അപരേ പുരുഷവ്യാഘ്രാഃ സഹസ്രാക്ഷൌഹിണീസമാഃ । സാത്യകിര്ഭീമസേനശ്ച യമൌ ച സുമഹാബലൌ
മറ്റു പുരുഷസിംഹന്മാർ ആയിരം അക്ഷൗഹിണികൾക്ക് തുല്യരാണ്; സാത്യകിയും ഭീമസേനനും ശക്തരായ യമഭ്രാതാക്കളും.
ഏകാദശൈതാഃ പൃതനാ ഏകതശ്ച സമാഗതാഃ । ഏകതശ്ച മഹാബാഹുര്ബഹുരൂപീ ധനഞ്ജയഃ
പത്തൊന്നു സൈന്യങ്ങൾ ഒരു വശത്ത് ഒന്നിച്ചു. മറുവശത്ത് ബലവാനായ ധനഞ്ജയൻ നില്ക്കുന്നു.
യഥാ കിരീടീ സര്വാഭ്യഃ സേനാഭ്യോ വ്യതിരിച്യതേ। ഏവമേവ മഹാബാഹുര്വാസുദേവോ മഹാദ്യുതിഃ
മുടിയണിഞ്ഞവൻ എല്ലാ സൈന്യങ്ങളെയും മികവിൽ മറികടക്കുന്നതുപോലെ, ബലവാനായ പ്രകാശമുള്ള വാസുദേവനും അങ്ങനെ തന്നെയാണ്.
ബഹുലത്വം ച സേനാനാം വിക്രമം ച കിരീടിനഃ। ബുദ്ധിമത്ത്വം ച കൃഷ്ണസ്യ ബുദ്ധ്വാ യുധ്യേത കോ നരഃ
സൈന്യങ്ങളുടെ വലിപ്പം, മുടിയണിഞ്ഞവന്റെ വീര്യം, കൃഷ്ണന്റെ ബുദ്ധി ഇതൊക്കെ കണ്ടാൽ, ആരാണ് യുദ്ധത്തിന് ധൈര്യപ്പെടുക?
തേ ഭവന്തോ യഥാധര്മം യഥാസമയമേവ ച। പ്രയച്ഛന്തു പ്രദാതവ്യം മാ വഃ കാലോഽത്യഗാദയമ്
നീതിയും സമയവും അനുസരിച്ച് നൽകേണ്ടത് ദയവായി നിങ്ങൾ നൽകണം; ഈ അവസരം നഷ്ടപ്പെടരുത്.
തസ്യ തദ്വചനം ശ്രുത്വാ പ്രജ്ഞാവൃദ്ധോ മഹാദ്യുതിഃ। സംപൂജ്യൈനം യഥാകാലം ഭീഷ്മോ വചനമബ്രവീത്
അവന്റെ വാക്കുകൾ കേട്ട ശേഷം, ജ്ഞാനത്തിലും തേജസ്സിലും ശ്രേഷ്ഠനായ ഭീഷ്മൻ, അവനെ യോജിച്ച സമയത്ത് ആദരിച്ച് ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞു.
ദിഷ്ട്യാ കുശലിനഃ സര്വേ സഹ ദാമോദരേണ തേ। ദിഷ്ട്യാ സഹായവന്തശ്ച ദിഷ്ട്യാ ധര്മേ ച തേ രതാഃ
നന്മ കൊണ്ടാണ് നിങ്ങൾ എല്ലാവരും ദാമോദരനോടൊപ്പം സുരക്ഷിതരായതും, നല്ല കൂട്ടുകാരുണ്ടായതും, ധർമ്മത്തിൽ മനസ്സുവെച്ചതും.
ദിഷ്ട്യാ ച സന്ധികാമാസ്തേ ഭ്രാതരഃ കുരുനന്ദനാഃ । ദിഷ്ടാ ന യുദ്ധമനസഃ പാണ്ഡവാഃ സഹ ബാന്ധവൈഃ
കുരുകുലത്തിലെ സന്തോഷമേ, നന്മ കൊണ്ടാണ് നിന്റെ സഹോദരന്മാർ സമാധാനം ആഗ്രഹിക്കുന്നത്; പാണ്ഡവരും അവരുടെ ബന്ധുക്കളുമൊത്ത് യുദ്ധം ആഗ്രഹിക്കുന്നില്ലെന്നതും ഭാഗ്യമാണ്.
ഭവതാ സത്യമുക്തം തു സര്വമേതന്ന സംശയഃ। അതിതീക്ഷ്ണം തു തേ വാക്യം ബ്രാഹ്മണ്യാദിതി മേ മതിഃ
നീ പറഞ്ഞത് എല്ലാം സത്യമാണെന്നതിൽ സംശയമില്ല; പക്ഷേ, നിന്റെ വാക്കുകൾ വളരെ കഠിനമാണ്, ബ്രാഹ്മണനായി അതിനർഹമാണെന്ന് ഞാൻ കരുതുന്നു.
അസംശയം ക്സേശിതാസ്തേ വനേ ചേഹ ച പാണ്ഡവാഃ। പ്രാപ്താശ്ച ധര്മതഃ സര്വം പിതുര്ധനമസംശയമ്
സംശയമില്ല, പാണ്ഡവന്മാർ കാട്ടിലും ഇവിടെയും അന്യായം അനുഭവിച്ചു; അവരുടെ അച്ഛന്റെ സമ്പത്ത് അവർ നീതിപൂർവ്വം നേടിയതും ഉറപ്പാണ്.
കിരീടി ബലവാന്പാര്ഥഃ കൃതാസ്ത്രശ്ച മഹാരഥഃ । കോ ഹി പാണ്ഡുസുതം യുദ്ധേ വിഷഹേത ധനഞ്ജയമ്
പാണ്ഡുവിന്റെ മകൻ അർജ്ജുനൻ കിരീടം ധരിച്ചവനും ശക്തനുമാണ്, ആയുധവിദ്യയിൽ പ്രാവീണ്യവും ഉണ്ട്, മഹാരഥിയും ആണല്ലോ; യുദ്ധത്തിൽ ധനഞ്ജയനെ എവിടെയും നേരിടാൻ ആരാണ് കഴിയുക?
അപി വജ്രധരഃ സാക്ഷാത്കിമുതാന്യേ ധനുര്ഭൃതഃ । ത്രയാണാമപി ലോകാനാം സമര്ഥ ഇതി മേ മതിഃ
വജ്രം കൈവശമുള്ളവൻ പോലും നേരിടാൻ കഴിയില്ല, പിന്നെ മറ്റു വില്ലാളികൾക്ക് എന്ത് കഴിയും? എന്റെ അഭിപ്രായത്തിൽ, മൂന്നു ലോകത്തെയും ജയിക്കാൻ അവനു കഴിയും.
ഭീഷ്മേ ബ്രുവതി തദ്വാക്യം ധൃഷ്ടമാക്ഷിപ്യ മന്യുനാ। ദുര്യോധനം സമാലോക്യ കര്ണോ വചനമബ്രവീത്
ഭീഷ്മൻ ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞപ്പോൾ, ദുർയോധനനെ നോക്കി കോപത്തോടെ കർണ്ണൻ ധൈര്യത്തോടെ മറുപടി പറഞ്ഞു.
ന തത്രാവിദിതം ബ്രഹ്മഁല്ലോകേ ഭൂതേന കേനചിത് । പുനരുക്തേന കിം തേന ഭാഷിതേന പുനഃ പുനഃ
ബ്രാഹ്മണനേ, ഇവിടെ ആര്ക്കും എന്തും അറിയാത്തതൊന്നുമില്ല; ഒരേ കാര്യം വീണ്ടും വീണ്ടും പറയുന്നതിൽ എന്ത് പ്രയോജനം?
ദുര്യോധനാര്ഥേ ശകുനിര്ദ്യൂതേ നിര്ജിതവാന്പുരാ । സമയേന ഗതോഽരണ്യം പാണ്ഡുപുത്രോ യുധിഷ്ഠിരഃ
ദുർയോധനന്റെ കാരണത്താൽ, ശകുനി ഒരിക്കൽ പാണ്ഡുവിന്റെ മകൻ യുദ്ധിഷ്ഠിരനെ ചതുരംഗത്തിൽ തോൽപ്പിച്ചു; ഉടമ്പടിപ്രകാരം അവൻ കാട്ടിൽ പോയി.
സ തം സമയമാശ്രിത്യ രാജ്യം നേച്ഛതി പൈതൃകമ്। ബലമാശ്രിത്യ മത്സ്യാനാം പാഞ്ചാലാനാം ച മൂര്ഖവത്
അവൻ ആ ഉടമ്പടിയിൽ ആശ്രയിച്ച് പിതൃസമ്പത്തായി രാജ്യം തേടുന്നില്ല; പക്ഷേ, മത്സ്യന്മാരുടെയും പാഞ്ചാലന്മാരുടെയും ശക്തിയിൽ ആശ്രയിച്ച്, അജ്ഞാനിയായവനായി പെരുമാറുന്നു.
ദുര്യോധനോ ഭയാദ്വിദ്വന്ന ദദ്യാത്പാദമന്തതഃ। ധര്മതസ്തു മഹീം കൃത്സ്നാം പ്രദദ്യാച്ഛത്രവേഽപി ച
പണ്ഡിതനേ, ഭയത്താൽ ദുർയോധനൻ ഒരു അടി ഭൂമിയും നൽകില്ല; പക്ഷേ, നീതിക്കായി എതിരാളിക്കു പോലും മുഴുവൻ ഭൂമി നൽകാൻ തയ്യാറാകും.
യദി കാങ്ക്ഷന്തി തേ രാജ്യം പിതൃപൈതാമഹം പുനഃ । യഥാപ്രതിജ്ഞം കാലം തം ചരന്തു വനമാശ്രിതാഃ
അവർ വീണ്ടും പിതാവിന്റെയും മുത്തശ്ശന്റെയും രാജ്യം ആഗ്രഹിക്കുന്നുവെങ്കിൽ, വാഗ്ദാനം ചെയ്തതുപോലെ ആ സമയമത്രയും കാട്ടിൽ കഴിയട്ടെ.
തതോ ദുര്യോധനസ്യാങ്കേ വര്തന്താമകുതോഭയാഃ । അധാര്മികീം തു മാ ബുദ്ധിം മൌര്ഖ്യാത്കുര്വന്തു കേവലാത്
അതിനുശേഷം, അവർ ഭയമില്ലാതെ ദുർയോധനന്റെ സംരക്ഷണത്തിൽ കഴിയട്ടെ; പക്ഷേ, അജ്ഞാനത്താൽ അധർമ്മം ചെയ്യാൻ അവർ തീരുമാനിക്കരുത്.
അഥ തേ ധര്മമുത്സൃത്യ യുദ്ധമിച്ഛന്തി പാണ്ഡവാഃ। ആസാദ്യേമാന്കുരുശ്രേഷ്ഠാന്സ്മരിഷ്യന്തി വചോ മമ
പക്ഷേ, പാണ്ഡവർ ധർമ്മം ഉപേക്ഷിച്ച് യുദ്ധം ആഗ്രഹിച്ചാൽ, ഈ കുരുകുലത്തിലെ ശ്രേഷ്ഠന്മാരെ നേരിടുമ്പോൾ അവർ എന്റെ വാക്കുകൾ ഓർക്കും.
കിം നു രാധേയ വാചാ തേ കര്മ തത്സ്മര്തുമര്ഹസി। ഏക ഏവ യദാ പാര്ഥഃ ഷഡ്രഥാഞ്ജിതവാന്യുധി
രാധേയ, നിന്റെ വാക്കുകൾക്ക് എന്ത് പ്രയോജനം? അർജ്ജുനൻ ഒരുത്തൻ മാത്രം ആറു മഹാരഥന്മാരെ യുദ്ധത്തിൽ ജയിച്ച സംഭവം നീ ഓർക്കണം.
വിരാടനഗരേ ധീരഃ കിം ത്വം തത്രൈവ നാഗതഃ'। ബഹുശോ ജീയമാനസ്യ കര്മ ദൃഷ്ടം തദൈവ തേ
വിരാടനഗരിയിൽ ധൈര്യശാലിയായ നീ അപ്പോൾ അവിടെ വന്നില്ലല്ലോ; അവിടെ പലതവണ നിന്റെ തോൽവികൾ നീ തന്നെ കണ്ടു.
ന ചേദേവം കരിഷ്യാമോ യദയം ബ്രാഹ്മണോഽബ്രവീത്। ധ്രുവം യുധി ഹതാസ്തേന ഭക്ഷയിഷ്യാമ പാംസുകാന്
ഈ ബ്രാഹ്മണൻ പറഞ്ഞതുപോലെ നാം പ്രവർത്തിക്കാതെ ഇരുന്നതെങ്കിൽ, യുദ്ധത്തിൽ കൊല്ലപ്പെട്ട് നാം മണ്ണ് തിന്നേണ്ടി വരും എന്നത് ഉറപ്പാണ്.
ധൃതരാഷ്ട്രസ്തതോ ഭീഷ്മമനുമാന്യ പ്രസാദ്യ ച। അവഭര്ത്സ്യ ച രാധേയമിദം വചനമബ്രവീത്
അതിനുശേഷം ധൃതരാഷ്ട്രൻ ഭീഷ്മനെ സമ്മതിപ്പിച്ച് സന്തോഷിപ്പിച്ച്, കർണ്ണനെ കുറ്റപ്പെടുത്തി, ഇപ്രകാരം പറഞ്ഞു.
അസ്മദ്ധിതം വാക്യമിദം ഭീഷ്മഃ ശാന്തനവോഽബ്രവീത്। പാണ്ഡവാനാം ഹിതം ചൈവ സര്വസ്യ ജഗതസ്തഥാ
ശാന്തനുവിന്റെ മകൻ ഭീഷ്മൻ പറഞ്ഞ ഈ വാക്കുകൾ നമ്മുടെ ക്ഷേമത്തിനും, പാണ്ഡവരുടെ ഭലത്തിനും, ലോകം മുഴുവൻ നന്മയ്ക്കുമാണ്.
ചിന്തയിത്വാ തു പാര്ഥേഭ്യഃ പ്രേഷയിഷ്യാമി സഞ്ജയമ് । സ ഭവാന്പ്രതിയാത്വദ്യ പാണ്ഡവാനേവ മാചിരമ്
ഞാൻ ആലോചിച്ച്, സഞ്ജയനെ പാണ്ഡവരോടു അയയ്ക്കും; അവൻ ഇന്ന് തന്നെ പാണ്ഡവരിൽ നിന്ന് വൈകാതെ തിരിച്ചു വരട്ടെ.
സ തം സത്കൃത്യ കൌരവ്യഃ പ്രേഷയാമാസ പാണ്ഡവാന് । സഭാമധ്യേ സമാഹൂയ സഞ്ജയം വാക്യമബ്രവീത്
കൗരവൻ സഞ്ജയനെ ആദരിച്ച് പാണ്ഡവരോടു അയച്ചു; സഭയുടെ നടുവിൽ വിളിച്ചു സഞ്ജയനോട് ഇപ്രകാരം പറഞ്ഞു.
പ്രാപ്താനാഹുഃ സഞ്ജയ പാണ്ഡുപുത്രാ- നുപപ്ലവ്യേ താന്വിജാനീഹി ഗത്വാ। അജാതശത്രും ച സഭാജയേഥാ ദിഷ്ട്യാ വനാദ്ഗ്രാമമുപസ്ഥിതസ്ത്വമ്
സഞ്ജയ, പാണ്ഡുവിന്റെ മക്കൾ ഉപപ്ലവ്യയിൽ എത്തിയതായി പറയുന്നു—നീ അവിടെ ചെന്നു അവരെ കണ്ടു വരിക. അജാതശത്രുവിനെ ആദരിക്കയും, വനത്തിൽ നിന്ന് ഗ്രാമത്തിലേക്ക് എത്തിയത് സന്തോഷത്തോടെ അറിയിക്കുകയും ചെയ്യുക.
സര്വാന്വദേഃ സഞ്ജയ സ്വസ്തിമന്തഃ കൃച്ഛ്രം വാസമതദര്ഹാ നിരുഷ്യ। തേഷാം ശാന്തിര്വിദ്യതേഽസ്മാസു ശീഘ്രം മിഥ്യാപേതാനാമുപകാരിണാം സതാമ്
സഞ്ജയ, അവരെ എല്ലാവരെയും സുഖം ചോദിച്ച് ആശംസിക്കണം; അവർക്ക് യോജിക്കാത്ത കഷ്ടങ്ങൾ സഹിച്ചിട്ടുണ്ടല്ലോ. അവരെ അന്യായമായി ദുഃഖം അനുഭവിപ്പിച്ച സത്യസന്ധരുമായി നമുക്ക് ഉടൻ സമാധാനം ഉണ്ടാകട്ടെ.
നാഹം ക്വചിത്സഞ്ജയ പാണ്ഡവാനാം മിഥ്യാവൃത്തിം കാംചന ജാത്വപശ്യമ്। സര്വാം ശ്രിയം ഹ്യാത്മവീര്യേണ ലബ്ധാം പര്യാകാര്ഷുഃ പാണ്ഡവാ മഹ്യമേവ
സഞ്ജയ, ഞാൻ ഒരിക്കലും പാണ്ഡവരിൽ തെറ്റായ പെരുമാറ്റം കണ്ടിട്ടില്ല. അവർ സ്വന്തമായ ശക്തിയാൽ സമ്പത്ത് നേടിയെങ്കിലും, അതിന്റെ മുഴുവൻ മഹത്വവും എനിക്ക് തന്നെയാണ് അവർ നൽകിയിരിക്കുന്നത്.