ഋതുകാലശ്ച സംപ്രാപ്തോ ന ച മേഽസ്തി വൃതഃ പതിഃ। കിം പ്രാപ്തം കിം നു കര്തവ്യം കിം വാ കൃത്വാ സുഖം ഭവേത്
"എന്റെ കാലം എത്തിയിരിക്കുന്നു, എനിക്ക് തിരഞ്ഞെടുത്ത ഭർത്താവൊന്നുമില്ല. എനിക്ക് ലഭിച്ചിരിക്കുന്നത് എന്താണ്? ഞാൻ എന്ത് ചെയ്യണം? എന്ത് ചെയ്താൽ എനിക്ക് സന്തോഷം ലഭിക്കും?"
ദേവയാനീ പ്രജാതാഽസൌ വൃഥാഽഹം പ്രാപ്തയൌവനാ। യഥാ തയാ വൃതോ ഭര്താ തഥൈവാഹം വൃണോമി തമ്
"ദേവയാനി ഒരു മകനെ പ്രസവിച്ചു; ഞാൻ വെറുതെ യൗവനം പ്രാപിച്ചു. അവൾ എങ്ങനെ ഭർത്താവിനെ തിരഞ്ഞെടുത്തുവോ, അതുപോലെ ഞാൻ അവനെ തിരഞ്ഞെടുത്തിരിക്കുന്നു."
രാജ്ഞാ പുത്രഫലം ദേയമിതി മേ നിശ്ചിതാ മതിഃ। അപീദാനീം സ ധര്മാത്മാ ഈയാന്മേ ദര്ശനം രഹഃ
"രാജാവിന്റെ മകനായി ഒരു സന്താനഫലം നൽകണം എന്നതാണ് എന്റെ ഉറച്ച തീരുമാനം; ഇപ്പോൾ ആ ധാർമ്മികൻ രഹസ്യമായി എന്നെ കാണാനെത്തുമോ എന്ന് ഞാൻ പ്രതീക്ഷിക്കുന്നു."
കേശൈര്ബധ്യാ തു രാജാനം യാചേഽഹം സദൃശം പതിമ്। സ്പൃഹേദിദം ദേവയാനീ പുത്രമീക്ഷ്യ പുനഃപുനഃ। ക്രീഡന്നന്തഃപുരേ തസ്യാഃ ക്വചിത്ക്ഷണമവാപ്യ ച
"തന്റെ മുടിയിൽ കെട്ടിയിരിക്കുന്നവളായി, ഞാൻ രാജാവിനോട് എന്നോട് തുല്യനായ ഭർത്താവിനെ ചോദിക്കുന്നു. ദേവയാനിയുടെ മകനെ വീണ്ടും വീണ്ടും കാണുമ്പോൾ, അവൻ അകത്തു കളിക്കുമ്പോൾ, എനിക്ക് ആഗ്രഹം ഉണരുന്നു; ചിലപ്പോൾ ഞാൻ അവനെ ഒന്നു കാണാറുണ്ട്."
അഥ നിഷ്ക്രമ്യ രാജാഽസൌ തസ്മിന്കാലേ യദൃച്ഛയാ। അശോകവനികാഭ്യാശേ ശര്മിഷ്ഠാം പ്രാപ തിഷ്ഠതീമ്
അപ്പോൾ, ആ സമയത്ത്, രാജാവ് അപ്രതീക്ഷിതമായി പുറത്തേക്ക് വന്നു, അശോകവനത്തിനടുത്ത് നിന്ന ശർമിഷ്ഠയെ കണ്ടു.
തമേകം രഹിതേ ദൃഷ്ട്വാ ശര്മിഷ്ഠാ ചാരുഹാസിനീ। പ്രത്യുദ്ഗമ്യാഞ്ജലിം കൃത്വാ രാജാനം വാക്യമബ്രവീത്
അവനെ ഒറ്റയ്ക്ക് ഒളിച്ചിടത്ത് കണ്ട ശർമിഷ്ഠ മനോഹരമായ പുഞ്ചിരിയോടെ സമീപിച്ചു, കൈകൂപ്പി രാജാവിനോട് ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞു.
സോമസ്യേന്ദ്രസ്യ വിഷ്ണോര്വാ യമസ്യ വരുണസ്യ വാ। തവ വാ നാഹുഷ ഗൃഹേ കഃ സ്ത്രിയം ദ്രഷ്ടുമര്ഹതി
"സോമൻ, ഇന്ദ്രൻ, വിഷ്ണു, യമൻ, വരുണൻ, അല്ലെങ്കിൽ നിന്റെ വീട്ടിൽ, നഹൂഷാ, ആരാണ് സ്ത്രീയെ കാണാൻ അർഹനായത്?"
രൂപാഭിജനശീലൈര്ഹി ത്വം രാജന്വേത്ഥ മാം സദാ। സാ ത്വാം യാചേ പ്രസാദ്യാഹമൃതും ദേഹി നരാധിപ
"രൂപം, വംശം, സ്വഭാവം എന്നിവയിൽ നിന്നു നീ എപ്പോഴും എന്നെ അറിയുന്നവനാണ് രാജാവേ; അതുകൊണ്ട് ഞാൻ നിന്നോട് അപേക്ഷിക്കുന്നു, രാജാധിപതേ, എനിക്ക് എന്റെ കാലം അനുവദിക്കണം."
വേദ്മി ത്വാം ശീലസംപന്നാം ദൈത്യകന്യാമനിന്ദിതാമ്। രൂപം ച തേ ന പശ്യാമി സൂച്യഗ്രമപി നിന്ദിതമ്
"നീ ധാർമ്മികതയുള്ളവളാണ്, അപവാദമില്ലാത്ത ദൈത്യകുമാരി എന്നെ അറിയാം; നിന്റെ രൂപത്തിൽ സൂചിയുടെ അഗ്രംപോലും ദോഷം ഞാൻ കാണുന്നില്ല."
തദാപ്രഭൃതി ദൃഷ്ട്വാ ത്വാം സ്മരാമ്യനിശമുത്തമേ'। അബ്രവീദുശനാ കാവ്യോ ദേവയാനീം യദാഽവഹമ്। നേയമാഹ്വയിതവ്യാ തേ ശയനേ വാര്ഷപര്വണീ
"അന്ന് നിന്നെ കണ്ടതുമുതൽ ഞാൻ ഉത്തമവളേ, നിന്നെ എപ്പോഴും ഓർക്കുന്നു. ഉശനാസ് കവി ദേവയാനിയോട് പറഞ്ഞത് ഞാൻ മനസ്സിലാക്കിയപ്പോൾ: 'വൃഷപർവ്വന്റെ ഈ മകളെ നിന്റെ ശയനത്തിലേക്ക് വിളിക്കരുത്' എന്ന്."
ദേവയാന്യാഃ പ്രിയം കൃത്വാ ശര്മിഷ്ഠാമപി പോഷയ
ദേവയാനിയെ സന്തോഷിപ്പിച്ച ശേഷം, ശർമിഷ്ഠയെയും സംരക്ഷിക്കണം.
ന നര്മയുക്തമനൃതം ഹിനസ്തി ന സ്ത്രീഷു രാജന്ന വിവാഹകാലേ। പ്രാണാത്യയേ സര്വധനാപഹാരേ പഞ്ചാനൃതാന്യാഹുരപാതകാനി
കോമാളിയോടു പറഞ്ഞതോ, വിവാഹസമയത്തോ, സ്ത്രീകളോടോ പറഞ്ഞതോ, ജീവന് ഭീഷണിയുണ്ടായപ്പോഴും, സമ്പത്ത് മുഴുവൻ നഷ്ടമായപ്പോഴും പറഞ്ഞതോ—ഈ അഞ്ചു അസത്യങ്ങൾ പാപമല്ലെന്ന് പറയുന്നു, രാജാവേ.
പൃഷ്ടം തു സാക്ഷ്യേ പ്രവദന്തമന്യഥാ വദന്തി മിഥ്യാ പതിതം നരേന്ദ്ര। ഏകാര്ഥതായാം തു സമാഹിതായാം മിഥ്യാ വദന്തം ഹ്യനൃതം ഹിനസ്തി
സാക്ഷിയായി ചോദിക്കുമ്പോൾ വ്യത്യസ്തമായി പറയുന്നവൻ, രാജാവേ, അത്തരം ആളെ തെറ്റുകാരനെന്ന് വിളിക്കും. പക്ഷേ, മനസ്സിൽ ഒരു ലക്ഷ്യത്തിൽ ഉറച്ചിരിക്കുമ്പോൾ പറഞ്ഞ അസത്യം ദോഷം വരുത്തില്ല.
അനൃതം നാനൃതം സ്ത്രീഷു പരിഹാസവിവാഹയോഃ। ആത്മപ്രാണാര്ഥഘാതേ ച തദേവോത്തമതാം വ്രജേത്
സ്ത്രീകളോടോ, തമാശയിലോ, വിവാഹത്തിൽ പറഞ്ഞതോ, ജീവൻ രക്ഷിക്കാനായി പറഞ്ഞതോ—ഇവയിൽ അസത്യം അസത്യമല്ല; അതാണ് ഏറ്റവും ഉത്തമം.
രാജാ പ്രമാണം ഭൂതാനാം സ നശ്യേത മൃഷാ വദന്। അര്ഥകൃച്ഛ്രമപി പ്രാപ്യ ന മിഥ്യാ കര്തുമുത്സഹേ
രാജാവ് ജനങ്ങൾക്ക് മാതൃകയാണ്; അവൻ അസത്യം പറഞ്ഞാൽ നശിക്കും. എത്ര വലിയ ബുദ്ധിമുട്ട് വന്നാലും ഞാൻ അസത്യം ചെയ്യാൻ കഴിയില്ല.
സമാവേതൌ മതോ രാജന്പതിഃ സഖ്യാശ്ച യഃ പതിഃ। സമം വിവാഹമിത്യാഹുഃ സഖ്യാ മേഽസി വൃതഃ പതിഃ
ഭർത്താവും സഖിയുടെ ഭർത്താവും ഒരുമിച്ച് വരുമ്പോൾ അതാണ് സമവിവാഹം എന്ന് പറയുന്നു; 'സഖിയേ, നിന്നെയാണ് ഞാൻ ഭർത്താവായി തിരഞ്ഞെടുത്തത്'.
സഹ ദത്താസ്മി കാവ്യേന ദേവയാന്യാ മനീഷിണാ। പൂജ്യാ പോഷയിതവ്യേതി ന മൃഷാ കര്തുമര്ഹസി
ഞാൻ ദേവയാനിയോടൊപ്പം ജ്ഞാനിയായ കാവ്യനാൽ നല്കപ്പെട്ടവളാണ്; 'അവളെ ആദരിക്കുകയും സംരക്ഷിക്കുകയും ചെയ്യണം'—നീ അസത്യം ചെയ്യരുത്.
സുവര്ണമണിമുക്താനി വസ്ത്രാണ്യാഭരണാനി ച। യാചിതൄണാം ദദാസി ത്വം ഗോഭൂമ്യാദീനി യാനി ച
നീ സ്വർണ്ണം, രത്നങ്ങൾ, മുത്തുകൾ, വസ്ത്രങ്ങൾ, ആഭരണങ്ങൾ, പശുക്കൾ, ഭൂമി, ചോദിക്കുന്നതെല്ലാം നൽകുന്നു.
ബഹിഃസ്ഥം ദാനമിത്യുക്തം ന ശരീരാശ്രിതം നൃപ। ദുഷ്കരം പുത്രദാനം ച ആത്മദാനം ച ദുഷ്കരമ്
പുറത്തുനൽകുന്ന ദാനം ശരീരത്തോട് ബന്ധമില്ലെന്ന് പറയുന്നു, രാജാവേ; മകനെയും, തന്നെത്തന്നെയും നൽകുന്നത് വളരെ പ്രയാസമാണ്.
ശരീരദാനാത്തത്സര്വം ദത്തം ഭവതി മാരിഷ। യസ്യ യസ്യ യഥാ കാമസ്തസ്യ തസ്യ ദദാമ്യഹമ്
തന്നെ തന്നെയാണ് നൽകിയാൽ എല്ലാം നൽകിയതായിരിക്കും, മഹാനുഭാവാ; ആര്ക്ക് എന്ത് ആഗ്രഹമോ അതനുസരിച്ച് ഞാൻ നൽകും.
ഇത്യുക്ത്വാ നഗരേ രാജംസ്ത്രികാലം ഘോഷിതം ത്വയാ। ത്വയോക്തമനൃതം രാജന്വൃഥാ ഘോഷിതമേവ വാ। തത്സത്യം കുരു രാജേന്ദ്ര യഥാ വൈശ്രവണസ്തഥാ
ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞ്, രാജാവേ, നീ നഗരത്തിൽ മൂന്നു പ്രാവശ്യം പ്രഖ്യാപിച്ചു; നീ പറഞ്ഞത് അസത്യമല്ല, വ്യർത്ഥവുമല്ല. വൈശ്രവണൻപോലെ നീ സത്യം പാലിക്കണം.
ദാതവ്യം യാചമാനേഭ്യ ഇതി മേ വ്രതമാഹിതമ്। ത്വം ച യാചസി മാം കാമം ബ്രൂഹി കിം കരവാണി തേ
ചോദിക്കുന്നവർക്കു നൽകണം എന്നതാണ് എന്റെ വ്രതം; നീയും എന്നോട് ചോദിക്കുന്നു—എന്ത് വേണമെന്ന് പറയു, ഞാൻ ചെയ്യാം.
ധനം വാ യദി വാ കിംചിദ്രാജ്യം വാഽപി ശുചിസ്മിതേ
ധനം ആകട്ടെ, മറ്റെന്തെങ്കിലും ആകട്ടെ, രാജ്യം പോലും ആകട്ടെ, സുന്ദരിയായവളേ—
നാന്യം വൃണേ പുത്രകാമാ പുത്രാത്പരതരം ന ച।' ത്വത്തോഽപത്യവതീ ലോകേ ചരേയം ധര്മമുത്തമമ്
എനിക്ക് മകനുണ്ടാകണം എന്നതല്ലാതെ മറ്റൊന്നും ഞാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നില്ല; മകനേക്കാൾ വലിയതൊന്നുമില്ല. നിന്നിൽ നിന്ന് മകനുണ്ടാക്കി ലോകത്തിൽ ഉത്തമധർമ്മം ആചരിക്കട്ടെ.
ത്രയ ഏവാധനാ രാജന്ഭാര്യാ ദാസസ്തഥാ സുതഃ। യത്തേ സമധിഗച്ഛന്തി യസ്യൈതേ തസ്യ തദ്ധനമ്
മൂന്നു പേരാണ് സമ്പത്ത് ഇല്ലാത്തത്, രാജാവേ: ഭാര്യ, ദാസൻ, മകൻ; ഇവർക്ക് കിട്ടുന്നതെല്ലാം അവർക്കു ഉടമയായവർക്കാണ്.
പുത്രാര്ഥം ഭര്തൃപോഷാര്ഥം സ്ത്രിയഃ സൃഷ്ടാഃ സ്വയംഭുവാ। അപതിര്വാപി യാ കന്യാ അനപത്യാ ച യാ ഭവേത്। താസാം ജന്മ വൃഥാ ലോകേ ഗതിസ്താസാം ന വിദ്യതേ
മക്കൾക്കും ഭർത്താവിന്റെ സംരക്ഷണത്തിനും സ്ത്രീകളെ സ്വയംഭുവു സൃഷ്ടിച്ചു; ഭർത്താവില്ലാത്ത പെൺകുട്ടിയും, മക്കളില്ലാത്ത സ്ത്രീയും—അവരുടെ ജനനം ലോകത്തിൽ വ്യർത്ഥമാണ്, അവർക്കു ഗതിയില്ല.
ദേവയാന്യാ ഭുജിഷ്യാഽസ്മി വശ്യാ ച തവ ഭാര്ഗവീ। സാ ചാഹം ച ത്വയാ രാജന്ഭജനീയേ ഭജസ്വ മാമ്
ദേവയാനിയുടെ സഖിയായും, ഭാർഗവവംശജനായ നിന്റെ വശത്തുള്ളവളായും ഞാൻ ഉണ്ട്; അവളെയും എന്നെയും രാജാവേ, നീ സ്നേഹത്തോടെ സംരക്ഷിക്കണം—എന്നെയും സംരക്ഷിക്കൂ.
ഏവമുക്തസ്തു രാജാ സ തഥ്യമിത്യഭിജജ്ഞിവാന്। പൂജയാമാസ ശര്മിഷ്ഠാം ധര്മം ച പ്രത്യപാദയത്
ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞപ്പോൾ രാജാവ് അതു സത്യമാണെന്ന് അംഗീകരിച്ചു, ശർമിഷ്ഠയെ ആദരിച്ചു, ധർമ്മവും സ്ഥാപിച്ചു.
സ സമാഗമ്യ ശര്മിഷ്ഠാം യഥാ കാമമവാപ്യ ച। അന്യോന്യം ചാഭിസംപൂജ്യ ജഗ്മതുസ്തൌ യഥാഗതമ്
അവൻ ശർമിഷ്ഠയുമായി കൂടിച്ചേർന്നു, തന്റെ ആഗ്രഹം നിറവേറ്റി, പരസ്പരം ആദരപൂർവ്വം വിടപറഞ്ഞ്, ഇരുവരും വന്നതുപോലെ തന്നെ തിരിച്ചു പോയി.
തസ്മിന്സമാഗമേ സുഭ്രൂഃ ശര്മിഷ്ഠാ ചാരുഹാസിനീ। ലേഭേ ഗര്ഭം പ്രഥമതസ്തസ്മാന്നൃപതിസത്തമാത്
ആ സംഗമത്തിൽ മനോഹരഭ്രൂകുടിയുള്ള, സുന്ദരമായ പുഞ്ചിരിയുള്ള ശർമിഷ്ഠ ആദ്യമായി ആ മഹാരാജാവിൽ നിന്ന് ഗർഭം പ്രാപിച്ചു.