കിരീടി ബലവാന്പാര്ഥഃ കൃതാസ്ത്രശ്ച മഹാരഥഃ । കോ ഹി പാണ്ഡുസുതം യുദ്ധേ വിഷഹേത ധനഞ്ജയമ്
പാണ്ഡുവിന്റെ മകൻ അർജ്ജുനൻ കിരീടം ധരിച്ചവനും ശക്തനുമാണ്, ആയുധവിദ്യയിൽ പ്രാവീണ്യവും ഉണ്ട്, മഹാരഥിയും ആണല്ലോ; യുദ്ധത്തിൽ ധനഞ്ജയനെ എവിടെയും നേരിടാൻ ആരാണ് കഴിയുക?
അപി വജ്രധരഃ സാക്ഷാത്കിമുതാന്യേ ധനുര്ഭൃതഃ । ത്രയാണാമപി ലോകാനാം സമര്ഥ ഇതി മേ മതിഃ
വജ്രം കൈവശമുള്ളവൻ പോലും നേരിടാൻ കഴിയില്ല, പിന്നെ മറ്റു വില്ലാളികൾക്ക് എന്ത് കഴിയും? എന്റെ അഭിപ്രായത്തിൽ, മൂന്നു ലോകത്തെയും ജയിക്കാൻ അവനു കഴിയും.
ഭീഷ്മേ ബ്രുവതി തദ്വാക്യം ധൃഷ്ടമാക്ഷിപ്യ മന്യുനാ। ദുര്യോധനം സമാലോക്യ കര്ണോ വചനമബ്രവീത്
ഭീഷ്മൻ ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞപ്പോൾ, ദുർയോധനനെ നോക്കി കോപത്തോടെ കർണ്ണൻ ധൈര്യത്തോടെ മറുപടി പറഞ്ഞു.
ന തത്രാവിദിതം ബ്രഹ്മഁല്ലോകേ ഭൂതേന കേനചിത് । പുനരുക്തേന കിം തേന ഭാഷിതേന പുനഃ പുനഃ
ബ്രാഹ്മണനേ, ഇവിടെ ആര്ക്കും എന്തും അറിയാത്തതൊന്നുമില്ല; ഒരേ കാര്യം വീണ്ടും വീണ്ടും പറയുന്നതിൽ എന്ത് പ്രയോജനം?
ദുര്യോധനാര്ഥേ ശകുനിര്ദ്യൂതേ നിര്ജിതവാന്പുരാ । സമയേന ഗതോഽരണ്യം പാണ്ഡുപുത്രോ യുധിഷ്ഠിരഃ
ദുർയോധനന്റെ കാരണത്താൽ, ശകുനി ഒരിക്കൽ പാണ്ഡുവിന്റെ മകൻ യുദ്ധിഷ്ഠിരനെ ചതുരംഗത്തിൽ തോൽപ്പിച്ചു; ഉടമ്പടിപ്രകാരം അവൻ കാട്ടിൽ പോയി.
സ തം സമയമാശ്രിത്യ രാജ്യം നേച്ഛതി പൈതൃകമ്। ബലമാശ്രിത്യ മത്സ്യാനാം പാഞ്ചാലാനാം ച മൂര്ഖവത്
അവൻ ആ ഉടമ്പടിയിൽ ആശ്രയിച്ച് പിതൃസമ്പത്തായി രാജ്യം തേടുന്നില്ല; പക്ഷേ, മത്സ്യന്മാരുടെയും പാഞ്ചാലന്മാരുടെയും ശക്തിയിൽ ആശ്രയിച്ച്, അജ്ഞാനിയായവനായി പെരുമാറുന്നു.
ദുര്യോധനോ ഭയാദ്വിദ്വന്ന ദദ്യാത്പാദമന്തതഃ। ധര്മതസ്തു മഹീം കൃത്സ്നാം പ്രദദ്യാച്ഛത്രവേഽപി ച
പണ്ഡിതനേ, ഭയത്താൽ ദുർയോധനൻ ഒരു അടി ഭൂമിയും നൽകില്ല; പക്ഷേ, നീതിക്കായി എതിരാളിക്കു പോലും മുഴുവൻ ഭൂമി നൽകാൻ തയ്യാറാകും.
യദി കാങ്ക്ഷന്തി തേ രാജ്യം പിതൃപൈതാമഹം പുനഃ । യഥാപ്രതിജ്ഞം കാലം തം ചരന്തു വനമാശ്രിതാഃ
അവർ വീണ്ടും പിതാവിന്റെയും മുത്തശ്ശന്റെയും രാജ്യം ആഗ്രഹിക്കുന്നുവെങ്കിൽ, വാഗ്ദാനം ചെയ്തതുപോലെ ആ സമയമത്രയും കാട്ടിൽ കഴിയട്ടെ.
തതോ ദുര്യോധനസ്യാങ്കേ വര്തന്താമകുതോഭയാഃ । അധാര്മികീം തു മാ ബുദ്ധിം മൌര്ഖ്യാത്കുര്വന്തു കേവലാത്
അതിനുശേഷം, അവർ ഭയമില്ലാതെ ദുർയോധനന്റെ സംരക്ഷണത്തിൽ കഴിയട്ടെ; പക്ഷേ, അജ്ഞാനത്താൽ അധർമ്മം ചെയ്യാൻ അവർ തീരുമാനിക്കരുത്.
അഥ തേ ധര്മമുത്സൃത്യ യുദ്ധമിച്ഛന്തി പാണ്ഡവാഃ। ആസാദ്യേമാന്കുരുശ്രേഷ്ഠാന്സ്മരിഷ്യന്തി വചോ മമ
പക്ഷേ, പാണ്ഡവർ ധർമ്മം ഉപേക്ഷിച്ച് യുദ്ധം ആഗ്രഹിച്ചാൽ, ഈ കുരുകുലത്തിലെ ശ്രേഷ്ഠന്മാരെ നേരിടുമ്പോൾ അവർ എന്റെ വാക്കുകൾ ഓർക്കും.
കിം നു രാധേയ വാചാ തേ കര്മ തത്സ്മര്തുമര്ഹസി। ഏക ഏവ യദാ പാര്ഥഃ ഷഡ്രഥാഞ്ജിതവാന്യുധി
രാധേയ, നിന്റെ വാക്കുകൾക്ക് എന്ത് പ്രയോജനം? അർജ്ജുനൻ ഒരുത്തൻ മാത്രം ആറു മഹാരഥന്മാരെ യുദ്ധത്തിൽ ജയിച്ച സംഭവം നീ ഓർക്കണം.
വിരാടനഗരേ ധീരഃ കിം ത്വം തത്രൈവ നാഗതഃ'। ബഹുശോ ജീയമാനസ്യ കര്മ ദൃഷ്ടം തദൈവ തേ
വിരാടനഗരിയിൽ ധൈര്യശാലിയായ നീ അപ്പോൾ അവിടെ വന്നില്ലല്ലോ; അവിടെ പലതവണ നിന്റെ തോൽവികൾ നീ തന്നെ കണ്ടു.
ന ചേദേവം കരിഷ്യാമോ യദയം ബ്രാഹ്മണോഽബ്രവീത്। ധ്രുവം യുധി ഹതാസ്തേന ഭക്ഷയിഷ്യാമ പാംസുകാന്
ഈ ബ്രാഹ്മണൻ പറഞ്ഞതുപോലെ നാം പ്രവർത്തിക്കാതെ ഇരുന്നതെങ്കിൽ, യുദ്ധത്തിൽ കൊല്ലപ്പെട്ട് നാം മണ്ണ് തിന്നേണ്ടി വരും എന്നത് ഉറപ്പാണ്.
ധൃതരാഷ്ട്രസ്തതോ ഭീഷ്മമനുമാന്യ പ്രസാദ്യ ച। അവഭര്ത്സ്യ ച രാധേയമിദം വചനമബ്രവീത്
അതിനുശേഷം ധൃതരാഷ്ട്രൻ ഭീഷ്മനെ സമ്മതിപ്പിച്ച് സന്തോഷിപ്പിച്ച്, കർണ്ണനെ കുറ്റപ്പെടുത്തി, ഇപ്രകാരം പറഞ്ഞു.
അസ്മദ്ധിതം വാക്യമിദം ഭീഷ്മഃ ശാന്തനവോഽബ്രവീത്। പാണ്ഡവാനാം ഹിതം ചൈവ സര്വസ്യ ജഗതസ്തഥാ
ശാന്തനുവിന്റെ മകൻ ഭീഷ്മൻ പറഞ്ഞ ഈ വാക്കുകൾ നമ്മുടെ ക്ഷേമത്തിനും, പാണ്ഡവരുടെ ഭലത്തിനും, ലോകം മുഴുവൻ നന്മയ്ക്കുമാണ്.
ചിന്തയിത്വാ തു പാര്ഥേഭ്യഃ പ്രേഷയിഷ്യാമി സഞ്ജയമ് । സ ഭവാന്പ്രതിയാത്വദ്യ പാണ്ഡവാനേവ മാചിരമ്
ഞാൻ ആലോചിച്ച്, സഞ്ജയനെ പാണ്ഡവരോടു അയയ്ക്കും; അവൻ ഇന്ന് തന്നെ പാണ്ഡവരിൽ നിന്ന് വൈകാതെ തിരിച്ചു വരട്ടെ.
സ തം സത്കൃത്യ കൌരവ്യഃ പ്രേഷയാമാസ പാണ്ഡവാന് । സഭാമധ്യേ സമാഹൂയ സഞ്ജയം വാക്യമബ്രവീത്
കൗരവൻ സഞ്ജയനെ ആദരിച്ച് പാണ്ഡവരോടു അയച്ചു; സഭയുടെ നടുവിൽ വിളിച്ചു സഞ്ജയനോട് ഇപ്രകാരം പറഞ്ഞു.
പ്രാപ്താനാഹുഃ സഞ്ജയ പാണ്ഡുപുത്രാ- നുപപ്ലവ്യേ താന്വിജാനീഹി ഗത്വാ। അജാതശത്രും ച സഭാജയേഥാ ദിഷ്ട്യാ വനാദ്ഗ്രാമമുപസ്ഥിതസ്ത്വമ്
സഞ്ജയ, പാണ്ഡുവിന്റെ മക്കൾ ഉപപ്ലവ്യയിൽ എത്തിയതായി പറയുന്നു—നീ അവിടെ ചെന്നു അവരെ കണ്ടു വരിക. അജാതശത്രുവിനെ ആദരിക്കയും, വനത്തിൽ നിന്ന് ഗ്രാമത്തിലേക്ക് എത്തിയത് സന്തോഷത്തോടെ അറിയിക്കുകയും ചെയ്യുക.
സര്വാന്വദേഃ സഞ്ജയ സ്വസ്തിമന്തഃ കൃച്ഛ്രം വാസമതദര്ഹാ നിരുഷ്യ। തേഷാം ശാന്തിര്വിദ്യതേഽസ്മാസു ശീഘ്രം മിഥ്യാപേതാനാമുപകാരിണാം സതാമ്
സഞ്ജയ, അവരെ എല്ലാവരെയും സുഖം ചോദിച്ച് ആശംസിക്കണം; അവർക്ക് യോജിക്കാത്ത കഷ്ടങ്ങൾ സഹിച്ചിട്ടുണ്ടല്ലോ. അവരെ അന്യായമായി ദുഃഖം അനുഭവിപ്പിച്ച സത്യസന്ധരുമായി നമുക്ക് ഉടൻ സമാധാനം ഉണ്ടാകട്ടെ.
നാഹം ക്വചിത്സഞ്ജയ പാണ്ഡവാനാം മിഥ്യാവൃത്തിം കാംചന ജാത്വപശ്യമ്। സര്വാം ശ്രിയം ഹ്യാത്മവീര്യേണ ലബ്ധാം പര്യാകാര്ഷുഃ പാണ്ഡവാ മഹ്യമേവ
സഞ്ജയ, ഞാൻ ഒരിക്കലും പാണ്ഡവരിൽ തെറ്റായ പെരുമാറ്റം കണ്ടിട്ടില്ല. അവർ സ്വന്തമായ ശക്തിയാൽ സമ്പത്ത് നേടിയെങ്കിലും, അതിന്റെ മുഴുവൻ മഹത്വവും എനിക്ക് തന്നെയാണ് അവർ നൽകിയിരിക്കുന്നത്.
ദോഷം ഹ്യേഷാം നാധ്യഗച്ഛം പരീച്ഛ- ന്സൂക്ഷ്മം കംചിദ്യേന ഗര്ഹേയ പാര്ഥാന്। ധര്മാര്ഥാഭ്യാം കര്മ കുര്വന്തി നിത്യം സുഖപ്രിയേ നാനുരുധ്യന്തി കാമാത്
അവരെ ഞാൻ സൂക്ഷ്മമായി പരിശോധിച്ചിട്ടും, പൃഥയുടെ മക്കളെ കുറ്റപ്പെടുത്താൻ എനിക്ക് ഒരു തെറ്റും കണ്ടില്ല. അവർ എല്ലായ്പ്പോഴും ധർമ്മത്തിനും ആനുകൂല്യത്തിനും വേണ്ടി പ്രവർത്തിക്കുന്നു, ഇഷ്ടത്തിനായി സുഖം തേടുന്നവരല്ല.
ധര്മം ശീതം ക്ഷുത്പിപാസേ തഥൈവ നിദ്രാം തന്ദ്രീം ക്രോധഹര്ഷൌ പ്രമാദമ്। ധൃത്യാ ചൈവ പ്രജ്ഞയാ ചാഭിഭൂയ ധര്മാര്ഥയോഗാന്പ്രയതന്തി പാര്ഥാഃ
പൃഥയുടെ മക്കൾ ധൈര്യത്താലും ജ്ഞാനത്താലും തണുപ്പ്, വിശപ്പ്, ദാഹം, ഉറക്കം, മന്ദത, കോപം, സന്തോഷം, അശ്രദ്ധ എന്നിവയെ അതിജയിച്ച്, ധർമ്മത്തെയും ആനുകൂല്യത്തെയും നേടാൻ ശ്രമിക്കുന്നു.
ര്ദുര്യോധനാത്ക്ഷുദ്രതരാച്ച കര്ണാത്
ദുര്യോധനൻ ദുർബലനാണ്, കർണ്ണൻ അതിലും താഴെയാണ്.
പുത്രോ മഹ്യം മൃത്യുവശം ജഗാമ ദുര്യോധനഃ സഞ്ജയ രാഗബുദ്ധിഃ।' തേഷാം ഹീമൌ ഹീനസുഖപ്രിയാണാം മഹാത്മനാം സംജനയതോ ഹി തേജഃ
സഞ്ജയ, എന്റെ മകൻ ദുര്യോധനൻ മോഹത്തിൽ ആകൃഷ്ടനായി മരണത്തിന്റെ പിടിയിലായി. സുഖത്തിൽ ആസക്തിയില്ലാത്ത മഹാത്മാക്കളുടെ തേജസ് അതിനാൽ കൂടുതൽ പ്രകാശിക്കുന്നു.
ഉത്ഥാനവീര്യഃ സുഖമേധമാനോ ദുര്യോധഃ സുകൃതം മന്യതേ തത്। തേഷാം ഭാഗം യച്ച മന്യേത ബാലഃ ശക്യം ഹര്തും ജീവതാം പാണ്ഡവാനാമ്
ദുര്യോധനൻ തന്റെ ശക്തിയിലും ഉത്സാഹത്തിലും വിശ്വസിച്ച് സ്വയം സുഖം അനുഭവിക്കുന്നതായി കരുതുന്നു. പക്ഷേ, ജീവിച്ചിരിക്കുന്ന പാണ്ഡവരിൽ നിന്ന് ഒരു ബാലൻ എത്രയും താനും എടുക്കാമെന്ന് കരുതുന്ന ഭാഗം പോലും പിടിച്ചെടുക്കാൻ കഴിയില്ല.
യസ്യാര്ജുനഃ പദവീം കേശവശ്ച വൃകോദരഃ സാത്യകോഽജാതശത്രോഃ । മാദ്രീപുത്രൌ സൃഞ്ജയാശ്ചാപി യാന്തി പുരാ യുദ്ധാത്സാധു തസ്യ പ്രദാനമ്
അർജുനൻ, കേശവൻ, ഭീമൻ, സത്യകി, മാദ്രിയുടെ മക്കൾ, ശ്രീഞ്ജയന്മാർ—ഇവരൊക്കെയും ആരുടെ വഴിയാണു പിന്തുടരുന്നത്, അവൻ യുദ്ധത്തിന് മുമ്പ് എന്ത് ആവശ്യപ്പെട്ടാലും നൽകുന്നത് ഉചിതമാണ്.
സഹ്യേവൈകഃ പൃഥിവീം സവ്യസാചീ ഗാണ്ഡീവധന്വാ പ്രണുദേദ്രഥസ്ഥഃ। തഥാ ജിഷ്ണുഃ കേശവോഽപ്യപ്രധൃഷ്യോ ലോകത്രയസ്യാധിപതിര്മഹാത്മാ
ഗാണ്ഡീവം കൈവശമുള്ള അർജുനൻ ഒറ്റയ്ക്ക് തന്നെ രഥത്തിൽ നിന്ന് ഭൂമിയെ കീഴടക്കാൻ കഴിയും. അതുപോലെ ജിഷ്ണുവായ കൃഷ്ണനും, ലോകത്രയത്തിന്റെ അധിപതിയായ മഹാത്മാവും, ജയിക്കാനാവാത്തവനാണ്.
തിഷ്ഠേത കസ്തസ്യ മര്ത്യഃ പുരസ്താ- ദ്യഃ സര്വലോകേഷു വരേണ്യ ഏകഃ। പര്ജന്യഘോഷാന്പ്രവപഞ്ശരൌഘാ- ന്പതങ്ഗസങ്ഘാനിവ ശീഘ്രവേഗാന്
സകല ലോകങ്ങളിലും പ്രധാനം ആകുന്ന അവന്റെ മുമ്പിൽ ആരെങ്കിലും നില്ക്കാൻ കഴിയുമോ? മേഘഗർജ്ജനപോലുള്ള അമ്പുകളുടെ മഴയുമായി, വണ്ടിനിരകളെപ്പോലെ വേഗത്തിൽ അവൻ അമ്പുകൾ പ്രയോഗിക്കുമ്പോൾ.
ദിശം ഹ്യുദീചീമപി ചോത്തരാന്കുരൂന് ഗാണ്ഡീവധന്വൈകരഥോ ജിഗായ। ധനം ചൈപാമാഹരത്സവ്യസാചീ സേനാനുഗാന്ദ്രവിഡാംശ്ചൈവ ചക്രേ
ഉത്തരദിശയിലും ഉത്തരകുരുക്കളിലും ഗാണ്ഡീവം കൈവശമുള്ള ഒറ്റ രഥസാരഥിയായ അർജുനൻ ജയിച്ചു; സമ്പത്തും അനുയായികളും ദ്രാവിഡരാജാക്കന്മാരെയും അവൻ നേടി.
യശ്ചൈവ ദേവാന്ഖാണ്ഡവേ സവ്യസാചീ ഗാണ്ഡീവധന്വാ പ്രജിഗായ സേന്ദ്രാന്। ഉപാഹരത്പാണ്ഡവോ ജാതവേദസേ യശോ മാനം വര്ധയന്പാണ്ഡവാനാമ്
ഖാണ്ഡവവനത്തിൽ ദേവന്മാരെയും ഇന്ദ്രനെയും ജയിച്ച അർജുനൻ, അഗ്നിക്കു ഹോമങ്ങൾ അർപ്പിച്ച്, പാണ്ഡവരുടെ കീർത്തിയും ബഹുമാനവും വർദ്ധിപ്പിച്ചു.