മാദ്രീസുതൌ ചാപി തഥാഽഽജിമധ്യേ സര്വാ ദിശഃ സംപതന്തൌ സ്മരന്തി। സേനാം വര്ഷന്തൌ ശഗ്വൈപരജമം മഹാരഥൌ സമരേ ദുഷ്പ്രകമ്പൌ
അങ്ങനെ തന്നെ, യുദ്ധത്തിനിടയിൽ മാദ്രിയുടെ മക്കളെയും, എല്ലാ ദിക്കുകളിലേക്കും പാഞ്ഞുപോകുന്നവരെയും അവർ ഓർക്കുന്നു. ശത്രുസൈന്യത്തിന് മേൽ മഴപോലെ അപ്രത്യക്ഷമായ അമ്പുകൾ വീഴ്ത്തുന്ന മഹാരഥന്മാരായി അവർ ഓർക്കപ്പെടുന്നു.
സമീകുര്യാഃ പ്രജ്ഞയാഽജാതശത്രോ
അജാതശത്രുവേ, നീ വിവേകത്തോടെ പ്രവർത്തിക്കണം.
ന കാമാര്ഥം സന്ത്യജേയുര്ഹി ധര്മം പാണ്ഡോഃ സുതാഃ സര്വ ഏവേന്ദ്രകല്പാഃ । ത്വമേവൈതത്പ്രജ്ഞയാഽജാതശത്രോ സമീകുര്യാ യേന ശര്മാപ്നുയുസ്തേ
ഇന്ദ്രനോട് തുല്യരായ പാണ്ഡുവിന്റെ മക്കൾ, ആഗ്രഹത്തിനോ സ്വാർത്ഥത്തിനോ വേണ്ടി ധർമ്മം വിട്ട് കൊടുക്കില്ല. അജാതശത്രുവേ, നിങ്ങൾക്ക് എല്ലാവർക്കും സന്തോഷം ലഭിക്കേണ്ടതിനു നീ മാത്രം വിവേകത്തോടെ പ്രവർത്തിക്കണം.
ധാര്തരാഷ്ട്രാഃ പാണ്ഡവാഃ സൃഞ്ജയാശ്ച യേ ചാപ്യന്തേ സന്നിവിഷ്ടാ നരേന്ദ്രാഃ । യന്മാം ബ്രവീദ്ധൃതരാഷ്ട്രോ നിശായാ- മജാതശത്രോ വചനം പിതാ തേ
ധൃതരാഷ്ട്രന്മാരും പാണ്ഡവരും ശ്രുഞ്ചയരും കൂടിയിരിക്കുന്ന രാജാക്കന്മാരും—രാത്രിയിൽ ധൃതരാഷ്ട്രൻ എന്നോട് പറയുന്നത്, അജാതശത്രുവേ, അതാണ് നിന്റെ അച്ഛന്റെ സന്ദേശം.
സഹാമാത്യഃ സഹപുത്രശ്ച രാജന് സമേത്യ താം വാചമിമാം നിബോധ
രാജാവേ, മന്ത്രിമാരോടും മക്കളോടും കൂടെ അദ്ദേഹം കൂടിയാലോചിച്ച് ഈ വാക്കുകൾ പറഞ്ഞു; നീ ശ്രദ്ധിച്ച് കേൾക്കണം.
സമാഗതാഃ പാണ്ഡവാഃ സൃഞ്ജയാശ്ച ജനാര്ദനോ യുയുധാനോ വിരാടഃ। യത്തേ വാക്യം ധൃതരാഷ്ട്രാനുശിഷ്ടം ഗാവല്ഗണേ ബ്രൂഹി തത്സൂതപുത്ര
പാണ്ഡവരും ശ്രുഞ്ചയരും ജനാർദ്ദനനും യുയുധാനനും വിരാടനും ഒന്നിച്ചു കൂടിയിരിക്കുന്നു. ധൃതരാഷ്ട്രൻ നിന്നോട് ഏൽപ്പിച്ച സന്ദേശം, ഗാവൽഗണേ, നീ പറയണം, സാരഥിയുടെ മകനേ.
അജാതശത്രും ച വൃകോദരം ച ധനഞ്ജയം മാദ്രവതീസുതൌ ച। ആമന്ത്രയേ വാസുദേവം ച ശൌരിം യുയുധാനം ചേകിതാനം വിരാടമ്
അജാതശത്രുവിനെയും വൃക്കോദരനെയും ധനഞ്ജയനെയും മാദ്രിയുടെ മക്കളെയും വാസുദേവനെയും യുയുധാനനെയും ചെകിതാനനെയും വിരാടനെയും ഞാൻ അഭിവാദ്യം ചെയ്യുന്നു.
പഞ്ചാലാനാമധിപം ചൈവ വൃദ്ധം ധൃഷ്ടദ്യുമ്നം പാര്ഷതം യാജ്ഞസേനിമ് । സര്വേ വാചം ശൃണുതേമാം മദീയാം വക്ഷ്യാമി യാം ഭൂതിമിച്ഛന്കുരൂണാമ്
പാഞ്ചാലരുടെ പ്രായമായ രാജാവിനെയും, ധൃഷ്ടദ്യുമ്നനെയും, യാജ്ഞസേനിയെ—നിങ്ങൾ എല്ലാവരും എന്റെ വാക്കുകൾ ശ്രദ്ധിക്കുക; കുരുക്കളുടെ ക്ഷേമം ആഗ്രഹിച്ചാണ് ഞാൻ പറയുന്നത്.
ശമം രാജാ ധൃതരാഷ്ട്രോഽഭിനന്ദ- ന്നയോജയത്ത്വരമാണോ രഥം മേ। സഭ്രാതൃപുത്രസ്വജനസ്യ രാജ്ഞ- സ്തദ്രോചതാം പാണ്ഡവാനാം ശമോഽസ്തു
ശാന്തി ആഗ്രഹിച്ച് രാജാവ് ധൃതരാഷ്ട്രൻ വേഗത്തിൽ എന്റെ രഥം അയച്ചു. സഹോദരന്മാരോടും മക്കളോടും ബന്ധുക്കളോടും കൂടെ, പാണ്ഡവർക്കായി രാജാവ് സമാധാനം ആഗ്രഹിക്കുന്നു—അത് അവർക്കും ഇഷ്ടമായിരിക്കട്ടെ.
സര്വൈര്ധര്മൈഃ സമുപേതാസ്തു പാര്ഥാഃ സംസ്ഥാനേന മാര്ദനേവാര്ജവേന। ജാതാഃ കുലേ ഹ്യനൃശംസാ വദാന്യാ ഹീനിഷേവാഃ കര്മണാം നിശ്ചയജ്ഞാഃ
പാർഥന്മാർ എല്ലാ ധർമ്മഗുണങ്ങളാലും സമ്പന്നരാണ്—സ്ഥിരത, സൌമ്യത, സത്യനിഷ്ഠ. ഉന്നത കുടുംബത്തിൽ ജനിച്ചവർ, അവർ ദയയും ഉദ്ദാരതയും പുലർത്തുന്നു; ചീത്ത പ്രവൃത്തികൾ ഒഴിവാക്കുകയും, ഉറച്ച തീരുമാനത്തോടെ പ്രവർത്തിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു.
ന യുജ്യതേ കര്മ യുഷ്മാസു ഹീനം സത്വം ഹി വസ്താദൃശം ഭീമസേനാഃ । ഉദ്ഭാസതേ ഹ്യഞ്ജനബിന്ദുവത്ത- ച്ഛുഭ്രേ വസ്ത്രേ യദ്ഭവേത്കില്ബിഷം വഃ
നിങ്ങളിൽ ഒരു ചീത്ത പ്രവൃത്തിയും കാണുന്നില്ല; ഭീമസേനാ, നിങ്ങളുടെ സ്വഭാവം അത്യുത്തമമാണ്. ഒരു പാടു പോലും ഉണ്ടെങ്കിൽ, വെളുത്ത വസ്ത്രത്തിൽ കറുത്ത കറുപോലെ അത് വ്യക്തമായിരിക്കും.
സര്വക്ഷയോ ദൃശ്യതേ യത്ര കൃത്സ്നഃ പാപോദയോ ഭാവസംസ്ഥഃ കുരൂണാമ്। കസ്തത്ര കുര്യാഞ്ജാതു കര്മ പ്രജാനന് പരാജയോ യത്ര സമോ ജയശ്ച
എവിടെ മുഴുവൻ നാശവും പാപം ഉയരുകയും കുരുക്കളുടെ മനസ്സിൽ വാസം ചെയ്യുകയും ചെയ്യുന്നു, അവിടെയെന്ത് പ്രവർത്തനം ചെയ്യാൻ ആരും തയ്യാറാവും? അവിടെ ജയവും പരാജയവും ഒരുപോലെയാണ്.
തേ വൈ ധന്യാ യൈഃ കൃതം ജ്ഞാതികാര്യം തേ വൈ പുത്രാഃ സുഹൃദോ ബാന്ധവാശ്ച। ഉപക്രുഷ്ടം ജീവിതം സന്ത്യജേയു- ര്യതഃ കുരൂണാം നിയതോ വൈ ഭവഃ സ്യാത്
യാരാണ് ബന്ധുക്കളോടുള്ള കടമ നിറവേറ്റിയത്, അവരാണ് ഭാഗ്യശാലികൾ. അവരാണ് സത്യമായ മക്കൾ, സ്നേഹിതർ, ബന്ധുക്കൾ. അത്തരം ആളുകൾക്ക് അഴുക്കായ ജീവിതം ഉപേക്ഷിക്കാൻ തയ്യാറാകും, കാരണം കുരുക്കളുടെ വിധി ഉറപ്പായതാണ്.
തേ ചേത്കുരൂനനുശിഷ്യാഥ പാര്ഥാ നിര്ണീയ സര്വാന്ദ്വിഷതോ നിഗൃഹ്യ। സമം വസ്തജ്ജീവിതം മൃത്യുന സ്യാ- ദ്യജ്ജീവധ്വം ജ്ഞാതിവധേന സാധു
പാർത്തന്മാരേ, നിങ്ങൾ ശത്രുക്കളെ നിയന്ത്രിച്ച് കുരുക്കളെ ഉപദേശിച്ചാൽ, നിങ്ങളുടെ ജീവിതം മരണത്തിനോടു തുല്യമായിരിക്കും; കാരണം ബന്ധുക്കളെ കൊല്ലുന്ന ജീവിതം ധർമ്മമല്ല.
കോ ഹ്യേവ യുഷ്മാന്സഹ കേശവേന സചേകിതാനാന്പാര്ഷതബാഹുഗുപ്താന്। സസാത്യകീന്വിഷഹേത പ്രജേതും ലബ്ധ്വാഽപി ദേവാന്സചിവാന്സഹേന്ദ്രാന്
നിങ്ങളോടും കേശവനോടും കൂടെ ചേകിതാനന്മാരെയും പൃഷതപുത്രന്മാരെയും സാത്യകന്മാരെയും തോൽപ്പിക്കാൻ ആരാണ് ശക്തൻ? ദേവന്മാരെയും അവരുടെ ഉപദേഷ്ടാക്കളെയും ഇന്ദ്രനെയും നേടിയാലും അതിന് കഴിയില്ല.
കോ വാ കുരൂന്ദ്രോണഭീഷ്മാഭിഗുപ്താ- നശ്വത്ഥാമ്നാ ശല്യകൃപാദിഭിശ്ച। രണേ വിജേതും വിഷഹേത രാജന് രാധേയഗുപ്താന്സഹ ഭൂമിപാലൈഃ
രാജാവേ, ദ്രോണമാരുടെയും ഭീഷ്മന്റെയും അശ്വത്താമൻ, ശല്യൻ, കൃപൻ എന്നിവരുടെയും സംരക്ഷണയിലുള്ള കുരുക്കളെയും, രാധേയനും ഭൂമിപാലന്മാരുമൊത്ത് കാവലുള്ളവരെയും യുദ്ധത്തിൽ തോൽപ്പിക്കാൻ ആരാണ് സഹിക്കാനാകുക?
മഹദ്ബലം ധാര്തരാഷ്ട്രസ്യ രാജ്ഞഃ കോ വൈ ശക്തോ ഹന്തുമക്ഷീയമാണഃ । സോഽഹം ജയേ ചൈവ പരാജയേ ച നിഃശ്രേയസം നാധിഗച്ഛാമി കിംചിത്
ധൃതരാഷ്ട്രപുത്രന്മാരുടെ മഹാശക്തിയെ നശിക്കാതെ തോൽപ്പിക്കാൻ ആരാണ് കഴിയുക? ജയിച്ചാലും തോറ്റാലും എനിക്ക് അതിൽ പരമമായ നല്ലതൊന്നും കാണുന്നില്ല.
കഥം ഹി നീചാ ഇവ ദൌഷ്കുലേയാ നിര്ധര്മാര്ഥം കര്മ കുര്യുശ്ച പാര്ഥാഃ । സോഽഹം പ്രസാദ്യ പ്രണതോ വാസുദേവം പഞ്ചാലാനാമധിപം ചൈവ വൃദ്ധമ്
പാർത്തന്മാർ എങ്ങനെ താഴ്ന്നവരെന്നപോലെ ധർമ്മമോ ഉദ്ദേശമോ ഇല്ലാത്ത പ്രവൃത്തികൾ ചെയ്യും? അതുകൊണ്ട് ഞാൻ വാസുദേവനെയും പാഞ്ചാലന്മാരുടെ മൂത്ത രാജാവിനെയും സാന്ത്വനപ്പെടുത്തി വണങ്ങുന്നു.
കൃതാഞ്ജലിഃ ശരണം വഃ പ്രപദ്യേ കഥം സ്വസ്തി സ്യാത്കുരുസൃഞ്ജയാനാമ്। ന ഹ്യേവമേവം വചനം വാസുദേവോ ധനഞ്ജയോ വാ ജാതു കിംചിന്ന കുര്യാത്
കൈകൾകൂടിച്ച് ഞാൻ നിങ്ങളോടു അഭയം തേടുന്നു. കുരുക്കൾക്കും ശ്രിഞ്ചയന്മാർക്കും എങ്ങനെ ക്ഷേമം ലഭിക്കുമെന്നു ഞാൻ ചോദിക്കുന്നു. വാസുദേവനും ധനഞ്ജയനും ഇതിന് വിരുദ്ധമായി ഒന്നും ചെയ്യില്ല.
പ്രണാന്ദദ്യാദ്യാചമാനഃ കുതോഽന്യ- ദേതദ്വിദ്വന്സാധനാര്ഥം ബ്രവീമി । ഏതദ്രാജ്ഞോ ഭീഷ്മപുരോഗമസ്യ മതം യദ്വഃ ശാന്തിരിഹോത്തമാ സ്യാത്
യാചിക്കുന്നവൻ എങ്ങനെ പ്രണാമം ചെയ്യാൻ കഴിയും? അതുകൊണ്ട്, ജ്ഞാനിയേ, ഐക്യത്തിനായി ഞാൻ ഇതു പറയുന്നു. ഭീഷ്മൻമാരുടെ നേതൃത്വത്തിലുള്ള രാജാവിന്റെ അഭിപ്രായം ഇതാണ്: ഇവിടെ ഉത്തമമായ സമാധാനം ഉണ്ടാകണം.
കാം നു വാചം സഞ്ജയ മേ ശൃണോഷി। യുദ്ധൈഷിണീം യേന യുദ്ധാദ്ബിഭേഷി । അയുദ്ധം വൈ താത യുദ്ധാദ്ഗരീയഃ കസ്തല്ലബ്ധ്വാ ജാതു യുദ്ധ്യേത സൂത
സഞ്ജയ, നീ എന്റെ ഏത് വാക്കുകളാണ് കേൾക്കുന്നത്? നീ യുദ്ധം ഭയന്ന്, യുദ്ധം ആഗ്രഹിക്കുന്ന വാക്കുകളോ? യുദ്ധമല്ലാത്തത് യുദ്ധത്തേക്കാൾ ഉത്തമമാണ്, ആരാണ് അതു ലഭിച്ചിട്ടും യുദ്ധം തിരഞ്ഞെടുക്കുക, സാരഥിയേ?
അകുര്വതശ്ചേത്പുരുഷസ്യ സഞ്ജയ സിദ്ധ്യേത്സങ്കല്പോ മനസാ യം യമിച്ഛേത്। ന കര്മ കുര്യാദ്വിദിതം മമൈത- ദന്യത്ര യുദ്ധാദ്ബഹു യല്ലഘീയഃ
ഒരു മനുഷ്യൻ പ്രവർത്തിക്കാതിരുന്നാൽ, മനസ്സിൽ ആഗ്രഹിക്കുന്നതൊക്കെയും അവനു സിദ്ധിക്കും. എനിക്ക് അറിയാവുന്ന പ്രവൃത്തികളിൽ യുദ്ധം ഒഴികെ മറ്റൊന്നും അത്ര ലഘുവല്ല.
കുതോ യുദ്ധം ജാതു നരോഽവഗച്ഛേ- ത്കോ ദേവശപ്തോ ഹി വൃണീത യുദ്ധമ്। സുഖൈഷിണഃ കര്മ കുര്വന്തി പാര്ഥാ ധര്മാദഹീനം യച്ച ലോകസ്യ പഥ്യമ്
ഒരു മനുഷ്യൻ എങ്ങനെ യുദ്ധം മനസ്സിലാക്കും? ദേവന്മാർ ശപിച്ചവൻ മാത്രമല്ലേ യുദ്ധം തിരഞ്ഞെടുക്കുക? പാർത്തന്മാർ സന്തോഷം തേടി പ്രവൃത്തികൾ ചെയ്യുന്നു, ലോകത്തിന് അനുയോജ്യമെങ്കിലും ധർമ്മമില്ലാത്തതും.
ധര്മോദയം സുഖമാശംസമാനാഃ കൃച്ഛ്രോപായം തത്ത്വതഃ കര്മ ദുഃഖമ്। സുഖം പ്രേപ്സുര്വിജിഘാംസുശ്ച ദുഃഖം കര്മാരഭേദ്യച്ച ധര്മാനപേതമ്
ധർമ്മം ഉയർന്നാൽ സുഖം പ്രതീക്ഷിക്കുന്നവർ, കഷ്ടപ്പാടിലൂടെ ചെയ്യുന്ന പ്രവൃത്തി വാസ്തവത്തിൽ ദുഃഖമാണെന്ന് അറിയുന്നു. സുഖം ആഗ്രഹിച്ച് ദുഃഖം ഒഴിവാക്കാൻ ശ്രമിക്കുന്നവൻ ധർമ്മം വിട്ടുപോകാത്ത പ്രവൃത്തി മാത്രം ചെയ്യുന്നു.
ക ഇന്ദ്രിയാണാം പ്രീതിവശാനുരാനാം കര്മാഭിജ്ഞഃ സ്വശരീരം ദുനോതി। യയാ പ്രമുക്തോ ന കരോതി ദുഃഖം തൃഷ്ണാം ത്യജേത്സര്വധര്മാദപേതാമ്
ഇന്ദ്രിയസുഖത്തിന് അടിമയായവൻ, പ്രവൃത്തിയിൽ പരിചയമുള്ളവൻ, സ്വശരീരം ദുഃഖിപ്പിക്കുമോ? അത്തരം ബന്ധനങ്ങളിൽ നിന്ന് മോചിതനായവൻ ദുഃഖം ചെയ്യില്ല; എല്ലാ ധർമ്മവും വിട്ടു നിൽക്കുന്ന തൃഷ്ണയെ അവൻ ഉപേക്ഷിക്കുന്നു.
സഹാസ്മാഭിര്ധൃതരാഷ്ട്രസ്യ രാജ്ഞഃ
നമ്മോടൊപ്പം തന്നെയാണ് ധൃതരാഷ്ട്രൻ രാജാവായിരിക്കുന്നതും.
കഥം ത്വസ്മാന്സംപ്രണുദേത്കുരുഭ്യഃ
അപ്പോൾ അവൻ എങ്ങനെ നമ്മെ കുരുക്കളുടെ വിരുദ്ധമായി പ്രേരിപ്പിക്കും?
അത്രൈവ സ്യാദവുധസ്യൈവ കാമഃ। പ്രായഃ ശരീരേ ഹൃദയം ദുനോതി
ഇവിടെയേ തന്നെ ആയുധമില്ലാത്തവരുടെ ആഗ്രഹം ഉളവാകും; സാധാരണയായി ശരീരത്തിനുള്ളിൽ ഹൃദയം വേദനിക്കും.
സ്വയം രാജാ വിഷമസ്ഥഃ പരേഷു സാമര്ഥ്യമന്വിച്ഛതി തന്ന സാധു। യഥാഽഽത്മനഃ പശ്യതി വൃത്തമേവ തഥാ പരേതാമപി സോഽഭ്യുപൈതി
രാജാവ് സ്വയം അന്യരുടെ ഇടയിൽ കഷ്ടതയിൽ ആണെങ്കിൽ ശക്തി തേടുന്നു, പക്ഷേ അതു നല്ലതല്ല. അവൻ സ്വവൃത്തിയെ കാണുന്നതുപോലെ, മറ്റുള്ളവരുടെ പ്രവൃത്തിയിലേക്കും അതുപോലെ സമീപിക്കും.
ആസന്നമഗ്നിം തു നിദാഘകാലേ ഗമ്ഭീരകക്ഷേ ഗഹനേ വിസൃജ്യ। യഥാ വിവൃദ്ധം വായുവശേന ശോചേ- ത്ക്ഷേമം മുമുക്ഷുഃ ശിശിരവ്യപായേ
ഉഷ്ണകാലത്ത് തീക്കടുത്ത് ആഴമുള്ള മുറിയിൽ നിന്ന് പുറത്ത് പോകുന്നവൻ, കാറ്റ് ശക്തമായപ്പോൾ ദുഃഖിച്ചു, ശീതകാലം അവസാനിക്കുമ്പോൾ രക്ഷ തേടി ആഗ്രഹിക്കുന്നു.