തസ്യ തദ്വചനം ശ്രുത്വാ മാത്സ്യരാജഃ പ്രതാപവാന്। ധനംജയം പരിഷ്വജ്യ പാണ്ഡവാനഥ സര്വശഃ
അവന്റെ ഈ വാക്കുകൾ കേട്ട്, ധീരനായ മത്സ്യരാജാവ് ധനഞ്ജയനെയും പാണ്ഡവന്മാരെയും ആലിംഗനം ചെയ്തു.
ധര്മരാജം നമസ്കൃത്യ രാജാ രാജ്യേഽഭിഷേചിതമ്। നാതൃപ്യദ്ദര്ശനേ തേഷാം വിരാടോ വാഹിനീപതിഃ
ധർമ്മരാജാവിന് വന്ദനം ചെയ്ത്, രാജാവായി അഭിഷേകം ചെയ്ത രാജാവിനെ വീരാടൻ നിരന്തരം കാണാൻ തൃപ്തനാകാതെ നോക്കി.
അവിഭക്തം ഭവദ്ഭിര്മേ ന സന്ദേഹോ നരാധിപാഃ
രാജാക്കന്മാരേ, നിങ്ങള് യാതൊരു ഭേദവും കാണിച്ചിട്ടില്ലെന്നതില് സംശയമില്ല.
വിരാടസ്യ വചഃ ശ്രുത്വാ പാര്ഥിവസ്യ മഹാത്മനഃ। ഉത്തരഃ പ്രത്യുവാചേദമഭിപന്നോ യുധിഷ്ഠിരേ
വിരാടന്റെ മഹാത്മാവായ വാക്കുകള് കേട്ട ഉത്തരന്, യുദ്ധിഷ്ഠിരനില് അഭയം തേടിയവന്, ഇങ്ങനെ മറുപടി പറഞ്ഞു:
പ്രസാദനം പ്രാപ്തകാലം പാണ്ഡവസ്യാഭിരോചയേ। തേജസ്വീ ബലവാഞ്ശൂരോ രാജരാജേശ്വരഃ പ്രഭുഃ
ഇപ്പോള് പാണ്ഡുവിന്റെ പുത്രനോടു സൗഹൃദം പുലര്ത്തേണ്ട സമയമാണെന്ന് ഞാന് കരുതുന്നു. അവന് പ്രകാശവാനാണ്, ശക്തനാണ്, ധീരനാണ്, രാജാക്കന്മാരുടെ രാജാവാണ്, അധികാരവാനാണ്.
ഉത്തരാം ച സ്വസാരം മേ പാര്ഥസ്യാമിത്രകര്ശന। പ്രണിപത്യ പ്രയച്ഛാമസ്തതഃ ശിഷ്ടാ ഭവാമഹേ
എന്റെ സഹോദരി ഉത്തരയെ ഞങ്ങള് പാര്ഥനു സമര്പ്പിക്കും, ആദരപൂര്വ്വം വണങ്ങി. അതിനുശേഷം ഞങ്ങള് അവനു കീഴിലായിരിക്കും.
വയം ച സര്വേ സാമാത്യാഃ കുന്തീപുത്രം യുധിഷ്ഠിരമ് । പ്രസാദ്യാഭ്യുപതിഷ്ഠാമോ രാജന്കിം കരവാഗഹേ
ഞങ്ങളൊക്കെയും നമ്മുടെ മന്ത്രിമാരും ചേര്ന്ന് കുന്തിയുടെ മകനായ യുദ്ധിഷ്ഠിരനോടു ദയയോടു സമീപിക്കും. രാജാവേ, ഇനി ഞങ്ങള് എന്ത് ചെയ്യണം?
രാജംസ്ത്വമസി സംഗ്രാമേ ഗൃഹീതസ്തേന മോക്ഷിതഃ । ഏതേഷാം ബാഹുവീര്യേണ ഗാവശ്ച വിജിതാസ്ത്വയാ
രാജാവേ, നീ യുദ്ധത്തില് പിടിക്കപ്പെട്ട് അവനാല് മോചിതനായി. ഇവരുടെ ഭുജശക്തിയാല് നിനക്ക് പശുക്കളെ തിരിച്ചു നേടാനായി.
കുരവോ നിര്ജിതാ യസ്മാത്സംഗ്രാമേഽമിതതേജസഃ । ഏഷ തത്സര്വമകരോത്കുന്തീപുത്രോ യുധിഷ്ഠിരഃ
അപരിമിത ശക്തിയുള്ള അവനാല് യുദ്ധത്തില് കുരുക്കള് തോറ്റു. ഈ എല്ലാം കുന്തിയുടെ മകനായ യുദ്ധിഷ്ഠിരനാണ് നടത്തി.
അര്ച്യാഃ പൂജ്യാശ്ച മാന്യാശ്ച പ്രത്യുത്ഥേയാശ്ച പാണ്ഡവാഃ। അര്വാര്ഹാശ്ചാഭിവാദ്യാശ്ച പ്രാപ്തകാലം ച മേ മതമ്
പാണ്ഡവര് ആരാധനയ്ക്കും ആദരത്തിനും മാന്യരായവരും വരവേല്ക്കലിന് അര്ഹരായവരുമാണ്. അവരെ യുക്തസമയത്ത് ആദരിക്കേണ്ടതാണെന്നു ഞാന് കരുതുന്നു.
പൂജ്യതാം പൂജനീയാശ്ച മഹാഭാഗാശ്ച പാണ്ഡവാഃ। ന ഹ്യേതേ കുപിതാ ശേഷം കുര്യുരാശീവിഷോപമാഃ
പാണ്ഡവര് മഹാഭാഗ്യശാലികളും ആദരിക്കപ്പെടേണ്ടവരുമാണ്. ഇവര് കോപിതരായാല് വിഷസര്പ്പങ്ങളെപ്പോലെ ഒന്നും ശേഷിപ്പിക്കില്ല.
തസ്മാച്ഛീഘ്രം പ്രപദ്യേമ കുന്തീപുത്രം യുധിഷ്ഠിരമ് । പ്രസാദയാമ്യഹം തത്ര സഹ പാര്ഥേര്മഹാത്മഭിഃ
അതിനാല് നാം വേഗം കുന്തിയുടെ മകനായ യുദ്ധിഷ്ഠിരനോട് പോകാം. അവിടേയ്ക്ക് മഹാത്മാക്കളായ പാര്ഥന്മാരോടൊപ്പം ഞാന് അവനോടു ദയയുണ്ടാകണമെന്നു അപേക്ഷിക്കും.
ഉത്തരാമഗ്രതഃ കൃത്വാ ശിരഃസ്നാതാം കൃതാഞ്ജലിഃ । ജാനാമ്യഹമിദം സര്വമേഷാം തു ബലപൌരുഷമ് । കുലേ ച ജന്മ മഹതി ഫല്ഗുനസ്യ ച വിക്രമമ്
ഉത്തരയെ മുന്നില് നിര്ത്തി, അവളുടെ തല കഴുകി, കൈകള് ചേര്ത്ത്, ഞാന് ഇവരുടെ ശക്തിയും വീര്യവും മഹത്തായ വംശവും ഫല്ഗുനന്റെ പരാക്രമവും എല്ലാം അറിയുന്നു.
ഉത്തരാത്പാണ്ഡവാഞ്ശ്രുത്വാ വിരാടോ രിപുസൂദനഃ। ഉത്തരം ചാപി സംപ്രേക്ഷ്യ പ്രാപ്തകാലമചിന്തയത്
ഉത്തര പാണ്ഡവര്യെ കുറിച്ച് പറഞ്ഞത് കേട്ടും, ഉത്തരയെ നിരീക്ഷിച്ചും, ശത്രുനാശകനായ വിരാടന് സമയമെത്തിയെന്ന് മനസ്സിലാക്കി.
തതോ വിരാടഃ സാമാത്യഃ സഹപുത്രഃ സബാന്ധവഃ। ഉത്തരാമഗ്രതഃ കൃത്വാ ശിരഃസ്നാതാം കൃതാഞ്ജലിഃ। ഭൂമൌ നിപതിതസ്തൂര്ണം പാണ്ഡവസ്യ സമീപതഃ
അതിനുശേഷം വിരാടന് മന്ത്രിമാരും മകനും ബന്ധുക്കളും കൂട്ടായി, ഉത്തരയെ മുന്നില് നിര്ത്തി, അവളുടെ തല കഴുകി, കൈകള് ചേര്ത്ത്, പാണ്ഡവന്റെ മുമ്പില് വേഗത്തില് നിലത്തു വീണു.
പ്രസീദതു മഹാരാജോ ധര്മപുത്രോ യുധിഷ്ഠിരഃ। പ്രച്ഛന്നരൂപവേഷത്വാന്നാഗ്നിര്ദൃഷ്ടസ്തൃണൈര്വൃതഃ
മഹാരാജാവായ ധര്മപുത്രന് യുദ്ധിഷ്ഠിരന് ദയയുള്ളവനാകട്ടെ. മറഞ്ഞ രൂപം ധരിച്ചതിനാല് അവനെ തിരിച്ചറിയാന് കഴിഞ്ഞില്ല, പുല്ലുകൊണ്ട് മൂടിയ അഗ്നിയെപ്പോലെ.
ശിരസാഽഭിപ്രപന്നോസ്മി സപുത്രപരിചാരകഃ
എന്റെ മകനും സേവകരുമൊപ്പമാകെ ഞാന് തലകുനിഞ്ഞ് നിങ്ങളോടു അഭയം തേടുന്നു.
യദസ്മാഭിരജാനദ്ഭിരധിക്ഷിപ്തോ മഹീപതിഃ । അവമത്യ കൃതം സര്വമജ്ഞാനാത്പ്രാകൃതേ യഥാ। ക്ഷന്തുമര്ഹസി തത്സര്വം ധര്മജ്ഞോ ധര്മവത്സല
ഞങ്ങള് അറിയാതെ രാജാവിനെ അപമാനിച്ചിട്ടുണ്ടെങ്കില്, സാധാരണ മനുഷ്യര് പോലെ അവഗണന കാണിച്ചിട്ടുണ്ടെങ്കില്, ധര്മത്തെ അറിയുന്നവനേ, നീ അതെല്ലാം ക്ഷമിക്കണം.
യദിദം മാമകം രാഷ്ട്രം പുരം രാജ്യം ച പാര്ഥിവ । സദണ്ഡകോശം വിസൃജേ തവ വശ്യോസ്മി പാര്ഥിവ । വയം ച സര്വേ സാമാത്യാ ഭവന്തം ശരണം ഗതാഃ
എന്റെ രാജ്യവും നഗരവും ആസൂത്രണവും സൈന്യവും എല്ലാം ഞാന് നിനക്കു സമര്പ്പിക്കുന്നു, രാജാവേ. ഞാനും എന്റെ മന്ത്രിമാരും നിന്റെ അഭയം തേടുന്നു.
തം ധര്മരാജഃ പതിതം മഹീതലേ സബന്ധുവര്ഗം പ്രസമീക്ഷ്യ പാര്ഥിവമ് । ഉവാച വാക്യം പരലോകദര്ശനഃ പ്രനഷ്ടമന്യുര്ഗതശോകമത്സരഃ
ബന്ധുക്കളോടൊപ്പം നിലത്തു വീണിരിക്കുന്ന രാജാവിനെ കണ്ട ധര്മരാജാവ്, പാരലോകം കാണുന്നവന്, കോപവും ദുഃഖവും അസൂയയും വിട്ട് ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞു.
സമീക്ഷ്യ തുഷ്ടോസ്മി നരേന്ദ്രസത്തമ
എല്ലാം പരിഗണിച്ചിട്ട് ഞാൻ സന്തോഷവാനാണ്, രാജാക്കന്മാരിൽ ശ്രേഷ്ഠനായവനേ.
ക്ഷാന്തമേതന്മഹാബാഹോ യന്മാം വദസി പാര്ഥിവ। ന ചൈവ കിംചിത്പശ്യാമി വികൃതം തേ നരാധിപ
നിന്റെ വാക്കുകൾ ഞാൻ ക്ഷമിച്ചു, മഹാബാഹുവായ രാജാവേ. മനുഷ്യരിൽ അഗ്രഗണ്യനായ രാജാധിപനേ, നിന്നിൽ യാതൊരു തെറ്റും ഞാൻ കാണുന്നില്ല.
തതോ വിരാടഃ പരമാമിതുഷ്ടഃ സമേത്യ രാജ്ഞാ സമയം ചകാര। രാജ്യം ച സര്വം വിസസര്ജ തസ്മൈ സദണ്ഡകോശം സപുരം മഹാത്മാ
അപ്പോൾ വിരാടൻ അത്യന്തം സന്തോഷത്തോടെ രാജാവിനൊപ്പം ചേർന്ന് ഒരു ഉടമ്പടി ചെയ്തു; മഹാത്മാവായ അവൻ മുഴുവൻ രാജ്യം, നഗരവും, ധനവും, അനുചരന്മാരുമൊക്കെ അവനു ഏല്പിച്ചു.
യച്ച വക്ഷ്യാമ്യഹം തേഽദ്യ മാ ശങ്കേഥാ യുധിഷ്ഠിര। ഇദം സനഗരം രാഷ്ട്രം സജനം സവധൂജനമ്। യുഷ്യഭ്യം സംപ്രദാസ്യാമി ഭോക്ഷ്യാമ്യുച്ഛിഷ്ടമേവ ച
ഇന്ന് ഞാൻ പറയുന്നതിൽ സംശയിക്കേണ്ട, യുദിഷ്ഠിരാ. ഈ നഗരം, രാജ്യം, ജനങ്ങൾ, സ്ത്രീകൾ — ഇതെല്ലാം ഞാൻ നിങ്ങള്ക്ക് സമർപ്പിക്കും; ഞാൻ ശേഷിച്ചതു മാത്രം ആസ്വദിക്കും.
അഹം വദ്ധശ്ചിരം രാജന്ഭുക്തഭോഗശ്ചിരം സുഖമ്। രാജ്യം ദത്ത്വാ തു യുഷ്മഭ്യം പ്രവ്രജിഷ്യാമി കാനനമ്
രാജാവേ, ഞാൻ ദീർഘകാലം സൗഖ്യത്തോടെ ആനന്ദങ്ങൾ അനുഭവിച്ചു; എന്നാൽ രാജ്യം നിങ്ങള്ക്ക് നൽകി ഞാൻ കാടിലേക്ക് പോകും.
ഉത്തരാം പ്രതിഗൃഹ്ണാതു സവ്യസാചീ ധനംജയഃ । അയം ഹ്യൌപയികോ ഭര്താ തസ്യാഃ പുരുഷസത്തമഃ
സവ്യാസാചി ധനഞ്ജയൻ ഉത്തരയെ സ്വീകരിക്കട്ടെ; അവള്ക്ക് യോജ്യനായ ഭർത്താവാണ് ഇദ്ദേഹം, പുരുഷശ്രേഷ്ഠനേ.
ഏവമുക്തോ ധര്മരാജഃ പാര്ഥപൈക്ഷദ്വനംജയമ്। ഈക്ഷിതം ചാര്ജുനോ ജ്ഞാത്വാ മാത്സ്യം വചനമബ്രവീത്
ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞപ്പോൾ, ധർമ്മരാജാവ് അർജുനനെ നോക്കി; അർജുനൻ, മത്സ്യന്റെ വാക്ക് മനസ്സിലാക്കി, മറുപടി പറഞ്ഞു.
വയം വനാന്തരാത്പ്രാപ്താ ന തേ രാജ്യം ഗൃഹാമഹേ। കിംതു ദുര്യോധനാദീനാം രാജ്ഞാം രാജ്യം ഗൃഹാമഹേ
ഞങ്ങൾ കാടിൽ നിന്ന് വന്നവരാണ്, നിന്റെ രാജ്യം സ്വീകരിക്കാനില്ല; എന്നാൽ ദുര്യോധനാദി രാജാക്കന്മാരിൽ നിന്ന് രാജ്യം സ്വീകരിക്കും.
പ്രതിഗൃഹ്ണാമ്യഹം രാജന്സ്രുഷം ദുഹിതരം തവ। യുക്തോ ഹ്യാവാം ഹി സംബന്ധോ മാത്സ്യഭാരതവംശയോഃ
രാജാവേ, ഞാൻ നിന്റെ മകളെ എന്റെ ശിഷ്യയായി സ്വീകരിക്കുന്നു; മത്സ്യഭാരത വംശങ്ങൾക്കിടയിൽ ബന്ധം ഉണ്ട്.
കിമര്ഥം പാണ്ഡവശ്രേഷ്ഠ ഭാര്യാം ദുഹിതരം മമ। പ്രതിഗ്രഹീതും നേമാം ത്വം മയാ ദത്തമിഹേച്ഛസി
പാണ്ഡവശ്രേഷ്ഠനേ, ഞാൻ ഇവിടെ നിന്റെ മകളെ ഭാര്യയായി നൽകാത്തപ്പോൾ, നീ അവളെ സ്വീകരിക്കാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നത് എന്തിനാണ്?