വൃതാം ദാസീസഹസ്രേണ ശര്മിഷ്ഠാം വാര്ഷപര്വണീമ്। വാസോഭരന്നപാനൈശ്ച സംവിഭജ്യ സുസത്കൃതാമ്
വിരുതായി തെരഞ്ഞെടുത്ത ആയിരം ദാസിമാരുടെ സേവനത്തോടുകൂടി വസ്ത്രം, ഭക്ഷണം, പാനം എന്നിവ നൽകി ശർമിഷ്ഠയെ യഥോചിതമായി ആദരിച്ചു.
ദേവയാന്യാ തു സഹിതഃ സ നൃപോ നഹുഷാത്മജഃ। `പ്രീത്യാ പരമയാ യുക്തോ മുമുദേ ശാശ്വതീഃ സമാഃ
ദേവയാനിയോടൊപ്പം നാഹുഷന്റെ മകൻ പരമാനന്ദത്തോടെ അനവധി വർഷങ്ങൾ സന്തോഷത്തോടെ ജീവിച്ചു.
അശോകവനികാമധ്യേ ദേവയാനീ സമാഗതാ। ശര്മിഷ്ഠയാ സാ ക്രീഡിത്വാ രമണീയേ മനോരമേ
അശോകവനത്തിന്റെ നടുവിൽ, ദേവയാനി ശർമിഷ്ഠയോടൊപ്പം ആ മനോഹരമായ സ്ഥലത്ത് സന്തോഷത്തോടെ കളിച്ചു.
തത്രൈവ താം തു നിര്ദിശ്യ രാജ്ഞാ സഹ യയൌ ഗൃഹമ്। ഏവമേവ സഹ പ്രീത്യാ ബഹു കാലം മുമോദ ച
അവിടെ ദേവയാനി രാജാവിനോട് ശർമിഷ്ഠയെ കാണിച്ച ശേഷം അവനോടൊപ്പം വീട്ടിലേക്ക് പോയി; ഇങ്ങനെ അവർ തമ്മിൽ സ്നേഹത്തോടെ ദീർഘകാലം സന്തോഷത്തോടെ ജീവിച്ചു.
വിജഹാര ബഹൂനബ്ദാന്ദേവവന്മുദിതഃ സുഖീ
അവൻ ദൈവികമായ ആ വനത്തിൽ അനേകം വർഷങ്ങൾ സന്തോഷത്തോടും സുഖത്തോടും കൂടി കഴിച്ചു.
ഋതുകാലേ തു സംപ്രാപ്തേ ദേവയാനീ വരാങ്ഗനാ। ലേഭേ ഗര്ഭം പ്രഥമതഃ കുമാരം ച വ്യജായത
സമയമായപ്പോൾ, ദേവയാനി എന്ന ഉത്തമസ്ത്രീ ആദ്യം ഗർഭം ധരിച്ചു, പിന്നെ ഒരു മകനെ പ്രസവിച്ചു.
ഗതേ വര്ഷസഹസ്രേ തു ശര്മിഷ്ഠാ വാര്ഷപര്വണീ। ദദര്ശ യൌവനം പ്രാപ്താ ഋതും സാ ചാന്വചിന്തയത്
ആയിരം വർഷങ്ങൾ കഴിഞ്ഞപ്പോൾ, വൃഷപർവ്വന്റെ മകൾ ശർമിഷ്ഠ യൗവനം പ്രാപിച്ചു; അവൾ തന്റെ കാലം എത്തിയതായി ആലോചിച്ചു.
ശുദ്ധാ സ്നാതാ തു ശര്മിഷ്ഠാ സര്വാലങ്കാരശോഭിതാ। അശോകശാഖാമാലമ്ബ്യ സുപുഷ്പസ്തബകൈര്വൃതാമ്
ശുദ്ധയും സ്നാനം ചെയ്തതുമായ ശർമിഷ്ഠ എല്ലാ അലങ്കാരങ്ങളിലും അലങ്കരിച്ച്, പുഷ്പങ്ങൾ നിറഞ്ഞ അശോകവൃക്ഷത്തിന്റെ ശാഖ പിടിച്ചു നിന്നു.
ആദര്ശേ മുഖമുദ്വീക്ഷ്യ ഭര്തുര്ദര്ശനലാലസാ। ശോകമോഹസമാവിഷ്ടാ വചനം ചേദമബ്രവീത്
കണ്ണാടിയിൽ തന്റെ മുഖം നോക്കി, ഭർത്താവിനെ കാണാനുള്ള ആഗ്രഹത്തോടെ, ദു:ഖത്തിലും മായയിലും മുങ്ങി, ശർമിഷ്ഠ ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞു.
അശോക ശോകാപനുദ ശോകോപഹതചേതസാമ്। ത്വന്നാമാനം കുരുഷ്വാദ്യ പ്രിയസംദര്ശനേന മാമ്। ഏവമുക്തവതീ സാ തു ശര്മിഷ്ഠാ പുനരബ്രവീത്
"അശോക, ദു:ഖം നീക്കുന്നവനേ, ദു:ഖം നിറഞ്ഞ എന്റെ മനസ്സിന് ഇന്നു പ്രിയനെ കാണിച്ചുകൊണ്ട് നിന്റെ പേര് സത്യമായിക്കൊള്ളട്ടെ." അങ്ങനെ പറഞ്ഞശേഷം, ശർമിഷ്ഠ വീണ്ടും പറഞ്ഞു:
ഋതുകാലശ്ച സംപ്രാപ്തോ ന ച മേഽസ്തി വൃതഃ പതിഃ। കിം പ്രാപ്തം കിം നു കര്തവ്യം കിം വാ കൃത്വാ സുഖം ഭവേത്
"എന്റെ കാലം എത്തിയിരിക്കുന്നു, എനിക്ക് തിരഞ്ഞെടുത്ത ഭർത്താവൊന്നുമില്ല. എനിക്ക് ലഭിച്ചിരിക്കുന്നത് എന്താണ്? ഞാൻ എന്ത് ചെയ്യണം? എന്ത് ചെയ്താൽ എനിക്ക് സന്തോഷം ലഭിക്കും?"
ദേവയാനീ പ്രജാതാഽസൌ വൃഥാഽഹം പ്രാപ്തയൌവനാ। യഥാ തയാ വൃതോ ഭര്താ തഥൈവാഹം വൃണോമി തമ്
"ദേവയാനി ഒരു മകനെ പ്രസവിച്ചു; ഞാൻ വെറുതെ യൗവനം പ്രാപിച്ചു. അവൾ എങ്ങനെ ഭർത്താവിനെ തിരഞ്ഞെടുത്തുവോ, അതുപോലെ ഞാൻ അവനെ തിരഞ്ഞെടുത്തിരിക്കുന്നു."
രാജ്ഞാ പുത്രഫലം ദേയമിതി മേ നിശ്ചിതാ മതിഃ। അപീദാനീം സ ധര്മാത്മാ ഈയാന്മേ ദര്ശനം രഹഃ
"രാജാവിന്റെ മകനായി ഒരു സന്താനഫലം നൽകണം എന്നതാണ് എന്റെ ഉറച്ച തീരുമാനം; ഇപ്പോൾ ആ ധാർമ്മികൻ രഹസ്യമായി എന്നെ കാണാനെത്തുമോ എന്ന് ഞാൻ പ്രതീക്ഷിക്കുന്നു."
കേശൈര്ബധ്യാ തു രാജാനം യാചേഽഹം സദൃശം പതിമ്। സ്പൃഹേദിദം ദേവയാനീ പുത്രമീക്ഷ്യ പുനഃപുനഃ। ക്രീഡന്നന്തഃപുരേ തസ്യാഃ ക്വചിത്ക്ഷണമവാപ്യ ച
"തന്റെ മുടിയിൽ കെട്ടിയിരിക്കുന്നവളായി, ഞാൻ രാജാവിനോട് എന്നോട് തുല്യനായ ഭർത്താവിനെ ചോദിക്കുന്നു. ദേവയാനിയുടെ മകനെ വീണ്ടും വീണ്ടും കാണുമ്പോൾ, അവൻ അകത്തു കളിക്കുമ്പോൾ, എനിക്ക് ആഗ്രഹം ഉണരുന്നു; ചിലപ്പോൾ ഞാൻ അവനെ ഒന്നു കാണാറുണ്ട്."
അഥ നിഷ്ക്രമ്യ രാജാഽസൌ തസ്മിന്കാലേ യദൃച്ഛയാ। അശോകവനികാഭ്യാശേ ശര്മിഷ്ഠാം പ്രാപ തിഷ്ഠതീമ്
അപ്പോൾ, ആ സമയത്ത്, രാജാവ് അപ്രതീക്ഷിതമായി പുറത്തേക്ക് വന്നു, അശോകവനത്തിനടുത്ത് നിന്ന ശർമിഷ്ഠയെ കണ്ടു.
തമേകം രഹിതേ ദൃഷ്ട്വാ ശര്മിഷ്ഠാ ചാരുഹാസിനീ। പ്രത്യുദ്ഗമ്യാഞ്ജലിം കൃത്വാ രാജാനം വാക്യമബ്രവീത്
അവനെ ഒറ്റയ്ക്ക് ഒളിച്ചിടത്ത് കണ്ട ശർമിഷ്ഠ മനോഹരമായ പുഞ്ചിരിയോടെ സമീപിച്ചു, കൈകൂപ്പി രാജാവിനോട് ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞു.
സോമസ്യേന്ദ്രസ്യ വിഷ്ണോര്വാ യമസ്യ വരുണസ്യ വാ। തവ വാ നാഹുഷ ഗൃഹേ കഃ സ്ത്രിയം ദ്രഷ്ടുമര്ഹതി
"സോമൻ, ഇന്ദ്രൻ, വിഷ്ണു, യമൻ, വരുണൻ, അല്ലെങ്കിൽ നിന്റെ വീട്ടിൽ, നഹൂഷാ, ആരാണ് സ്ത്രീയെ കാണാൻ അർഹനായത്?"
രൂപാഭിജനശീലൈര്ഹി ത്വം രാജന്വേത്ഥ മാം സദാ। സാ ത്വാം യാചേ പ്രസാദ്യാഹമൃതും ദേഹി നരാധിപ
"രൂപം, വംശം, സ്വഭാവം എന്നിവയിൽ നിന്നു നീ എപ്പോഴും എന്നെ അറിയുന്നവനാണ് രാജാവേ; അതുകൊണ്ട് ഞാൻ നിന്നോട് അപേക്ഷിക്കുന്നു, രാജാധിപതേ, എനിക്ക് എന്റെ കാലം അനുവദിക്കണം."
വേദ്മി ത്വാം ശീലസംപന്നാം ദൈത്യകന്യാമനിന്ദിതാമ്। രൂപം ച തേ ന പശ്യാമി സൂച്യഗ്രമപി നിന്ദിതമ്
"നീ ധാർമ്മികതയുള്ളവളാണ്, അപവാദമില്ലാത്ത ദൈത്യകുമാരി എന്നെ അറിയാം; നിന്റെ രൂപത്തിൽ സൂചിയുടെ അഗ്രംപോലും ദോഷം ഞാൻ കാണുന്നില്ല."
തദാപ്രഭൃതി ദൃഷ്ട്വാ ത്വാം സ്മരാമ്യനിശമുത്തമേ'। അബ്രവീദുശനാ കാവ്യോ ദേവയാനീം യദാഽവഹമ്। നേയമാഹ്വയിതവ്യാ തേ ശയനേ വാര്ഷപര്വണീ
"അന്ന് നിന്നെ കണ്ടതുമുതൽ ഞാൻ ഉത്തമവളേ, നിന്നെ എപ്പോഴും ഓർക്കുന്നു. ഉശനാസ് കവി ദേവയാനിയോട് പറഞ്ഞത് ഞാൻ മനസ്സിലാക്കിയപ്പോൾ: 'വൃഷപർവ്വന്റെ ഈ മകളെ നിന്റെ ശയനത്തിലേക്ക് വിളിക്കരുത്' എന്ന്."
ദേവയാന്യാഃ പ്രിയം കൃത്വാ ശര്മിഷ്ഠാമപി പോഷയ
ദേവയാനിയെ സന്തോഷിപ്പിച്ച ശേഷം, ശർമിഷ്ഠയെയും സംരക്ഷിക്കണം.
ന നര്മയുക്തമനൃതം ഹിനസ്തി ന സ്ത്രീഷു രാജന്ന വിവാഹകാലേ। പ്രാണാത്യയേ സര്വധനാപഹാരേ പഞ്ചാനൃതാന്യാഹുരപാതകാനി
കോമാളിയോടു പറഞ്ഞതോ, വിവാഹസമയത്തോ, സ്ത്രീകളോടോ പറഞ്ഞതോ, ജീവന് ഭീഷണിയുണ്ടായപ്പോഴും, സമ്പത്ത് മുഴുവൻ നഷ്ടമായപ്പോഴും പറഞ്ഞതോ—ഈ അഞ്ചു അസത്യങ്ങൾ പാപമല്ലെന്ന് പറയുന്നു, രാജാവേ.
പൃഷ്ടം തു സാക്ഷ്യേ പ്രവദന്തമന്യഥാ വദന്തി മിഥ്യാ പതിതം നരേന്ദ്ര। ഏകാര്ഥതായാം തു സമാഹിതായാം മിഥ്യാ വദന്തം ഹ്യനൃതം ഹിനസ്തി
സാക്ഷിയായി ചോദിക്കുമ്പോൾ വ്യത്യസ്തമായി പറയുന്നവൻ, രാജാവേ, അത്തരം ആളെ തെറ്റുകാരനെന്ന് വിളിക്കും. പക്ഷേ, മനസ്സിൽ ഒരു ലക്ഷ്യത്തിൽ ഉറച്ചിരിക്കുമ്പോൾ പറഞ്ഞ അസത്യം ദോഷം വരുത്തില്ല.
അനൃതം നാനൃതം സ്ത്രീഷു പരിഹാസവിവാഹയോഃ। ആത്മപ്രാണാര്ഥഘാതേ ച തദേവോത്തമതാം വ്രജേത്
സ്ത്രീകളോടോ, തമാശയിലോ, വിവാഹത്തിൽ പറഞ്ഞതോ, ജീവൻ രക്ഷിക്കാനായി പറഞ്ഞതോ—ഇവയിൽ അസത്യം അസത്യമല്ല; അതാണ് ഏറ്റവും ഉത്തമം.
രാജാ പ്രമാണം ഭൂതാനാം സ നശ്യേത മൃഷാ വദന്। അര്ഥകൃച്ഛ്രമപി പ്രാപ്യ ന മിഥ്യാ കര്തുമുത്സഹേ
രാജാവ് ജനങ്ങൾക്ക് മാതൃകയാണ്; അവൻ അസത്യം പറഞ്ഞാൽ നശിക്കും. എത്ര വലിയ ബുദ്ധിമുട്ട് വന്നാലും ഞാൻ അസത്യം ചെയ്യാൻ കഴിയില്ല.
സമാവേതൌ മതോ രാജന്പതിഃ സഖ്യാശ്ച യഃ പതിഃ। സമം വിവാഹമിത്യാഹുഃ സഖ്യാ മേഽസി വൃതഃ പതിഃ
ഭർത്താവും സഖിയുടെ ഭർത്താവും ഒരുമിച്ച് വരുമ്പോൾ അതാണ് സമവിവാഹം എന്ന് പറയുന്നു; 'സഖിയേ, നിന്നെയാണ് ഞാൻ ഭർത്താവായി തിരഞ്ഞെടുത്തത്'.
സഹ ദത്താസ്മി കാവ്യേന ദേവയാന്യാ മനീഷിണാ। പൂജ്യാ പോഷയിതവ്യേതി ന മൃഷാ കര്തുമര്ഹസി
ഞാൻ ദേവയാനിയോടൊപ്പം ജ്ഞാനിയായ കാവ്യനാൽ നല്കപ്പെട്ടവളാണ്; 'അവളെ ആദരിക്കുകയും സംരക്ഷിക്കുകയും ചെയ്യണം'—നീ അസത്യം ചെയ്യരുത്.
സുവര്ണമണിമുക്താനി വസ്ത്രാണ്യാഭരണാനി ച। യാചിതൄണാം ദദാസി ത്വം ഗോഭൂമ്യാദീനി യാനി ച
നീ സ്വർണ്ണം, രത്നങ്ങൾ, മുത്തുകൾ, വസ്ത്രങ്ങൾ, ആഭരണങ്ങൾ, പശുക്കൾ, ഭൂമി, ചോദിക്കുന്നതെല്ലാം നൽകുന്നു.
ബഹിഃസ്ഥം ദാനമിത്യുക്തം ന ശരീരാശ്രിതം നൃപ। ദുഷ്കരം പുത്രദാനം ച ആത്മദാനം ച ദുഷ്കരമ്
പുറത്തുനൽകുന്ന ദാനം ശരീരത്തോട് ബന്ധമില്ലെന്ന് പറയുന്നു, രാജാവേ; മകനെയും, തന്നെത്തന്നെയും നൽകുന്നത് വളരെ പ്രയാസമാണ്.
ശരീരദാനാത്തത്സര്വം ദത്തം ഭവതി മാരിഷ। യസ്യ യസ്യ യഥാ കാമസ്തസ്യ തസ്യ ദദാമ്യഹമ്
തന്നെ തന്നെയാണ് നൽകിയാൽ എല്ലാം നൽകിയതായിരിക്കും, മഹാനുഭാവാ; ആര്ക്ക് എന്ത് ആഗ്രഹമോ അതനുസരിച്ച് ഞാൻ നൽകും.