അശോഭത യഥാ മത്തൈര്വനം പ്രക്രീഡിതൈര്ഗജൈഃ । ജയദ്രഥമുഖാശ്ചാന്യേ സിന്ധുസൌവീരവാസിനഃ
മദം കയറിയ ആനകൾ കാട്ടിൽ കളിക്കുന്നതുപോലെ ആ സൈന്യം പ്രകാശിച്ചു; ജയദ്രഥനെ മുന്നിൽ നിർത്തി സിന്ദു, സൗവീര ദേശങ്ങളിൽ നിന്നുള്ളവരും അവിടെ എത്തി.
ആജഗ്മുഃ പൃഥിവീപാലാഃ കമ്പയന്ത ഇവാചലാന്। തേഷാമക്ഷൌഹിണീ സേനാ ബഹുലാ വിബഭൌ തദാ
ഭൂമിയിലെ രാജാക്കന്മാർ പർവതങ്ങൾ വരെ കുലുക്കുന്നപോലെ ഭൂമി നടുങ്ങിച്ചുകൊണ്ട് അവിടെ എത്തി; അവരുടെ വലിയ സൈന്യങ്ങൾ അപ്പോൾ അതിമനോഹരമായി തിളങ്ങി.
വിധൂയമാനോ വാതേന ബഹുരൂപ ഇവാമ്ബുദഃ। സുദക്ഷിണശ്ച കാമ്ഭോജോ യവനൈശ്ച ശകൈസ്തഥാ
വായുവിൽ പറക്കുന്ന പലതരത്തിലുള്ള മേഘംപോലെ ആ സൈന്യങ്ങൾ ചിതറിപ്പോയി; കാംഭോജരാജാവായ സുദക്ഷിണനും യവനന്മാരും ശകന്മാരും കൂടെ അവിടെ എത്തി.
ഉപാജഗാമ കൌരവ്യമക്ഷൌഹിണ്യാ വിശാംപതേ । തസ്യ സേനാസമാവായഃ ശലഭാനാമിവാബഭൌ
അവൻ ഒരു വലിയ സൈന്യവുമായി കൌരവന്റെ അടുക്കൽ എത്തി; അവന്റെ സൈന്യത്തിന്റെ കൂട്ടം പുഴുവിന്റെ കൂട്ടംപോലെ തോന്നി.
സ ച സംപ്രാപ്യ കൌരവ്യം തത്രൈവാന്തര്ദധേ തദാ। തഥാ മഹിഷ്മതീവാസീ നീലോ നീലായുധൈഃ സഹ
അവൻ കൌരവന്റെ അടുക്കൽ എത്തിയപ്പോൾ ആ കൂട്ടത്തിൽ ലയിച്ചു; അതുപോലെ മഹിഷ്മതിയിലെ രാജാവായ നീലനും നീലായുധങ്ങൾ കൈവശമുള്ളവരുമായി അവിടെ എത്തി.
മഹീപാലോ മഹാവീര്യൈര്ദക്ഷിണാപഥവാസിഭിഃ । ആവന്ത്യൌ ച മഹീപാലൌ മഹാബലസുസംവൃതൌ
ദക്ഷിണ ദേശങ്ങളിൽ നിന്നുള്ള വീരന്മാരുമായി ആ രാജാവും, മഹാബലശാലികളായ രണ്ട് ആവന്തി രാജാക്കന്മാരും ശക്തമായ സംരക്ഷണത്തോടെ അവിടെ എത്തി.
പൃഥഗക്ഷൌഹിണീഭ്യാം താവഭിയാതൌ സുയോധനമ് । തതസ്തതസ്തു സര്വേഷാം ഭൂമിപാനാം മഹാത്മനാമ്
അവർ ഓരോരുത്തരുടെയും സൈന്യവുമായി വേർതിരിഞ്ഞ് സുവ്യോധനന്റെ അടുക്കൽ എത്തി; അങ്ങനെ എല്ലാ ദിശകളിൽ നിന്നുമുള്ള മഹാത്മാക്കളായ രാജാക്കന്മാർ അവിടെ ചേരുകയായിരുന്നു.
തിസ്രോഽന്യാഃ സമവര്തന്ത വാഹിന്യോ ഭരതര്ഷഭ । ഏവമേകാദശാവൃത്താഃ സേനാ ദുര്യോധനസ്യ താഃ
ഭാരതശ്രേഷ്ഠാ, മറ്റൊരു മൂന്ന് സൈന്യങ്ങളും അവിടെ ചേരുകയും ചെയ്തു; ഇങ്ങനെ ദുര്യോധനന്റെ സൈന്യം പതിനൊന്ന് സൈന്യങ്ങളായി വലുതായി.
യുയുത്സമാനാഃ കൌന്തേയാന്നാനാധ്വജസമാകുലാഃ । ന ഹാസ്തിനപുരേ രാജന്നവകാശോഽഭവത്തദാ
കുന്തിദേവിയുടെ മക്കളുമായി യുദ്ധം ചെയ്യാൻ ആഗ്രഹിച്ച സൈന്യങ്ങൾ പലതരം പതാകകളാൽ നിറഞ്ഞു; അപ്പോൾ, രാജാവേ, ഹസ്തിനപുരിയിൽ ഇടം പോലും ശേഷിച്ചില്ല.
രാജ്ഞാം സ്വബലമുഖ്യാനാം പ്രാധാന്യേനാപി ഭാരത । തതഃ പ़ഞ്ചനദം ചൈവ കൃത്സ്നം ച കുരുജാങ്ഗലമ്
രാജാക്കന്മാരുടെയും അവരുടെ പ്രധാന സൈന്യങ്ങളുടെയും ഇടത്തേക്കും സ്ഥലം ഇല്ലാതായി, ഭാരതാ; അതിനാൽ പഞ്ചനദിയും മുഴുവൻ കുരുജംഗലവും സൈന്യങ്ങൾ നിറഞ്ഞു.
തഥാ രോഹിതകാരണ്യം മരുഭൂമിശ്ച കേവലാ। അഹിച്ഛത്രം കാലകൂടം ഗങ്ഗാകൂലം ച ഭാരത
അതുപോലെ രോഹിതക കാടും, മുഴുവൻ മരുഭൂമിയും, അഹിച്ചത്രയും കാലകൂടവും ഗംഗയുടെ തീരവും, ഭാരതാ,
വാരണം വാടധാനം ച യാമുനശ്ചൈവ പര്വതഃ। ഏഷ ദേശഃ സുവിസ്തീര്ണഃ പ്രഭൂതധനധാന്യവാന്
വാരണവും വാടധാനവും യമുനാ പർവതവും—ഈ വിശാലമായ, ധന്യവും ധാന്യവും നിറഞ്ഞ ദേശം,
ബഭൂവ കൌരവേയാണാം ബലേനാതീവ സംവൃതഃ। തത്ര സൈന്യം തഥാ യുക്തം ദദര്ശ സ പുരോഹിതഃ
കൌരവരുടെ സൈന്യത്താൽ അതിയായി നിറഞ്ഞു; അവിടെ ആ സൈന്യം അണിനിരത്തിയിരിക്കുന്നതു ദ്രഷ്ടാവ് കണ്ടു.
യഃ സ പാഞ്ചാലരാജേന പ്രേഷിതഃ കൌരവാന്പ്രതി
അവനാണ് പാഞ്ചാലരാജാവിന്റെ ദൂതനായി കൌരവരുടെ അടുക്കൽ അയക്കപ്പെട്ടത്.
സ ച കൌരവ്യമാസാദ്യ ദ്രുപദസ്യ പുരോഹിതഃ। സത്കൃതോ ധൃതരാഷ്ട്രേണ ഭീഷ്മേണ വിദുരേണ ച
ദ്രുപദന്റെ പുരോഹിതൻ കൌരവരുടെ അടുക്കൽ എത്തിയപ്പോൾ, ധൃതരാഷ്ട്രനും ഭീഷ്മനും വിദുരനും അദ്ദേഹത്തെ ആദരപൂർവ്വം സ്വീകരിച്ചു.
സര്വകൌശല്യമുക്ത്വാഽഽദൌ പൃഷ്ട്വാ ചൈവമനാമയമ്। സര്വസേനാപ്രണേതൄണാം മധ്യേ വാക്യമുവാച ഹ
ആദ്യം എല്ലാ ശുഭാശംസകളും പറഞ്ഞ്, അവരുടെയൊക്കെ ക്ഷേമം ചോദിച്ച ശേഷം, സൈന്യാധിപന്മാരുടെ ഇടയിൽ അദ്ദേഹം ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞു.
സര്വൈര്ഭവദ്ഭിര്വിദിതോ രാജധര്മഃ സനാതനഃ। വാക്യോപാദാനഹേതോസ്തു വക്ഷ്യാമി വിദിതേ സതി
നിങ്ങൾക്കൊക്കെയും രാജധർമ്മം എപ്പോഴും അറിയാം. എന്നിരുന്നാലും, സംസാരത്തിനായി ഞാൻ ഇതിനെ കുറിച്ച് പറയാം.
ധൃതരാഷ്ട്രശ്ച പാണ്ഡുശ്ച സുതാവേകസ്യ വിശ്രുതൌ । തയോഃ സമാനം ദ്രവിണം പൈതൃകം നാത്ര സംശയഃ
ധൃതരാഷ്ട്രനും പാണ്ഡുവും ഒരേ അച്ഛന്റെ പ്രശസ്തമായ മക്കളാണ്. ഇരുവർക്കും പിതാവിന്റെ സമാനമായ സമ്പത്താണ്, ഇതിൽ സംശയമില്ല.
ധൃതരാഷ്ട്രസ്യ യേ പുത്രാഃ പ്രാപ്തം തൈഃ പൈതൃകം വസു। പാണ്ഡുപുത്രാഃ കഥം നാമ ന പ്രാപ്താഃ പൈതൃകം വസു
ധൃതരാഷ്ട്രന്റെ മക്കൾക്ക് പിതാവിന്റെ സമ്പത്ത് ലഭിച്ചു. എന്നാൽ പാണ്ഡുവിന്റെ മക്കൾക്ക് ആ സമ്പത്ത് എങ്ങനെ ലഭിച്ചില്ല?
വനം ഗതൈഃ പാണ്ഡവേയൈര്വിദിതം വഃ പുരാ യഥാ। ന പ്രാപ്തം പൈതൃകം ദ്രവ്യം ധൃതരാഷ്ട്രേണ യദ്ധൃതമ്
പാണ്ഡവന്മാർ കാടിലേക്ക് പോയപ്പോൾ, ധൃതരാഷ്ട്രൻ പിടിച്ചെടുത്ത പിതൃസമ്പത്ത് അവർക്കു ലഭിച്ചില്ലെന്ന് നിങ്ങൾക്കറിയാം.
പ്രാണാന്തികൈരപ്യുപായൈഃ പ്രയതദ്ഭിരനേകശഃ । ശേഷവന്തോ ന ശകിതാ നേതും വൈ യമസാദനമ്
പാണ്ഡവന്മാർ ജീവൻപോലും പണയപ്പെടുത്തി പലതവണ ശ്രമിച്ചിട്ടും, ധൃതരാഷ്ട്രനെ യമലോകത്തിലേക്ക് അയക്കാൻ കഴിയില്ലായിരുന്നു.
പുനശ്ച വര്ധിതം രാജ്യം സ്വബലേന മഹാത്മഭിഃ । ഛദ്മനാഽപഹൃതം ക്ഷുദ്രൈര്ധാര്തരാഷ്ട്രൈഃ സസൌബലൈഃ
വലിയ മനസ്സുള്ളവർ സ്വന്തം ശക്തിയാൽ രാജ്യം വീണ്ടും വളർത്തി. പക്ഷേ, ധൃതരാഷ്ട്രന്റെ മക്കളും കൂട്ടുകാരും കപടതയാൽ അതു തട്ടിയെടുത്തു.
തദപ്യനുമതം കര്മ യഥാ യുക്തമനേന വൈ। വാസിതാശ്ച മഹാരണ്യേ വര്ഷാണീഹ ത്രയോദശ
അത് അന്നത്തെ സാഹചര്യത്തിൽ ശരിയെന്ന് കരുതി അംഗീകരിച്ചു. പിന്നെ ഇവർ പതിമൂന്ന് വർഷം കാടിൽ താമസിച്ചു.
സഭായാം ക്ലേശിതൈര്വീരൈഃ സഹഭാര്യൈസ്തഥാ ഭൃശമ് । അരണ്യേ വിവിധാഃ ക്ലേശാഃ സംപ്രാപ്താസ്തൈഃ സുദാരുണാഃ
സഭയിൽ ആ വീരന്മാരും അവരുടെ ഭാര്യമാരും വലിയ ദുരിതം അനുഭവിച്ചു. കാടിലും അവർ പലവിധ കഠിനമായ കഷ്ടങ്ങൾ സഹിച്ചു.
തഥാ വിരാടനഗരേ യോന്യന്തരഗതൈരിവ। പ്രാപ്തഃ പരമസംക്ലേശോ യഥാ പാപൈര്മഹാത്മഭിഃ
അങ്ങനെ തന്നെ, വിരാടനഗരിയിൽ മറ്റൊരിടത്ത് ഒളിച്ചിരിക്കുന്നവരെപ്പോലെ, ദുഷ്ടന്മാരാൽ മഹാത്മാക്കൾക്ക് വലിയ വേദന അനുഭവിക്കേണ്ടി വന്നു.
തേ സര്വം പൃഷ്ഠതഃ കൃത്വാ തത്പൂര്വം കര്മ കില്വിഷമ് । സാമ്നൈവ കുരുഭിഃ സന്ധിമിച്ഛന്തി കുരുപുങ്ഗവാഃ
അവർ എല്ലാം സഹിച്ച്, മുമ്പത്തെ പാപങ്ങൾ വിട്ട്, കുരുക്കളുമായി സമാധാനം മാത്രം ആഗ്രഹിക്കുന്നു.
തേഷാം ച വൃത്തമാജ്ഞായ വൃത്തം ദുര്യോധനസ്യ ച। അനുനേതുമിഹാര്ഹന്തി ധാര്തരാഷ്ട്രം സുഹൃജ്ജനാഃ
അവരുടെ പെരുമാറ്റവും ദുര്യോധനന്റെ പ്രവൃത്തിയും അറിഞ്ഞ്, സുഹൃത്തുക്കൾ ധൃതരാഷ്ട്രന്റെ മകനെ സമ്മതിപ്പിക്കണം.
ന ഹി തേ വിഗ്രഹം വീരാഃ കുര്വന്തി കുരുഭിഃ സഹ। അവിനാശേന ലോകസ്യ കാങ്ക്ഷന്തേ പാണ്ഡവാഃ സ്വകമ്
അവ വീരന്മാർ കുരുക്കളുമായി യുദ്ധം ആഗ്രഹിക്കുന്നില്ല. പാണ്ഡവന്മാർക്ക് തങ്ങളുടെ അവകാശം മാത്രമാണ് വേണ്ടത്, ലോകം നശിക്കരുതെന്നാഗ്രഹം.
യശ്ചാപി ധാര്തരാഷ്ട്രസ്യ ഹേതുഃ സ്യാദ്വിഗ്രഹം പ്രതി। സ ച ഹേതുര്ന മന്തവ്യോ ബലീയാംസസ്തഥാ ഹി തേ
ധൃതരാഷ്ട്രന്റെ മക്കൾക്ക് യുദ്ധം വേണ്ടതിനു എന്തെങ്കിലും കാരണം ഉണ്ടെങ്കിൽ, അതു കണക്കാക്കേണ്ടതില്ല, കാരണം പാണ്ഡവന്മാർ കൂടുതൽ ശക്തരാണ്.
അക്ഷൌഹിണ്യശ്ച സപ്തൈവ ധര്മപുത്രസ്യ സങ്ഗതാഃ। യുയുത്സമാനാഃ കുരുഭിഃ പ്രതീക്ഷന്തേഽസ്യ ശാസനമ്
ധർമ്മപുത്രന്റെ പക്ഷത്ത് ഏഴു അക്ഷൗഹിണികൾ കൂടി, കുരുക്കളുമായി യുദ്ധത്തിന് തയ്യാറായി, അവന്റെ ആജ്ഞ കാത്തിരിക്കുന്നു.