അനാമയം പൃച്ഛതി ത്വാമ്ബികേയോ വൃദ്ധോ രാജാ ധൃതരാഷ്ട്രോ മനീഷീ । കച്ചിദ്ഭീമഃ കുശലീ പാണ്ഡവാഗ്ര്യോ ധനഞ്ജയസ്തൌ ച മാദ്രീതനൂജൌ
അംബികയുടെ മകനായ വയസ്സായ ധൃതരാഷ്ട്ര രാജാവ്, ജ്ഞാനിയാകുന്നു, നിന്റെ ക്ഷേമം ചോദിക്കുന്നു. ഭീമനും പാണ്ഡവന്മാരിൽ പ്രധാനനായ ധനഞ്ജയനും മാദ്രിയുടെ രണ്ടു മക്കളും എല്ലാവരും സുഖമാണോ?
കച്ചിത്കൃഷ്ണാ ദ്രൌപദീ രാജപുത്രീ സത്യവ്രതാ വീരപത്നീ സുപുത്രാ। മനസ്വിനീ യത്ര ച വാഞ്ഛസി ത്വ- മിഷ്ടാന്കാമാന്ഭാരത സ്വസ്തികാമഃ
രാജകുമാരിയായ കൃഷ്ണയും, സത്യവ്രതയുമായ ധൗപദിയും, വീരഭാര്യയും നല്ല മക്കളുള്ളവളുമായ അവളും സുഖമാണോ? ഭാരത, നീ ആഗ്രഹിക്കുന്നതെന്തും നേടട്ടെ; ഞാൻ നിനക്കു ക്ഷേമം ആഗ്രഹിക്കുന്നു.
ഗാവല്ഗണേ സഞ്ജയ സ്വാഗതം തേ പ്രീതാത്മാഽഹം ത്വാഽഭിനന്ദാമി സൂത। അനാമയം പ്രതിമാനേ തവാഹം സഹാനുജൈഃ കുശലീ ചാസ്മി വിദ്വന്
ഗവൽഗണേ സഞ്ജയ, നിനക്ക് സ്വാഗതം. സന്തോഷമുള്ള മനസ്സോടെ ഞാൻ നിന്നെ സ്വാഗതം ചെയ്യുന്നു, സൂതാ. ഞാൻ നിന്റെ ക്ഷേമം ഉറപ്പാക്കുന്നു; സഹോദരന്മാരോടൊപ്പം ഞാനും സുഖമായിരിക്കുന്നു, ജ്ഞാനിയേ.
ചിരാദിദം കുശലം ഭാരതസ്യ ശ്രുത്വാ രാജ്ഞഃ കുരുവൃദ്ധസ്യ സൂത। മന്യേ സാക്ഷാദ്ദൃഷ്ടമഹം നരേന്ദ്രം ദൃഷ്ട്വൈവ ത്വാം സഞ്ജയ പ്രീതിയോഗാത്
ഇത്രയും കാലത്തിന് ശേഷം ഭാരതവംശത്തിലെ വൃദ്ധനായ രാജാവിന്റെ ക്ഷേമം കേട്ടപ്പോൾ, സൂതാ, നിന്നെ കണ്ടതിൽ സന്തോഷം തോന്നുന്നു. സഞ്ജയ, നിന്നെ കണ്ടപ്പോൾ രാജാവിനെ നേരിട്ട് കണ്ടതുപോലെയാണ് എനിക്ക് തോന്നുന്നത്.
പിതാമഹോ നഃ സ്ഥവിരോ മനസ്വീ മഹാപ്രാജ്ഞഃ സര്വധര്മോപപന്നഃ। സകൌരവ്യഃ കുശലീ താത ഭീഷ്മോ യഥാപൂര്വം വൃത്തിരസ്ത്യസ്യ കച്ചിത്
നമ്മുടെ പിതാമഹൻ, വയസ്സായവനും മനസ്സുള്ളവനും മഹാ ജ്ഞാനിയുമാണ്; എല്ലാ ധർമ്മങ്ങളിലും പാടവമുള്ളവൻ. കൌരവരോടൊപ്പം ഭീഷ്മനും സുഖമാണോ, താതാ? അവന്റെ പെരുമാറ്റം മുമ്പുപോലെ തന്നെയാണോ?
കച്ചിദ്രാജാ ധൃതരാഷ്ട്രഃ സപുത്രോ വൈചിത്രവീര്യഃ കുശലീ മഹാത്മാ। മഹാരാജോ ബാഹ്ലികഃ പ്രാതിപേയഃ കച്ചിദ്വിദ്വാന്കുശലീ സൂതപുത്ര
ധൃതരാഷ്ട്ര രാജാവും മകനും, വൈചിത്രവീര്യന്റെ വംശജനും മഹാത്മാവുമായവനും സുഖമാണോ? പ്രതീപന്റെ മകനായ മഹാരാജാവ് ബാഹ്ലികനും സുഖമാണോ? ജ്ഞാനിയുമായ സൂതപുത്രനും സുഖമാണോ?
സ സോമദത്തഃ കുശലീ താത കച്ചി- ദ്ഭൂരിശ്രവാഃ സത്യസന്ധഃ ശലശ്ച। ദ്രോണഃ സപുത്രശ്ച കൃപശ്ച വിപ്രോ മഹേഷ്വാസാഃ കച്ചിദേതേഽപ്യരോഗാഃ
സോമദത്തനും, സത്യവാചകനായ ഭൂരിശ്രവസ്സും, ശലനും, ദ്രോണമുനിയും മകനും, ബ്രാഹ്മണനായ കൃപനും, ഈ മഹാശരധാരികളും എല്ലാവരും സുഖമായിരിക്കുന്നു എന്നാണോ, പ്രിയമക്കളേ?
സര്വേ കുരുഭ്യഃ സ്പൃഹയന്തി സഞ്ജയ ധനുര്ധരാ യേ പൃഥിവ്യാം പ്രധാനാഃ । മഹാപ്രജ്ഞാഃ സര്വശാസ്ത്രാവദാതാ ധനുര്ഭൃതാം മുഖ്യതമാഃ പൃഥിവ്യാമ്
സഞ്ജയ, ഭൂമിയിൽ ധനുര്വിദ്യയിൽ പ്രഗത്ഭരും, മഹാപണ്ഡിതരും, എല്ലാ ശാസ്ത്രങ്ങളിലും ശുദ്ധരും, ധനുര്വിദ്യയിൽ ഏറ്റവും മുൻപന്തിയിലുള്ളവരും, കുരുക്കളോടുള്ള സ്നേഹം ഇപ്പോഴും നിലനിൽക്കുന്നുണ്ടോ?
കച്ചിന്മാനം താത ലഭന്ത ഏതേ ധനുര്ഭൃതഃ കചിദേതേഽപ്യരോഗാഃ। യേഷാം രാഷ്ട്രേ നിവസതി ദര്ശനീയോ മഹേഷ്വാസഃ ശീലവാന്ദ്രോണപുത്രഃ
ഈ ധനുര്വിദ്യാശാലികൾക്ക് ഇപ്പോഴും മാന്യതയും ആരോഗ്യവും ഉണ്ടോ, പ്രിയമക്കളേ? അവരുടെ രാജ്യത്ത് ദ്രോണമുനിയുടെ ഗുണവാനായ മകനും, മഹാശരധാരിയും താമസിക്കുന്നില്ലേ?
വൈശ്യാപുത്രഃ കുശലീ താത കച്ചിത് മഹാപ്രാജ്ഞോ രാജപുത്രോ യുയുത്സുഃ । കര്ണോ മാനീ കുശലീ താത കച്ചിത് സുയോധനോ യസ്യ മന്ദോ വിധേയഃ
വൈശ്യപുത്രനായ, മഹാപണ്ഡിതനും രാജകുമാരനുമായ യുയുത്സു സുഖമായിരിക്കുന്നു എന്നാണോ, പ്രിയമക്കളേ? അഹങ്കാരിയുമായ കര്ണനും, അവനോടു മുഴുവൻ അനുസരണയുള്ള ബുദ്ധിഹീനനായ സുയോധനനും സുഖമായിരിക്കുന്നു എന്നാണോ?
സ്ത്രിയോ വൃദ്ധാ ഭാരതാനാം ജനന്യോ മഹാദാസ്യോ ദാസഭാര്യാശ്ച സൂത। വധ്വഃ പുത്രാ ഭാഗിനേയാ ഭഗിന്യോ ദൌഹിത്രാ വാ കച്ചിദപ്യവ്യലീകാഃ
ഭാരതവംശത്തിലെ സ്ത്രീകളും, മൂപ്പന്മാരും, മാതാക്കളും, വലിയ ദാസന്മാരും, ദാസികളുടെ ഭാര്യകളും, സാരഥിയേ, മരുമക്കളും, മക്കളും, സഹോദരന്മാരുടെ മക്കളും, സഹോദരിമാരും, മക്കളുടെ മക്കളും — ഇവരൊക്കെയും സുരക്ഷിതരാണോ?
കച്ചിദ്രാജാ ബ്രാഹ്മണാനാം യഥാവത് പ്രവര്തതേ പൂര്വവത്താത വൃത്തിമ്। കച്ചിദ്ദായാന്മാമകാന്ധാര്തരാഷ്ട്രോ ദ്വിജാതീനാം സഞ്ജയ നോപഹന്തി
രാജാവ് ഇപ്പോഴും ബ്രാഹ്മണന്മാരോടു മുമ്പത്തെപ്പോലെ തന്നെ പെരുമാറുന്നുണ്ടോ, പ്രിയമക്കളേ? ധൃതരാഷ്ട്രപുത്രൻ, സഞ്ജയ, ബ്രാഹ്മണന്മാരുടെ സ്വത്തുക്കൾക്ക് ഒരു ദോഷവും ചെയ്യുന്നില്ലല്ലോ?
കച്ചിദ്രാജാ ധൃതരാഷ്ട്രഃ സപുത്ര ഉപേക്ഷതേ ബ്രാഹ്മണാതിക്രമാന്വൈ। സ്വര്ഗസ്യ കച്ചിന്ന തഥാ വര്ത്മഭൂതാ- മുപേക്ഷതേ തേഷു സദൈവ വൃത്തിമ്
ധൃതരാഷ്ട്രനും മക്കളും ബ്രാഹ്മണന്മാരോടുള്ള തെറ്റുകൾ അവഗണിക്കുന്നുണ്ടോ? സ്വർഗത്തിലേക്കുള്ള വഴി തന്നെയാണ് അവരോടുള്ള നല്ല പെരുമാറ്റം — അതു ഇപ്പോഴും പാലിക്കുന്നുണ്ടോ?
ഏതഞ്ജ്യോതിശ്ചോത്തമം ജീവലോകേ ശുക്ലം പ്രജാനാം വിഹിതം വിധാത്രാ। തേ ചേദ്ദോഷം ന നിയച്ഛന്തി മന്ദാഃ കൃത്സ്നോ നാശോ ഭവിതാ കൌരവാണാമ്
ജീവജാലങ്ങളിൽ ഏറ്റവും ഉജ്ജ്വലമായ ഈ പ്രകാശം, ജനങ്ങൾക്ക് സൃഷ്ടാവൻ നല്കിയ ശുദ്ധമായ മാർഗം — അതിൽ തെറ്റുകൾ നിയന്ത്രിക്കാതെ മന്ദബുദ്ധികൾ തുടരുകയാണെങ്കിൽ, കൌരവരുടെ മുഴുവൻ നാശവും സംഭവിക്കും.
കച്ചിദ്രാജാ ധൃതരാഷ്ട്രഃ സപുത്രോ ബുഭൂഷതേ വൃത്തിമമാത്യവര്ഗേ। കച്ചിന്ന ഭേദേന ജിജീവിഷന്തി മുഹൃദ്രൂപാ ദുര്ഹൃദശ്ചൈകമത്യാത്
ധൃതരാഷ്ട്രനും മകനും മന്ത്രിമാരിൽ നല്ല പെരുമാറ്റം ആഗ്രഹിക്കുന്നുണ്ടോ? അവർ തമ്മിൽ ഭേദം വിതച്ച് ജീവിക്കാൻ നോക്കാതെ, മനസ്സിൽ ഐക്യത്തോടെ, ദുഷ്ടന്മാരെ ഒഴിവാക്കി, ഒരുമയോടെ തുടരുന്നുണ്ടോ?
കച്ചിന്ന പാപം കഥയന്തി താത തേ പാണ്ഡവാനാം കുരവഃ സര്വ ഏവ। ദ്രോണഃ സപുത്രശ്ച കൃപശ്ച വീരോ നാസ്മാസു പാപാനി വദന്തി കച്ചിത്
കുരുക്കൾ പാണ്ഡവന്മാരെക്കുറിച്ച് ദോഷം പറയുന്നില്ലല്ലോ, പ്രിയമക്കളേ? ദ്രോണമുനിയും മകനും ധൈര്യശാലിയായ കൃപനും ഞങ്ങളേക്കുറിച്ച് ദോഷം പറയുന്നില്ലല്ലോ?
കച്ചിദ്രാജ്യേ ധൃതരാഷ്ട്രം സപുത്രം സമേത്യാഹുഃ കുരവഃ സര്വ ഏവ। കച്ചിദ്ദൃഷ്ട്വാ ദസ്യുസങ്ഘാന്സമേതാ- ന്സ്മരന്തി പാര്ഥസ്യ യുധാം പ്രണേതുഃ
കുരുക്കൾ എല്ലാവരും ഒന്നിച്ച് കൂടിയപ്പോൾ, ധൃതരാഷ്ട്രനും മകനെയും രാജാവായി അംഗീകരിച്ചോ? കള്ളന്മാരുടെ കൂട്ടം കണ്ടാൽ, യുദ്ധത്തിൽ ഏറ്റവും മുന്നിൽ നിൽക്കുന്ന പാർത്ഥനെ ഓർക്കുന്നുണ്ടോ?
മൌര്വീഭുജാഗ്രപ്രഹിതാന്സ്മ താത ദോധൂയമാനേന ധനുര്ധരേണ। ഗാണ്ഡീവനുന്നാംസ്തനയിത്നുഘോഷാ- നജിഹ്മഗാന്കച്ചിദനുസ്മരന്തി
പ്രിയമക്കളേ, അർച്ചർ അർജുനൻ ഗാണ്ഡീവം വലിച്ചപ്പോൾ ശത്രുക്കളെ നടുങ്ങിച്ച, ഇടതോലിൽ നിന്നുള്ള ആ ഇടിയൊപ്പമുള്ള ശബ്ദങ്ങൾ, നേരേ പോയ അമ്പുകൾ — അവയെ അവർ ഓർക്കുന്നുണ്ടോ?
ന ചാപശ്യം കംചിദഹം പൃഥിവ്യാം യോധം സമം വാഽധികമര്ജുനേന। യസ്യൈകഷഷ്ടിര്നിശിതാസ്തീക്ഷ്ണധാരാഃ സുവാസസഃ സമംതോ ഹസ്തവാപഃ
ഭൂമിയിൽ അർജുനനോട് തുല്യനായോ അതിലധികമായോ യോദ്ധാവിനെ ഞാൻ കണ്ടിട്ടില്ല; ഒരേസമയം അറുപത് കൂരമായ, നന്നായി ചൂണ്ടിയ അമ്പുകൾ കൈയിൽ നിന്ന് എറിഞ്ഞവനെന്നു.
ഗദാപാണിര്ഭീമസേനസ്തരസ്വീ പ്രവേപയഞ്ഛത്രുസങ്ഘാനനീകേ। നാഗഃ പ്രഭിന്ന ഇവ നങ്ഘലേഷു ചംക്രമ്യതേ കച്ചിദേനം സ്മരന്തി
ഗദയുമായി ഭീമസേനൻ, വേഗത്തിൽ ശത്രുസൈന്യത്തെ നടുങ്ങിപ്പെടുത്തി, കാട്ടിലെ വലിയാനയെന്നപോലെ സൈന്യത്തിനിടയിൽ സഞ്ചരിച്ചപ്പോൾ — ആരെങ്കിലും അതു ഓർക്കുന്നുണ്ടോ?
മാദ്രീപുത്രഃ സഹദേവഃ കലിങ്ഗാന് സമാഗതാനജയദ്ദന്തകൂരേ। വാമേനാസ്യന്ദക്ഷിണേനൈവ യോ വൈ മഹാബലം കച്ചിദേനം സ്മരന്തി
മാദ്രിയുടെ മകനായ സഹദേവൻ, ഒരിക്കൽ കലിംഗന്മാരെ യുദ്ധത്തിൽ തോൽപ്പിച്ചപ്പോൾ, ഇടത്തെയും വലത്തെയും കൈകൊണ്ട് പ്രഹരിച്ച ആ മഹാബലശാലിയെ ആരെങ്കിലും ഓർക്കുന്നുണ്ടോ?
പുരാ ജേതും നകുലഃ പ്രേഷിതോഽയം ശിബീംസ്ത്രിഗര്താന്സഞ്ജയ പശ്യതസ്തേ। ദിശം പ്രതീചീം വശമാനയന്മേ മാദ്രീസുതം കച്ചിദേനം സ്മരന്തി
പണ്ടു, ശിബികളും തൃഗർത്തരും കീഴടക്കാൻ നകുലനെ അയച്ചപ്പോൾ, പടിഞ്ഞാറൻ ദിശയെ എന്റെ വശത്താക്കിയത് — മാദ്രിയുടെ മകനായ അവനെ ആരെങ്കിലും ഓർക്കുന്നുണ്ടോ, സഞ്ജയ?
പരാഭവോ ദ്വൈതവനേ യ ആസീ- ദ്ദുര്മന്വിതേ ഘോപയാത്രാഗതാനാമ് । യത്ര മന്ദാഞ്ഛത്രുവശം പ്രയാതാ- നമോചയദ്ഭീമസേനോ ജയശ്ച
ദ്വൈതവനത്തിൽ കാളകളെ കവർച്ചയ്ക്ക് കൊണ്ടുപോയപ്പോൾ, മനസ്സിൽ വിഷമം നിറഞ്ഞവർ ശത്രുക്കളുടെ പിടിയിലായത് — അപ്പോൾ ഭീമസേനൻ അവരെ മോചിപ്പിച്ച് വിജയമുണ്ടാക്കിയതും ആരെങ്കിലും ഓർക്കുന്നുണ്ടോ?
അഹം പശ്ചാദര്ജുനമഭ്യരക്ഷം മാദ്രീപുത്രൌ ഭീമസേനോഽപ്യരക്ഷത്। ഗാണ്ഡീവധന്വാ ശത്രുസങ്ഘാനുദസ്യ സ്വസ്ത്യാഗമത്കച്ചിദേനം സ്മരന്തി
ഞാൻ അർജുനനെ പിന്നിൽ നിന്ന് സംരക്ഷിച്ചു; ഭീമസേനൻ മാദ്രിയുടെ മക്കളെ കാത്തു നിന്നു; ഗാണ്ഡീവം കൈവശമുള്ള അർജുനൻ ശത്രുസൈന്യത്തെ ചിതറിച്ചു, സുരക്ഷിതമായി തിരിച്ചു വന്നു — ഇത് ആരെങ്കിലും ഓർക്കുന്നുണ്ടോ?
ന കര്മണാ സാധുനൈകേന നൂനം സുഖം ശക്യം വൈ ഭവതീഹ സഞ്ജയ । സര്വാത്മനാ പരിജേതും വയം ചേ- ന്ന ശക്നുമോ ധൃതരാഷ്ട്രസ്യ പുത്രമ്
സഞ്ജയ, ഒരൊറ്റ നല്ല പ്രവൃത്തിയാൽ മാത്രം ഇവിടെ സന്തോഷം നേടാൻ കഴിയില്ല. നാം എല്ലാ വഴികളും ഉപയോഗിച്ചിട്ടും ധൃതരാഷ്ട്രന്റെ മകനെ ജയിക്കാൻ കഴിയുന്നില്ലെങ്കിൽ—
യഥാഽഽത്ഥ മേ പാണ്ഡവ തത്തഥൈവ കുരൂന്കുരുശ്രേഷ്ഠ ജനം ച പൃച്ഛസി। അനാമയാസ്താത മനസ്വിനസ്തേ കുരുശ്രേഷ്ഠാന്പൃച്ഛസി പാര്ഥ യാംസ്ത്വമ്
പാണ്ഡവ, നീ എന്നോട് ചോദിച്ചതുപോലെയാണ് ഞാൻ ഉത്തരമിടുന്നത്, കുരുക്കളുടെ മേധാവി. നീ ചോദിക്കുന്നവർ—all those noble-minded Kurus—നല്ല നിലയിൽ തന്നെയാണെന്ന് ഞാൻ ഉറപ്പിക്കുന്നു, പാർഥ.
സന്ത്യേവ വൃദ്ധാഃ സാധവോ ധാര്തരാഷ്ട്രേ സന്ത്യേവ പാപാഃ പാണ്ഡവ തസ്യ വിദ്ധി। ദദ്യാദ്രിപുഭ്യോഽപി ഹി ധാര്തരാഷ്ട്രഃ കുതോ ദായാംല്ലോപയേദ്ബ്രാഹ്മണാനാമ്
പാണ്ഡവ, ധൃതരാഷ്ട്രന്റെ കുടുംബത്തിൽ നല്ലവരും മുതിർന്നവരും ഉണ്ട്; ദുഷ്ടരും ഉണ്ട് എന്ന് നീ അറിയണം. അവൻ ശത്രുക്കൾക്കു പോലും ദാനം നൽകും; അപ്പോൾ ബ്രാഹ്മണന്മാരെ അവഗണിക്കുമോ?
യദ്യുഷ്മാസു വര്തതേഽസാവധര്മ്യ- മദ്രുഗ്ധേഷു ദ്രുഗ്ധവത്തന്ന സാധു। മിത്രധ്രുക് സ്യാദ്ധൃതരാഷ്ട്രസ്യ പുത്രോ യുഷ്മാന്ദ്വിപന്സാധുവൃത്താനസാധുഃ
നിങ്ങൾക്ക് എതിരായി, നിങ്ങൾ ഒരു തെറ്റും ചെയ്തിട്ടില്ലെങ്കിലും, അവൻ അന്യായമായി പെരുമാറുന്നുവെങ്കിൽ അതു നല്ലതല്ല. ധൃതരാഷ്ട്രന്റെ മകൻ സത്യസ്നേഹികളായ നിങ്ങളെ ശത്രുക്കളായി കാണുന്നുവെങ്കിൽ, അവൻ സ്നേഹദ്രോഹിയാകുന്നു.
സ ചാപി ജാനാതി ഭൃശം ച തപ്യതേ ശോചത്യന്തഃ സ്ഥവിരോഽജാതശത്രോ। ശൃണോതി ഹി ബ്രാഹ്മണാനാം സമേത്യ മിത്രദ്രോഹഃ പാതകേഭ്യോ യരീയാന്
അവൻ ഇതെല്ലാം അറിയുന്നു, അതിനാൽ വളരെയധികം വേദനിക്കുന്നു; പ്രായമായ അജാതശത്രു അകത്തുതന്നെ ദുഃഖിക്കുന്നു. ബ്രാഹ്മണന്മാർ ഒന്നിച്ച് കൂടുമ്പോൾ, സ്നേഹദ്രോഹം മറ്റുള്ള പാപങ്ങളെക്കാൾ വലിയതാണെന്ന് അവൻ കേൾക്കുന്നു.
സ്മരന്തി തുഭ്യം നരദേവ സങ്ഗമേ യുദ്ധേ ച ജിഷ്ണോശ്ച യുധാം പ്രണേതുഃ। സമുദ്ധുഷ്ടേ ദുന്ദുഭിശങ്ഖശബ്ദേ ഗദാപാണിം ഭീമസേനം സ്മരന്തി
രാജാവേ, അവർ കൂടിയാലും യുദ്ധഭൂമിയിലുമാണ് നിങ്ങളെയും, യുദ്ധങ്ങളിൽ മുൻപന്തിയിലുള്ള അർജുനനെയും ഓർത്തുപോകുന്നത്. പഞ്ചാരവും ശംഖവും മുഴങ്ങുമ്പോൾ, ഗദയുമായി ഭീമസേനനെയും അവർ ഓർക്കുന്നു.