടെ പുറപ്പെട്ടപ്പോൾ, നിന്റെ ശക്തി നിന്റെ കൈവശമായിരുന്നു; അപ്പോൾ നിന്റെ ഉപദേശകർ എപ്പോഴും വിശ്വസ്തരായിരുന്നു — ജനാർദ്ദനനും വീരനായ യുയുധാനനും.
മത്സ്യോ രാജാ രുക്മരഥഃ സപുത്രഃ പ്രഹാരിഭിഃ സഹപുത്രൈര്വിരാടഃ। രാജാനസ്തേ യേ വിജിതാഃ പുരസ്താ- ത്ത്വാമേവ തേ സംശ്രയേയുഃ സമസ്താഃ
മത്സ്യരാജാവായ രുക്മരഥനും അവന്റെ മക്കളും, വീരാടനും അവന്റെ മക്കളും യുദ്ധശൂരന്മാരും, നീ മുമ്പ് ജയിച്ചിരുന്ന എല്ലാ രാജാക്കന്മാരും, ഇവരൊക്കെയും ഇനി നിന്നിൽ അഭയം തേടും.
മഹാസഹായഃ പ്രതപന്ബലസ്ഥഃ പുരസ്കൃതോ വാസുദേവാര്ജുനാഭ്യാമ്। വരാന്ഹനിഷ്യന്ദ്വിഷതോ രങ്ഗമധ്യേ വ്യനേഷ്യഥാ ധാര്തരാഷ്ട്രസ്യ ദര്പമ്
വലിയ കൂട്ടുകാരോടും, ശക്തിയോടെ നിലകൊണ്ടു, വാസുദേവനും അർജുനനും മുന്നിൽ നിൽക്കുമ്പോൾ, നീ ശത്രുക്കളെ യുദ്ധഭൂമിയിൽ തോല്പിച്ച്, ധൃതരാഷ്ട്രപുത്രന്മാരുടെ അഹങ്കാരം കീഴടക്കും.
ബലം കസ്മാദ്വര്ധയിത്വാ പരസ്യ നിജാന്കസ്മാത്കര്ശയിത്വാ സഹായാന്। നിരുഷ്യ കസ്മാദ്വര്ഷപൂഗാന്വനേഷു യുയുത്സസേ പാണ്ഡവ ഹീനകാലേ
പാണ്ഡവാ, നീ എന്തിനാണ് ശത്രുക്കളുടെ ശക്തി കൂട്ടി, സ്വന്ത കൂട്ടുകാരെ ദുർബലമാക്കുന്നത്? എത്ര വർഷം കാടുകളിൽ കഷ്ടപ്പെട്ടു കഴിഞ്ഞിട്ടും, ഇങ്ങനെ അനുകൂലമല്ലാത്ത സമയത്ത് യുദ്ധം ചെയ്യാൻ നീ ആഗ്രഹിക്കുന്നത് എന്തിന്?
അപ്രാജ്ഞോ വാ പാണ്ഡവ യുദ്ധ്യമാനോ- ഽധര്മജ്ഞോ വാ ഭൂതിമഥോഽഭ്യുപൈതി। പ്രജ്ഞാവാന്വാ ബുദ്ധ്യമാനോഽപി ധര്മം സംസ്തമ്ഭാദ്വാ സോഽപി ഭൂതേരപൈതി
പാണ്ഡവാ, അറിവോ ധർമ്മബോധമോ ഇല്ലാതെ യുദ്ധം ചെയ്യുന്നവൻ ചിലപ്പോൾ ഐശ്വര്യം നേടാം; എന്നാൽ ധർമ്മം പാലിച്ചും വിവേകത്തോടെ യുദ്ധം ചെയ്താലും, തടസ്സങ്ങൾ വന്നാൽ ഐശ്വര്യം നഷ്ടമാകാം.
നാധര്മേ തേ ധീയതേ പാര്ഥ ബുദ്ധി- ര്ന സംരമ്ഭാത്കര്മ ചകര്ഥ പാപമ് । ആത്ഥ കിം തത്കാരണം യസ്യ ഹേതോഃ പ്രജ്ഞാവിരുദ്ധം കര്മ ചികീര്ഷസീദമ്
പാർഥാ, നീ അധർമ്മത്തിൽ മനസ്സിടുന്നില്ല, കോപത്തിൽ പാപം ചെയ്തതുമില്ല. എന്നാൽ, വിവേകത്തിന് വിരുദ്ധമായി ഈ പ്രവൃത്തി ചെയ്യാൻ നീ ആഗ്രഹിക്കുന്നതിന്റെ കാരണം എന്താണെന്ന് എനിക്ക് പറയൂ.
അവ്യാധിജം കടുകം ശീര്ഷരോഗി യശോമുഷം പാപഫലോദയം വാ। സതാം പേയം യന്ന പിബന്ത്യസന്തോ മന്യും മഹാരാജ പിബ പ്രശാമ്യ
കഠിനവും രോഗം വരുത്തുന്നതും, അപകീർത്തി ഉണ്ടാക്കുന്നതും, പാപഫലം നൽകുന്നതുമാണ് അതു. നല്ലവർ അത് കഴിക്കില്ല, ദുഷ്ടർ മാത്രം കഴിക്കും. മഹാരാജാവേ, നീ കോപം അടക്കി മനസ്സ് ശാന്തമാക്കൂ.
പാപാനുബന്ധം കോ നു തം കാമയേത ക്ഷമൈവ തേ ജ്യായസീ നോത ഭോഗാഃ । യത്ര ഭീഷ്മഃ ശാന്തനവോ ഹതഃ സ്യാ- ദ്യത്ര ദ്രോണഃ സഹപുത്രോ ഹതഃ സ്യാത്
പാപത്തിൽ ബന്ധമുള്ളതെന്തിനാണ് ആരെങ്കിലും ആഗ്രഹിക്കുക? ക്ഷമയാണ് നിനക്ക് ഏറ്റവും ഉത്തമം, ഭോഗം അല്ല. ശാന്തനുവിന്റെ മകൻ ഭീഷ്മനും, ദ്രോണനും അവന്റെ മകനും കൊല്ലപ്പെടുന്നിടത്ത്—
കൃപഃ ശല്യഃ സൌമദത്തിര്വികര്ണോ വിവിംശതിഃ കര്ണദുര്യോധനൌ ച। ഏതാന്ഹത്വാ കീദൃശം തത്സുഖം സ്യാ- ദ്യദ്വിന്ദേഥാസ്തദനുബ്രൂഹി പാര്ഥ
കൃപ, ശല്യ, സൌമദത്തി, വികർണ, വിവിംശതി, കർണ, ദുര്യോധനൻ— ഇവരെ കൊല്ലുമ്പോൾ നിനക്ക് എങ്ങനെയുള്ള സന്തോഷം ലഭിക്കും? പാർഥാ, അതിൽ നിന്നു നിനക്ക് എന്ത് സന്തോഷം കിട്ടുമെന്ന് പറയൂ.
ലബ്ധ്വാഽപീമാം പൃഥിവീം സാഗരാന്താം ജരാമൃത്യൂ നൈവ ഹി ത്വം പ്രജഹ്യാഃ। പ്രിയാപ്രിയേ സുഖദുഃഖേ ച രാജ- ന്നൈവം വിദ്വാന്നൈവ യുദ്ധം കുരു ത്വമ്
സമുദ്രം വരെ വ്യാപിച്ച ഭൂമി നേടുകയായാലും, നിനക്ക് വയസ്സും മരണവും ഒഴിവാക്കാൻ കഴിയില്ല. ഇഷ്ടം-അനിഷ്ടം, സുഖം-ദു:ഖം എന്നിവയിൽ, രാജാവേ, ജ്ഞാനികൾ ഇങ്ങനെ പ്രവർത്തിക്കാറില്ല; നീ യുദ്ധം ചെയ്യരുത്.
അമാത്യാനാം യദി കാമസ്യ ഹേതോ- രേവം യുക്തം കര്മ ചികീര്ഷസി ത്വമ്। അപക്രമേഃ സ്വം പ്രദായൈവ തേഷാം മാഗാസ്ത്വം വൈ ദേവയാനാത്പഥോഽദ്യ
നിന്റെ മന്ത്രിമാരുടെ ഇഷ്ടത്തിനായി നീ ഇങ്ങനെ പ്രവർത്തിക്കാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നുവെങ്കിൽ, നിന്റെ സ്വാർത്ഥം അവർക്കു വിട്ടുകൊടുത്താൽ, നീ ഇന്ന് ദൈവങ്ങളുടെ മാർഗ്ഗത്തിൽ നിന്ന് തെറ്റിപ്പോകും.
അസംശയം സഞ്ജയ സത്യമേത- ദ്ധര്മോ വരഃ കര്മണാം യത്ത്വമാത്ഥ । ജ്ഞാത്വാ തു മാം സഞ്ജയ ഗര്ഹയേസ്ത്വം യദി ധര്മം യദ്യധര്മം ചരാമി
സംജയാ, സംശയമില്ല, നീ പറഞ്ഞത് സത്യമാണ്; ധർമ്മമാണ് എല്ലാ പ്രവൃത്തികളിലും ഉത്തമം. എന്നാൽ, ഞാൻ ധർമ്മം ചെയ്താലോ അധർമ്മം ചെയ്താലോ, നീ എന്നെ കുറ്റപ്പെടുത്താമെന്ന് നീ വിശ്വസിച്ചാൽ മാത്രം.
യത്രാധര്മോ ധര്മരൂപാണി ധത്തേ ധര്മഃ കൃത്സ്നോ ദൃശ്യതോഽധര്മരൂപഃ। ബിഭ്രദ്ധര്മോ ധര്മരൂപം തഥാ ച വിദ്വാംസസ്തം സംപ്രപശ്യന്തി ബുദ്ധ്യാ
അധർമ്മം ധർമ്മത്തിന്റെ രൂപം ധരിക്കുമ്പോഴും, ധർമ്മം മുഴുവനും അധർമ്മം പോലെ തോന്നുമ്പോഴും, ധർമ്മം ധർമ്മത്തിന്റെ രൂപം കാണിച്ചാലും, ജ്ഞാനികൾ അതെല്ലാം ബുദ്ധിയാൽ തിരിച്ചറിയും.
ഏവം തഥൈവാപദി ലിങ്ഗമേത- ദ്ധര്മാധര്മൌ നിത്യവൃത്തീ ഭജേതാമ്। ആദ്യം ലിങ്ഗം യസ്യ തസ്യ പ്രമാണ- മാപദ്ധര്മം സഞ്ജയ തം നിബോധ
ഇങ്ങനെ തന്നെ, കഷ്ടകാലത്ത് ഇതാണ് ലക്ഷണം; ധർമ്മവും അധർമ്മവും എപ്പോഴും തങ്ങളുടെ വഴിയിൽ പോകും. ആദ്യ ലക്ഷണമാണ് ഓരോന്നിനും മാനദണ്ഡം; കഷ്ടകാലത്തിലെ ധർമ്മം എനിക്ക് നിന്ന് പഠിക്കൂ, സംജയാ.
ലുപ്തായാം തു പ്രകൃതൌ യേന കര്മ നിഷ്പാദയേത്തത്പരീപ്സേദ്വിഹീനഃ। പ്രകൃതിസ്ഥശ്ചാപദി വര്തമാന ഉഭൌ ഗര്ഹ്യൌ ഭവതഃ സഞ്ജയൈതൌ
സ്വാഭാവിക ക്രമം നഷ്ടമായാൽ, ലക്ഷ്യം നേടാൻ കഴിയുന്ന പ്രവൃത്തി ചെയ്യാൻ ശ്രമിക്കണം, അവസരങ്ങൾ കുറവായാലും. എന്നാൽ, കഷ്ടകാലത്ത് സ്വാഭാവിക രീതിയിൽ തുടരുന്നവനും, ഒന്നും ചെയ്യാത്തവനും, ഇരുവരെയും കുറ്റപ്പെടുത്തണം, സംജയാ.