ഉപയാതാനതിരഥാന്ദ്രോണം ശാന്തനവം കൃപമ്। കര്ണം ദുര്യോധനം ചൈവ ദ്രോണപുത്രം ച ഷഡ്രഥാന്
അവൻ ദ്രോണം, കൃപൻ, കർണ്ണൻ, ദുര്യോധനൻ, ദ്രോൺപുത്രൻ, ശാന്തനുവിന്റെ വംശജൻ എന്നിങ്ങനെ ആറു രഥികളോടും നേരിട്ട് പോവുകയുണ്ടായി.
തതോ വിരാടഃ പരമാഭിതപ്തഃ പുത്രം നിശമ്യൈകരഥേന യാതമ്। ബൃഹന്നലാസാരഥിമാജിമര്ദനം പ്രോവാച സര്വാനഥ മന്ത്രിമുഖ്യാന്
അപ്പോൾ, തന്റെ മകൻ ഒറ്റ രഥത്തിൽ ബ്രിഹന്നളയെ സാരഥിയാക്കി ശത്രുവിനെ നേരിടാൻ പോയെന്നറിഞ്ഞു, അതികഷ്ടമായ മനസ്സോടെ വിരാടൻ രാജാവ് പ്രധാന മന്ത്രിമാരോടൊക്കെ പറഞ്ഞു.
ഗവാം ശതസഹസ്രാണി ഉഭിഭൂയ മമാത്മജമ്। കുസ്വഃ കാലയന്തി സ്മ സര്വേ യുദ്ധവിശാരദാഃ
എന്റെ മകനെ യുദ്ധവിദഗ്ധർ, ലക്ഷക്കണക്കിന് പശുക്കളാൽ ചുറ്റിപ്പറ്റി, അവനെ തടഞ്ഞു നിർത്തുന്നു.
തസ്മാദ്ഗച്ഛതു മേ യോധാ ബലേന മഹതാ വൃതാഃ। ഉത്തരസ്യ പരീപ്സാര്ഥം യേ ത്രിഗര്തൈരവിക്ഷതാഃ
അതിനാൽ, തൃഗർത്തന്മാരാൽ പരിക്കേൽക്കാത്ത എന്റെ യോദ്ധാക്കൾ വലിയ സൈന്യവുമായി ഉത്തരനെ രക്ഷിക്കാൻ പോകട്ടെ.
ഹയാംശ്ച നാഗാംശ്ച രഥാംശ്ച ശീഘ്രം വാദിത്രസങ്ഘാംശ്ച തതഃ പ്രഭൂതാന്। പ്രസ്ഥാപയാമാസ സുതസ്യ ഹേതോ- ര്വിചിത്രചിത്രാഭരണോപപന്നാന്
അവന്റെ മകന്റെ രക്ഷയ്ക്കായി, രാജാവ് വേഗത്തിൽ കുതിരകളും ആനകളും രഥങ്ങളും, വിവിധ ഭംഗിയുള്ള അലങ്കാരങ്ങൾ ധരിച്ച സംഗീതക്കാർ അടങ്ങിയ വലിയ സംഘങ്ങളെയും അയച്ചു.
ഏവം സ രാജാ മാത്സ്യാനാം മഹാനക്ഷോഹിണീപതിഃ। വ്യാദിദേശാഥ സ ക്ഷിപ്രം വാഹിനീം ചതുരങ്ഗിണീമ്
ഇങ്ങനെ, മത്സ്യരാജാവായ ആ മഹാസൈന്യാധിപൻ, നാലു വിഭാഗങ്ങളുള്ള സൈന്യത്തെ ഉടൻ പുറപ്പെടാൻ ഉത്തരവിട്ടു.
കുമാരമാശു ജാനീത യദി ജീവതി വാ നവാ। യസ്യ യന്താ ഗതഃ ഷണ്ഡോ മന്യേഽഹം സ ന ജീവതി
കുമാരൻ ജീവിച്ചിരിക്കുന്നോ ഇല്ലയോ എന്ന് ഉടൻ അറിയണം; അവന്റെ സാരഥി ഒരു ശണ്ഡനാണെന്നാൽ, അവൻ ജീവിച്ചിരിക്കില്ലെന്ന് ഞാൻ കരുതുന്നു.
തമബ്രവീദ്ധര്മസുതോ വിരാട- മാര്തം വിദിത്വാ കുരുഭിഃ പ്രതപ്തമ്। ബൃഹന്നലാ സാരഥിശ്ചേന്നരേന്ദ്ര പരേ ന നേഷ്യന്തി തവാദ്യ ഗാശ്ച
കുരുക്കളുടെ കാരണത്താൽ വിഷമിച്ചിരിക്കുന്ന വിരാടനെ ധർമ്മപുത്രൻ പറഞ്ഞു: 'ബ്രിഹന്നളയാണ് സാരഥിയെങ്കിൽ, രാജാവേ, ഇന്ന് ശത്രുക്കൾ നിങ്ങളുടെ പശുക്കളെ കൊണ്ടുപോകാൻ കഴിയില്ല.'
സര്വാന്മഹീപാന്സഹിതാന്കുരൂംശ്ച തഥൈവ ദേവാസുരനാഗയക്ഷാന്। അലം വിജേതും സമരേ സുതസ്തേ അനുഷ്ഠിതഃ സാരഥിനാ ഹി തേന
ആ സാരഥിയോടൊപ്പം നിങ്ങളുടെ മകൻ, എല്ലാ രാജാക്കളെയും കുരുക്കളോടൊപ്പം, ദേവന്മാർ, അസുരന്മാർ, നാഗന്മാർ, യക്ഷന്മാർ എന്നിവരെയും യുദ്ധത്തിൽ ജയിക്കാൻ ശേഷിയുള്ളവനാണ്.
സര്വഥാ കുരവശ്ചാപി യേ ചാന്യേ വസുധാധിപാഃ । ത്രിഗര്താന്നിര്ജിതാഞ്ശ്രുത്വാ ന സ്ഥാസ്യന്തി കഥംചന
എന്തായാലും, തൃഗർത്തന്മാരെ ജയിച്ചുവെന്നു കേട്ടാൽ, കുരുക്കളും മറ്റു ഭൂമിയുടെ രാജാക്കളും അവിടെ ഒരിക്കലും നിൽക്കില്ല.
അഥോത്തരേണ പ്രഹിതാ ദൂതാസ്തേ ശീഘ്രഗാമിനഃ । വിരാടനഗരം പ്രാപ്യ ജയം പ്രാവേദയംസ്തദാ
പിന്നീട് വേഗത്തിൽ പോകുന്ന ദൂതന്മാരെ അയച്ചു. അവർ വിരാട്നഗരിയിലെത്തി ജയവാർത്ത അറിയിച്ചു.
രാജാനം വൃതമാചഖ്യുര്മന്ത്രിഭിര്ജയമുത്തമമ് । പരാജയം കുരൂണാം ച ഉപായാന്തം തഥോത്തരമ്
മന്ത്രിമാരാൽ ചുറ്റപ്പെട്ടിരുന്ന രാജാവിനോട് അവർ വലിയ ജയവും, കുരുക്കളുടെ തോൽവിയും, ഉത്തരന്റെ സുരക്ഷിതമായ തിരിച്ചുവരവും അറിയിച്ചു.
സര്വാ വിനിര്ജിതാ ഗാവഃ കുരവശ്ച പരാജിതാഃ। ഉത്തരഃ സഹ സൂതേന കുശലീ ച പരംതപഃ
എല്ലാ പശുക്കളും തിരികെ കിട്ടി, കുരുക്കൾ തോറ്റു, ഉത്തരനും രഥസാരഥിയുമായ് സുരക്ഷിതനായി മടങ്ങിയെത്തി, ശത്രുക്കളെ ജയിച്ചവനേ.
ദിഷ്ട്യാ തേ നിര്ജിതാ ഗാവഃ കുരവശ്ച പരാജിതാഃ। ദിഷ്ട്യാ തേ വിജയീ പുത്രഃ ശ്രൂയതേ പാര്ഥിവര്ഷഭഃ
നിന്റെ പശുക്കൾ തിരികെ കിട്ടിയതും, കുരുക്കൾ തോറ്റതും ഭാഗ്യവശാൽ സംഭവിച്ചു; നിന്റെ മകനും ജയിച്ചുവെന്നു കേൾക്കുന്നു, രാജശ്രേഷ്ഠ.
നാദ്ഭുതം ത്വിഹ മന്യേഽഹം യത്തേ പുത്രോഽജയത്കുരൂന്। ധ്രുവ ഏവ ജയസ്തസ്യ യസ്യ യന്താ ബൃഹന്നലാ
നിന്റെ മകൻ കുരുക്കളെ ജയിച്ചതിൽ അത്ഭുതമൊന്നുമില്ല; ബ്രിഹന്നലാ പോലെയുള്ള സാരഥിയുണ്ടെങ്കിൽ ജയമുറപ്പാണ്.
ദേവേന്ദ്രസാരഥിശ്ചൈവ മാതലിഃ ഖ്യാതവിക്രമഃ । കൃഷ്ണസ്യ സാരഥിശ്ചൈവ ന ബൃഹന്നലയാ സമൌ
ഇന്ദ്രന്റെ പ്രശസ്തനായ സാരഥിയായ മാതലി പോലും, കൃഷ്ണന്റെ സാരഥിയും പോലും, ബ്രിഹന്നലയെപ്പോലെ അല്ല.
തതോ വിരാടോ നൃപതിഃ സംപ്രഹൃഷ്ടതനൂരുഹ। ശ്രുത്വാ തു വിജയം തസ്യ കുമാരസ്യാമിതൌജസഃ। സംതോഷയിത്വാ ദൂതാംസ്താന്ധനരത്നൈശ്ച സര്വശഃ
ശക്തനായ മകന്റെ ജയവാർത്ത കേട്ടപ്പോൾ രാജാവ് വിരാട് അത്യന്തം സന്തോഷത്തോടെ ദൂതന്മാരെ ധനവും രത്നങ്ങളും നൽകി സന്തോഷിപ്പിച്ചു.
ഗതേ ത്വനുജനേ തസ്മിന്ദൂതവാക്യം നിശമ്യ ച। ഉത്തരസ്യ ജയാത്പ്രീതോ വിരാടഃ പ്രത്യഭാഷത
അനുയായികൾ പോയ ശേഷം, ദൂതന്മാരുടെ വാക്കുകൾ കേട്ടു, ഉത്തരന്റെ ജയത്തിൽ സന്തോഷിച്ച വിരാട് രാജാവ് ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞു.
രാജമാര്ഗാഃ ക്രിയന്താം വൈ പതാകാഭിരലംകൃതാഃ। പുഷ്പോപഹാരൈരര്ച്യതാം ദേവതാശ്ചാപി സര്വശഃ
രാജപഥങ്ങൾ പതാകകളാൽ അലങ്കരിക്കപ്പെടട്ടെ; എല്ലായിടത്തും ദേവന്മാരെ പൂക്കളാൽ പൂജിക്കട്ടെ.
കുമാരാ യോധമുഖ്യാശ്ച ഗണികാശ്ച സ്വലംകൃതാഃ। വാദിത്രാണി ച സര്വാണി പ്രത്യുദ്യാന്തു സുതം മമ
കുമാരന്മാരും പ്രധാന യോദ്ധാക്കളും സുന്ദരമായി അലങ്കരിച്ച ഗണികമാരും, എല്ലാ വാദ്യങ്ങളും ചേർന്ന്, എന്റെ മകനെ വരവേற்கാൻ പുറപ്പെടട്ടെ.
ഭവന്തു തേ ലബ്ധജയേ സുതേ മേ പൌരാശ്ച മര്ത്യാശ്ച പരേ ച നാര്യഃ । തേ ശുക്ലവസ്ത്രാഃ പ്രഭവന്തു മാര്ഗേ സുഗന്ധമാല്യാഭരണാശ്ച നാര്യഃ
നഗരവാസികളും സാധാരണ ജനങ്ങളും വിദേശികളും സ്ത്രീകളും എന്റെ മകന്റെ ജയത്തിൽ സന്തോഷിക്കട്ടെ; അവർ വെള്ള വസ്ത്രം ധരിച്ച് വഴിയിൽ നിറയട്ടെ, സ്ത്രീകൾ സുഗന്ധമുള്ള പുഷ്പമാലകളും ആഭരണങ്ങളും ധരിക്കട്ടെ.
ഭജന്തു സര്വാ ഗണികാഃ സുതം മേ നാര്യശ്ച കന്യാഃ സഹസൈനികാശ്ച । സ്വലംകൃതാസ്താഃ സുഭഗാഃ സുവേഷാഃ പുത്രസ്യ പന്ഥാനമനുവ്രജന്തു
എന്റെ മകന്റെ വഴിയിൽ എല്ലാ ഗണികമാരും സ്ത്രീകളും യുവതികളും സൈനികരും മനോഹരമായി അലങ്കരിച്ച്, ഭംഗിയായി വേഷം ധരിച്ചു കൂടെ പോകട്ടെ.
ഘണ്ടാപണവകാഃ ശീഘ്രം മത്തമാരുഹ്യ കുഞ്ജരമ്। ശൃങ്ഗാടകേഷു സര്വേഷു സമാഖ്യാന്തു ജയം മമ്
ഘണ്ടകളും പണവങ്ങളും കൈവശമുള്ളവർ വേഗത്തിൽ മദംപിടിച്ച ആനകളിൽ കയറി, എല്ലാ ചുവടുവഴികളിലും എന്റെ ജയവാർത്ത പ്രഖ്യാപിക്കട്ടെ.
ഉത്തരാ ച കുമാരീഭിര്ബഹ്വാഭരണഭൂഷിതാ। സഖീം വിജിതസംഗ്രാമാം പ്രത്യുദ്യാതു ബൃഹന്നലാമ്
ഉത്തരയും അനേകം ആഭരണങ്ങൾ ധരിച്ച കന്യകമാരും ചേർന്ന്, വിജയസഖിയായ ബ്രിഹന്നലയെ വരവേർക്കാൻ പുറപ്പെടട്ടെ.
ശ്രുത്വാ തു വചനം തസ്യ പാര്ഥിവസ്യ മഹാത്മന। തഥൈവ ചക്രുഃ സംഹൃഷ്ടാഃ പൌരാഃ സ്വസ്തികപാണയഃ
ആ മഹാത്മാവായ രാജാവിന്റെ വാക്കുകൾ കേട്ടപ്പോൾ, സന്തോഷത്തോടെ സ്വസ്തികം കൈവശം പിടിച്ച നഗരവാസികൾ അതുപോലെ ചെയ്തുവു.
മൂതാശ്ച സര്വേ സഹമാഗധാശ്ച ഹൃഷ്ടാ വിരാടസ്യ പുരേ ജനൌഘാഃ । ഭേര്യശ്ച തൂര്യാണി ച വാരിജാശ്ച വേപൈഃ പരാര്ധ്യൈഃ പ്രമദാജനാശ്ച
മൂതന്മാരും സഹമാഗധന്മാരും സന്തോഷത്തോടെ നിറഞ്ഞ ജനക്കൂട്ടവും, തകിലുകളും വാദ്യങ്ങളും ശംഖങ്ങളും വിലയേറിയ ആഭരണങ്ങൾ ധരിച്ച സ്ത്രീകളും ചേർന്ന് ആഘോഷിച്ചു.
വന്ദിപ്രവാദാഃ പണവാദികാശ്ച തഥൈവ വാദ്യാനി ച വംശശബ്ദാഃ । കാംസ്യം സതാലം മധുരം ച ഗീത- മാദായ നാര്യോ നഗരാന്നിരീയുഃ
വന്ദികൾ, പണവവാദകർ, മറ്റ് വാദ്യങ്ങൾ, വംശധ്വനി, താളം ചേർന്ന കാംസ്യവാദ്യങ്ങൾ, മധുരമായ ഗാനങ്ങൾ എന്നിവയോടെ സ്ത്രീകൾ നഗരത്തിൽ നിന്ന് പുറപ്പെട്ടുവന്നു.
പ്രത്യുദ്യയുഃ പുത്രമനന്തവീര്യം തേ ബ്രാഹ്മണാഃ ശാന്തിപരാഃ പ്രധാനാഃ । സ്വാധ്യായവേദാധ്യയനക്രമജ്ഞാഃ സ്വസ്തിക്രിയാഗീതജപപ്രധാനാഃ
ശാന്തിസ്വഭാവമുള്ള പ്രധാന ബ്രാഹ്മണന്മാർ, സ്വാധ്യായവും വേദപാഠവും അറിയുന്നവർ, സ്വസ്തിക്രിയകളും ഗാനം ജപവും നയിക്കുന്നവർ, അനന്തശക്തിയുള്ള മകനെ വരവേർക്കാൻ പുറപ്പെട്ടു.
പ്രസ്ഥാപ്യ സേനാം കന്യാശ്ച ഗണികാശ്ച സ്വലംകൃതാഃ। മത്സ്യരാജോ മഹാരാജഃ പ്രഹൃഷ്ട ഇദമബ്രവീത്
സൈന്യത്തെയും അലങ്കാരധാരികളായ കന്യാക്കളെയും ഗണികകളെയും അയച്ച ശേഷം, മത്സ്യരാജാവ് സന്തോഷത്തോടെ ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞു.
വ്രിഗര്താഃ കുരവഃ സര്വേ സംഗ്രാമേ നിര്ജിതാ മയാ। പ്രവിശ്യാന്തഃപുരം ഹൃഷ്ടാ ദ്യൂതം ദീവ്യാമ ബ്രാഹ്മണ
വൃഗർത്തരും കുരുക്കളും എല്ലാവരും എന്റെ കൈയ്യിൽ യുദ്ധത്തിൽ തോറ്റു; അകത്തുള്ള മന്ദിരത്തിലേക്ക് സന്തോഷത്തോടെ കടന്ന്, നമുക്ക് പാശാ കളിക്കാം, ബ്രാഹ്മണാ.