തതസ്ത്വാമന്ത്ര്യ കൌന്തേയാഞ്ഛല്യോ മദ്രാധിപസ്തദാ। ജഗാമ സബലഃ ശ്രീമാന്ദുര്യോധനമരിന്ദമ
അപ്പോൾ മദ്രരാജാവായ ശല്യൻ തന്റെ സൈന്യത്തോടും സമ്പത്തോടും കൂടി കുന്തിദേവിയുടെ മക്കളോടു വിടപറഞ്ഞ് ശത്രുക്കളെ കീഴടക്കുന്ന ദുര്യോധനന്റെ അടുക്കൽ പോയി.
യുയുധാനസ്തതോ വീരഃ സാത്വതാനാം മഹാരഥഃ। മഹതാ ചതുരങ്ഗേണ ബലേനാഗാദ്യുധിഷ്ഠിരമ്
അതിനുശേഷം വീരനായ യുയുധാനൻ, സാത്വതരിൽ മഹാരഥിയായവൻ, വലിയ നാലു വിഭാഗങ്ങളുള്ള സൈന്യവുമായി യുദ്ധിഷ്ഠിരന്റെ അടുക്കൽ എത്തി.
തസ്യ യോധാ മഹാവീര്യാ നാനാദേശസമാഗതാഃ। നാനാപ്രഹരണാ വീരാഃ ശോഭയാംചക്രിരേ ബലമ്
അവന്റെ സൈന്യത്തിൽ വിവിധ ദേശങ്ങളിൽ നിന്നെത്തിയ ധൈര്യശാലികൾ ആയ ധീരന്മാർ, പലതരം ആയുധങ്ങൾ കൈവശമുള്ള വീരന്മാർ, സൈന്യത്തെ അലങ്കരിച്ചു.
പരശ്വഥൈര്ഭിണ്ഡിപാലൈഃ ശൂലതോമരമുദ്ഗരൈഃ । പരിഘൈര്യഷ്ടിഭിഃ പാശൈഃ കരവാലൈശ്ച നിര്മലൈഃ
അവർ പാരശുവം, ഭിണ്ഡിപാലം, കുന്തം, തുമര, മുദ്ഗരം, ഇരുമ്പ് ദണ്ഡുകൾ, വടികൾ, കയറുകൾ, തിളങ്ങുന്ന വാൾ എന്നിവയുമായിരുന്നു കൈവശം.
ഖങ്ഗകാര്മുകനിര്യൂഹൈഃ ശരൈശ്ച വിവിധൈരപി । തൈലധൌതൈഃ പ്രകാശദ്ഭിസ്തദശോഭത വൈ ബലമ്
കത്തികളും വില്ലുകളും പലതരം എണ്ണയാൽ തിളക്കമുള്ള അമ്പുകളും അവർക്കുണ്ടായിരുന്നു; അതുകൊണ്ട് ആ സൈന്യം അതീവ ദീപ്തിയായി പ്രകാശിച്ചു.
തസ്യ മേഘപ്രകാശസ്യ സൌവര്ണൌഃ ശോഭിതസ്യ ച। ബഭൂവ രൂപം സൈന്യസ്യ മേഘസ്യേവ സവിദ്യുതഃ
മേഘം പോലെ തിളങ്ങുന്ന ആ സൈന്യത്തിന്റെ രൂപം പൊന്നുകൊണ്ടുള്ള അലങ്കാരങ്ങൾ കൊണ്ട് ഭംഗിയായി, മിന്നൽ നിറഞ്ഞ മേഘം പോലെ അത്ഭുതകരമായിരുന്നു.
അക്ഷൌഹിണീ തു സാ സേനാ തദാ യൌധിഷ്ഠിരം ബലമ്। പ്രവിശ്യാന്തര്ദധേ രാജന്സാഗരം കുനദീ യഥാ
അക്ഷൗഹിണി ശക്തിയുള്ള ആ സൈന്യം യുദ്ധിഷ്ഠിരന്റെ സൈന്യത്തിൽ ചേർന്ന്, ഒരു നദി സമുദ്രത്തിൽ ലയിക്കുന്നതുപോലെ അകന്നു പോയി.
തഥൈവാക്ഷൌഹിണീം ഗൃഹ്യ ചേദീനാമൃഷഭോ ബലീ । ധൃഷ്ടകേതുരുപാഗച്ചത്പാണ്ഡവാനമിതൌജസഃ
അതുപോലെ തന്നെ, ശക്തനായ ചെദിരാജാവായ ധൃഷ്ടകേതു ഒരു അക്ഷൗഹിണി സൈന്യവുമായി അജയ്യശക്തിയുള്ള പാണ്ഡവരുടെ അടുക്കൽ എത്തി.
മാഗധശ്ച ജയത്സേനോ ജാരാസന്ധിര്മഹാബലഃ । അക്ഷൌഹിണ്യൈവ സൈന്യസ്യ ധര്മരാജമുപാഗമത്
അതിനുപുറമെ, മാഗധരാജാവായ ജരാസന്ധന്റെ പുത്രൻ ജയത്സേനൻ മഹാബലശാലിയായവൻ, ഒരു അക്ഷൗഹിണി സൈന്യവുമായി ധർമ്മരാജാവിന്റെ അടുക്കൽ എത്തി.
തഥൈവ പാണ്ഡ്യോ രാജേന്ദ്ര സാഗരാനൂപവാസിഭിഃ। വൃതോ ബഹുവിധൈര്യോധൈര്യുധിഷ്ഠിരമുപാഗമത്
അതുപോലെ തന്നെ, സമുദ്രത്തോടു ചേർന്ന പ്രദേശങ്ങളിൽ താമസിക്കുന്ന ധീരന്മാരാൽ ചുറ്റപ്പെട്ട പാണ്ഡ്യരാജാവും യുദ്ധിഷ്ഠിരന്റെ അടുക്കൽ എത്തി.
തസ്യ സൈന്യമതീവാസീത്തസ്മിന്ബലസമാഗമേ। പ്രേക്ഷണീയതരം രാജന്സുവേഷം ബലവത്തദാ
അവിടെ കൂടിയ സൈന്യം അതീവ ഭംഗിയുള്ളതും ശക്തിയുള്ളതുമായിരുന്നതുകൊണ്ട്, രാജാവേ, ആ സൈന്യസമൂഹം കാണാൻ അത്യന്തം മനോഹരമായിരുന്നു.
കേകയാശ്ച നരവ്യാഘ്രാഃ സോദരാഃ പഞ്ച പാര്ഥിവാഃ । സംഹര്ഷയന്തഃ കൌന്തേയോനക്ഷൌഹിണ്യാ സമാഗതാഃ
കേക്കയരാജാക്കന്മാരിൽ അഞ്ചുപേരായ സഹോദരന്മാർ, മനുഷ്യസിംഹങ്ങൾ, ഒരു അക്ഷൗഹിണി സൈന്യവുമായി കുന്തിപുത്രനെ സന്തോഷിപ്പിച്ചു.
ദ്രുപദസ്യാപ്യഭൂത്സേനാ നാനാദേശസമാഗതൈഃ। ശോഭിതാ പുരുഷൈഃ ശൂരൈഃ പുത്രൈശ്ചാസ്യ മഹാരഥൈഃ
ദ്രുപദന്റെയും സൈന്യം വിവിധ ദേശങ്ങളിൽ നിന്നെത്തിയ ധീരന്മാരാൽ അലങ്കരിക്കപ്പെട്ടിരുന്നതും, മഹാരഥികളായ പുത്രന്മാരാൽ അതിവിശിഷ്ടമായിരുന്നതുമാണ്.
തഥൈവ രാജാ മത്സ്യാനാം വിരാടോ വാഹിനീപതിഃ । പാര്വതീയൈര്മഹീപാലൈഃ സഹിതഃ പാണ്ഡവാനയാത്
അതിനുപോലെ തന്നെ, മത്സ്യരാജാവായ വീരാടൻ, പർവതപ്രദേശങ്ങളിൽ നിന്നുള്ള രാജാക്കളോടൊപ്പം പാണ്ഡവരുടെ അടുക്കൽ എത്തി.
ഇതശ്ചേതശ്ച പാണ്ഡൂനാം സമാജഗ്മുര്മഹാത്മനാമ് । അക്ഷൌഹിണ്യസ്തു സപ്തൈവ വിവിധധ്വജസങ്കുലാഃ
എല്ലാ ദിശകളിൽ നിന്നുമുള്ള വിവിധ പതാകകളാൽ നിറഞ്ഞ ഏഴു അക്ഷൗഹിണി സൈന്യങ്ങൾ മഹാത്മാക്കളായ പാണ്ഡവരുടെ അടുക്കൽ ചേരുകയായിരുന്നു.
യുയുത്സമാനാഃ കുരുഭിഃ പാണ്ഡവാന്സമഹര്ഷയന് । തഥൈവ ധാര്തരാഷ്ട്രസ്യ ഹര്ഷം സമഭിര്ധയന്
കുരുക്കളുമായി യുദ്ധം ചെയ്യാൻ ആഗ്രഹിച്ചവർ പാണ്ഡവരെ സന്തോഷിപ്പിച്ചു; അതുപോലെ തന്നെ, ധൃതരാഷ്ട്രപുത്രന്റെ സന്തോഷവും വർദ്ധിപ്പിച്ചു.
ഭഗദത്തോ മഹീപാലഃ സേനാമക്ഷൌഹിണീം ദദൌ। തസ്യ ചീനൈഃ കിരാതൈശ്ച കാഞ്ചനൈരിവ സംവൃതമ്
ഭഗദത്തൻ എന്ന രാജാവ് ഒരു അക്ഷൗഹിണി സൈന്യം നൽകി; ചൈനികളും കിരാതന്മാരും അതിൽ ചുറ്റപ്പെട്ടിരുന്നതുകൊണ്ട്, പൊന്നുപോലെ തിളങ്ങുകയായിരുന്നു.
ബഭൌ ബലമനാധൃഷ്യം കര്ണികാരവനം യഥാ। തഥാ ഭൂരിശ്രവാഃ ശൂരഃ ശല്യശ്ച കുരുനന്ദന
ആ അജയ്യമായ സൈന്യം കർണികാരവനം പോലെ തിളങ്ങി; അതുപോലെ തന്നെ, ധൈര്യശാലിയായ ഭൂരിശ്രവസ്സും ശല്യനും, കുരുവംശത്തിന്റെ സന്തോഷമേകുന്നവരും, അതിൽ ഉണ്ടായിരുന്നു.
ദുര്യോധനമുപായാതാവക്ഷൌഹിണ്യാ പൃഥക്പൃഥക് । കൃതവര്മാ ച ഹാര്ദിക്യോ ഭോജാന്ധകുകുരൈഃ സഹ
ഹൃദികയുടെ മകനായ കൃതവർമയും, ഭോജന്മാരും അന്ധകർക്കും കുകുരന്മാരും കൂടെ, ഓരോരുത്തരുടെയും സൈന്യവുമായി ദുര്യോധനന്റെ അടുക്കൽ എത്തി.
അക്ഷൌഹിണ്യൈവ സേനായാ ദുര്യോധനമുപാഗമത്। തസ്യ തൈഃ പുരുഷവ്യാഘ്രൈര്വനമാലാധരൈര്ബലമ്
ഒരു സൈന്യവുമായി കൃതവർമ ദുര്യോധനന്റെ അടുക്കൽ എത്തി; വനമാലകൾ അണിഞ്ഞ പുരുഷസിംഹന്മാരാൽ അവന്റെ സൈന്യം നിറഞ്ഞു.
അശോഭത യഥാ മത്തൈര്വനം പ്രക്രീഡിതൈര്ഗജൈഃ । ജയദ്രഥമുഖാശ്ചാന്യേ സിന്ധുസൌവീരവാസിനഃ
മദം കയറിയ ആനകൾ കാട്ടിൽ കളിക്കുന്നതുപോലെ ആ സൈന്യം പ്രകാശിച്ചു; ജയദ്രഥനെ മുന്നിൽ നിർത്തി സിന്ദു, സൗവീര ദേശങ്ങളിൽ നിന്നുള്ളവരും അവിടെ എത്തി.
ആജഗ്മുഃ പൃഥിവീപാലാഃ കമ്പയന്ത ഇവാചലാന്। തേഷാമക്ഷൌഹിണീ സേനാ ബഹുലാ വിബഭൌ തദാ
ഭൂമിയിലെ രാജാക്കന്മാർ പർവതങ്ങൾ വരെ കുലുക്കുന്നപോലെ ഭൂമി നടുങ്ങിച്ചുകൊണ്ട് അവിടെ എത്തി; അവരുടെ വലിയ സൈന്യങ്ങൾ അപ്പോൾ അതിമനോഹരമായി തിളങ്ങി.
വിധൂയമാനോ വാതേന ബഹുരൂപ ഇവാമ്ബുദഃ। സുദക്ഷിണശ്ച കാമ്ഭോജോ യവനൈശ്ച ശകൈസ്തഥാ
വായുവിൽ പറക്കുന്ന പലതരത്തിലുള്ള മേഘംപോലെ ആ സൈന്യങ്ങൾ ചിതറിപ്പോയി; കാംഭോജരാജാവായ സുദക്ഷിണനും യവനന്മാരും ശകന്മാരും കൂടെ അവിടെ എത്തി.
ഉപാജഗാമ കൌരവ്യമക്ഷൌഹിണ്യാ വിശാംപതേ । തസ്യ സേനാസമാവായഃ ശലഭാനാമിവാബഭൌ
അവൻ ഒരു വലിയ സൈന്യവുമായി കൌരവന്റെ അടുക്കൽ എത്തി; അവന്റെ സൈന്യത്തിന്റെ കൂട്ടം പുഴുവിന്റെ കൂട്ടംപോലെ തോന്നി.
സ ച സംപ്രാപ്യ കൌരവ്യം തത്രൈവാന്തര്ദധേ തദാ। തഥാ മഹിഷ്മതീവാസീ നീലോ നീലായുധൈഃ സഹ
അവൻ കൌരവന്റെ അടുക്കൽ എത്തിയപ്പോൾ ആ കൂട്ടത്തിൽ ലയിച്ചു; അതുപോലെ മഹിഷ്മതിയിലെ രാജാവായ നീലനും നീലായുധങ്ങൾ കൈവശമുള്ളവരുമായി അവിടെ എത്തി.
മഹീപാലോ മഹാവീര്യൈര്ദക്ഷിണാപഥവാസിഭിഃ । ആവന്ത്യൌ ച മഹീപാലൌ മഹാബലസുസംവൃതൌ
ദക്ഷിണ ദേശങ്ങളിൽ നിന്നുള്ള വീരന്മാരുമായി ആ രാജാവും, മഹാബലശാലികളായ രണ്ട് ആവന്തി രാജാക്കന്മാരും ശക്തമായ സംരക്ഷണത്തോടെ അവിടെ എത്തി.
പൃഥഗക്ഷൌഹിണീഭ്യാം താവഭിയാതൌ സുയോധനമ് । തതസ്തതസ്തു സര്വേഷാം ഭൂമിപാനാം മഹാത്മനാമ്
അവർ ഓരോരുത്തരുടെയും സൈന്യവുമായി വേർതിരിഞ്ഞ് സുവ്യോധനന്റെ അടുക്കൽ എത്തി; അങ്ങനെ എല്ലാ ദിശകളിൽ നിന്നുമുള്ള മഹാത്മാക്കളായ രാജാക്കന്മാർ അവിടെ ചേരുകയായിരുന്നു.
തിസ്രോഽന്യാഃ സമവര്തന്ത വാഹിന്യോ ഭരതര്ഷഭ । ഏവമേകാദശാവൃത്താഃ സേനാ ദുര്യോധനസ്യ താഃ
ഭാരതശ്രേഷ്ഠാ, മറ്റൊരു മൂന്ന് സൈന്യങ്ങളും അവിടെ ചേരുകയും ചെയ്തു; ഇങ്ങനെ ദുര്യോധനന്റെ സൈന്യം പതിനൊന്ന് സൈന്യങ്ങളായി വലുതായി.
യുയുത്സമാനാഃ കൌന്തേയാന്നാനാധ്വജസമാകുലാഃ । ന ഹാസ്തിനപുരേ രാജന്നവകാശോഽഭവത്തദാ
കുന്തിദേവിയുടെ മക്കളുമായി യുദ്ധം ചെയ്യാൻ ആഗ്രഹിച്ച സൈന്യങ്ങൾ പലതരം പതാകകളാൽ നിറഞ്ഞു; അപ്പോൾ, രാജാവേ, ഹസ്തിനപുരിയിൽ ഇടം പോലും ശേഷിച്ചില്ല.
രാജ്ഞാം സ്വബലമുഖ്യാനാം പ്രാധാന്യേനാപി ഭാരത । തതഃ പ़ഞ്ചനദം ചൈവ കൃത്സ്നം ച കുരുജാങ്ഗലമ്
രാജാക്കന്മാരുടെയും അവരുടെ പ്രധാന സൈന്യങ്ങളുടെയും ഇടത്തേക്കും സ്ഥലം ഇല്ലാതായി, ഭാരതാ; അതിനാൽ പഞ്ചനദിയും മുഴുവൻ കുരുജംഗലവും സൈന്യങ്ങൾ നിറഞ്ഞു.