അജ്ഞാതവാസം ഘോരം ച വസതാ ദുഷ്കരം കൃതമ് । ദുഃഖമേവ കുതഃ സൌഖ്യം രാജ്യഭ്രഷ്ടസ്യ ഭാരത
അജ്ഞാതവാസം എന്ന ഭയാനകമായ കഷ്ടതയും നീ സഹിച്ചു. രാജ്യം നഷ്ടപ്പെട്ടവനു സുഖം എവിടെ? എല്ലാം ദുഃഖം മാത്രമായിരുന്നു, ഭാരത.
സത്യേ തപസി ദാനേ ച തവ ബുദ്ധിര്യുധിഷ്ഠിര । ക്ഷമാ ദമശ്ചാഹിംസാ ച സത്യം ചൈവ യുധിഷ്ഠിര
സത്യത്തിൽ, തപസ്സിൽ, ദാനത്തിൽ, നിന്റെ മനസ്സ് ഉറച്ചതാണ്, യുദ്ധിഷ്ഠിരാ. ക്ഷമ, ആത്മനിയന്ത്രണം, അഹിംസ, സത്യം — ഇവയും നിനക്കുണ്ട്.
അദ്ഭുതശ്ച പുനര്ലോകസ്ത്വയി രാജന്പ്രതിഷ്ഠിതഃ। മൃദുര്വദാന്യോ ബ്രഹ്മണ്യോ ദാന്തോ ധര്മപരായണഃ
വിസ്മയകരമായ ലോകം വീണ്ടും നിന്നിൽ അധിഷ്ഠിതമാണ്, രാജാവേ. നീ സുന്ദരനും, ദാനശീലനും, ബ്രാഹ്മണഭക്തനും, ആത്മനിയമനശീലനും, ധർമ്മപരായണനും ആണു.
ധര്മാസ്തേ വിദിതാ രാജന്ബഹവോ ലോകസാക്ഷികാഃ । സര്വം ജഗദിദം താത വിദിതം തേ പരന്തപ
നിന്റെ ധർമ്മങ്ങൾ, രാജാവേ, അനേകം ലോകസാക്ഷ്യങ്ങളോടുകൂടി അറിയപ്പെടുന്നവയാണ്. ഈ ലോകം മുഴുവൻ, പ്രിയനേ, നിനക്ക് അറിയാം, ശത്രുക്കളെ ദഹിപ്പിക്കുന്നവനേ.
മുദിതശ്ച പുനര്ലോകസ്ത്വയി രാജന്പ്രതിഷ്ഠിതേ । ദിഷ്ട്യാ കൃച്ഛ്രമിദം രാജന്പാരിതം ഭരതര്ഷഭ
ലോകം വീണ്ടും നിന്നിൽ അധിഷ്ഠിതമായതിൽ സന്തോഷിക്കുന്നു, രാജാവേ. ഭാഗ്യവശാൽ ഈ കഷ്ടത നീങ്ങി, ഭാരതശ്രേഷ്ഠാ.
ദിഷ്ട്യാ പശ്യാമി രാജേന്ദ്ര ധര്മാത്മാനം സഹാനുഗമ്। നിസ്തീര്ണദുഷ്കരം രാജംസ്ത്വാം ധര്മനിചയം പ്രഭോ
ഭാഗ്യവശാൽ, നീയും നിന്റെ അനുചിതരുമായി, ധർമ്മനിഷ്ഠനായ രാജാധിരാജാവേ, ഈ കഠിനമായ പരീക്ഷണം കടന്നുപോയതും, നീ ധർമ്മത്തിന്റെ നിധിയായിരിക്കുന്നതും ഞാൻ കാണുന്നു.
തതോഽസ്യാകഥയദ്രാജാ ദുര്യോധനസമാഗമമ്। തച്ച ശുശ്രൂഷിതം സര്വം വരദാനം ച ഭാരത
അതിനുശേഷം രാജാവ് ദുര്യോധനനുമായി നടന്ന കൂടിക്കാഴ്ചയും അവിടെ കേട്ടതൊക്കെയും, വരദാനം ലഭിച്ചതും വിശദമായി പറഞ്ഞു.
സുകൃതം തേ കൃതം രാജന്പ്രഹൃഷ്ടേനാന്തരാത്മനാ । ദുര്യോധനസ്യ യദ്വീര ത്വയാ വാചാ പ്രതിശ്രുതമ്
രാജാവേ, നീ സന്തോഷപൂർവ്വം ദുര്യോധനനോട് വാക്കുകൊടുത്തത് നല്ലതാണെന്ന് ഞാൻ വിശ്വസിക്കുന്നു.
ഏകം ത്വിച്ഛാമി ഭദ്രം തേ ക്രിയമാണം മഹീപതേ । രാജന്നകര്തവ്യമപി കര്തുമര്ഹസി സത്തമ
എന്നാൽ മഹാരാജാവേ, ഞാൻ ഒരു കാര്യം മാത്രം നീ ചെയ്യണമെന്ന് ആഗ്രഹിക്കുന്നു; ചെയ്യേണ്ടതല്ലെങ്കിലും അതു നീ നിർവഹിക്കണം.
മമ ത്വവേക്ഷയാ വീര ശൃണു വിജ്ഞാപയാമി തേ। ഭവാനിഹ മഹാരാജ വാസുദേവസമോ യുധി
വീരനേ, എന്റെ അഭ്യർത്ഥന കേൾക്കൂ; മഹാരാജാവേ, നീ ഇവിടെ യുദ്ധത്തിൽ വാസുദേവനോടു സമനായി നിലകൊള്ളണം.
കര്ണാര്ജുനാഭ്യാം സംപ്രാപ്തേ ദ്വൈരഥേ രാജസത്തമ । കര്ണസ്യ ഭവതാ കാര്യം സാരഥ്യം നാത്ര സംശയഃ
കർണ്ണനും അർജ്ജുനനും തമ്മിൽ ഏകാന്ത യുദ്ധം നടക്കുമ്പോൾ, രാജശ്രേഷ്ഠനേ, നീ കർണ്ണന്റെ രഥസാരഥിയാകണം; ഇതിൽ സംശയമില്ല.
തത്ര പാല്യോഽര്ജുനോ രാജന്യദി മത്പ്രിയമിച്ഛസി। തേജോവധശ്ച തേ കാര്യഃ സൌതേരസ്മഞ്ജയാവഹ്നഃ । അകര്തവ്യമപി ഹ്യേതത്കര്മുമര്ഹസി മാതുല
അവിടെ, രാജാവേ, നീ എനിക്ക് പ്രിയം ആകണമെങ്കിൽ അർജ്ജുനനെ രക്ഷിക്കണം; അവന്റെ തേജസ്സിനെ തകർക്കുകയും രഥം ദഹിപ്പിക്കുകയും വേണം; ചെയ്യേണ്ടതല്ലെങ്കിലും, മാമനേ, നീ ഇത് നിർവഹിക്കണം.
ശ്രൃണു പാണ്ഡവ ഭദ്രം തേ യദ്ബ്രവീഷി മഹാത്മനഃ । തേജോവധനിമിത്തം മാം സൂതപുത്രസ്യ സങ്ഗമേ
പാണ്ഡവനേ, നീ പറയുന്നതു കേൾക്കൂ; സുതപുത്രനുമായി യുദ്ധത്തിൽ അവന്റെ തേജസ്സു കുറയ്ക്കാനാണ് ഞാൻ അവിടെ ഉണ്ടാകുന്നത്.
അഹം തസ്യ ഭവിഷ്യാമി സങ്ഘ്രാമേ സാരഥിര്ധ്രുവമ്। വാസുദേവേന ഹി സമം നിത്യം മാം സോഽഭിമന്യതോ
നിശ്ചയമായും ഞാൻ അവന്റെ രഥസാരഥിയായിരിക്കും; കാരണം അവൻ എപ്പോഴും എന്നെ വാസുദേവനോടു തുല്യനായി കാണുന്നു.
തസ്യാഹം കുരുശാര്ദൂല പ്രതീപമഹിതം വചഃ। ധ്രുവം സംകഥയിഷ്യാമി യോദ്ധുകാമസ്യ സംയുഗേ
കുരുവീരനേ, യുദ്ധം ചെയ്യാൻ അവൻ ആഗ്രഹിക്കുമ്പോൾ, ഞാൻ അവന്റെ ഹിതത്തിന് വിരുദ്ധമായ വാക്കുകൾ അവനോട് പറയും.
യഥാ സ ഹൃതദര്പശ്ച ഹൃതതേജാശ്ച പാണ്ഡവ । ഭവിഷ്യതി സുഖം ഹന്തും സത്യമേതദ്ബ്രവീമി തേ
പാണ്ഡവനേ, അവന്റെ അഹങ്കാരവും തേജസ്സും നഷ്ടപ്പെട്ടാൽ, അവനെ സംഹരിക്കാൻ എളുപ്പമാകും; ഞാൻ സത്യം പറയുന്നു.
ഏവമേതത്കരിഷ്യാമി യഥാ താത ത്വമാത്ഥ മാമ്। യച്ചാന്യദപി ശക്ഷ്യാമി തത്കരിഷ്യാമി തേ പ്രിയമ്
താതനേ, നീ എന്നോട് പറഞ്ഞതുപോലെ ഞാൻ അതെല്ലാം നിർവഹിക്കും;还能 ഞാൻ കഴിയുന്നതെന്തെങ്കിലും ഉണ്ട് എങ്കിൽ അതും ഞാൻ നിനക്കായി ചെയ്യും.
യച്ച ദുഃഖം ത്വയാ പ്രാപ്തം ദ്യൂതേ വൈ കൃഷ്ണയാ സഹ। പരുഷാണി ച വാക്യാനി സൂതപുത്രകൃതാനി വൈ
നീ കൃഷ്ണയോടൊപ്പം ജുവയിൽ അനുഭവിച്ച ദു:ഖവും, സുതപുത്രൻ പറഞ്ഞ കഠിനവാക്കുകളും,
ജടാസുരാത്പരിക്ലേശഃ കീചകാച്ച മഹാദ്യുതേ। ദ്രൌപദ്യാഽധിഗതം സര്വം ദമയന്ത്യാ യഥാഽശുഭമ്
ജടാസുരനാൽ ഉണ്ടായ കഷ്ടവും, കീചകനാൽ ഉണ്ടായ വലിയ ദു:ഖവും, ദ്രൗപദി അനുഭവിച്ച എല്ലാ ദു:ഖങ്ങളും, ദമയന്തി അനുഭവിച്ച ദുരിതംപോലെ,
സര്വം ദുഃഖമിദം വീര സുഖോദര്കം ഭവിഷ്യതി। നാത്ര മന്യുസ്ത്വയാ കാര്യോ വിധിര്ഹി ബലവത്തരഃ
വീരനേ, ഈ എല്ലാ ദു:ഖങ്ങളും അവസാനം സന്തോഷത്തിലേക്ക് നയിക്കും; നീ കോപിക്കേണ്ട, വിധി അതിനേക്കാൾ ശക്തമാണ്.
ദുഃഖാനി ഹി മഹാത്മാനഃ പ്രാപ്നുവന്തി യുധിഷ്ഠിര। ദേവൈരപി ഹി ദുഃഖാനി പ്രാപ്താനി ജഗതീപതേ
മഹാത്മാക്കൾക്കും, യുദിഷ്ഠിരാ, വലിയ ദു:ഖങ്ങൾ അനുഭവിക്കേണ്ടി വരുന്നു; ഭൂമിയുടെ അധിപതിയായ ദേവന്മാർക്കുപോലും ദു:ഖം അനുഭവിക്കേണ്ടി വന്നിട്ടുണ്ട്.
ഇന്ദ്രേണ ശ്രൂയതേ രാജന്സഭാര്യേണ മഹാത്മനാ । അനുഭൂതം മഹദ്ദുഃഖം ദേവരാജേന ഭാരത
രാജാവേ, മഹാത്മാവായ ഇന്ദ്രനും ഭാര്യയുമൊത്ത് വലിയ ദു:ഖം അനുഭവിച്ചുവെന്ന് കേൾക്കുന്നു, ഭാരത.
കഥമിന്ദ്രേണ രാജേന്ദ്ര സഭാര്യേണ മഹാത്മനാ । ദുഃഖം പ്രാപ്തം പരം ഘോരമേതദിച്ഛാമി വേദിതുമ്
രാജാധിരാജാവേ, മഹാത്മാവായ ഇന്ദ്രനും ഭാര്യയുമൊത്ത് എങ്ങനെയാണ് ആ ഭയങ്കരമായ ദു:ഖം അനുഭവിച്ചത്? ഞാൻ അത് അറിയാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നു.
ശൃണു രാജന്പുരാവൃത്തമിതിഹാസം പുരാതനമ്। സഭാര്യേണ യഥാ പ്രാപ്തം ദുഃഖമിന്ദ്രേണ ഭാരത
രാജാവേ, പുരാതനകാലത്തെ ആ കഥ കേൾക്കൂ; ഭാരത, ഇന്ദ്രനും ഭാര്യയുമൊത്ത് എങ്ങനെ ദു:ഖം അനുഭവിച്ചു എന്നത് ഞാൻ പറയുന്നു.
ത്വഷ്ടാ പ്രജാപതിര്ഹ്യാസീദ്ദേവശ്രേഷ്ഠോ മഹാതപാഃ । സ പുത്രം വൈ ത്രിശിരസമിന്ദ്രദ്രോഹാത്കിലാസൃജത്
ത്വഷ്ടാവ് എന്ന പ്രജാപതി, ദേവന്മാരിൽ ഏറ്റവും ശ്രേഷ്ഠനും മഹത്തായ തപസ്സുകാരനുമായിരുന്നു. ഇന്ദ്രനോടുള്ള വൈരാഗ്യത്തെ കാരണം അവൻ ത്രിശിരസ് എന്ന പുത്രനെ ജനിപ്പിച്ചു.
ഐന്ദ്രം സ പ്രാര്ഥയത്സ്ഥാനം വിശ്വരൂപോ മഹാദ്യുതിഃ । തൈസ്ത്രിഭിര്വദനൈര്ഘോരൈഃ സൂര്യേന്ദുജ്വലനോപമൈഃ
ആ മഹാതേജസ്സുള്ള വിശ്വരൂപൻ, ഇന്ദ്രന്റെ സ്ഥാനത്തെ ആഗ്രഹിച്ചു. അവന് സൂര്യനും ചന്ദ്രനും അഗ്നിയും പോലെ പ്രകാശിക്കുന്ന ഭയങ്കരമായ മൂന്നു മുഖങ്ങൾ ഉണ്ടായിരുന്നു.
വേദാനേകേന സോഽധീതേ സുരാമേകേന ചാപിബത്। ഏകേന ച ദിശഃ സര്വാഃ പിബന്നിവ നിരീക്ഷതേ
അവൻ ഒരു മുഖം കൊണ്ട് വേദങ്ങൾ പഠിച്ചു, മറ്റൊരു മുഖം കൊണ്ട് സോമം കുടിച്ചു, മൂന്നാമത്തെ മുഖം കൊണ്ട് എല്ലാദിശകളും നോക്കി, അവയെല്ലാം കുടിച്ചുകളയുന്നപോലെ കാണിച്ചു.
സ തപസ്വീ മുദുര്ദാന്തോ ധര്മേ തപസി ചോദ്യതഃ । തപസ്തസ്യ മഹത്തീവ്രം സുദുശ്ചരമരിന്ദമ
അവൻ തപസ്സിൽ ലയിച്ചവനും, സുന്ദരനും, സ്വയം നിയന്ത്രണമുള്ളവനും, ധർമ്മത്തിലും തപസ്സിലും ഉറച്ചവനും ആയിരുന്നു. അവന്റെ തപസ്സ് അത്യന്തം വലിയതും പ്രയാസമുള്ളതും ആയിരുന്നു.
തസ്യ ദൃഷ്ട്വാ തപോവീര്യം സത്യം ചാമിതതേജസഃ । വിഷാദമഗമച്ഛക്ര ഇന്ദ്രോഽയം മാ ഭവേദിതി
അവന്റെ തപസ്സിന്റെ ശക്തിയും സത്യവാനായ അതുല്യതേജസ്സിന്റെ സ്വഭാവവും കണ്ടപ്പോൾ, ഇന്ദ്രൻ ഭയപ്പെട്ടു: 'ഇവൻ ഇന്ദ്രൻ ആകരുതേ' എന്ന് വിചാരിച്ചു.
കഥം സജ്ജേച്ച ഭോഗേഷു ന ച തപ്യേന്മഹത്തപഃ । വിവര്ധമാനസ്ത്രിശിരാഃ സര്വം ഹി ഭുവനം ഗ്രസേത്
ഇവൻ എങ്ങനെയെങ്കിലും ഭോഗങ്ങളിൽ ആസ്വാദനമുണ്ടാക്കി, ഇങ്ങനെ വലിയ തപസ്സ് തുടരാതിരിക്കണം. ത്രിശിരസ് ഇങ്ങനെ വളർന്നാൽ മുഴുവൻ ലോകവും അവൻ വിഴുങ്ങിക്കളയും.