ദോഷം ഹ്യേഷാം നാധ്യഗച്ഛം പരീച്ഛ- ന്സൂക്ഷ്മം കംചിദ്യേന ഗര്ഹേയ പാര്ഥാന്। ധര്മാര്ഥാഭ്യാം കര്മ കുര്വന്തി നിത്യം സുഖപ്രിയേ നാനുരുധ്യന്തി കാമാത്
അവരെ ഞാൻ സൂക്ഷ്മമായി പരിശോധിച്ചിട്ടും, പൃഥയുടെ മക്കളെ കുറ്റപ്പെടുത്താൻ എനിക്ക് ഒരു തെറ്റും കണ്ടില്ല. അവർ എല്ലായ്പ്പോഴും ധർമ്മത്തിനും ആനുകൂല്യത്തിനും വേണ്ടി പ്രവർത്തിക്കുന്നു, ഇഷ്ടത്തിനായി സുഖം തേടുന്നവരല്ല.
ധര്മം ശീതം ക്ഷുത്പിപാസേ തഥൈവ നിദ്രാം തന്ദ്രീം ക്രോധഹര്ഷൌ പ്രമാദമ്। ധൃത്യാ ചൈവ പ്രജ്ഞയാ ചാഭിഭൂയ ധര്മാര്ഥയോഗാന്പ്രയതന്തി പാര്ഥാഃ
പൃഥയുടെ മക്കൾ ധൈര്യത്താലും ജ്ഞാനത്താലും തണുപ്പ്, വിശപ്പ്, ദാഹം, ഉറക്കം, മന്ദത, കോപം, സന്തോഷം, അശ്രദ്ധ എന്നിവയെ അതിജയിച്ച്, ധർമ്മത്തെയും ആനുകൂല്യത്തെയും നേടാൻ ശ്രമിക്കുന്നു.
ര്ദുര്യോധനാത്ക്ഷുദ്രതരാച്ച കര്ണാത്
ദുര്യോധനൻ ദുർബലനാണ്, കർണ്ണൻ അതിലും താഴെയാണ്.
പുത്രോ മഹ്യം മൃത്യുവശം ജഗാമ ദുര്യോധനഃ സഞ്ജയ രാഗബുദ്ധിഃ।' തേഷാം ഹീമൌ ഹീനസുഖപ്രിയാണാം മഹാത്മനാം സംജനയതോ ഹി തേജഃ
സഞ്ജയ, എന്റെ മകൻ ദുര്യോധനൻ മോഹത്തിൽ ആകൃഷ്ടനായി മരണത്തിന്റെ പിടിയിലായി. സുഖത്തിൽ ആസക്തിയില്ലാത്ത മഹാത്മാക്കളുടെ തേജസ് അതിനാൽ കൂടുതൽ പ്രകാശിക്കുന്നു.
ഉത്ഥാനവീര്യഃ സുഖമേധമാനോ ദുര്യോധഃ സുകൃതം മന്യതേ തത്। തേഷാം ഭാഗം യച്ച മന്യേത ബാലഃ ശക്യം ഹര്തും ജീവതാം പാണ്ഡവാനാമ്
ദുര്യോധനൻ തന്റെ ശക്തിയിലും ഉത്സാഹത്തിലും വിശ്വസിച്ച് സ്വയം സുഖം അനുഭവിക്കുന്നതായി കരുതുന്നു. പക്ഷേ, ജീവിച്ചിരിക്കുന്ന പാണ്ഡവരിൽ നിന്ന് ഒരു ബാലൻ എത്രയും താനും എടുക്കാമെന്ന് കരുതുന്ന ഭാഗം പോലും പിടിച്ചെടുക്കാൻ കഴിയില്ല.
യസ്യാര്ജുനഃ പദവീം കേശവശ്ച വൃകോദരഃ സാത്യകോഽജാതശത്രോഃ । മാദ്രീപുത്രൌ സൃഞ്ജയാശ്ചാപി യാന്തി പുരാ യുദ്ധാത്സാധു തസ്യ പ്രദാനമ്
അർജുനൻ, കേശവൻ, ഭീമൻ, സത്യകി, മാദ്രിയുടെ മക്കൾ, ശ്രീഞ്ജയന്മാർ—ഇവരൊക്കെയും ആരുടെ വഴിയാണു പിന്തുടരുന്നത്, അവൻ യുദ്ധത്തിന് മുമ്പ് എന്ത് ആവശ്യപ്പെട്ടാലും നൽകുന്നത് ഉചിതമാണ്.
സഹ്യേവൈകഃ പൃഥിവീം സവ്യസാചീ ഗാണ്ഡീവധന്വാ പ്രണുദേദ്രഥസ്ഥഃ। തഥാ ജിഷ്ണുഃ കേശവോഽപ്യപ്രധൃഷ്യോ ലോകത്രയസ്യാധിപതിര്മഹാത്മാ
ഗാണ്ഡീവം കൈവശമുള്ള അർജുനൻ ഒറ്റയ്ക്ക് തന്നെ രഥത്തിൽ നിന്ന് ഭൂമിയെ കീഴടക്കാൻ കഴിയും. അതുപോലെ ജിഷ്ണുവായ കൃഷ്ണനും, ലോകത്രയത്തിന്റെ അധിപതിയായ മഹാത്മാവും, ജയിക്കാനാവാത്തവനാണ്.
തിഷ്ഠേത കസ്തസ്യ മര്ത്യഃ പുരസ്താ- ദ്യഃ സര്വലോകേഷു വരേണ്യ ഏകഃ। പര്ജന്യഘോഷാന്പ്രവപഞ്ശരൌഘാ- ന്പതങ്ഗസങ്ഘാനിവ ശീഘ്രവേഗാന്
സകല ലോകങ്ങളിലും പ്രധാനം ആകുന്ന അവന്റെ മുമ്പിൽ ആരെങ്കിലും നില്ക്കാൻ കഴിയുമോ? മേഘഗർജ്ജനപോലുള്ള അമ്പുകളുടെ മഴയുമായി, വണ്ടിനിരകളെപ്പോലെ വേഗത്തിൽ അവൻ അമ്പുകൾ പ്രയോഗിക്കുമ്പോൾ.
ദിശം ഹ്യുദീചീമപി ചോത്തരാന്കുരൂന് ഗാണ്ഡീവധന്വൈകരഥോ ജിഗായ। ധനം ചൈപാമാഹരത്സവ്യസാചീ സേനാനുഗാന്ദ്രവിഡാംശ്ചൈവ ചക്രേ
ഉത്തരദിശയിലും ഉത്തരകുരുക്കളിലും ഗാണ്ഡീവം കൈവശമുള്ള ഒറ്റ രഥസാരഥിയായ അർജുനൻ ജയിച്ചു; സമ്പത്തും അനുയായികളും ദ്രാവിഡരാജാക്കന്മാരെയും അവൻ നേടി.
യശ്ചൈവ ദേവാന്ഖാണ്ഡവേ സവ്യസാചീ ഗാണ്ഡീവധന്വാ പ്രജിഗായ സേന്ദ്രാന്। ഉപാഹരത്പാണ്ഡവോ ജാതവേദസേ യശോ മാനം വര്ധയന്പാണ്ഡവാനാമ്
ഖാണ്ഡവവനത്തിൽ ദേവന്മാരെയും ഇന്ദ്രനെയും ജയിച്ച അർജുനൻ, അഗ്നിക്കു ഹോമങ്ങൾ അർപ്പിച്ച്, പാണ്ഡവരുടെ കീർത്തിയും ബഹുമാനവും വർദ്ധിപ്പിച്ചു.
ഗദാഭൃതാം നാസ്തി സമോഽത്ര ഭീമാ- ദ്ധസ്ത്യാരോഹോ നാസ്തി സമശ്ച തസ്യ। രഥേഽര്ജുനാദാഹുരഹീനമേനം ബാഹ്വോര്വലേനായുതനാഗവീര്യമ്
കൈയിൽ ഗദ പിടിക്കുന്നവരിൽ ഭീമനോട് തുല്യൻ ആരുമില്ല; ആനമേൽ കയറുന്നതിൽ അവനോട് തുല്യൻ മറ്റൊരാളുമില്ല. രഥത്തിൽ അർജുനിന് ശേഷം അവനാണ് മികച്ചത് എന്ന് പറയുന്നു. ഭീമന്റെ കൈവലത്തിൽ പത്തു ആയിരം ആനകളുടെ ശക്തിയുണ്ട്.
സുശിക്ഷിതഃ കൃതവൈരസ്തരസ്വീ ദഹേത്ക്ഷുദ്രാംസ്തരസാ ധാര്തരാഷ്ട്രാന് । സദാഽത്യമര്ഷീ ന വലാത്സ ശക്യോ യുദ്ധേ ജേതും വാസവേനാപി സാക്ഷാത്
നന്നായി പരിശീലനം നേടിയവനും, ശക്തമായ വൈരമുള്ളവനും, വേഗതയുള്ളവനും ആയ ഭീമൻ, ദുർബലരായ ധൃതരാഷ്ട്രപുത്രന്മാരെ തന്റെ വേഗത്തിൽ അകറ്റാൻ കഴിയും. എപ്പോഴും ക്ഷമയില്ലാത്തവൻ, ഭീമനെ ശക്തിയിൽ പോലും യുദ്ധത്തിൽ ജയിക്കാൻ ദേവേന്ദ്രനും കഴിയില്ല.
സുതേജസൌ വലിനൌ ശീഘ്രഹസ്തൌ സുശിക്ഷിതൌ ഭ്രാതരൌ ഫാല്ഗുനേന। ശ്യേനൌ യഥാ പക്ഷിപൂഗാന്രുജന്തൌ മാദ്രീപുത്രൌ ശേപയേതാം ന ശത്രൂന്
മാദ്രിദേവിയുടെ രണ്ടു പുത്രന്മാർ അർജുനനോടൊപ്പം പ്രകാശമുള്ളവരും, ശക്തിയുള്ളവരും, വേഗത്തിൽ കൈകൊണ്ടു പ്രവർത്തിക്കുന്നവരും, നല്ല പരിശീലനം നേടിയവരുമാണ്. പക്ഷികൾക്കിടയിൽ ചിറകുള്ള പക്ഷികൾപോലെ ശത്രുക്കളെ ക്ഷമിക്കാതെ ആക്രമിക്കും.
ഏതദ്ബലം പൂര്ണമസ്മാകമേവം യത്സത്യം താന്പ്രാപ്യ നാസ്തീതി മന്യേ। തേഷാം മധ്യേ വര്തമാനസ്തരസ്വീ ധൃഷ്ടദ്യുമ്നഃ പാണ്ഡവാനാമിഹൈകഃ
ഇതാണ് ഞങ്ങളുടെ പൂർണ്ണമായ ശക്തി, സഞ്ജയ; ഇവരെ സ്വന്തമാക്കിയതുകൊണ്ട് ഇനി ഞങ്ങൾക്ക് ഒന്നും കുറവില്ലെന്ന് ഞാൻ വിശ്വസിക്കുന്നു. ഇവരിൽ ഏറ്റവും ഉത്സാഹിയുള്ള ധൃഷ്ടദ്യുമ്നൻ പാണ്ഡവരുടെ നേതാവായി ഇവിടെ നിലകൊള്ളുന്നു.
സഹാമാത്യഃ സോമകാനാം പ്രബര്ഹഃ സന്ത്യക്താത്മാ പാണ്ഡവാര്ഥേ ശ്രുതോ മേ। അജാതശത്രും പ്രസഹേത കോഽന്യോ യേഷാം സ സ്യാദഗ്രണീര്വൃഷ്ണിസിംഹ
തന്റെ മന്ത്രിമാരോടൊപ്പം സോമകർക്കിടയിൽ ഏറ്റവും പ്രധാനനായവൻ, പാണ്ഡവരുടെ കാരണത്താൽ ജീവൻ പോലും ഉപേക്ഷിച്ചവൻ എന്ന് ഞാൻ കേട്ടിട്ടുണ്ട്. അജാതശത്രുവിന് വേണ്ടി വൃഷ്ണിവംശത്തിലെ സിംഹം നേതാവാകുന്നവരെ നേരിടാൻ മറ്റാരും കഴിയില്ല.
സഹോഷിതശ്ചരിതാര്ഥോ വയസ്ഥോ മാത്സ്യേയാനാമധിപോ വൈ വിരാടഃ। സ വൈ സപുത്രഃ പാണ്ഡവാര്ഥേ ച ശശ്വ- ദ്യുധിഷ്ഠിരേ ഭക്ത ഇതി ശ്രുതം മേ
ഒരുമിച്ച് ജീവിച്ചും, തന്റെ ലക്ഷ്യം നേടിയുമുള്ള പ്രായമായ മത്സ്യരാജാവായ വിരാടൻ, തന്റെ പുത്രന്മാരോടൊപ്പം പാണ്ഡവരുടെ കാരണത്താൽ എപ്പോഴും യുദ്ധിഷ്ഠിരനോട് ഭക്തിയോടെ നിലകൊള്ളുന്നു എന്ന് ഞാൻ കേട്ടിട്ടുണ്ട്.
അവരുദ്ധാ രഥിനഃ കേകയേഭ്യോ മഹേഷ്വാസാ ഭ്രാതരഃ പഞ്ച സന്തി। കേകയേഭ്യോ രാജ്യമാകാങ്ക്ഷമാണാ യുദ്ധാര്ഥിനശ്രാനുവസന്തി പാര്ഥാന്
കേക്കയ ദേശത്തുനിന്നുള്ള രഥികന്മാർ ചുറ്റപ്പെട്ടിരിക്കുന്ന അഞ്ച് ശക്തിയുള്ള സഹോദരന്മാർ വലിയ വില്ലുകൾ കൈവശം വച്ചിരിക്കുന്നു. കേക്കയരാജ്യം നേടാൻ ആഗ്രഹിച്ച് യുദ്ധത്തിനായി അവർ പൃഥയുടെ പുത്രന്മാരെ അനുഗമിക്കുന്നു.
സര്വാംശ്ച വീരാന്പൃഥിവീപതീനാം സമാഗതാന്പാണ്ഡവാര്ഥേ നിവിഷ്ടാന്। ശൂരാനഹം ഭക്തിമതഃ ശൃണോമി പ്രീത്യാ യുക്താന്സംശ്രിതാന്ധര്മരാജന്
ഭൂമിയിലെ എല്ലാ വീരരായ രാജാക്കന്മാരും പാണ്ഡവരുടെ കാരണത്താൽ ഒന്നിച്ച് കൂടിയിരിക്കുന്നു. ധർമരാജാവിൽ ആശ്രയമിട്ടു, ഭക്തിയോടും സ്നേഹത്തോടും കൂടിയ ഈ വീരന്മാരെ ഞാൻ കേൾക്കുന്നു.
ഗിര്യാശ്രയാ ദുര്ഗനിവാസിനശ്ച യോധാഃ പൃഥിവ്യാം കുലജാതിശുദ്ധാഃ। മ്ലേച്ഛാശ്ച നാനായുധവീര്യവന്തഃ സമാഗതാഃ പാണ്ഡവാര്ഥേ നിവിഷ്ടാഃ
പർവതങ്ങളിലും കോട്ടകളിലും താമസിക്കുന്ന, വംശപരിശുദ്ധരായ യോദ്ധാക്കളും, വിവിധ ആയുധശക്തിയുള്ള മ്ലേച്ഛന്മാരും പാണ്ഡവരുടെ കാരണത്താൽ ഒന്നിച്ച് കൂടിയിരിക്കുന്നു.
പാണ്ഡ്യശ്ച രാജാ സമിതീന്ദ്രകല്പോ യോധപ്രവീരൈര്ബഹുഭിഃ സമേതഃ। സമാഗതഃ പാണ്ഡവാര്ഥേ മഹാത്മാ ലോകപ്രവീരോഽപ്രതിവീര്യതേജാഃ
സമരത്തിൽ ഇന്ദ്രനോട് തുല്യനായ പാണ്ഡ്യരാജാവും, അനേകം വീരയോദ്ധാക്കളോടൊപ്പം, മഹാത്മാവായ, ലോകത്തിൽ പ്രശസ്തനായ, അപരിമിത ശക്തിയുള്ളവൻ പാണ്ഡവരുടെ കാരണത്താൽ ചേർന്നിരിക്കുന്നു.
അസ്ത്രം ദ്രോണാദര്ജുനാദ്വാസുദേവാ- ത്കൃപാദ്ഭീഷ്മാദ്യേന കൃതം ശൃണോമി। യം തം കാര്ഷ്ണിപ്രതിമമാഹുരേകം സ സാത്യകിഃ പാണ്ഡവാര്ഥേ നിവിഷ്ടഃ
ദ്രോണൻ, അർജുനൻ, വാസുദേവൻ, കൃപൻ, ഭീഷ്മൻ എന്നിവരാൽ നിർമ്മിച്ച ആയുധത്തെക്കുറിച്ച് ഞാൻ കേൾക്കുന്നു. കർഷ്ണിക്ക് തുല്യൻ എന്ന് പറയുന്നവൻ, പാണ്ഡവരുടെ കാരണത്താൽ ചേർന്ന സാത്യകിയാണ്.
ഉപാശ്രിതാശ്ചേദികരൂശകാശ്ച സര്വോദ്യോഗൈര്ഭൂമിപാലാഃ സമേതാഃ। തേഷാം മധ്യേ സൂര്യമിവാതപന്തം ശ്രിയാ വൃതം ചേദിപതിം ജ്വലന്തമ്
ചേദികൾ, കരൂഷന്മാർ, കാശികൾ എന്നിവരും, എല്ലാ രാജാക്കന്മാരും ഒരുമിച്ച് ശ്രമിച്ചിരിക്കുന്നു. അവരിൽ സൂര്യനെപ്പോലെ പ്രകാശിക്കുന്ന, മഹത്വം നിറഞ്ഞ, ജ്വലിക്കുന്ന ചേദിരാജാവാണ് മുകളിൽ നിലകൊള്ളുന്നത്.
അസ്തമ്ഭനീയം യുധി മന്യമാന്യോ ജ്യാം കര്ഷതാം ശ്രേഷ്ഠതമം പൃഥിവ്യാമ് । സര്വോത്സാഹം ക്ഷത്രിയാണാം നിഹത്യ പ്രസഹ്യ കൃഷ്ണസ്തരസാ സംമമര്ദ
യുദ്ധത്തിൽ ഏറ്റവും മികച്ചവനും, ഭൂമിയിലെ വില്ലിന്റെ ദാരു വലിക്കുന്നവരിൽ ഏറ്റവും മുന്നിലുള്ളവനും, എല്ലാ ക്ഷത്രിയരുടെയും ഉത്സാഹം തകർത്തു, കൃഷ്ണൻ വേഗത്തിൽ അവരെ കീഴടക്കി.
യശോമാനൌ വര്ധയന്പാണ്ഡവാനാം പുരാഽഭിനച്ഛിശുപാലം സമീക്ഷ്യ। യസ്യ സര്വേ വര്ധയന്തി സ്മ മാനം കരൂശരാജപ്രമുഖാ നരേന്ദ്രാഃ
പാണ്ഡവരുടെ യശസ്സും മാനവും വർദ്ധിപ്പിച്ചവൻ, മുമ്പ് ശിശുപാലനെ സംഹരിച്ചത് എല്ലാവരും കണ്ടു. അപ്പോൾ കരൂഷരാജാവിനെ മുന്നിൽ നിർത്തി എല്ലാ രാജാക്കന്മാരും അവന്റെ മാനം വർദ്ധിപ്പിച്ചു.
തമസഹ്യം കേശവം തത്ര മത്വാ സുഗ്രീവയുക്തേന രഥേന കൃഷ്ണമ്। സംപ്രാദ്രവംശ്ചേദിപതിം വിഹായ സിംഹം ദൃഷ്ട്വാ ക്ഷുദ്രമൃഗാ ഇവാന്യേ
അവിടെ കൃഷ്ണനെ ജയിക്കാൻ കഴിയില്ലെന്ന് മനസ്സിലാക്കി, ശക്തമായ രഥം കയറിയ കൃഷ്ണനെ കണ്ടു, മറ്റു രാജാക്കന്മാർ ചേദിരാജാവിനെ ഉപേക്ഷിച്ച്, സിംഹത്തെ കണ്ടു ഭയന്ന് ചെറിയ മൃഗങ്ങൾ ഓടിപ്പോകുന്നതുപോലെ ഓടി.
യസ്തം പ്രതീപസ്തരസാ പ്രത്യുദീയാ- ദാശംസമാനോ ദ്വൈരഥേ വാസുദേവമ് । സോഽശേത കൃഷ്ണേന ഹതഃ പരാസു- ര്വാതേനേവോന്മഥിതഃ കര്ണികാരഃ
തന്റെ ശക്തിയിൽ ആശ്രയിച്ച്, വാസുദേവനോട് സമരത്തിൽ നേരിട്ട് പോരാടാൻ ശ്രമിച്ചവൻ, കൃഷ്ണനാൽ കൊല്ലപ്പെട്ടു, ജീവൻ വിട്ടു, കാറ്റിൽ വേരോടെ പൊട്ടിയ കർണികാരവൃക്ഷംപോലെ നിലംപതിച്ചു.
പരാക്രമം മേ യദവേദയന്ത തേഷാമര്ഥേ സഞ്ജയ കേശവസ്യ। അനുസ്മരംസ്തസ്യ കര്മാണി വിഷ്ണോ- ര്ഗാവല്ഗണേ നാധിഗച്ഛാമി ശാന്തിമ്
കൃഷ്ണന്റെ വീര്യം അവരുടെ കാരണത്താൽ എന്നെ അറിയിച്ചപ്പോൾ, സഞ്ജയ, വിഷ്ണുവിന്റെ കർമ്മങ്ങൾ ഓർത്തപ്പോൾ എന്റെ മനസ്സിന് ഒരിക്കലും ശാന്തി കിട്ടുന്നില്ല, കുതിരയുടെ ചങ്ങല അഴിഞ്ഞുപോയതുപോലെ.
ന ജാതു താഞ്ഛത്രുരന്യഃ സഹേത യേഷാം സ സ്യാദഗ്രണീര്വൃഷ്ണിസിംഹഃ । പ്രവേപതേ മേ ഹൃദയം ഭയേന ശ്രുത്വാ കൃഷ്ണാവേകരഥേ സമേതൌ
വൃഷ്ണിവംശത്തിലെ സിംഹം നേതാവായവരെ എതിര്ക്കാൻ മറ്റൊരു ശത്രുവിനും കഴിയില്ല. കൃഷ്ണനും അർജുനനും ഒരേ രഥത്തിൽ ചേർന്നിരിക്കുന്നു എന്ന് കേൾക്കുമ്പോൾ എന്റെ ഹൃദയം ഭയത്തിൽ വിറയ്ക്കുന്നു.
ന ചേദ്ഗച്ഛേത്സങ്ഗരം മന്ദബുദ്ധി- സ്താഭ്യാം ലഭേച്ഛര്മ തദാ സുതോ മേ। നോ ചേത്കുരൂന്സഞ്ജയ നിര്ദഹേതാ- മിന്ദ്രാവിഷ്ണൂ ദൈത്യസേനാം യഥൈവ
എന്റെ മകൻ അവിടെ പോയി ആ രണ്ടു പേരുമായി സഖ്യത്തിലേക്ക് ശ്രമിക്കാതെ, അജ്ഞാനിയായിരിക്കുന്നു എങ്കിൽ, അവൻ ഒരു കവചം ഒരുക്കണം. അല്ലെങ്കിൽ, സഞ്ജയ, അവൻ കുരുക്കളെ നശിപ്പിച്ചില്ലെങ്കിൽ, ഇന്ദ്രനും വിഷ്ണുവും ദാനവസേനയെ നശിപ്പിക്കുന്നതുപോലെ അവരെ നശിപ്പിക്കും.
മതേ ഹി മേ ശക്രസമോ ധനഞ്ജയഃ സനാതനോ വൃഷ്ണിവീരശ്ച വിഷ്ണുഃ। ധര്മാരാമോ ഹ്രീനിഷേവസ്തരസ്വീ കുന്തീപുത്രഃ പാണ്ഡവോഽജാതശത്രുഃ
എന്റെ അഭിപ്രായത്തിൽ ധനഞ്ജയൻ ഇന്ദ്രനോടു തുല്യനാണ്; വൃഷ്ണികളുടെ ശാശ്വതനായ വീരൻ വിഷ്ണുവാണ്; ധർമ്മത്തിൽ ആസ്വാദനവും ലജ്ജയും ഉത്സാഹവും ഉള്ള കുന്തിയുടെ മകൻ പാണ്ഡവൻ അജാതശത്രുവാണ്.