തഥാ രോഹിതകാരണ്യം മരുഭൂമിശ്ച കേവലാ। അഹിച്ഛത്രം കാലകൂടം ഗങ്ഗാകൂലം ച ഭാരത
അതുപോലെ രോഹിതക കാടും, മുഴുവൻ മരുഭൂമിയും, അഹിച്ചത്രയും കാലകൂടവും ഗംഗയുടെ തീരവും, ഭാരതാ,
വാരണം വാടധാനം ച യാമുനശ്ചൈവ പര്വതഃ। ഏഷ ദേശഃ സുവിസ്തീര്ണഃ പ്രഭൂതധനധാന്യവാന്
വാരണവും വാടധാനവും യമുനാ പർവതവും—ഈ വിശാലമായ, ധന്യവും ധാന്യവും നിറഞ്ഞ ദേശം,
ബഭൂവ കൌരവേയാണാം ബലേനാതീവ സംവൃതഃ। തത്ര സൈന്യം തഥാ യുക്തം ദദര്ശ സ പുരോഹിതഃ
കൌരവരുടെ സൈന്യത്താൽ അതിയായി നിറഞ്ഞു; അവിടെ ആ സൈന്യം അണിനിരത്തിയിരിക്കുന്നതു ദ്രഷ്ടാവ് കണ്ടു.
യഃ സ പാഞ്ചാലരാജേന പ്രേഷിതഃ കൌരവാന്പ്രതി
അവനാണ് പാഞ്ചാലരാജാവിന്റെ ദൂതനായി കൌരവരുടെ അടുക്കൽ അയക്കപ്പെട്ടത്.
സ ച കൌരവ്യമാസാദ്യ ദ്രുപദസ്യ പുരോഹിതഃ। സത്കൃതോ ധൃതരാഷ്ട്രേണ ഭീഷ്മേണ വിദുരേണ ച
ദ്രുപദന്റെ പുരോഹിതൻ കൌരവരുടെ അടുക്കൽ എത്തിയപ്പോൾ, ധൃതരാഷ്ട്രനും ഭീഷ്മനും വിദുരനും അദ്ദേഹത്തെ ആദരപൂർവ്വം സ്വീകരിച്ചു.
സര്വകൌശല്യമുക്ത്വാഽഽദൌ പൃഷ്ട്വാ ചൈവമനാമയമ്। സര്വസേനാപ്രണേതൄണാം മധ്യേ വാക്യമുവാച ഹ
ആദ്യം എല്ലാ ശുഭാശംസകളും പറഞ്ഞ്, അവരുടെയൊക്കെ ക്ഷേമം ചോദിച്ച ശേഷം, സൈന്യാധിപന്മാരുടെ ഇടയിൽ അദ്ദേഹം ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞു.
സര്വൈര്ഭവദ്ഭിര്വിദിതോ രാജധര്മഃ സനാതനഃ। വാക്യോപാദാനഹേതോസ്തു വക്ഷ്യാമി വിദിതേ സതി
നിങ്ങൾക്കൊക്കെയും രാജധർമ്മം എപ്പോഴും അറിയാം. എന്നിരുന്നാലും, സംസാരത്തിനായി ഞാൻ ഇതിനെ കുറിച്ച് പറയാം.
ധൃതരാഷ്ട്രശ്ച പാണ്ഡുശ്ച സുതാവേകസ്യ വിശ്രുതൌ । തയോഃ സമാനം ദ്രവിണം പൈതൃകം നാത്ര സംശയഃ
ധൃതരാഷ്ട്രനും പാണ്ഡുവും ഒരേ അച്ഛന്റെ പ്രശസ്തമായ മക്കളാണ്. ഇരുവർക്കും പിതാവിന്റെ സമാനമായ സമ്പത്താണ്, ഇതിൽ സംശയമില്ല.
ധൃതരാഷ്ട്രസ്യ യേ പുത്രാഃ പ്രാപ്തം തൈഃ പൈതൃകം വസു। പാണ്ഡുപുത്രാഃ കഥം നാമ ന പ്രാപ്താഃ പൈതൃകം വസു
ധൃതരാഷ്ട്രന്റെ മക്കൾക്ക് പിതാവിന്റെ സമ്പത്ത് ലഭിച്ചു. എന്നാൽ പാണ്ഡുവിന്റെ മക്കൾക്ക് ആ സമ്പത്ത് എങ്ങനെ ലഭിച്ചില്ല?
വനം ഗതൈഃ പാണ്ഡവേയൈര്വിദിതം വഃ പുരാ യഥാ। ന പ്രാപ്തം പൈതൃകം ദ്രവ്യം ധൃതരാഷ്ട്രേണ യദ്ധൃതമ്
പാണ്ഡവന്മാർ കാടിലേക്ക് പോയപ്പോൾ, ധൃതരാഷ്ട്രൻ പിടിച്ചെടുത്ത പിതൃസമ്പത്ത് അവർക്കു ലഭിച്ചില്ലെന്ന് നിങ്ങൾക്കറിയാം.
പ്രാണാന്തികൈരപ്യുപായൈഃ പ്രയതദ്ഭിരനേകശഃ । ശേഷവന്തോ ന ശകിതാ നേതും വൈ യമസാദനമ്
പാണ്ഡവന്മാർ ജീവൻപോലും പണയപ്പെടുത്തി പലതവണ ശ്രമിച്ചിട്ടും, ധൃതരാഷ്ട്രനെ യമലോകത്തിലേക്ക് അയക്കാൻ കഴിയില്ലായിരുന്നു.
പുനശ്ച വര്ധിതം രാജ്യം സ്വബലേന മഹാത്മഭിഃ । ഛദ്മനാഽപഹൃതം ക്ഷുദ്രൈര്ധാര്തരാഷ്ട്രൈഃ സസൌബലൈഃ
വലിയ മനസ്സുള്ളവർ സ്വന്തം ശക്തിയാൽ രാജ്യം വീണ്ടും വളർത്തി. പക്ഷേ, ധൃതരാഷ്ട്രന്റെ മക്കളും കൂട്ടുകാരും കപടതയാൽ അതു തട്ടിയെടുത്തു.
തദപ്യനുമതം കര്മ യഥാ യുക്തമനേന വൈ। വാസിതാശ്ച മഹാരണ്യേ വര്ഷാണീഹ ത്രയോദശ
അത് അന്നത്തെ സാഹചര്യത്തിൽ ശരിയെന്ന് കരുതി അംഗീകരിച്ചു. പിന്നെ ഇവർ പതിമൂന്ന് വർഷം കാടിൽ താമസിച്ചു.
സഭായാം ക്ലേശിതൈര്വീരൈഃ സഹഭാര്യൈസ്തഥാ ഭൃശമ് । അരണ്യേ വിവിധാഃ ക്ലേശാഃ സംപ്രാപ്താസ്തൈഃ സുദാരുണാഃ
സഭയിൽ ആ വീരന്മാരും അവരുടെ ഭാര്യമാരും വലിയ ദുരിതം അനുഭവിച്ചു. കാടിലും അവർ പലവിധ കഠിനമായ കഷ്ടങ്ങൾ സഹിച്ചു.
തഥാ വിരാടനഗരേ യോന്യന്തരഗതൈരിവ। പ്രാപ്തഃ പരമസംക്ലേശോ യഥാ പാപൈര്മഹാത്മഭിഃ
അങ്ങനെ തന്നെ, വിരാടനഗരിയിൽ മറ്റൊരിടത്ത് ഒളിച്ചിരിക്കുന്നവരെപ്പോലെ, ദുഷ്ടന്മാരാൽ മഹാത്മാക്കൾക്ക് വലിയ വേദന അനുഭവിക്കേണ്ടി വന്നു.
തേ സര്വം പൃഷ്ഠതഃ കൃത്വാ തത്പൂര്വം കര്മ കില്വിഷമ് । സാമ്നൈവ കുരുഭിഃ സന്ധിമിച്ഛന്തി കുരുപുങ്ഗവാഃ
അവർ എല്ലാം സഹിച്ച്, മുമ്പത്തെ പാപങ്ങൾ വിട്ട്, കുരുക്കളുമായി സമാധാനം മാത്രം ആഗ്രഹിക്കുന്നു.
തേഷാം ച വൃത്തമാജ്ഞായ വൃത്തം ദുര്യോധനസ്യ ച। അനുനേതുമിഹാര്ഹന്തി ധാര്തരാഷ്ട്രം സുഹൃജ്ജനാഃ
അവരുടെ പെരുമാറ്റവും ദുര്യോധനന്റെ പ്രവൃത്തിയും അറിഞ്ഞ്, സുഹൃത്തുക്കൾ ധൃതരാഷ്ട്രന്റെ മകനെ സമ്മതിപ്പിക്കണം.
ന ഹി തേ വിഗ്രഹം വീരാഃ കുര്വന്തി കുരുഭിഃ സഹ। അവിനാശേന ലോകസ്യ കാങ്ക്ഷന്തേ പാണ്ഡവാഃ സ്വകമ്
അവ വീരന്മാർ കുരുക്കളുമായി യുദ്ധം ആഗ്രഹിക്കുന്നില്ല. പാണ്ഡവന്മാർക്ക് തങ്ങളുടെ അവകാശം മാത്രമാണ് വേണ്ടത്, ലോകം നശിക്കരുതെന്നാഗ്രഹം.
യശ്ചാപി ധാര്തരാഷ്ട്രസ്യ ഹേതുഃ സ്യാദ്വിഗ്രഹം പ്രതി। സ ച ഹേതുര്ന മന്തവ്യോ ബലീയാംസസ്തഥാ ഹി തേ
ധൃതരാഷ്ട്രന്റെ മക്കൾക്ക് യുദ്ധം വേണ്ടതിനു എന്തെങ്കിലും കാരണം ഉണ്ടെങ്കിൽ, അതു കണക്കാക്കേണ്ടതില്ല, കാരണം പാണ്ഡവന്മാർ കൂടുതൽ ശക്തരാണ്.
അക്ഷൌഹിണ്യശ്ച സപ്തൈവ ധര്മപുത്രസ്യ സങ്ഗതാഃ। യുയുത്സമാനാഃ കുരുഭിഃ പ്രതീക്ഷന്തേഽസ്യ ശാസനമ്
ധർമ്മപുത്രന്റെ പക്ഷത്ത് ഏഴു അക്ഷൗഹിണികൾ കൂടി, കുരുക്കളുമായി യുദ്ധത്തിന് തയ്യാറായി, അവന്റെ ആജ്ഞ കാത്തിരിക്കുന്നു.
അപരേ പുരുഷവ്യാഘ്രാഃ സഹസ്രാക്ഷൌഹിണീസമാഃ । സാത്യകിര്ഭീമസേനശ്ച യമൌ ച സുമഹാബലൌ
മറ്റു പുരുഷസിംഹന്മാർ ആയിരം അക്ഷൗഹിണികൾക്ക് തുല്യരാണ്; സാത്യകിയും ഭീമസേനനും ശക്തരായ യമഭ്രാതാക്കളും.
ഏകാദശൈതാഃ പൃതനാ ഏകതശ്ച സമാഗതാഃ । ഏകതശ്ച മഹാബാഹുര്ബഹുരൂപീ ധനഞ്ജയഃ
പത്തൊന്നു സൈന്യങ്ങൾ ഒരു വശത്ത് ഒന്നിച്ചു. മറുവശത്ത് ബലവാനായ ധനഞ്ജയൻ നില്ക്കുന്നു.
യഥാ കിരീടീ സര്വാഭ്യഃ സേനാഭ്യോ വ്യതിരിച്യതേ। ഏവമേവ മഹാബാഹുര്വാസുദേവോ മഹാദ്യുതിഃ
മുടിയണിഞ്ഞവൻ എല്ലാ സൈന്യങ്ങളെയും മികവിൽ മറികടക്കുന്നതുപോലെ, ബലവാനായ പ്രകാശമുള്ള വാസുദേവനും അങ്ങനെ തന്നെയാണ്.
ബഹുലത്വം ച സേനാനാം വിക്രമം ച കിരീടിനഃ। ബുദ്ധിമത്ത്വം ച കൃഷ്ണസ്യ ബുദ്ധ്വാ യുധ്യേത കോ നരഃ
സൈന്യങ്ങളുടെ വലിപ്പം, മുടിയണിഞ്ഞവന്റെ വീര്യം, കൃഷ്ണന്റെ ബുദ്ധി ഇതൊക്കെ കണ്ടാൽ, ആരാണ് യുദ്ധത്തിന് ധൈര്യപ്പെടുക?
തേ ഭവന്തോ യഥാധര്മം യഥാസമയമേവ ച। പ്രയച്ഛന്തു പ്രദാതവ്യം മാ വഃ കാലോഽത്യഗാദയമ്
നീതിയും സമയവും അനുസരിച്ച് നൽകേണ്ടത് ദയവായി നിങ്ങൾ നൽകണം; ഈ അവസരം നഷ്ടപ്പെടരുത്.
തസ്യ തദ്വചനം ശ്രുത്വാ പ്രജ്ഞാവൃദ്ധോ മഹാദ്യുതിഃ। സംപൂജ്യൈനം യഥാകാലം ഭീഷ്മോ വചനമബ്രവീത്
അവന്റെ വാക്കുകൾ കേട്ട ശേഷം, ജ്ഞാനത്തിലും തേജസ്സിലും ശ്രേഷ്ഠനായ ഭീഷ്മൻ, അവനെ യോജിച്ച സമയത്ത് ആദരിച്ച് ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞു.
ദിഷ്ട്യാ കുശലിനഃ സര്വേ സഹ ദാമോദരേണ തേ। ദിഷ്ട്യാ സഹായവന്തശ്ച ദിഷ്ട്യാ ധര്മേ ച തേ രതാഃ
നന്മ കൊണ്ടാണ് നിങ്ങൾ എല്ലാവരും ദാമോദരനോടൊപ്പം സുരക്ഷിതരായതും, നല്ല കൂട്ടുകാരുണ്ടായതും, ധർമ്മത്തിൽ മനസ്സുവെച്ചതും.
ദിഷ്ട്യാ ച സന്ധികാമാസ്തേ ഭ്രാതരഃ കുരുനന്ദനാഃ । ദിഷ്ടാ ന യുദ്ധമനസഃ പാണ്ഡവാഃ സഹ ബാന്ധവൈഃ
കുരുകുലത്തിലെ സന്തോഷമേ, നന്മ കൊണ്ടാണ് നിന്റെ സഹോദരന്മാർ സമാധാനം ആഗ്രഹിക്കുന്നത്; പാണ്ഡവരും അവരുടെ ബന്ധുക്കളുമൊത്ത് യുദ്ധം ആഗ്രഹിക്കുന്നില്ലെന്നതും ഭാഗ്യമാണ്.
ഭവതാ സത്യമുക്തം തു സര്വമേതന്ന സംശയഃ। അതിതീക്ഷ്ണം തു തേ വാക്യം ബ്രാഹ്മണ്യാദിതി മേ മതിഃ
നീ പറഞ്ഞത് എല്ലാം സത്യമാണെന്നതിൽ സംശയമില്ല; പക്ഷേ, നിന്റെ വാക്കുകൾ വളരെ കഠിനമാണ്, ബ്രാഹ്മണനായി അതിനർഹമാണെന്ന് ഞാൻ കരുതുന്നു.
അസംശയം ക്സേശിതാസ്തേ വനേ ചേഹ ച പാണ്ഡവാഃ। പ്രാപ്താശ്ച ധര്മതഃ സര്വം പിതുര്ധനമസംശയമ്
സംശയമില്ല, പാണ്ഡവന്മാർ കാട്ടിലും ഇവിടെയും അന്യായം അനുഭവിച്ചു; അവരുടെ അച്ഛന്റെ സമ്പത്ത് അവർ നീതിപൂർവ്വം നേടിയതും ഉറപ്പാണ്.