മാദ്രീപുത്രഃ സഹദേവഃ കലിങ്ഗാന് സമാഗതാനജയദ്ദന്തകൂരേ। വാമേനാസ്യന്ദക്ഷിണേനൈവ യോ വൈ മഹാബലം കച്ചിദേനം സ്മരന്തി
മാദ്രിയുടെ മകനായ സഹദേവൻ, ഒരിക്കൽ കലിംഗന്മാരെ യുദ്ധത്തിൽ തോൽപ്പിച്ചപ്പോൾ, ഇടത്തെയും വലത്തെയും കൈകൊണ്ട് പ്രഹരിച്ച ആ മഹാബലശാലിയെ ആരെങ്കിലും ഓർക്കുന്നുണ്ടോ?
പുരാ ജേതും നകുലഃ പ്രേഷിതോഽയം ശിബീംസ്ത്രിഗര്താന്സഞ്ജയ പശ്യതസ്തേ। ദിശം പ്രതീചീം വശമാനയന്മേ മാദ്രീസുതം കച്ചിദേനം സ്മരന്തി
പണ്ടു, ശിബികളും തൃഗർത്തരും കീഴടക്കാൻ നകുലനെ അയച്ചപ്പോൾ, പടിഞ്ഞാറൻ ദിശയെ എന്റെ വശത്താക്കിയത് — മാദ്രിയുടെ മകനായ അവനെ ആരെങ്കിലും ഓർക്കുന്നുണ്ടോ, സഞ്ജയ?
പരാഭവോ ദ്വൈതവനേ യ ആസീ- ദ്ദുര്മന്വിതേ ഘോപയാത്രാഗതാനാമ് । യത്ര മന്ദാഞ്ഛത്രുവശം പ്രയാതാ- നമോചയദ്ഭീമസേനോ ജയശ്ച
ദ്വൈതവനത്തിൽ കാളകളെ കവർച്ചയ്ക്ക് കൊണ്ടുപോയപ്പോൾ, മനസ്സിൽ വിഷമം നിറഞ്ഞവർ ശത്രുക്കളുടെ പിടിയിലായത് — അപ്പോൾ ഭീമസേനൻ അവരെ മോചിപ്പിച്ച് വിജയമുണ്ടാക്കിയതും ആരെങ്കിലും ഓർക്കുന്നുണ്ടോ?
അഹം പശ്ചാദര്ജുനമഭ്യരക്ഷം മാദ്രീപുത്രൌ ഭീമസേനോഽപ്യരക്ഷത്। ഗാണ്ഡീവധന്വാ ശത്രുസങ്ഘാനുദസ്യ സ്വസ്ത്യാഗമത്കച്ചിദേനം സ്മരന്തി
ഞാൻ അർജുനനെ പിന്നിൽ നിന്ന് സംരക്ഷിച്ചു; ഭീമസേനൻ മാദ്രിയുടെ മക്കളെ കാത്തു നിന്നു; ഗാണ്ഡീവം കൈവശമുള്ള അർജുനൻ ശത്രുസൈന്യത്തെ ചിതറിച്ചു, സുരക്ഷിതമായി തിരിച്ചു വന്നു — ഇത് ആരെങ്കിലും ഓർക്കുന്നുണ്ടോ?
ന കര്മണാ സാധുനൈകേന നൂനം സുഖം ശക്യം വൈ ഭവതീഹ സഞ്ജയ । സര്വാത്മനാ പരിജേതും വയം ചേ- ന്ന ശക്നുമോ ധൃതരാഷ്ട്രസ്യ പുത്രമ്
സഞ്ജയ, ഒരൊറ്റ നല്ല പ്രവൃത്തിയാൽ മാത്രം ഇവിടെ സന്തോഷം നേടാൻ കഴിയില്ല. നാം എല്ലാ വഴികളും ഉപയോഗിച്ചിട്ടും ധൃതരാഷ്ട്രന്റെ മകനെ ജയിക്കാൻ കഴിയുന്നില്ലെങ്കിൽ—
യഥാഽഽത്ഥ മേ പാണ്ഡവ തത്തഥൈവ കുരൂന്കുരുശ്രേഷ്ഠ ജനം ച പൃച്ഛസി। അനാമയാസ്താത മനസ്വിനസ്തേ കുരുശ്രേഷ്ഠാന്പൃച്ഛസി പാര്ഥ യാംസ്ത്വമ്
പാണ്ഡവ, നീ എന്നോട് ചോദിച്ചതുപോലെയാണ് ഞാൻ ഉത്തരമിടുന്നത്, കുരുക്കളുടെ മേധാവി. നീ ചോദിക്കുന്നവർ—all those noble-minded Kurus—നല്ല നിലയിൽ തന്നെയാണെന്ന് ഞാൻ ഉറപ്പിക്കുന്നു, പാർഥ.
സന്ത്യേവ വൃദ്ധാഃ സാധവോ ധാര്തരാഷ്ട്രേ സന്ത്യേവ പാപാഃ പാണ്ഡവ തസ്യ വിദ്ധി। ദദ്യാദ്രിപുഭ്യോഽപി ഹി ധാര്തരാഷ്ട്രഃ കുതോ ദായാംല്ലോപയേദ്ബ്രാഹ്മണാനാമ്
പാണ്ഡവ, ധൃതരാഷ്ട്രന്റെ കുടുംബത്തിൽ നല്ലവരും മുതിർന്നവരും ഉണ്ട്; ദുഷ്ടരും ഉണ്ട് എന്ന് നീ അറിയണം. അവൻ ശത്രുക്കൾക്കു പോലും ദാനം നൽകും; അപ്പോൾ ബ്രാഹ്മണന്മാരെ അവഗണിക്കുമോ?
യദ്യുഷ്മാസു വര്തതേഽസാവധര്മ്യ- മദ്രുഗ്ധേഷു ദ്രുഗ്ധവത്തന്ന സാധു। മിത്രധ്രുക് സ്യാദ്ധൃതരാഷ്ട്രസ്യ പുത്രോ യുഷ്മാന്ദ്വിപന്സാധുവൃത്താനസാധുഃ
നിങ്ങൾക്ക് എതിരായി, നിങ്ങൾ ഒരു തെറ്റും ചെയ്തിട്ടില്ലെങ്കിലും, അവൻ അന്യായമായി പെരുമാറുന്നുവെങ്കിൽ അതു നല്ലതല്ല. ധൃതരാഷ്ട്രന്റെ മകൻ സത്യസ്നേഹികളായ നിങ്ങളെ ശത്രുക്കളായി കാണുന്നുവെങ്കിൽ, അവൻ സ്നേഹദ്രോഹിയാകുന്നു.
സ ചാപി ജാനാതി ഭൃശം ച തപ്യതേ ശോചത്യന്തഃ സ്ഥവിരോഽജാതശത്രോ। ശൃണോതി ഹി ബ്രാഹ്മണാനാം സമേത്യ മിത്രദ്രോഹഃ പാതകേഭ്യോ യരീയാന്
അവൻ ഇതെല്ലാം അറിയുന്നു, അതിനാൽ വളരെയധികം വേദനിക്കുന്നു; പ്രായമായ അജാതശത്രു അകത്തുതന്നെ ദുഃഖിക്കുന്നു. ബ്രാഹ്മണന്മാർ ഒന്നിച്ച് കൂടുമ്പോൾ, സ്നേഹദ്രോഹം മറ്റുള്ള പാപങ്ങളെക്കാൾ വലിയതാണെന്ന് അവൻ കേൾക്കുന്നു.
സ്മരന്തി തുഭ്യം നരദേവ സങ്ഗമേ യുദ്ധേ ച ജിഷ്ണോശ്ച യുധാം പ്രണേതുഃ। സമുദ്ധുഷ്ടേ ദുന്ദുഭിശങ്ഖശബ്ദേ ഗദാപാണിം ഭീമസേനം സ്മരന്തി
രാജാവേ, അവർ കൂടിയാലും യുദ്ധഭൂമിയിലുമാണ് നിങ്ങളെയും, യുദ്ധങ്ങളിൽ മുൻപന്തിയിലുള്ള അർജുനനെയും ഓർത്തുപോകുന്നത്. പഞ്ചാരവും ശംഖവും മുഴങ്ങുമ്പോൾ, ഗദയുമായി ഭീമസേനനെയും അവർ ഓർക്കുന്നു.
മാദ്രീസുതൌ ചാപി തഥാഽഽജിമധ്യേ സര്വാ ദിശഃ സംപതന്തൌ സ്മരന്തി। സേനാം വര്ഷന്തൌ ശഗ്വൈപരജമം മഹാരഥൌ സമരേ ദുഷ്പ്രകമ്പൌ
അങ്ങനെ തന്നെ, യുദ്ധത്തിനിടയിൽ മാദ്രിയുടെ മക്കളെയും, എല്ലാ ദിക്കുകളിലേക്കും പാഞ്ഞുപോകുന്നവരെയും അവർ ഓർക്കുന്നു. ശത്രുസൈന്യത്തിന് മേൽ മഴപോലെ അപ്രത്യക്ഷമായ അമ്പുകൾ വീഴ്ത്തുന്ന മഹാരഥന്മാരായി അവർ ഓർക്കപ്പെടുന്നു.
സമീകുര്യാഃ പ്രജ്ഞയാഽജാതശത്രോ
അജാതശത്രുവേ, നീ വിവേകത്തോടെ പ്രവർത്തിക്കണം.
ന കാമാര്ഥം സന്ത്യജേയുര്ഹി ധര്മം പാണ്ഡോഃ സുതാഃ സര്വ ഏവേന്ദ്രകല്പാഃ । ത്വമേവൈതത്പ്രജ്ഞയാഽജാതശത്രോ സമീകുര്യാ യേന ശര്മാപ്നുയുസ്തേ
ഇന്ദ്രനോട് തുല്യരായ പാണ്ഡുവിന്റെ മക്കൾ, ആഗ്രഹത്തിനോ സ്വാർത്ഥത്തിനോ വേണ്ടി ധർമ്മം വിട്ട് കൊടുക്കില്ല. അജാതശത്രുവേ, നിങ്ങൾക്ക് എല്ലാവർക്കും സന്തോഷം ലഭിക്കേണ്ടതിനു നീ മാത്രം വിവേകത്തോടെ പ്രവർത്തിക്കണം.
ധാര്തരാഷ്ട്രാഃ പാണ്ഡവാഃ സൃഞ്ജയാശ്ച യേ ചാപ്യന്തേ സന്നിവിഷ്ടാ നരേന്ദ്രാഃ । യന്മാം ബ്രവീദ്ധൃതരാഷ്ട്രോ നിശായാ- മജാതശത്രോ വചനം പിതാ തേ
ധൃതരാഷ്ട്രന്മാരും പാണ്ഡവരും ശ്രുഞ്ചയരും കൂടിയിരിക്കുന്ന രാജാക്കന്മാരും—രാത്രിയിൽ ധൃതരാഷ്ട്രൻ എന്നോട് പറയുന്നത്, അജാതശത്രുവേ, അതാണ് നിന്റെ അച്ഛന്റെ സന്ദേശം.
സഹാമാത്യഃ സഹപുത്രശ്ച രാജന് സമേത്യ താം വാചമിമാം നിബോധ
രാജാവേ, മന്ത്രിമാരോടും മക്കളോടും കൂടെ അദ്ദേഹം കൂടിയാലോചിച്ച് ഈ വാക്കുകൾ പറഞ്ഞു; നീ ശ്രദ്ധിച്ച് കേൾക്കണം.
സമാഗതാഃ പാണ്ഡവാഃ സൃഞ്ജയാശ്ച ജനാര്ദനോ യുയുധാനോ വിരാടഃ। യത്തേ വാക്യം ധൃതരാഷ്ട്രാനുശിഷ്ടം ഗാവല്ഗണേ ബ്രൂഹി തത്സൂതപുത്ര
പാണ്ഡവരും ശ്രുഞ്ചയരും ജനാർദ്ദനനും യുയുധാനനും വിരാടനും ഒന്നിച്ചു കൂടിയിരിക്കുന്നു. ധൃതരാഷ്ട്രൻ നിന്നോട് ഏൽപ്പിച്ച സന്ദേശം, ഗാവൽഗണേ, നീ പറയണം, സാരഥിയുടെ മകനേ.
അജാതശത്രും ച വൃകോദരം ച ധനഞ്ജയം മാദ്രവതീസുതൌ ച। ആമന്ത്രയേ വാസുദേവം ച ശൌരിം യുയുധാനം ചേകിതാനം വിരാടമ്
അജാതശത്രുവിനെയും വൃക്കോദരനെയും ധനഞ്ജയനെയും മാദ്രിയുടെ മക്കളെയും വാസുദേവനെയും യുയുധാനനെയും ചെകിതാനനെയും വിരാടനെയും ഞാൻ അഭിവാദ്യം ചെയ്യുന്നു.
പഞ്ചാലാനാമധിപം ചൈവ വൃദ്ധം ധൃഷ്ടദ്യുമ്നം പാര്ഷതം യാജ്ഞസേനിമ് । സര്വേ വാചം ശൃണുതേമാം മദീയാം വക്ഷ്യാമി യാം ഭൂതിമിച്ഛന്കുരൂണാമ്
പാഞ്ചാലരുടെ പ്രായമായ രാജാവിനെയും, ധൃഷ്ടദ്യുമ്നനെയും, യാജ്ഞസേനിയെ—നിങ്ങൾ എല്ലാവരും എന്റെ വാക്കുകൾ ശ്രദ്ധിക്കുക; കുരുക്കളുടെ ക്ഷേമം ആഗ്രഹിച്ചാണ് ഞാൻ പറയുന്നത്.
ശമം രാജാ ധൃതരാഷ്ട്രോഽഭിനന്ദ- ന്നയോജയത്ത്വരമാണോ രഥം മേ। സഭ്രാതൃപുത്രസ്വജനസ്യ രാജ്ഞ- സ്തദ്രോചതാം പാണ്ഡവാനാം ശമോഽസ്തു
ശാന്തി ആഗ്രഹിച്ച് രാജാവ് ധൃതരാഷ്ട്രൻ വേഗത്തിൽ എന്റെ രഥം അയച്ചു. സഹോദരന്മാരോടും മക്കളോടും ബന്ധുക്കളോടും കൂടെ, പാണ്ഡവർക്കായി രാജാവ് സമാധാനം ആഗ്രഹിക്കുന്നു—അത് അവർക്കും ഇഷ്ടമായിരിക്കട്ടെ.
സര്വൈര്ധര്മൈഃ സമുപേതാസ്തു പാര്ഥാഃ സംസ്ഥാനേന മാര്ദനേവാര്ജവേന। ജാതാഃ കുലേ ഹ്യനൃശംസാ വദാന്യാ ഹീനിഷേവാഃ കര്മണാം നിശ്ചയജ്ഞാഃ
പാർഥന്മാർ എല്ലാ ധർമ്മഗുണങ്ങളാലും സമ്പന്നരാണ്—സ്ഥിരത, സൌമ്യത, സത്യനിഷ്ഠ. ഉന്നത കുടുംബത്തിൽ ജനിച്ചവർ, അവർ ദയയും ഉദ്ദാരതയും പുലർത്തുന്നു; ചീത്ത പ്രവൃത്തികൾ ഒഴിവാക്കുകയും, ഉറച്ച തീരുമാനത്തോടെ പ്രവർത്തിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു.
ന യുജ്യതേ കര്മ യുഷ്മാസു ഹീനം സത്വം ഹി വസ്താദൃശം ഭീമസേനാഃ । ഉദ്ഭാസതേ ഹ്യഞ്ജനബിന്ദുവത്ത- ച്ഛുഭ്രേ വസ്ത്രേ യദ്ഭവേത്കില്ബിഷം വഃ
നിങ്ങളിൽ ഒരു ചീത്ത പ്രവൃത്തിയും കാണുന്നില്ല; ഭീമസേനാ, നിങ്ങളുടെ സ്വഭാവം അത്യുത്തമമാണ്. ഒരു പാടു പോലും ഉണ്ടെങ്കിൽ, വെളുത്ത വസ്ത്രത്തിൽ കറുത്ത കറുപോലെ അത് വ്യക്തമായിരിക്കും.
സര്വക്ഷയോ ദൃശ്യതേ യത്ര കൃത്സ്നഃ പാപോദയോ ഭാവസംസ്ഥഃ കുരൂണാമ്। കസ്തത്ര കുര്യാഞ്ജാതു കര്മ പ്രജാനന് പരാജയോ യത്ര സമോ ജയശ്ച
എവിടെ മുഴുവൻ നാശവും പാപം ഉയരുകയും കുരുക്കളുടെ മനസ്സിൽ വാസം ചെയ്യുകയും ചെയ്യുന്നു, അവിടെയെന്ത് പ്രവർത്തനം ചെയ്യാൻ ആരും തയ്യാറാവും? അവിടെ ജയവും പരാജയവും ഒരുപോലെയാണ്.
തേ വൈ ധന്യാ യൈഃ കൃതം ജ്ഞാതികാര്യം തേ വൈ പുത്രാഃ സുഹൃദോ ബാന്ധവാശ്ച। ഉപക്രുഷ്ടം ജീവിതം സന്ത്യജേയു- ര്യതഃ കുരൂണാം നിയതോ വൈ ഭവഃ സ്യാത്
യാരാണ് ബന്ധുക്കളോടുള്ള കടമ നിറവേറ്റിയത്, അവരാണ് ഭാഗ്യശാലികൾ. അവരാണ് സത്യമായ മക്കൾ, സ്നേഹിതർ, ബന്ധുക്കൾ. അത്തരം ആളുകൾക്ക് അഴുക്കായ ജീവിതം ഉപേക്ഷിക്കാൻ തയ്യാറാകും, കാരണം കുരുക്കളുടെ വിധി ഉറപ്പായതാണ്.
തേ ചേത്കുരൂനനുശിഷ്യാഥ പാര്ഥാ നിര്ണീയ സര്വാന്ദ്വിഷതോ നിഗൃഹ്യ। സമം വസ്തജ്ജീവിതം മൃത്യുന സ്യാ- ദ്യജ്ജീവധ്വം ജ്ഞാതിവധേന സാധു
പാർത്തന്മാരേ, നിങ്ങൾ ശത്രുക്കളെ നിയന്ത്രിച്ച് കുരുക്കളെ ഉപദേശിച്ചാൽ, നിങ്ങളുടെ ജീവിതം മരണത്തിനോടു തുല്യമായിരിക്കും; കാരണം ബന്ധുക്കളെ കൊല്ലുന്ന ജീവിതം ധർമ്മമല്ല.
കോ ഹ്യേവ യുഷ്മാന്സഹ കേശവേന സചേകിതാനാന്പാര്ഷതബാഹുഗുപ്താന്। സസാത്യകീന്വിഷഹേത പ്രജേതും ലബ്ധ്വാഽപി ദേവാന്സചിവാന്സഹേന്ദ്രാന്
നിങ്ങളോടും കേശവനോടും കൂടെ ചേകിതാനന്മാരെയും പൃഷതപുത്രന്മാരെയും സാത്യകന്മാരെയും തോൽപ്പിക്കാൻ ആരാണ് ശക്തൻ? ദേവന്മാരെയും അവരുടെ ഉപദേഷ്ടാക്കളെയും ഇന്ദ്രനെയും നേടിയാലും അതിന് കഴിയില്ല.
കോ വാ കുരൂന്ദ്രോണഭീഷ്മാഭിഗുപ്താ- നശ്വത്ഥാമ്നാ ശല്യകൃപാദിഭിശ്ച। രണേ വിജേതും വിഷഹേത രാജന് രാധേയഗുപ്താന്സഹ ഭൂമിപാലൈഃ
രാജാവേ, ദ്രോണമാരുടെയും ഭീഷ്മന്റെയും അശ്വത്താമൻ, ശല്യൻ, കൃപൻ എന്നിവരുടെയും സംരക്ഷണയിലുള്ള കുരുക്കളെയും, രാധേയനും ഭൂമിപാലന്മാരുമൊത്ത് കാവലുള്ളവരെയും യുദ്ധത്തിൽ തോൽപ്പിക്കാൻ ആരാണ് സഹിക്കാനാകുക?
മഹദ്ബലം ധാര്തരാഷ്ട്രസ്യ രാജ്ഞഃ കോ വൈ ശക്തോ ഹന്തുമക്ഷീയമാണഃ । സോഽഹം ജയേ ചൈവ പരാജയേ ച നിഃശ്രേയസം നാധിഗച്ഛാമി കിംചിത്
ധൃതരാഷ്ട്രപുത്രന്മാരുടെ മഹാശക്തിയെ നശിക്കാതെ തോൽപ്പിക്കാൻ ആരാണ് കഴിയുക? ജയിച്ചാലും തോറ്റാലും എനിക്ക് അതിൽ പരമമായ നല്ലതൊന്നും കാണുന്നില്ല.
കഥം ഹി നീചാ ഇവ ദൌഷ്കുലേയാ നിര്ധര്മാര്ഥം കര്മ കുര്യുശ്ച പാര്ഥാഃ । സോഽഹം പ്രസാദ്യ പ്രണതോ വാസുദേവം പഞ്ചാലാനാമധിപം ചൈവ വൃദ്ധമ്
പാർത്തന്മാർ എങ്ങനെ താഴ്ന്നവരെന്നപോലെ ധർമ്മമോ ഉദ്ദേശമോ ഇല്ലാത്ത പ്രവൃത്തികൾ ചെയ്യും? അതുകൊണ്ട് ഞാൻ വാസുദേവനെയും പാഞ്ചാലന്മാരുടെ മൂത്ത രാജാവിനെയും സാന്ത്വനപ്പെടുത്തി വണങ്ങുന്നു.
കൃതാഞ്ജലിഃ ശരണം വഃ പ്രപദ്യേ കഥം സ്വസ്തി സ്യാത്കുരുസൃഞ്ജയാനാമ്। ന ഹ്യേവമേവം വചനം വാസുദേവോ ധനഞ്ജയോ വാ ജാതു കിംചിന്ന കുര്യാത്
കൈകൾകൂടിച്ച് ഞാൻ നിങ്ങളോടു അഭയം തേടുന്നു. കുരുക്കൾക്കും ശ്രിഞ്ചയന്മാർക്കും എങ്ങനെ ക്ഷേമം ലഭിക്കുമെന്നു ഞാൻ ചോദിക്കുന്നു. വാസുദേവനും ധനഞ്ജയനും ഇതിന് വിരുദ്ധമായി ഒന്നും ചെയ്യില്ല.
പ്രണാന്ദദ്യാദ്യാചമാനഃ കുതോഽന്യ- ദേതദ്വിദ്വന്സാധനാര്ഥം ബ്രവീമി । ഏതദ്രാജ്ഞോ ഭീഷ്മപുരോഗമസ്യ മതം യദ്വഃ ശാന്തിരിഹോത്തമാ സ്യാത്
യാചിക്കുന്നവൻ എങ്ങനെ പ്രണാമം ചെയ്യാൻ കഴിയും? അതുകൊണ്ട്, ജ്ഞാനിയേ, ഐക്യത്തിനായി ഞാൻ ഇതു പറയുന്നു. ഭീഷ്മൻമാരുടെ നേതൃത്വത്തിലുള്ള രാജാവിന്റെ അഭിപ്രായം ഇതാണ്: ഇവിടെ ഉത്തമമായ സമാധാനം ഉണ്ടാകണം.