കസ്തദ്ബൃഹന്നലാദന്യോ മനുഷ്യഃ പ്രതിയോത്സ്യതി। യസ്യ ബാഹുബലേ തുല്യോ ന ഭവിഷ്യതി കശ്ചന
മനുഷ്യരിൽ ബൃഹന്നളയെ കൂടാതെ അവരോട് ഏറ്റുമുട്ടാൻ ആരും ഇല്ല; അവന്റെ ഭുജബലം തുല്യമായവൻ മറ്റൊരാളുമില്ല.
അതീവ സമരം ദൃഷ്ട്വാ ഹര്ഷോ യസ്യാഭിവര്ധതേ। കിമേവം പുരുഷോ ലോകോ ദിവി വാ ഭുവി വിദ്യതേ
ലോകത്ത്, ആകാശത്തോ ഭൂമിയിലോ, സമരദൃശ്യത്തിൽ അതിയായ സന്തോഷം അനുഭവിക്കുന്ന പുരുഷൻ ആരാണ്?
തേന സംക്ഷുഭിതോ രാജാ ദീര്യമാണേന ചേതസാ । അബ്രവീദ്വചനം ക്രൂരമജാനന്വൈ യുധിഷ്ഠിരമ്
ഇതുകൊണ്ട് രാജാവ് അതിയായി ഉണർന്ന മനസ്സോടെ, യുദ്ധിഷ്ഠിരനാണെന്ന് അറിയാതെ, കഠിനമായ വാക്കുകൾ പറഞ്ഞു.
കങ്ഖ മാ ബ്രൂഹി മേ വാക്യം പ്രതികൂലം ദ്വിജോത്തമ । ബഹുശഃ പ്രതിഷിദ്ധസ്ത്വം ന ച വാചം നിയച്ഛസി
കങ്കാ, എനിക്കു വിരുദ്ധമായി നീ വാക്കുകൾ പറയരുത്, ബ്രാഹ്മണന്മാരിൽ ശ്രേഷ്ഠനേ. പലതവണ വിലക്കി പറഞ്ഞിട്ടും നീ നിന്റെ വാക്ക് നിയന്ത്രിക്കുന്നില്ല.
നിയന്താ ചേന്ന വിദ്യേത ന കശ്ചിദ്ധര്മമാചരേത്। ഇതി പ്രക്ഷുഭിതോ രാജാ സോഽക്ഷേണാഭ്യഹനദ്ഭൃശമ്
നിയന്ത്രിക്കാൻ ആരുമില്ലെങ്കിൽ, ആരും ധർമ്മം പാലിക്കില്ല; ഇങ്ങനെ ഉണർന്ന രാജാവ് കസേരയിൽ കയറിയ കയറ്റം കയറ്റം അടിച്ചു.
തസ്യ തക്ഷകഭോഗാഭം ബാഹുമുത്ക്ഷിപ്യ ദക്ഷിണമ്। വിരാടഃ പ്രാഹനത്ക്രുദ്ധഃ കര്ണമാശ്രിത്യ ദക്ഷിണമ്
അസഹ്യമായ കോപത്തോടെ, വാമനെന്നു പോലെ വളഞ്ഞ പാമ്പിന്റെ ചുരുളുപോലെയുള്ള വലതുകൈ ഉയർത്തി, വിരാട്ടൻ വലതുകൈകൊണ്ട് കർണ്ണനെ അടിച്ചു.
മുഖേ യുധിഷ്ഠിരം കോപാന്മൈവമിത്യവഭര്ത്സയന്। ബലവത്പ്രതിവിദ്ധസ്യ നസ്തഃ ശോണിതമാസ്രവത്
യുധിഷ്ഠിരനോട് 'അങ്ങനെ ചെയ്യരുത്' എന്ന് കോപത്തോടെ ശാസിച്ചു, അവനെ ശക്തിയായി മുഖത്ത് അടിച്ചു; അതിനാൽ രക്തം ഒഴുകി.
അക്ഷേണാഭിഹതോ രാജാ വിരാടേന യുധിഷ്ഠിരഃ । തൂഷ്ണീമാസീന്മഹാബാഹുഃ കൃഷ്ണാം പശ്യന്സുദുഃഖിതാമ്
വിരാട്ടൻ കസേരകൊണ്ട് അടിച്ചതിനുശേഷം, മഹാബാഹുവായ യുധിഷ്ഠിരൻ ദുഃഖത്തോടെ കൃഷ്ണയെ നോക്കി മൗനത്തിൽ ഇരുന്നു.
തസ്യ രക്തോത്പലനിഭം ശിരസഃ ശോണിതം തദാ। പ്രാവര്തത മഹാബാഹോരഭിഘാതാന്മഹാത്മനഃ
അവൻ്റെ തലയിൽ നിന്നു ചുവന്ന താമരപൂവിനെപ്പോലെയുള്ള രക്തം, ആ മഹാത്മാവിന്റെ ശക്തമായ അടിയാൽ ഒഴുകിത്തുടങ്ങി.
തദപ്രാപ്തം മഹീം പാര്ഥഃ പാണിഭ്യാം സമധാരയത്। അവൈക്ഷത ച ധര്മാത്മാ ദ്രൌപദീം പാര്ശ്വതഃ സ്ഥിതാമ്
അരിയിൽ രക്തം നിലത്ത് വീഴുന്നതിന് മുമ്പ് പാർഥൻ കൈകൊണ്ട് പിടിച്ചു; ധാർമ്മികനായ അവൻ സമീപം നിന്ന ദ്രൗപദിയെ നോക്കി.
സാ വേദനാമഭിജ്ഞായ ഭര്തുശ്ചിത്തവശാനുഗാ। സാ വിഷണ്ണാ ച ഭീതാ ച ക്രുദ്ധാ ച ദ്രുപദാത്മജാ
ഭർത്താവിന്റെ വേദന മനസ്സിലാക്കി, ഭർത്താവിന്റെ ഇഷ്ടത്തിന് അനുസരിച്ച്, ദ്രുപദന്റെ മകളായ അവൾ വിഷാദവും ഭയവും കോപവും അനുഭവിച്ചു.
ബാഷ്പം നിയമ്യ കൃച്ഛ്രേണ ഭര്തുര്നിഃശ്രേയസൈഷിണീ । ഉത്തരീയേണ സൂക്ഷ്മേണ തൂര്ണം ജഗ്രാഹ ശോണിതമ്
കഷ്ടമായി കണ്ണുനീർ അടക്കി, ഭർത്താവിന്റെ ക്ഷേമം ആഗ്രഹിച്ചു, അവൾ അതിവേഗം സുതാര്യമായ ഉത്തരീയത്തിൽ രക്തം പിടിച്ചു.
നിഗൃഹ്യ രക്തം വസ്ത്രേണ സൈരന്ധ്രീ ദുഃഖമോഹിതാ। സൌവര്ണം ഗൃഹ്യ ഭൃങ്ഗാരം ശോണിതം തദപാമൃജത് । യുധിഷ്ഠിരസ്യ രാജേന്ദ്ര ദ്രുപദേന്ദ്രസുതാ തദാ
സൈരന്ധ്രി ദുഃഖത്തിലും ആശ്ചര്യത്തിലും മുങ്ങി, വസ്ത്രം കൊണ്ട് രക്തം തടഞ്ഞു; സ്വർണ്ണപാത്രം എടുത്ത്, രാജാവായ യുധിഷ്ഠിരന്റെ രക്തം തുടച്ചു, ദ്രുപദന്റെ മകളേ.
സൈരന്ധ്രി കിമിദം രക്തമുത്തരീയേണ ഗൃഹ്യതേ। കോത്ര ഹേതുര്വിശാലാക്ഷി തന്മപ്രാചക്ഷ്വ തത്വതഃ
'സൈരന്ധ്രി, നീ ഉത്തരീയത്തിൽ ഈ രക്തം എടുക്കുന്നതെന്തിന്? അതിന് എന്ത് കാരണം, വിശാലനയനേ? സത്യമായി പറയൂ.'
രക്തബിന്ദനി യാവന്തി കങ്കസ്യ ധരണീതലേ। താവദ്വര്ഷാണി രാഷ്ട്രേ തേ അനാവൃഷ്ടിര്ഭവിഷ്യതി
കങ്കന്റെ രക്തം നിലത്ത് എത്ര തുള്ളി വീഴുന്നുവോ, അത്ര വർഷം നിന്റെ രാജ്യത്ത് മഴയില്ലാതെ വരും.
ഏതന്നിമിത്തം മാത്സ്യേന്ദ്ര കങ്കസ്യ രുധിരം മയാ। ഗൃഹീതമുത്തരീയേണ വിനാശോ മാ ഭവേത്തവ
ഇതിനാലാണ്, മത്സ്യരാജാവേ, കങ്കന്റെ രക്തം ഞാൻ ഉത്തരീയത്തിൽ പിടിച്ചത്; നിന്റെ രാജ്യത്തിന് നാശം വരരുതെന്ന് ഞാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നു.
യതീശം യോ വിഹന്യേത തസ്യായുര്വിനശിഷ്യതി। യോ യതീശം നിയമ്യേത സഹസ്രം യാതനാ യമേ
യാരെങ്കിലും യതീശ്വരനെ അടിച്ചാൽ, അവന്റെ ആയുസ്സ് കുറയും; യാരെങ്കിലും യതീശ്വരനെ നിയന്ത്രിച്ചാൽ, ആയിരം പീഡനങ്ങൾ യമലോകത്തിൽ അനുഭവിക്കേണ്ടി വരും.
യതൌ രക്തം ദര്ശയതി യാവത്പാംസുരഗൃഹ്യത। താവന്തഃ പിതൃലോകസ്ഥാഃ പിതരഃ പ്രപതന്ത്യധഃ
യതിയുടെ രക്തം എത്രയും മണ്ണിൽ വീഴുന്നുവോ, അത്ര പിതൃലോകത്തിൽ ഉള്ള പിതാക്കന്മാർ താഴേക്ക് വീഴും.
ഇതി ജ്ഞാത്വാ വിരാടേന്ദ്ര ധൃതം രക്തം ച വാസസാ। മയാ തവ ഹിതാര്ഥായ ത്വയി പ്രണയകാരണാത്
ഇതൊക്കെ അറിഞ്ഞിട്ടാണ്, വിരാട്ടരാജാവേ, ഞാൻ വസ്ത്രത്തിൽ രക്തം പിടിച്ചത്; നിന്റെ ഭാവി ക്ഷേമത്തിനും സ്നേഹത്തിനും വേണ്ടി.
യുദ്ധം തു മാനുഷം ദ്രഷ്ടുമാഗതാസ്ത്രിദശാഃ പുരാ। കിമകുര്വന്ത തേ പശ്ചാത്കഥയസ്വ മമാനഘ
മനുഷ്യരുടെ യുദ്ധം കാണാൻ ദേവന്മാർ ഒരിക്കൽ വന്നിരുന്നു; പിന്നീട് അവർ എന്ത് ചെയ്തു, പാപരഹിതനേ, അതെനിക്ക് പറയൂ.
വാസവപ്രമുഖാഃ സര്വേ ദേവാഃ സര്ഷിപുരോഗമാഃ। യക്ഷഗന്ധര്വസങ്ഘാശ്ച ഗണാ അപ്സരസാം തഥാ
വാസവൻ മുന്നിൽ നിന്ന് നയിച്ച എല്ലാ ദേവന്മാരും, മുന്നിൽ ഋഷിമാരും, യക്ഷന്മാരുടെയും ഗന്ധർവന്മാരുടെയും സംഘങ്ങളും, അപ്സരസ്മാരുടെയും കൂട്ടങ്ങൾ അവിടെ ഉണ്ടായിരുന്നു.
യുദ്ധം തു മാനുഷം ദൃഷ്ട്വാ കുരൂണാം ഫല്ഗുനസ്യ ച। ഏകസ്യ ച ബഹൂനാം ച രൌദ്രമത്യുഗ്രദര്ശനമ്
കൗരവരും അർജുനനും തമ്മിലുള്ള, ഒരാളും അനേകരും ഏറ്റുമുട്ടിയ അതി ഭയാനകമായ മനുഷ്യയുദ്ധം അവർ കണ്ടു.
അസ്ത്രാണാമഥ ദിവ്യാനാം പ്രയോഗാനഥ സംഗ്രഹാന്। ലഘു സുഷ്ഠു ച ചിത്രം ച കൃതീനാം ച പ്രയത്നതഃ
ദൈവാസ്ത്രങ്ങളുടെ ഉപയോഗവും പിൻവലിപ്പും, അതിന്റെ അത്ഭുതകരമായ വേഗതയും ചാതുര്യവും, മഹത്തായ പരിശ്രമത്തോടെ ചെയ്ത കൃതികളും—ഇവയെക്കുറിച്ച് പറയപ്പെടുന്നു.
ഭീഷ്മം ശാരദ്വതം ദ്രോണം കര്ണം ഗാണ്ഡീവധന്വനാ। ജിതാനന്യാന്ഭൂമിപാലാന്ദൃഷ്ട്വാ ജഗ്മുര്ദിവൌകസഃ
ഭീഷ്മനും കൃപനും ദ്രോണനും കർണ്ണനും മറ്റ് രാജാക്കളും ഗാണ്ഡീവധാരിയായ അർജുനനാൽ ജയിക്കപ്പെട്ടതും കണ്ട ദേവന്മാർ അവിടെ നിന്ന് തിരിച്ചു പോയി.
സര്വേ തേ പരിതുഷ്ടാശ്ച പ്രശസ്യ ച മുഹുര്മുഹുഃ। അസങ്ഗതിനാ തേന വിമാനേനാശുഗാമിനാ। പ്രതിജഗ്മുരസങ്ഗാസ്തേ ത്രിദിവം ച ദിവൌകസഃ
അവരൊക്കെയും വളരെ സന്തോഷത്തോടെ വീണ്ടും വീണ്ടും അർജുനനെ പ്രശംസിച്ചു; പിന്നെ അതിവേഗത്തിൽ പോകുന്ന ആ വിമാനം കയറി ദേവന്മാർ ഒരുമിച്ച് സ്വർഗത്തിലേക്ക് മടങ്ങി.
[*കുരവോ നിര്ജിതാഃ സര്വേ ഭീഷ്മദ്രോണകൃപാദയഃ। അജയ്യാസ്ത്രിദശൈഃ സര്വൈഃ സേന്ദ്രൈഃ സര്വൈഃ സുരാസുരൈഃ । പാര്ഥേനൈകേന സംഗ്രാമേ വിസ്മയോ നോ മഹാനഹോ
കുരുക്കൾ—ഭീഷ്മൻ, ദ്രോണൻ, കൃപൻ തുടങ്ങിയവർ—ദേവന്മാരും ഇന്ദ്രനും അസുരന്മാരും ചേർന്നാലും ജയിക്കാൻ കഴിയാത്തവരാണ്. എന്നാൽ അർജുനൻ ഒരാളായി അവരെ യുദ്ധത്തിൽ തോൽപ്പിച്ചു. ഇതെത്ര അത്ഭുതകരമാണെന്നു ഞങ്ങൾ വിചാരിക്കുന്നു!
കസ്മിന്മുഹൂര്തേ സംജാതഃ കസ്യ ധര്മസ്യ വാ ഫലമ്
ഈ അത്ഭുതം എപ്പോഴാണ് ജനിച്ചത്, അല്ലെങ്കിൽ ആരുടെ ധർമ്മഫലമാണ് ഇത്ര വലിയ ഫലം നൽകിയത്?
കിമാശ്ചര്യം ഫല്ഗുനേഽസ്മിന്യോ രുദ്രേണ ന്യയോധയത്। നിവാതകവചാനാജൌ യസ്ത്രിംശത്കോടിസംമിതാന്
ഫൽഗുനൻ, രുദ്രനോടൊപ്പം യുദ്ധം ചെയ്തവനും, മുപ്പത് കോടി നിരവത്കവചന്മാരെ യുദ്ധത്തിൽ ജയിച്ചവനും, അവനിൽ എന്താണ് അത്ഭുതം?
തസ്യ ചൈതത്കിമാശ്ചര്യം സ്തുവന്ത ഇതി തേ സുരാഃ । ജഗ്മുഃ സുരാലയം ഹൃഷ്ടാ വിസ്മയാവിഷ്ടചേതസഃ ।।]
അവന്റെ ഈ അത്ഭുതം എന്താണ്, ദേവന്മാർ ഇങ്ങനെ പ്രശംസിക്കുന്നത്? സന്തോഷത്തോടെയും അത്ഭുതഭാവത്തോടെയും ദേവന്മാർ സ്വർഗ്ഗലോകത്തേക്ക് മടങ്ങി.
കുരവോഽര്ജുനബാണൈശ്ച താഡിതാഃ ശരവിക്ഷതാഃ । കുരൂനഭിമുഖാം യാതാഃ സമഗ്രബലവാഹനാഃ
അർജുനന്റെ അമ്പുകളിൽ തകർന്ന്, കുരുക്കൾ മുഴുവൻ അവരുടെ സൈന്യവും രഥങ്ങളും കൂട്ടി കുരുനഗരത്തേക്കു തിരിഞ്ഞു.