ദുര്യോധനേന നികൃതോ മനസ്വീ നോ ചേത്ക്രുദ്ധഃ പ്രദഹേദ്ധാര്തരാഷ്ട്രാന് । നാഹം തഥാ ഹ്യര്ജുനാദ്വാസുദേവാ- ദ്ഭീമാദ്വാഽഹം യമയോര്വാ ബിഭേമി
ദുര്യോധനൻ, മനസ്സുള്ളവൻ, വഞ്ചിതനായിട്ടും ദുഃശാസനന്മാരെ ക്രോധത്തോടെ നശിപ്പിക്കാതെ ഇരിക്കുന്നു എങ്കിൽ, എനിക്ക് അർജുനനെയും വാസുദേവനെയും ഭീമനെയും യമപുത്രന്മാരെയും ഭയമില്ല.
യഥാ രാജ്ഞഃ ക്രോധദീപ്തസ്യ സൂത മന്യോരഹം ഭീതതരഃ സദൈവ । മഹാതപാ ബ്രഹ്മചര്യേണ യുക്തഃ സങ്കല്പോഽയം മാനസസ്തസ്യ സിദ്ധ്യേത്
സൂതാ, രാജാവിന്റെ ക്രോധം ഉഗ്രമായപ്പോൾ എനിക്ക് എപ്പോഴും വലിയ ഭയം ഉണ്ടാകുന്നതുപോലെ, മഹത്തായ തപസ്സും ബ്രഹ്മചര്യവും ഉള്ള അവന്റെ മനസ്സിലെ ആഗ്രഹം തീർച്ചയായും ഫലിക്കും.
തസ്യ ക്രോധം സഞ്ജയാഹം സമീക്ഷ്യ സ്ഥാനേ ജാനന്ഭൃശമസ്മ്യദ്യ ഭീതഃ। സ ഗച്ഛ ശീഘ്രം പ്രഹിതോ രഥേന പാഞ്ചാലരാജസ്യ ചമൂനിവേശനമ്
സഞ്ജയ, അവന്റെ ക്രോധം കണ്ടപ്പോൾ അതിന് കാരണം ഉണ്ട് എന്നറിഞ്ഞ് ഞാൻ ഇന്ന് വളരെ ഭയപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു. നീ വേഗത്തിൽ രഥത്തിൽ കയറി പാഞ്ചാലരാജാവിന്റെ സൈന്യത്തിൻ്റെ ക്യാമ്പിലേക്ക് പോ.
അജാതശത്രും കുശലം സ്മ പൃച്ഛേഃ പുനഃ പുനഃ പ്രീതിയുക്തം വദേസ്ത്വമ്। ജനാര്ദനം ചാപി സമേത്യ താത മഹാമാത്രം വീര്യവതാമുദാരമ്
അജാതശത്രുവിന്റെ ക്ഷേമം നീ വീണ്ടും വീണ്ടും സ്നേഹത്തോടെ ചോദിക്കണം. ജനാർദ്ദനനെ, മഹാമന്ത്രിയെയും ശക്തന്മാരിൽ ഉത്തമനുമായവനെയും കണ്ട ശേഷം, അവനോടും സ്നേഹപൂർവ്വം സംസാരിക്കണം.
അനാമയം മദ്വചനേന പൃച്ഛേ- ര്ധൃതരാഷ്ട്രഃ പാണ്ഡവൈഃ ശാന്തിമീപ്സുഃ । ന തസ്യ കിംചിദ്വചനം ന കുര്യാത് കുന്തീപുത്രോ വാസുദേവസ്യ സൂത
എന്റെ വാക്ക് പറഞ്ഞ്, ധൃതരാഷ്ട്രൻ പാണ്ഡവരുമായി സമാധാനം ആഗ്രഹിക്കുന്നു എന്ന് അവരോടു ചോദിക്കണം. കുന്തിയുടെ മകൻ വാസുദേവന്റെ ഒരു വാക്കും അവഗണിക്കില്ല, സൂതാ.
പ്രിയശ്ചൈഷാമാത്മസമശ്ച കൃഷ്ണോ വിദ്വാംശ്ചൈഷാം കര്മണി നിത്യയുക്തഃ । സമാനീതാന്പാണ്ഡവാന്സൃഞ്ജയാംശ്ച ജനാര്ദനം യുയുധാനം വിരാടമ്
കൃഷ്ണൻ അവർക്കെല്ലാവർക്കും സ്വന്തം ആത്മാവുപോലെ പ്രിയനാണ്; ജ്ഞാനിയും പ്രവർത്തിയിൽ എപ്പോഴും ഏർപ്പെട്ടിരിക്കുന്നവനുമാണ്. അവൻ പാണ്ഡവന്മാരെയും ശ്രുഞ്ചയന്മാരെയും ജനാർദ്ദനനെയും യുവുധാനനെയും വിരാടനെയും ഒന്നിച്ചു കൂട്ടിയിരിക്കുന്നു.
ന മൂര്ച്ഛയേദ്യന്ന ച യുദ്ധഹേതുഃ
അവൻ ബോധം നഷ്ടപ്പെടുകയോ യുദ്ധത്തിന് കാരണം ആവുകയോ ചെയ്യില്ല.
രാജ്ഞസ്തു വചനം ശ്രുത്വാ ധൃതരാഷ്ട്രസ്യ സഞ്ജയഃ। ഉപപ്ലാവ്യം യയൌ ദ്രഷ്ടും പാണ്ഡവാനമിതൌജസഃ
രാജാവ് ധൃതരാഷ്ട്രന്റെ വാക്കുകൾ കേട്ട ശേഷം, സഞ്ജയൻ അതി വല്യ ശക്തിയുള്ള പാണ്ഡവരെ കാണാൻ ഉപപ്ലവ്യത്തിലേക്ക് പോയി.
സ തു രാജാനമാസാദ്യ കുന്തീപുത്രം യുധിഷ്ഠിരമ് । അഭിവാദ്യ തതഃ പൂര്വം സൂതപുത്രോഽഭ്യഭാഷത
അവിടെ കുന്തിയുടെ മകനായ യുദ്ധിഷ്ഠിരനെ സമീപിച്ച് ആദ്യം വന്ദനം നടത്തി, സൂതപുത്രനായ സഞ്ജയൻ സംസാരിച്ചു.
ഗവല്ഗണിഃ സഞ്ജയഃ സൂതസൂനു- രജാതശത്രുമവദത്പ്രതീതഃ। ദിഷ്ട്യാ രാജംസ്ത്വാമരോഗം പ്രപശ്യേ സഹായവന്തം ച മഹേന്ദ്രകല്പമ്
ഗവൽഗണിയുടെ മകനായ സൂതപുത്രൻ സഞ്ജയൻ ആത്മവിശ്വാസത്തോടെ അജാതശത്രുവിനോട് പറഞ്ഞു: 'രാജാവേ, ഭാഗ്യവശാൽ ഞാൻ നിന്നെ ആരോഗ്യവാനായും സുഹൃത്തുക്കളാൽ ചുറ്റപ്പെട്ടവനായി, മഹേന്ദ്രനോട് സമാനനായി കാണുന്നു.'
അനാമയം പൃച്ഛതി ത്വാമ്ബികേയോ വൃദ്ധോ രാജാ ധൃതരാഷ്ട്രോ മനീഷീ । കച്ചിദ്ഭീമഃ കുശലീ പാണ്ഡവാഗ്ര്യോ ധനഞ്ജയസ്തൌ ച മാദ്രീതനൂജൌ
അംബികയുടെ മകനായ വയസ്സായ ധൃതരാഷ്ട്ര രാജാവ്, ജ്ഞാനിയാകുന്നു, നിന്റെ ക്ഷേമം ചോദിക്കുന്നു. ഭീമനും പാണ്ഡവന്മാരിൽ പ്രധാനനായ ധനഞ്ജയനും മാദ്രിയുടെ രണ്ടു മക്കളും എല്ലാവരും സുഖമാണോ?
കച്ചിത്കൃഷ്ണാ ദ്രൌപദീ രാജപുത്രീ സത്യവ്രതാ വീരപത്നീ സുപുത്രാ। മനസ്വിനീ യത്ര ച വാഞ്ഛസി ത്വ- മിഷ്ടാന്കാമാന്ഭാരത സ്വസ്തികാമഃ
രാജകുമാരിയായ കൃഷ്ണയും, സത്യവ്രതയുമായ ധൗപദിയും, വീരഭാര്യയും നല്ല മക്കളുള്ളവളുമായ അവളും സുഖമാണോ? ഭാരത, നീ ആഗ്രഹിക്കുന്നതെന്തും നേടട്ടെ; ഞാൻ നിനക്കു ക്ഷേമം ആഗ്രഹിക്കുന്നു.
ഗാവല്ഗണേ സഞ്ജയ സ്വാഗതം തേ പ്രീതാത്മാഽഹം ത്വാഽഭിനന്ദാമി സൂത। അനാമയം പ്രതിമാനേ തവാഹം സഹാനുജൈഃ കുശലീ ചാസ്മി വിദ്വന്
ഗവൽഗണേ സഞ്ജയ, നിനക്ക് സ്വാഗതം. സന്തോഷമുള്ള മനസ്സോടെ ഞാൻ നിന്നെ സ്വാഗതം ചെയ്യുന്നു, സൂതാ. ഞാൻ നിന്റെ ക്ഷേമം ഉറപ്പാക്കുന്നു; സഹോദരന്മാരോടൊപ്പം ഞാനും സുഖമായിരിക്കുന്നു, ജ്ഞാനിയേ.
ചിരാദിദം കുശലം ഭാരതസ്യ ശ്രുത്വാ രാജ്ഞഃ കുരുവൃദ്ധസ്യ സൂത। മന്യേ സാക്ഷാദ്ദൃഷ്ടമഹം നരേന്ദ്രം ദൃഷ്ട്വൈവ ത്വാം സഞ്ജയ പ്രീതിയോഗാത്
ഇത്രയും കാലത്തിന് ശേഷം ഭാരതവംശത്തിലെ വൃദ്ധനായ രാജാവിന്റെ ക്ഷേമം കേട്ടപ്പോൾ, സൂതാ, നിന്നെ കണ്ടതിൽ സന്തോഷം തോന്നുന്നു. സഞ്ജയ, നിന്നെ കണ്ടപ്പോൾ രാജാവിനെ നേരിട്ട് കണ്ടതുപോലെയാണ് എനിക്ക് തോന്നുന്നത്.
പിതാമഹോ നഃ സ്ഥവിരോ മനസ്വീ മഹാപ്രാജ്ഞഃ സര്വധര്മോപപന്നഃ। സകൌരവ്യഃ കുശലീ താത ഭീഷ്മോ യഥാപൂര്വം വൃത്തിരസ്ത്യസ്യ കച്ചിത്
നമ്മുടെ പിതാമഹൻ, വയസ്സായവനും മനസ്സുള്ളവനും മഹാ ജ്ഞാനിയുമാണ്; എല്ലാ ധർമ്മങ്ങളിലും പാടവമുള്ളവൻ. കൌരവരോടൊപ്പം ഭീഷ്മനും സുഖമാണോ, താതാ? അവന്റെ പെരുമാറ്റം മുമ്പുപോലെ തന്നെയാണോ?
കച്ചിദ്രാജാ ധൃതരാഷ്ട്രഃ സപുത്രോ വൈചിത്രവീര്യഃ കുശലീ മഹാത്മാ। മഹാരാജോ ബാഹ്ലികഃ പ്രാതിപേയഃ കച്ചിദ്വിദ്വാന്കുശലീ സൂതപുത്ര
ധൃതരാഷ്ട്ര രാജാവും മകനും, വൈചിത്രവീര്യന്റെ വംശജനും മഹാത്മാവുമായവനും സുഖമാണോ? പ്രതീപന്റെ മകനായ മഹാരാജാവ് ബാഹ്ലികനും സുഖമാണോ? ജ്ഞാനിയുമായ സൂതപുത്രനും സുഖമാണോ?
സ സോമദത്തഃ കുശലീ താത കച്ചി- ദ്ഭൂരിശ്രവാഃ സത്യസന്ധഃ ശലശ്ച। ദ്രോണഃ സപുത്രശ്ച കൃപശ്ച വിപ്രോ മഹേഷ്വാസാഃ കച്ചിദേതേഽപ്യരോഗാഃ
സോമദത്തനും, സത്യവാചകനായ ഭൂരിശ്രവസ്സും, ശലനും, ദ്രോണമുനിയും മകനും, ബ്രാഹ്മണനായ കൃപനും, ഈ മഹാശരധാരികളും എല്ലാവരും സുഖമായിരിക്കുന്നു എന്നാണോ, പ്രിയമക്കളേ?
സര്വേ കുരുഭ്യഃ സ്പൃഹയന്തി സഞ്ജയ ധനുര്ധരാ യേ പൃഥിവ്യാം പ്രധാനാഃ । മഹാപ്രജ്ഞാഃ സര്വശാസ്ത്രാവദാതാ ധനുര്ഭൃതാം മുഖ്യതമാഃ പൃഥിവ്യാമ്
സഞ്ജയ, ഭൂമിയിൽ ധനുര്വിദ്യയിൽ പ്രഗത്ഭരും, മഹാപണ്ഡിതരും, എല്ലാ ശാസ്ത്രങ്ങളിലും ശുദ്ധരും, ധനുര്വിദ്യയിൽ ഏറ്റവും മുൻപന്തിയിലുള്ളവരും, കുരുക്കളോടുള്ള സ്നേഹം ഇപ്പോഴും നിലനിൽക്കുന്നുണ്ടോ?
കച്ചിന്മാനം താത ലഭന്ത ഏതേ ധനുര്ഭൃതഃ കചിദേതേഽപ്യരോഗാഃ। യേഷാം രാഷ്ട്രേ നിവസതി ദര്ശനീയോ മഹേഷ്വാസഃ ശീലവാന്ദ്രോണപുത്രഃ
ഈ ധനുര്വിദ്യാശാലികൾക്ക് ഇപ്പോഴും മാന്യതയും ആരോഗ്യവും ഉണ്ടോ, പ്രിയമക്കളേ? അവരുടെ രാജ്യത്ത് ദ്രോണമുനിയുടെ ഗുണവാനായ മകനും, മഹാശരധാരിയും താമസിക്കുന്നില്ലേ?
വൈശ്യാപുത്രഃ കുശലീ താത കച്ചിത് മഹാപ്രാജ്ഞോ രാജപുത്രോ യുയുത്സുഃ । കര്ണോ മാനീ കുശലീ താത കച്ചിത് സുയോധനോ യസ്യ മന്ദോ വിധേയഃ
വൈശ്യപുത്രനായ, മഹാപണ്ഡിതനും രാജകുമാരനുമായ യുയുത്സു സുഖമായിരിക്കുന്നു എന്നാണോ, പ്രിയമക്കളേ? അഹങ്കാരിയുമായ കര്ണനും, അവനോടു മുഴുവൻ അനുസരണയുള്ള ബുദ്ധിഹീനനായ സുയോധനനും സുഖമായിരിക്കുന്നു എന്നാണോ?
സ്ത്രിയോ വൃദ്ധാ ഭാരതാനാം ജനന്യോ മഹാദാസ്യോ ദാസഭാര്യാശ്ച സൂത। വധ്വഃ പുത്രാ ഭാഗിനേയാ ഭഗിന്യോ ദൌഹിത്രാ വാ കച്ചിദപ്യവ്യലീകാഃ
ഭാരതവംശത്തിലെ സ്ത്രീകളും, മൂപ്പന്മാരും, മാതാക്കളും, വലിയ ദാസന്മാരും, ദാസികളുടെ ഭാര്യകളും, സാരഥിയേ, മരുമക്കളും, മക്കളും, സഹോദരന്മാരുടെ മക്കളും, സഹോദരിമാരും, മക്കളുടെ മക്കളും — ഇവരൊക്കെയും സുരക്ഷിതരാണോ?
കച്ചിദ്രാജാ ബ്രാഹ്മണാനാം യഥാവത് പ്രവര്തതേ പൂര്വവത്താത വൃത്തിമ്। കച്ചിദ്ദായാന്മാമകാന്ധാര്തരാഷ്ട്രോ ദ്വിജാതീനാം സഞ്ജയ നോപഹന്തി
രാജാവ് ഇപ്പോഴും ബ്രാഹ്മണന്മാരോടു മുമ്പത്തെപ്പോലെ തന്നെ പെരുമാറുന്നുണ്ടോ, പ്രിയമക്കളേ? ധൃതരാഷ്ട്രപുത്രൻ, സഞ്ജയ, ബ്രാഹ്മണന്മാരുടെ സ്വത്തുക്കൾക്ക് ഒരു ദോഷവും ചെയ്യുന്നില്ലല്ലോ?
കച്ചിദ്രാജാ ധൃതരാഷ്ട്രഃ സപുത്ര ഉപേക്ഷതേ ബ്രാഹ്മണാതിക്രമാന്വൈ। സ്വര്ഗസ്യ കച്ചിന്ന തഥാ വര്ത്മഭൂതാ- മുപേക്ഷതേ തേഷു സദൈവ വൃത്തിമ്
ധൃതരാഷ്ട്രനും മക്കളും ബ്രാഹ്മണന്മാരോടുള്ള തെറ്റുകൾ അവഗണിക്കുന്നുണ്ടോ? സ്വർഗത്തിലേക്കുള്ള വഴി തന്നെയാണ് അവരോടുള്ള നല്ല പെരുമാറ്റം — അതു ഇപ്പോഴും പാലിക്കുന്നുണ്ടോ?
ഏതഞ്ജ്യോതിശ്ചോത്തമം ജീവലോകേ ശുക്ലം പ്രജാനാം വിഹിതം വിധാത്രാ। തേ ചേദ്ദോഷം ന നിയച്ഛന്തി മന്ദാഃ കൃത്സ്നോ നാശോ ഭവിതാ കൌരവാണാമ്
ജീവജാലങ്ങളിൽ ഏറ്റവും ഉജ്ജ്വലമായ ഈ പ്രകാശം, ജനങ്ങൾക്ക് സൃഷ്ടാവൻ നല്കിയ ശുദ്ധമായ മാർഗം — അതിൽ തെറ്റുകൾ നിയന്ത്രിക്കാതെ മന്ദബുദ്ധികൾ തുടരുകയാണെങ്കിൽ, കൌരവരുടെ മുഴുവൻ നാശവും സംഭവിക്കും.
കച്ചിദ്രാജാ ധൃതരാഷ്ട്രഃ സപുത്രോ ബുഭൂഷതേ വൃത്തിമമാത്യവര്ഗേ। കച്ചിന്ന ഭേദേന ജിജീവിഷന്തി മുഹൃദ്രൂപാ ദുര്ഹൃദശ്ചൈകമത്യാത്
ധൃതരാഷ്ട്രനും മകനും മന്ത്രിമാരിൽ നല്ല പെരുമാറ്റം ആഗ്രഹിക്കുന്നുണ്ടോ? അവർ തമ്മിൽ ഭേദം വിതച്ച് ജീവിക്കാൻ നോക്കാതെ, മനസ്സിൽ ഐക്യത്തോടെ, ദുഷ്ടന്മാരെ ഒഴിവാക്കി, ഒരുമയോടെ തുടരുന്നുണ്ടോ?
കച്ചിന്ന പാപം കഥയന്തി താത തേ പാണ്ഡവാനാം കുരവഃ സര്വ ഏവ। ദ്രോണഃ സപുത്രശ്ച കൃപശ്ച വീരോ നാസ്മാസു പാപാനി വദന്തി കച്ചിത്
കുരുക്കൾ പാണ്ഡവന്മാരെക്കുറിച്ച് ദോഷം പറയുന്നില്ലല്ലോ, പ്രിയമക്കളേ? ദ്രോണമുനിയും മകനും ധൈര്യശാലിയായ കൃപനും ഞങ്ങളേക്കുറിച്ച് ദോഷം പറയുന്നില്ലല്ലോ?
കച്ചിദ്രാജ്യേ ധൃതരാഷ്ട്രം സപുത്രം സമേത്യാഹുഃ കുരവഃ സര്വ ഏവ। കച്ചിദ്ദൃഷ്ട്വാ ദസ്യുസങ്ഘാന്സമേതാ- ന്സ്മരന്തി പാര്ഥസ്യ യുധാം പ്രണേതുഃ
കുരുക്കൾ എല്ലാവരും ഒന്നിച്ച് കൂടിയപ്പോൾ, ധൃതരാഷ്ട്രനും മകനെയും രാജാവായി അംഗീകരിച്ചോ? കള്ളന്മാരുടെ കൂട്ടം കണ്ടാൽ, യുദ്ധത്തിൽ ഏറ്റവും മുന്നിൽ നിൽക്കുന്ന പാർത്ഥനെ ഓർക്കുന്നുണ്ടോ?
മൌര്വീഭുജാഗ്രപ്രഹിതാന്സ്മ താത ദോധൂയമാനേന ധനുര്ധരേണ। ഗാണ്ഡീവനുന്നാംസ്തനയിത്നുഘോഷാ- നജിഹ്മഗാന്കച്ചിദനുസ്മരന്തി
പ്രിയമക്കളേ, അർച്ചർ അർജുനൻ ഗാണ്ഡീവം വലിച്ചപ്പോൾ ശത്രുക്കളെ നടുങ്ങിച്ച, ഇടതോലിൽ നിന്നുള്ള ആ ഇടിയൊപ്പമുള്ള ശബ്ദങ്ങൾ, നേരേ പോയ അമ്പുകൾ — അവയെ അവർ ഓർക്കുന്നുണ്ടോ?
ന ചാപശ്യം കംചിദഹം പൃഥിവ്യാം യോധം സമം വാഽധികമര്ജുനേന। യസ്യൈകഷഷ്ടിര്നിശിതാസ്തീക്ഷ്ണധാരാഃ സുവാസസഃ സമംതോ ഹസ്തവാപഃ
ഭൂമിയിൽ അർജുനനോട് തുല്യനായോ അതിലധികമായോ യോദ്ധാവിനെ ഞാൻ കണ്ടിട്ടില്ല; ഒരേസമയം അറുപത് കൂരമായ, നന്നായി ചൂണ്ടിയ അമ്പുകൾ കൈയിൽ നിന്ന് എറിഞ്ഞവനെന്നു.
ഗദാപാണിര്ഭീമസേനസ്തരസ്വീ പ്രവേപയഞ്ഛത്രുസങ്ഘാനനീകേ। നാഗഃ പ്രഭിന്ന ഇവ നങ്ഘലേഷു ചംക്രമ്യതേ കച്ചിദേനം സ്മരന്തി
ഗദയുമായി ഭീമസേനൻ, വേഗത്തിൽ ശത്രുസൈന്യത്തെ നടുങ്ങിപ്പെടുത്തി, കാട്ടിലെ വലിയാനയെന്നപോലെ സൈന്യത്തിനിടയിൽ സഞ്ചരിച്ചപ്പോൾ — ആരെങ്കിലും അതു ഓർക്കുന്നുണ്ടോ?