മതഷു ച പ്രഭഗ്നേഷു ധാര്തരാഷ്ട്രേഷു സര്വശഃ। വനാന്നിഷ്ക്രമ്യ ഗഹനാദ്ബഹവഃ കുരുസൈനികാഃ । ഭയാത്സംത്രസ്തമനസഃ സമാജഗ്മുസ്തതസ്തതഃ
ധൃതരാഷ്ട്രപുത്രന്മാർ കൊല്ലപ്പെട്ടും പരാജയപ്പെട്ടും കഴിഞ്ഞപ്പോൾ, ഭയത്താൽ വിറയച്ച് മനസ്സിൽ ആശങ്കയോടെ, കുരുസൈന്യത്തിലെ പലരും കാട്ടിൽനിന്ന് പുറത്തു വന്നു, ഇവിടെ അവിടെ ഒത്തുചേർന്നു.
മുക്തകേശാഃ പ്രദൃശ്യന്തേ സ്ഥിതാഃ പ്രാഞ്ജലയസ്തദാ। ക്ഷുത്പിണസാപരിശ്രാന്താ വിദേശസ്ഥാ വിചേതസഃ । ഊചുഃ പ്രാഞ്ജലയഃ സര്വേ പാര്ഥ കിം കരവാമഹേ
ചെവിക്കെട്ടിയ മുടിയോടെ, കൈകൂപ്പി നിന്നു, വിശപ്പും ക്ഷീണവും കൊണ്ട് തളർന്നു, അന്യദേശത്തുള്ളവർ ആശയക്കുഴപ്പത്തിൽ, അവർ എല്ലാവരും കൈകൂപ്പി പറഞ്ഞു: 'പാർഥാ, ഞങ്ങൾ എന്ത് ചെയ്യണം?''
പ്രാണാനന്തര്മനോയാതാന്പ്രയാചിഷ്യാമഹേ വയമ്। വയം ചാര്ജുന തേ ദാസാ ഹ്യനുരക്ഷ്യാ ഹ്യനാഥകാഃ
'ഞങ്ങളുടെ ജീവനും മനസ്സും ഹൃദയവും നിന്റെ കൈകളിലാണ്; ഞങ്ങൾ നിന്റെ ദാസന്മാരാണ്, അർജുനാ. ഞങ്ങളെ രക്ഷിക്കണം, ഞങ്ങൾ അനാഥരാണ്.'
അനാഥാന്ദുഃഖിതാന്ദീനാന്കൃശാന്വൃദ്ധാന്പരാജിതാന്। ന്യസ്തശസ്ത്രാന്നിരാശാംശ്ച നാഹം ഹന്മി കൃതാഞ്ജലീന്
'അനാഥരായ, ദു:ഖിതരായ, ദീനരായ, ക്ഷീണിച്ച, വയസ്സായ, പരാജിതരായ, ആയുധം വച്ചുവച്ച, ആശയില്ലാത്തവരായ, കൈകൂപ്പി വന്നവരെ ഞാൻ കൊല്ലില്ല.'
ഭവന്തോ യാന്തു വിസ്രബ്ധാ നിര്ഭയാ അമൃതാ യഥാ। മമ പാദരജോലക്ഷ്മ്യാ ജീവന്തു സുചിരം ഭുവി
നിങ്ങൾ എല്ലാവരും ഭയമില്ലാതെ, ആത്മവിശ്വാസത്തോടെ, അമൃതന്മാരെപ്പോലെ മുന്നോട്ട് പോവൂ. എന്റെ പാദധൂളിയുടെ അനുഗ്രഹത്തോടെ നിങ്ങൾ ഭൂമിയിൽ ദീർഘകാലം സന്തോഷത്തോടെ ജീവിക്കട്ടെ.
തസ്യ താമഭയാം വാചം ശ്രുത്വാ യോധാഃ സമാഗതാഃ । ആയുഃ കീര്തിയശോഭിസ്തേ തമാശീര്ഭിരവര്ധയന്
അവന്റെ ആശ്വാസവാക്കുകൾ കേട്ടു ഒന്നിച്ചുകൂടിയ യോദ്ധാക്കൾ അവനെ ദീർഘായുസും, കീർത്തിയും മഹത്വവും നേർന്നു അനുഗ്രഹിച്ചു.
തതോ നിവൃത്താഃ കുരവോ യഗ്നാശ്ച ദിവമാസ്ഥിതാഃ । പ്രയാതാഃ സര്വതസ്തത്ര നമസ്കൃത്യ ധനഞ്ജയമ്
അതിനുശേഷം കൌരവർ പിന്മാറി, യാഗങ്ങൾ സ്വർഗത്തിലേക്ക് ഉയർന്നു; അവിടെയുള്ള എല്ലാവരും ധനഞ്ജയനെ നമസ്കരിച്ച് അവിടം വിട്ടുപോയി.
ഏവം ദത്താഭയാസ്തേന തതോ യാതാഃ കുരൂന്പ്രതി
ഇങ്ങനെ അവൻ അവർക്കു ഭയം നീക്കി സുരക്ഷ ഉറപ്പാക്കി, അവർ കൌരവരുടെ അടുക്കൽ തിരിച്ചുപോയി.
സ കര്മ കൃത്വാ പരമാര്യകര്മാ നിഹത്യ ശത്രൂന്ദ്വിഷതാം നിഹന്താ। യാതോ മഹാമേഘ ഇവാതപാന്തേ വിദ്രാവ്യ പാര്ഥഃ കുരുസൈന്യമേകഃ
അവൻ ഈ മഹത്തായ കർമ്മം നിർവ്വഹിച്ചു, ശത്രുക്കളെ തോൽപ്പിച്ച് ശത്രുസൈന്യത്തെ ചിതറിച്ച്, പാർത്ഥൻ മഹാമേഘം ചിതറുന്നപോലെ ഒറ്റയ്ക്ക് പുറപ്പെട്ടു.
തം മാത്സ്യപുത്രം ദ്വിഷതാം നിഹന്താ വചോഽബ്രവീത്സംപരിഗൃഹ്യ രാജന്
ശത്രുക്കളെ ജയിച്ച ശേഷം, രാജാവേ, അവൻ മത്സ്യരാജകുമാരനോടു ഈ വാക്കുകൾ പറഞ്ഞു.
പിതുഃ സകാശേ തവ താത സര്വേ വസന്തി പാര്ഥാ വിദിതം ത്വയേതി। താന്മാസ്മ ശംസീര്നഗരം പ്രവിശ്യ ഭീതഃ പ്രണശ്യേത്സ ച മത്സ്യരാജഃ
കുമാരാ, നീ അറിയുന്നപോലെ പാർത്ഥന്മാർ എല്ലാവരും നിന്റെ അച്ഛന്റെ അടുക്കലാണ് താമസിക്കുന്നത്. നഗരത്തിൽ കയറിയാൽ ഈ കാര്യം വെളിപ്പെടുത്തരുത്; ഭയത്തിൽ മത്സ്യരാജാവിന് ദോഷം സംഭവിക്കാം.
മയാ ജിതാ സാ ധ്വജിനീ കുരൂണാം മയാ ഹി ഗാവോ വിജിതാ ദ്വിഷദ്ഭ്യഃ । ഏവം തു കാമം നഗരം പ്രവിശ്യ ത്വമാത്മനാ കര്മ കൃതം ബ്രവീഹി
കൌരവസൈന്യത്തെ ഞാൻ തന്നെയാണ് ജയിച്ചത്, ശത്രുക്കളിൽ നിന്ന് പശുക്കളെ തിരിച്ചു നേടിയതും ഞാൻ തന്നെയാണ്. എന്നിരുന്നാലും, നീ ഇഷ്ടംപോലെ നഗരത്തിൽ കയറി ഈ കർമ്മം നിന്റെതാണെന്ന് പ്രഖ്യാപിക്കാം.
യത്തേ കൃതം കര്മ ന വാരണീയം തത്കര്മ കര്തും മമ നാസ്തി ശക്തിഃ। ന ത്വാം പ്രവക്ഷ്യാമി പിതുഃ സകാശേ യാവന്ന മാം വക്ഷ്യസി സവ്യസാചിന്
നീ ചെയ്തത് നിഷേധിക്കാൻ കഴിയില്ല, എന്നാൽ ആ കർമ്മം എന്റെതാണെന്ന് പറയാൻ എനിക്ക് ശക്തിയില്ല. സവ്യാസാചീ, നീ തന്നെ പറഞ്ഞതുവരെ ഞാൻ നിന്റെ അച്ഛനോടു ഒന്നും പറയില്ല.
സ ശത്രുസേനാം തരസാ വിജിത്യ ആച്ഛിദ്യ സര്വം തു ധനം കുരൂണാമ്। ശ്മശാനമാഗമ്യ പുനഃ ശമീം താമഭ്യേത്യ തസ്ഥൌ ശരവിക്ഷതാങ്ഗഃ
ശത്രുസൈന്യത്തെ വേഗത്തിൽ ജയിച്ച് കൌരവരുടെ ധനം മുഴുവൻ പിടിച്ചെടുത്ത്, അവൻ ശ്മശാനത്തിലേക്ക് മടങ്ങി, വീണ്ടും ശമീമരത്തിൻ അടുക്കൽ എത്തി, അമ്പുകൾ കൊണ്ടുള്ള മുറിവുകളോടെ അവിടെ നിന്നു.
തതഃ സ വഹ്നിപ്രതിമോ മഹാകപിഃ സഹൈവ ഭൂതൈര്ദിവമുത്പപാത। തഥാ ച മായാ വിഹിതാ ബഭൂവ സാ ധ്വജം ച സിംഹം യുയുജേ രഥേ പുനഃ
അതിനുശേഷം, അഗ്നിയെപ്പോലെ മഹാകപി ഭൂതങ്ങളോടൊപ്പം സ്വർഗത്തിലേക്ക് ഉയർന്നു; അതുപോലെ, മായയാൽ പതാകയും സിംഹവും വീണ്ടും രഥത്തിൽ ചേർന്നു.
നിധായ തച്ചായുധമാജിമര്ദനഃ കുരൂത്തമാനാമിഷുധീന്ധ്വജാംസ്തഥാ। പ്രായാത്സ മാത്സ്യോ നഗരം പ്രവേഷ്ടും കിരീടിനാ സാരഥിനാ മഹാത്മാ
ശത്രുക്കളെ തകർത്തവനും കൌരവർമധ്യേ ശ്രേഷ്ഠന്മാരുടെ പതാകകളും ആയുധങ്ങളും വച്ചുവെച്ച്, മഹാത്മാവായ മത്സ്യകുമാരൻ കിരീടധാരിയേ സാരഥിയാക്കി നഗരത്തിലേക്ക് പ്രവേശിക്കാൻ പുറപ്പെട്ടു.
പാര്ഥശ്ച കൃത്വാ പരമാര്യകര്മ നിഹത്യ ശത്രൂന്ദ്വിഷതാം നിഹന്താ। വിധായ ഭൂയശ്ച തഥൈവ വേഷം ജഗ്രാഹ രശ്മീന്പുനരുത്തരസ്യ। ബൃഹന്നലാരൂപമഥോ വിധായ പ്രായാത്യ മാത്സ്യോ നഗരം പ്രവേഷ്ടുമ്
പാർത്ഥൻ ഈ മഹത്തായ കർമ്മം നിർവ്വഹിച്ചു, ശത്രുക്കളെ ജയിച്ച്, വീണ്ടും പഴയ വേഷം ധരിച്ചു, ഉത്തരനിൽ നിന്ന് കുതിരയുടെ കയറ്റം ഏറ്റെടുത്തു, ബൃഹന്നളയുടെ രൂപം സ്വീകരിച്ച് മത്സ്യനഗരത്തിലേക്ക് പ്രവേശിക്കാൻ പുറപ്പെട്ടു.
തതോ നിവൃത്താഃ കുരവഃ പ്രഭഗ്നാഃ ശമമാസ്ഥിതാഃ । പരസ്പരമവേക്ഷ്യൈവ ജഗ്മുസ്തേ ഹൃതവാസസഃ
അതിനുശേഷം, തോറ്റു വസ്ത്രം നഷ്ടപ്പെട്ട കൌരവർ പരസ്പരം നോക്കിക്കൊണ്ട് പിന്മാറി, സമാധാനത്തോടെ അവിടം വിട്ടുപോയി.
പന്ഥാനമുപസംഗമ്യ ഫല്ഗുനോ വാക്യമബ്രവീത്। രാജപുത്ര പ്രപദ്യസ്വ ധനാനീമാനി സര്വശഃ। ഗോകുലാനി മഹാബാഹോ വീരഗോപാലകൈഃ സഹ
പാതയിൽ എത്തിയപ്പോൾ ഫൽഗുനൻ പറഞ്ഞു: രാജകുമാരാ, ഈ ധനവും പശുക്കളും വീരഗോപാലന്മാരോടൊപ്പം മുഴുവൻ ഏറ്റെടുക്കൂ.
തതോഽപരാഹ്ണേ യാസ്യാമോ വിരാടനഗരം പ്രതി। ആശ്വാസ്യ പായയിത്വാ ച പരിപ്ലാവ്യ ച വാജിനഃ
അപ്പോൾ ഉച്ചകഴിഞ്ഞ് നാം വിരാടനഗരത്തിലേക്ക് പോകാം; കുതിരകളെ വിശ്രമിപ്പിച്ച് വെള്ളം കൊടുത്ത് സുഖപ്പെടുത്താം.
ഗച്ഛന്തു ത്വരിതം ദൂതാ ഗോപാലാഃ പ്രേഷിതാസ്ത്വയാ। നഗരേ പ്രിയമാഖ്യാതും ഘോഷയന്തു ച തേ ജയമ്
നീ വേഗത്തിൽ ദൂതന്മാരെയും ഗോപാലന്മാരെയും അയക്കൂ; അവർ നഗരത്തിൽ സന്തോഷവാർത്ത അറിയിച്ച് നിന്റെ വിജയത്തെ പ്രഖ്യാപിക്കട്ടെ.
ഉത്തരസ്ത്വരമാണോഽഥ ദൂതാനാജ്ഞാപയത്തതഃ। വചനാദര്ജുനസ്യൈവ ഹ്യാചക്ഷധ്വം ജയം മമ
അതിനുശേഷം ഉത്തരൻ വേഗത്തിൽ ദൂതന്മാരെ വിളിച്ചു: 'അർജുനന്റെ വാക്കുപോലെ എന്റെ വിജയം എല്ലാവർക്കും അറിയിക്കൂ' എന്നു പറഞ്ഞു.
മയാ ജിതാ സാ ധ്വജിനീ കുരുണം മയാ ച ഗാവോ വിജിതാ ദ്വിഷദ്ഭ്യഃ। ഏവം തു കാമം നഗരം പ്രവിശ്യ മയാഽഽത്മനാ കര്മ കൃതം ബ്രവീത
ഞാൻ തന്നെ കുരുക്കളുടെ ആ വലിയ സൈന്യത്തെ ജയിച്ചു, ശത്രുക്കളിൽ നിന്ന് പശുക്കളെ വീണ്ടെടുത്തു. ഇങ്ങനെ, ഞാൻ ഇഷ്ടം പോലെ നഗരത്തിൽ കടന്നെത്തിയപ്പോൾ, ഈ പ്രവർത്തി ഞാൻ തന്നെ ചെയ്തതാണെന്ന് എല്ലാവർക്കും അറിയിക്കണം.
സ വിജിത്യ ധനം ചാപി വിരാടോ വാഹിനീപതിഃ। പ്രാവിശന്നഗരം ഹൃഷ്ടശ്ചതുര്ഭിഃ സഹ പാണ്ഡവൈഃ
ശത്രുക്കളെ തോൽപ്പിച്ച് സമ്പത്ത് തിരികെ പിടിച്ച ശേഷം, സൈന്യത്തിന്റെ നായകനായ വിരാടൻ രാജാവ് നാലു പാണ്ഡവന്മാരോടൊപ്പം സന്തോഷത്തോടെ നഗരത്തിലേക്ക് പ്രവേശിച്ചു.
ജിത്വാ ത്രിഗര്താന്സംഗ്രാമേ ഗാശ്ചൈവാനായ്യ കേവലാഃ। അശോഭത മഹാരാജഃ സഹ പാര്ഥൈഃ ശ്രിയാ വൃതഃ
യുദ്ധത്തിൽ തൃഗർത്തന്മാരെ ജയിച്ച് എല്ലാ പശുക്കളെയും തിരികെ കൊണ്ടുവന്ന്, മഹാരാജാവായ വിരാടൻ പാർത്ഥന്മാരാൽ ചുറ്റപ്പെട്ട് മഹത്വത്തോടെ തിളങ്ങി നിന്നു.
തമാസനഗത വീരം സുഹൃദാം പ്രീതിവര്ധനമ് । തപതസ്ഥുഃ പ്രകൃതയഃ സമന്താദ്ബ്രാഹ്മണൈഃ സഹ
സുഹൃത്തുക്കളുടെ സന്തോഷം വർദ്ധിപ്പിച്ച ആ വീരനെ, സിംഹാസനത്തിൽ ഇരുന്നവനെ, പ്രജകളും ബ്രാഹ്മണന്മാരും ചുറ്റും നിന്ന് ആദരിച്ചു.
സഭാജിതഃ സഭാസദ്ഭിഃ പ്രതിനന്ദ്യ സ മത്സ്യരാട് । വിസര്ജയാമാസ തദാ ദ്വിജാംശ്ച പ്രകൃതീസ്തഥാ
സഭയിലെ അംഗങ്ങൾ ആദരിച്ച് അഭിനന്ദിച്ചപ്പോൾ, മത്സ്യരാജാവായ വിരാടൻ അന്ന് ബ്രാഹ്മണന്മാരെയും പ്രജകളെയും വിട്ടയച്ചു.
തതഃ സ രാജാ മാത്സ്യാനാം വിരാടോ വാഹിനീപതിഃ। പ്രവിശ്യാന്തഃപുരം രമ്യം സ്ത്രീശതൈരുപശോഭിതമ്। ഉത്തരം തത്ര നാപശ്യത്ക്വ യാത ഇതി ചാബ്രവീത്
അതിനുശേഷം മത്സ്യരാജാവായ വിരാടൻ, നൂറുകണക്കിനു സ്ത്രീകളാൽ അലങ്കരിക്കപ്പെട്ട മനോഹരമായ അന്തഃപുരത്തിൽ കയറി, അവിടെ ഉത്തരനെ കാണാനില്ലെന്ന് കണ്ടു, അവൻ എവിടേക്കാണ് പോയതെന്ന് ചോദിച്ചു.
ആചഖ്യുസ്തത്ര സംഹൃഷ്ടാഃ സ്ത്രിയഃ കന്യാശ്ച വേശ്മനി। അന്തഃപുരചരാശ്ചൈവ കുരുഭിര്ഗോധനം ഹൃതമ്
അവിടെ സന്തോഷത്തോടെ സ്ത്രീകളും യുവതികളും, അന്തഃപുരത്തിലെ സേവകരും, കുരുക്കൾ പശുക്കളെ കൊണ്ടുപോയതായി അറിയിച്ചു.
താഞ്ജേതുമഭിസംരബ്ധ ഏക ഏവാതിസാഹസാത് । ബൃഹന്നലാസഹായശ്ച നിര്യാതഃ പൃഥിവീംജയഃ
അവയെ തിരികെ പിടിക്കാനായി, ഉത്തരൻ അതിയായ ധൈര്യത്തോടെ ബ്രിഹന്നളയുമായി ഒറ്റയ്ക്ക് പുറപ്പെട്ടു.