വാസവപ്രമുഖാഃ സര്വേ ദേവാഃ സര്ഷിപുരോഗമാഃ। യക്ഷഗന്ധര്വസങ്ഘാശ്ച ഗണാ അപ്സരസാം തഥാ
വാസവൻ മുന്നിൽ നിന്ന് നയിച്ച എല്ലാ ദേവന്മാരും, മുന്നിൽ ഋഷിമാരും, യക്ഷന്മാരുടെയും ഗന്ധർവന്മാരുടെയും സംഘങ്ങളും, അപ്സരസ്മാരുടെയും കൂട്ടങ്ങൾ അവിടെ ഉണ്ടായിരുന്നു.
യുദ്ധം തു മാനുഷം ദൃഷ്ട്വാ കുരൂണാം ഫല്ഗുനസ്യ ച। ഏകസ്യ ച ബഹൂനാം ച രൌദ്രമത്യുഗ്രദര്ശനമ്
കൗരവരും അർജുനനും തമ്മിലുള്ള, ഒരാളും അനേകരും ഏറ്റുമുട്ടിയ അതി ഭയാനകമായ മനുഷ്യയുദ്ധം അവർ കണ്ടു.
അസ്ത്രാണാമഥ ദിവ്യാനാം പ്രയോഗാനഥ സംഗ്രഹാന്। ലഘു സുഷ്ഠു ച ചിത്രം ച കൃതീനാം ച പ്രയത്നതഃ
ദൈവാസ്ത്രങ്ങളുടെ ഉപയോഗവും പിൻവലിപ്പും, അതിന്റെ അത്ഭുതകരമായ വേഗതയും ചാതുര്യവും, മഹത്തായ പരിശ്രമത്തോടെ ചെയ്ത കൃതികളും—ഇവയെക്കുറിച്ച് പറയപ്പെടുന്നു.
ഭീഷ്മം ശാരദ്വതം ദ്രോണം കര്ണം ഗാണ്ഡീവധന്വനാ। ജിതാനന്യാന്ഭൂമിപാലാന്ദൃഷ്ട്വാ ജഗ്മുര്ദിവൌകസഃ
ഭീഷ്മനും കൃപനും ദ്രോണനും കർണ്ണനും മറ്റ് രാജാക്കളും ഗാണ്ഡീവധാരിയായ അർജുനനാൽ ജയിക്കപ്പെട്ടതും കണ്ട ദേവന്മാർ അവിടെ നിന്ന് തിരിച്ചു പോയി.
സര്വേ തേ പരിതുഷ്ടാശ്ച പ്രശസ്യ ച മുഹുര്മുഹുഃ। അസങ്ഗതിനാ തേന വിമാനേനാശുഗാമിനാ। പ്രതിജഗ്മുരസങ്ഗാസ്തേ ത്രിദിവം ച ദിവൌകസഃ
അവരൊക്കെയും വളരെ സന്തോഷത്തോടെ വീണ്ടും വീണ്ടും അർജുനനെ പ്രശംസിച്ചു; പിന്നെ അതിവേഗത്തിൽ പോകുന്ന ആ വിമാനം കയറി ദേവന്മാർ ഒരുമിച്ച് സ്വർഗത്തിലേക്ക് മടങ്ങി.
[*കുരവോ നിര്ജിതാഃ സര്വേ ഭീഷ്മദ്രോണകൃപാദയഃ। അജയ്യാസ്ത്രിദശൈഃ സര്വൈഃ സേന്ദ്രൈഃ സര്വൈഃ സുരാസുരൈഃ । പാര്ഥേനൈകേന സംഗ്രാമേ വിസ്മയോ നോ മഹാനഹോ
കുരുക്കൾ—ഭീഷ്മൻ, ദ്രോണൻ, കൃപൻ തുടങ്ങിയവർ—ദേവന്മാരും ഇന്ദ്രനും അസുരന്മാരും ചേർന്നാലും ജയിക്കാൻ കഴിയാത്തവരാണ്. എന്നാൽ അർജുനൻ ഒരാളായി അവരെ യുദ്ധത്തിൽ തോൽപ്പിച്ചു. ഇതെത്ര അത്ഭുതകരമാണെന്നു ഞങ്ങൾ വിചാരിക്കുന്നു!
കസ്മിന്മുഹൂര്തേ സംജാതഃ കസ്യ ധര്മസ്യ വാ ഫലമ്
ഈ അത്ഭുതം എപ്പോഴാണ് ജനിച്ചത്, അല്ലെങ്കിൽ ആരുടെ ധർമ്മഫലമാണ് ഇത്ര വലിയ ഫലം നൽകിയത്?
കിമാശ്ചര്യം ഫല്ഗുനേഽസ്മിന്യോ രുദ്രേണ ന്യയോധയത്। നിവാതകവചാനാജൌ യസ്ത്രിംശത്കോടിസംമിതാന്
ഫൽഗുനൻ, രുദ്രനോടൊപ്പം യുദ്ധം ചെയ്തവനും, മുപ്പത് കോടി നിരവത്കവചന്മാരെ യുദ്ധത്തിൽ ജയിച്ചവനും, അവനിൽ എന്താണ് അത്ഭുതം?
തസ്യ ചൈതത്കിമാശ്ചര്യം സ്തുവന്ത ഇതി തേ സുരാഃ । ജഗ്മുഃ സുരാലയം ഹൃഷ്ടാ വിസ്മയാവിഷ്ടചേതസഃ ।।]
അവന്റെ ഈ അത്ഭുതം എന്താണ്, ദേവന്മാർ ഇങ്ങനെ പ്രശംസിക്കുന്നത്? സന്തോഷത്തോടെയും അത്ഭുതഭാവത്തോടെയും ദേവന്മാർ സ്വർഗ്ഗലോകത്തേക്ക് മടങ്ങി.
കുരവോഽര്ജുനബാണൈശ്ച താഡിതാഃ ശരവിക്ഷതാഃ । കുരൂനഭിമുഖാം യാതാഃ സമഗ്രബലവാഹനാഃ
അർജുനന്റെ അമ്പുകളിൽ തകർന്ന്, കുരുക്കൾ മുഴുവൻ അവരുടെ സൈന്യവും രഥങ്ങളും കൂട്ടി കുരുനഗരത്തേക്കു തിരിഞ്ഞു.
വിരാടനഗരാച്ചൈവ ഗജാശ്വരഥസംകുലാഃ । യോധൈഃ ക്ഷത്രിയദായാദൈര്ബലവദ്ഭിരധിഷ്ഠിതാഃ
വിരാടനഗരത്തിൽനിന്ന് ആനകളും കുതിരകളും രഥങ്ങളും നിറഞ്ഞു, ശക്തരായ ക്ഷത്രിയരാശികളുടെ വംശജരായ യോദ്ധാക്കൾ പുറപ്പെട്ടു.
വിരാടപ്രഹിതാ സേനാ നഗരാച്ഛീഘ്രയായിനീ । ഉത്തരം സഹ സൂതേന പ്രത്യയാത്തമരിന്ദമമ്
വിരാടൻ അയച്ച സൈന്യം നഗരത്തിൽനിന്ന് അതിവേഗത്തിൽ പുറപ്പെട്ടു; ഉത്തരനും അവന്റെ രഥസാരഥിയും ചേർന്ന് ശത്രുവിനെ നേരിടാൻ മുന്നോട്ട് പോയി.
തസ്മിംസ്തൂര്യശതാകീര്ണേ ഹസ്ത്യശ്ചരഥസംകുലേ । പ്രഹര്ഷഃ സ്ത്രീകുമാരാണാം തുമുലഃ സമപദ്യത
അവിടെ നൂറുകണക്കിന് വാദ്യങ്ങളുടെ ശബ്ദവും, ആനകളും കുതിരകളും രഥങ്ങളും നിറഞ്ഞതുമായ ആ സൈന്യത്തിൽ സ്ത്രീകളും ബാലരും വലിയ സന്തോഷത്തിൽ മുഴങ്ങിത്തുടങ്ങി.
അര്ജുനസ്തു തതോ ദൃഷ്ട്വാ സൈന്യരേണും സമുത്ഥിതമ് । സൈന്യധ്വജം നിശമ്യാഥ വൈരാടിം സമഭാഷത
അപ്പോൾ അർജുനൻ സൈന്യത്തിന്റെ പൊടിപടലങ്ങൾ ഉയരുന്നതും സൈന്യത്തിന്റെ പതാകയുടെ ശബ്ദവും കണ്ടു, വിരാടിയുടെ പുത്രനോടു പറഞ്ഞു.
നഗരേ തുമുലഃ ശബ്ദോ രേണുശ്ചാക്രമതേ നഭഃ। കിംനു ഖല്വപയാതാസ്തേ കുരവോ നഗരം ഗതാഃ
നഗരത്തിൽ വലിയ ശബ്ദവും പൊടിയും ആകാശത്തേക്കു ഉയരുന്നു; കുരുക്കൾ പിന്മാറിയോ, അല്ലെങ്കിൽ നഗരത്തിലേക്കു കയറിയോ?
തേ ചൈവ നിര്ജിതാഽസ്മാഭിര്മഹേഷ്വാസാഃ സുതേജസഃ । ആമുഞ്ച കവചം വീര ചോദയസ്വ ച വാജിനഃ । ജവേനാഭിപ്രപദ്യസ്വ വിരാടനഗരം പ്രതി
നാം ആ മഹാബലശാലികളായ ധനുര്വ്വീരന്മാരെ ജയിച്ചു; വീരാ, നീ കവർച്ച അഴിച്ചു, കുതിരകളെ ഉണർത്തി, വേഗത്തിൽ വിരാടനഗരത്തിലേക്കു പോകൂ.
ന താവത്തലനിര്ഘോഷം ഗാണ്ഡീവസ്യ ച നിസ്വനമ് । ധ്വജം വാ ദര്ശയിഷ്യാമി അഥവാ സ്വജനോ ഭവേത്
അപ്പോൾവരെ ഞാൻ ഗാണ്ഡീവത്തിന്റെ മഹാശബ്ദവും പതാകയും കാണിക്കില്ല—ഇവ നമ്മുടെ സ്വന്തം ആളുകളാണെങ്കിൽ മാത്രമേ അങ്ങനെ ചെയ്യൂ.
സേനാഗ്രമേതന്മാത്സ്യാനാം ഗണികാശ്ച സ്വലംകൃതാഃ। കന്യാ രഥേഷു ദൃശ്യന്തേ യോധാ വിവിധവാസസഃ
ഇത് മത്സ്യരാജ്യത്തിന്റെ സൈന്യത്തിന്റെ മുന്നേറ്റമാണ്; അലങ്കരിച്ച ഗണികകളും, രഥങ്ങളിൽ കന്യകളും, വിവിധ വസ്ത്രധാരികളായ യോദ്ധാക്കളും കാണപ്പെടുന്നു.
ഉത്തരാമത്ര പശ്യാമി സഖീഭിഃ പരിവാരിതാമ്। അനീകിന്യഃ പ്രദൃശ്യന്തേ ഹസ്തിനോശ്വാശ്ച വര്മിതാഃ
ഇവിടെ ഉത്തരയെ അവളുടെ സഖികളാൽ ചുറ്റപ്പെട്ടതായി ഞാൻ കാണുന്നു; സൈന്യത്തിന്റെ വിഭാഗങ്ങളും കവർച്ചയുള്ള ആനകളും കുതിരകളും ദൂരത്ത് കാണാം.
രഥിനശ്ച പദാതാശ്ച ബഹവോ ന ച ശസ്ത്രിണഃ। വിരാടവചനാത്സര്വേ സംഹൃഷ്ടാഃ പ്രതിഭാന്തി മേ। ന ച മേഽത്ര പ്രതീഘാതശ്ചിത്തസ്യ സ്വജനേ യഥാ
രഥാരോഹികളും കാലാളുകളും അനേകം ഉണ്ട്, എന്നാൽ എല്ലാവർക്കും ആയുധമില്ല; വിരാടന്റെ കല്പനപ്രകാരം എല്ലാവരും സന്തോഷത്തോടെയാണ് കാണുന്നത്. എന്റെ മനസ്സിൽ ഇവിടെ അന്യരിൽപോലെ ഭയം ഒന്നുമില്ല.
തതഃ ശീഘ്രം സമാസാദ്യ ഉത്തരം സ്വജനോ ബഹു। പരസ്പരമമിത്രഘ്നം സസ്വജേ തം സമാഗതമ്
അതിനുശേഷം ഉത്തരന്റെ അനേകം ബന്ധുക്കളും സുഹൃത്തുക്കളും വേഗത്തിൽ അവനെ സമീപിച്ചു. ശത്രുക്കളെ ജയിച്ചവനെ കണ്ടു എല്ലാവരും സന്തോഷത്തോടെ ചേർന്ന് അവനെ ആലിംഗനം ചെയ്തു.
പ്രീതിമാന്പുരുഷവ്യാഘ്രോ ഹര്ഷയുക്തഃ പുനഃ പുനഃ । ദിഷ്ട്യാ ജയസി ഭദ്രം തേ ദിഷ്ട്യാ സൂതോ ബൃഹന്നലാഃ। ദിഷ്ട്യാ സംഗ്രാമമാഗമ്യ ഭയം തവ ന കിംചന
മനുഷ്യസിംഹനായ ഉത്തരൻ അതിയായ സന്തോഷത്തോടെ വീണ്ടും വീണ്ടും പറഞ്ഞു: 'നിനക്ക് ജയമായത് ഭാഗ്യമാണ്, നിനക്ക് എല്ലാ ആശംസകളും. രഥസാരഥിയായ ബൃഹന്നളയ്ക്കും ഭാഗ്യമായി രക്ഷപ്പെട്ടു. യുദ്ധത്തിൽ നിന്ന് തിരിച്ചുവന്നിട്ടും നിനക്ക് ഭയം ഒന്നുമില്ല.'
അജൈഷീദേഷ ജാഞ്ജിഷ്ണുഃ കുരൂനേകരഥോ രണേ। ഏതസ്യക ബാഹുവീര്യം തദ്യേന ഗാവോ ജിതാ മയാ। കുരവോ നിര്ജിതാ യസ്മാത്സഗ്രാമേഽമിതതേജസഃ
ഈ ജാഞ്ജിഷ്ണു യുദ്ധത്തിൽ ഏകാന്തമായി കുരുക്കളെ ജയിച്ചു. അവന്റെ ഭുജബലത്താൽ തന്നെയാണ് ഞാൻ പശുക്കളെ വീണ്ടെടുത്തു. അതീവ ശക്തിയുള്ള കുരുക്കളെ യുദ്ധത്തിൽ അവൻ തോൽപ്പിച്ചു.
അകാര്ഷീദേഷ തത്കര്മ ദേവപുത്രോപമോ യുവാ। ഏഷ തത്പുരുഷവ്യാഘ്രോ വിക്ഷോഭ്യ കുരുമണ്ഡലമ്। ഗാവഃ പ്രസഹ്യ വിജിതാ രണേ മാം ചാഭ്യപാലയത്
ദേവപുത്രനോട് സമമായ ഈ യുവാവാണ് ആ മഹത്തായ പ്രവൃത്തി ചെയ്തത്. മനുഷ്യസിംഹനായ ഇദ്ദേഹം കുരുസൈന്യത്തെ അലയടിച്ചു, യുദ്ധത്തിൽ പശുക്കളെ പിടിച്ചു, എന്നെയും സംരക്ഷിച്ചു.
ഉത്തരസ്യ വചഃ ശ്രുത്വാ ശംസമാനസ്യ ചാര്ജുനമ്। ചോദിതാ രാജപുത്രേണ ജയം മങ്ഗലവാദിനഃ
ഉത്തരൻ അർജുനനെ പ്രശംസിച്ച് പറഞ്ഞ വാക്കുകൾ കേട്ട്, രാജകുമാരൻ പ്രോത്സാഹിപ്പിച്ചതിനാൽ, ജയത്തെ കുറിച്ച് നല്ല വാക്കുകൾ പറഞ്ഞവർ ആ വിജയം ആഘോഷിച്ചു.
തതോ ഗന്ധൈശ്ച മാല്യൈശ്ച ധൂപൈശ്ച വസുസംഭൃതൈഃ । കന്യാഃ പാര്ഥമമിത്രഘ്നം കിരന്ത്യഃ സമപൂജയന്
ശേഷം പെൺകുട്ടികൾ സുഗന്ധവസ്തുക്കളും പൂമാലകളും ധൂപവും വിലപ്പെട്ട സമ്മാനങ്ങളും കൊണ്ടു, ശത്രുക്കളെ ജയിച്ച പാർത്ഥനെ പൂജിച്ചു, അവനെ പൂക്കളാൽ മൂടി ആദരിച്ചു.
ആപൂര്യമാണോ മാല്യൈശ്ച ഗന്ധൈശ്ച വിവിധൈഃ ശുഭൈഃ । സംപൂജ്യമാനോ ലോകേന നഗരദ്വാരമാഗമത്
പൂമാലകളും വിവിധ സുഗന്ധങ്ങളും കൊണ്ട് നിറഞ്ഞ്, ജനങ്ങൾ ആദരിച്ചുകൊണ്ട്, അവൻ നഗരവാതിലിലേക്ക് സമീപിച്ചു.
ഭേര്യശ്ച തൂര്യാണി ച വേണവശ്ച വിചിത്രവേഷാഃ പ്രമദാജനാശ്ച। പുരോ വിരാടസ്യ മഹാബലസ്യ നിഷ്ക്രമ്യ ഭൂമിംജയമഭ്യനന്ദനമ്
ഭെരികളും വാദ്യങ്ങളും കുഴലുകളും മുഴങ്ങി; മനോഹരമായ വസ്ത്രം ധരിച്ച സ്ത്രീകളും ജനങ്ങളും മഹാബലശാലിയായ വിരാടന്റെ രാജപ്രാസാദത്തിൽ നിന്ന് പുറത്ത് വന്നു, ജയത്തെ ആഘോഷിച്ചു.
പ്രശസ്യമാനസ്തു ജയേന തത്ര പുത്രോ വിരാടസ്യ ന ഹൃഷ്യതി സ്മ। സംഭാഷ്യമാണസ്തു ജയേന തത്ര സോഽന്തര്മനാഃ പാണ്ഡവമീക്ഷമാണഃ
ജയത്തിനായി പ്രശംസിക്കപ്പെട്ടിട്ടും വിരാടന്റെ മകൻ സന്തോഷിച്ചില്ല; ജയത്തിന് ആശംസകൾ ലഭിച്ചിട്ടും, അവൻ മനസ്സിൽ വിഷമത്തോടെ പാണ്ഡവനെ നോക്കി നിന്നു.
പുത്ര്യൈ വിരാടസ്യ തതോ വരാണി വസ്ത്രാണ്യദാത്പാണ്ഡുസുതഃ സഖീഭ്യഃ। സഭാജയംശ്ചാപി സമാഗതാസ്താ ദൃഷ്ട്വാ ജയം തച്ച ബലം കുമാര്യഃ
ശേഷം പാണ്ഡവൻ വിരാടന്റെ മകളെയും അവളുടെ സുഹൃത്തുക്കളെയും മനോഹരമായ വസ്ത്രങ്ങൾ നൽകി ആദരിച്ചു; ജയവും ശക്തിയും കണ്ടു കൂടിയിരുന്ന പെൺകുട്ടികളെ ആദരിക്കുകയും ചെയ്തു.