തേഷാമനീകാനി നിരീക്ഷ്യ പാര്ഥോ വികീര്ണയാനധ്വജകാര്മുകാണി। ഗാണ്ഡീവധന്വാ പ്രഹസന്കുരൂണാം ശങ്ഖ പ്രദധ്മൌ ബലവാന്ബലേന
ശത്രുസൈന്യങ്ങൾ ചിതറിപ്പോയതും, അവരുടെ കൊടികളും വില്ലുകളും തകർന്നതും കണ്ട പാർഥൻ, ഗാണ്ഡീവം കൈവശം വെച്ച് ചിരിച്ചു കൊണ്ടു കുരുക്കളുടെ ഇടയിൽ ശക്തിയായി ശംഖം മുഴക്കി.
തേ ശങ്ഖശബ്ദം തുമുലം നിശമ്യ ധ്വജസ്യ ശബ്ദം ച തതോഽന്തരിക്ഷേ। ഗാണ്ഡീവശബ്ദേന മുഹുര്മുഹുസ്തേ ഭീതാ യയുഃ സര്വധനം വിഹായ
ശംഖത്തിന്റെ ഉച്ചത്തിലുള്ള ശബ്ദവും ആകാശത്ത് കൊടികളുടെ ശബ്ദവും, ഗാണ്ഡീവത്തിന്റെ ആവർത്തിച്ചുള്ള താളവും കേട്ടപ്പോൾ, ഭയപ്പെട്ട അവർ സ്വത്തുക്കൾ എല്ലാം ഉപേക്ഷിച്ച് ഓടി രക്ഷപ്പെട്ടു.
താനര്ജുനോ ദൂരതരം വിഭജ്യ ധനം ച സര്വം നിഖിലം നിവര്ത്യ । ആപൃച്ഛ്യ താന്ദൂരമനുപ്രയാത്വാ ധനഞ്ജയസ്തത്ര കുരൂന്മഹാത്മാ। ഗുരൂംശ്ച സര്വാനഭിവാദ്യ ബാണൈര്ന്യവര്തതോദഗ്രമനാഃ ശരൈഃ സഹ
അർജുനൻ അവരെ ദൂരത്തുനിന്ന് വേർതിരിച്ച്, എല്ലാ സമ്പത്തും തിരികെ പിടിച്ചു. അവരോട് വിടപറഞ്ഞ് ദൂരേയ്ക്ക് പോയ ശേഷം, മഹാത്മാവായ ധനഞ്ജയൻ എല്ലാ കുരുക്കളെയും ഗുരുക്കന്മാരെയും അഭിവാദ്യം ചെയ്തു, മനസ്സിൽ ഉഗ്രതയോടെ വില്ലുമായി തിരികെ മടങ്ങി.
പിതാമഹം ശാന്തനവം മഹാത്മാ ദ്വാഭ്യാം ശരാഭ്യാമഭിവാദ്യ വീരഃ। ദ്രോണം കൃപം ചൈവ കുരൂംശ്ച മാന്യാഞ്ശരൈശ്ച സര്വാനഭിവാദ്യ സങ്ഖ്യേ। ദുര്യോധനസ്യോത്തമരത്നചിത്രം ചിച്ഛേദ പാര്ഥോ മകുടം ശരൌഘൈഃ
ശാന്തനുവിന്റെ പുത്രനായ ഭീഷ്മനെ അർജുനൻ രണ്ട് അമ്പുകൾകൊണ്ട് അഭിവാദ്യം ചെയ്തു. യുദ്ധഭൂമിയിൽ ദ്രോണമാരെയും കൃപനെയും മറ്റു മാന്യരായ കുരുക്കളെയും അമ്പുകൾകൊണ്ട് ആദരിച്ച്, അപ്പോൾ പാർഥൻ ദുര്യോധനന്റെ മനോഹരമായ രത്നമകുടം അമ്പുകളുടെ മഴയിൽ തകർത്ത് വീഴ്ത്തി.
അരാജവംശസ്യ കിമര്ഥമേതന്നിത്യം ന ധാര്യം മകുടം ത്വയേതി। സംപാതിതം ഭൂമിതലേ സരത്നം പ്രീതസ്തുതോ മാത്സ്യസുതോ ബഭൂവ
'നീ രാജവംശത്തിൽപ്പെട്ടവൻ അല്ലെങ്കിൽ ഈ മകുടം എങ്ങനെ ധരിക്കുന്നു?' എന്നപോലെ, രത്നം ചിതറുന്ന മകുടം നിലത്തേക്ക് വീണു. ഇത് കണ്ടു മാത്സ്യപുത്രൻ സന്തോഷത്തോടെ പ്രശംസിച്ചു.
ധനഞ്ജയം നാഗമിവ പ്രഭിന്നം വിജിത്യ ശത്രൂന്പരിവര്തമാനമ്। ഗാസ്താ വിജിത്യാഭിമുഖം പ്രയാന്തം ന ശക്നുവന്തഃ കുരവഃ പ്രയാതാഃ
ശത്രുക്കളെ ജയിച്ച ധനഞ്ജയൻ, പൊട്ടിയ പാമ്പുപോലെ തിരിഞ്ഞ്, പശുക്കളെ മുന്നോട്ട് കൊണ്ടുപോയി; പാർഥൻ മുന്നോട്ട് വരുമ്പോൾ കുരുക്കൾ അതിനെ തടയാൻ കഴിയാതെ പിന്മാറി.
ധനഞ്ജയം സിംഹമിവാത്തശസ്ത്രം ഗാ വൈ വിജിത്യാഭിമുഖം പ്രയാന്തമ് । ഉദീക്ഷിതും പാര്ഥിവാസ്തേ ന ശേകുര്യഥൈവ മധ്യാഹ്നഗതം ഹി സൂര്യമ്
അയുധധാരിയായ സിംഹംപോലെ, പശുക്കളെ ജയിച്ച ധനഞ്ജയൻ മുന്നോട്ട് നീങ്ങി; രാജാക്കന്മാർക്ക് അവനെ നേരിട്ട് നോക്കാൻ പോലും കഴിഞ്ഞില്ല, ഉച്ചവെയിലിലെ സൂര്യനെ പോലെ.
രക്താനി വാസാംസി ച താനി ഗൃഹ്യ രണോത്കടോ നാഗ ഇവ പ്രഭിന്നഃ। ജിത്വാ ച വൈരാടിമുവാച പാര്ഥഃ പ്രഹൃഷ്ടരൂപോ രഥിനാം വരിഷ്ഠഃ
രക്തം പാടുള്ള വസ്ത്രങ്ങൾ എടുത്ത്, യുദ്ധത്തിൽ ഉഗ്രനായി, പൊട്ടിയ ആനയെപ്പോലെ, രഥികന്മാരിൽ ശ്രേഷ്ഠനായ പാർഥൻ വിജയിച്ച ശേഷം സന്തോഷത്തോടെ മാത്സ്യരാജകുമാരനോട് പറഞ്ഞു.
ആവര്തയാശ്വാന്പശവോ ജിതാസ്തേ യാതാഃ പരേ പ്രൈഹി പുരം പ്രഹൃഷ്ടഃ । ഉദ്ധുഷ്യതാം തേ വിജയോഽദ്യ ശീഘ്രം ഗാത്രം തു തേ സേവതു മാല്യഗന്ധഃ । മാതാ തു തേ നന്ദതു ബാന്ധവാശ്ച ത്വാമദ്യ ദൃഷ്ട്വാ സമുദീര്ണഹര്ഷമ്
കുതിരകളെ തിരിച്ചു കൊണ്ടുപോവൂ; പശുക്കൾ ജയിച്ചു, ശത്രുക്കൾ ഓടി. നീ വേഗത്തിൽ നഗരത്തിലേക്ക് പോകൂ, ഇന്നത്തെ വിജയത്തിൽ സന്തോഷിക്കൂ. നിന്റെ ശരീരം പൂക്കളാൽ അലങ്കരിക്കപ്പെടട്ടെ, സുഗന്ധം പകരട്ടെ. നിന്റെ അമ്മയും ബന്ധുക്കളും, നിന്നെ വലിയ സന്തോഷത്തോടെ കാണുമ്പോൾ ആനന്ദിക്കട്ടെ.
തതോ വിജിത്യ സംഗ്രാമേ കുരുഗോവൃഷഭേക്ഷണഃ। സമാനയാമാസ തദാ വിരാടസ്യ ധനം മഹത്
അപ്പോൾ, യുദ്ധത്തിൽ ജയിച്ച കുരുക്കളിൽ കാളപോലെയുള്ളവൻ, വിരാടിന്റെ മഹത്തായ സമ്പത്ത് ഒത്തുചേർത്തു.
മതഷു ച പ്രഭഗ്നേഷു ധാര്തരാഷ്ട്രേഷു സര്വശഃ। വനാന്നിഷ്ക്രമ്യ ഗഹനാദ്ബഹവഃ കുരുസൈനികാഃ । ഭയാത്സംത്രസ്തമനസഃ സമാജഗ്മുസ്തതസ്തതഃ
ധൃതരാഷ്ട്രപുത്രന്മാർ കൊല്ലപ്പെട്ടും പരാജയപ്പെട്ടും കഴിഞ്ഞപ്പോൾ, ഭയത്താൽ വിറയച്ച് മനസ്സിൽ ആശങ്കയോടെ, കുരുസൈന്യത്തിലെ പലരും കാട്ടിൽനിന്ന് പുറത്തു വന്നു, ഇവിടെ അവിടെ ഒത്തുചേർന്നു.
മുക്തകേശാഃ പ്രദൃശ്യന്തേ സ്ഥിതാഃ പ്രാഞ്ജലയസ്തദാ। ക്ഷുത്പിണസാപരിശ്രാന്താ വിദേശസ്ഥാ വിചേതസഃ । ഊചുഃ പ്രാഞ്ജലയഃ സര്വേ പാര്ഥ കിം കരവാമഹേ
ചെവിക്കെട്ടിയ മുടിയോടെ, കൈകൂപ്പി നിന്നു, വിശപ്പും ക്ഷീണവും കൊണ്ട് തളർന്നു, അന്യദേശത്തുള്ളവർ ആശയക്കുഴപ്പത്തിൽ, അവർ എല്ലാവരും കൈകൂപ്പി പറഞ്ഞു: 'പാർഥാ, ഞങ്ങൾ എന്ത് ചെയ്യണം?''
പ്രാണാനന്തര്മനോയാതാന്പ്രയാചിഷ്യാമഹേ വയമ്। വയം ചാര്ജുന തേ ദാസാ ഹ്യനുരക്ഷ്യാ ഹ്യനാഥകാഃ
'ഞങ്ങളുടെ ജീവനും മനസ്സും ഹൃദയവും നിന്റെ കൈകളിലാണ്; ഞങ്ങൾ നിന്റെ ദാസന്മാരാണ്, അർജുനാ. ഞങ്ങളെ രക്ഷിക്കണം, ഞങ്ങൾ അനാഥരാണ്.'
അനാഥാന്ദുഃഖിതാന്ദീനാന്കൃശാന്വൃദ്ധാന്പരാജിതാന്। ന്യസ്തശസ്ത്രാന്നിരാശാംശ്ച നാഹം ഹന്മി കൃതാഞ്ജലീന്
'അനാഥരായ, ദു:ഖിതരായ, ദീനരായ, ക്ഷീണിച്ച, വയസ്സായ, പരാജിതരായ, ആയുധം വച്ചുവച്ച, ആശയില്ലാത്തവരായ, കൈകൂപ്പി വന്നവരെ ഞാൻ കൊല്ലില്ല.'
ഭവന്തോ യാന്തു വിസ്രബ്ധാ നിര്ഭയാ അമൃതാ യഥാ। മമ പാദരജോലക്ഷ്മ്യാ ജീവന്തു സുചിരം ഭുവി
നിങ്ങൾ എല്ലാവരും ഭയമില്ലാതെ, ആത്മവിശ്വാസത്തോടെ, അമൃതന്മാരെപ്പോലെ മുന്നോട്ട് പോവൂ. എന്റെ പാദധൂളിയുടെ അനുഗ്രഹത്തോടെ നിങ്ങൾ ഭൂമിയിൽ ദീർഘകാലം സന്തോഷത്തോടെ ജീവിക്കട്ടെ.
തസ്യ താമഭയാം വാചം ശ്രുത്വാ യോധാഃ സമാഗതാഃ । ആയുഃ കീര്തിയശോഭിസ്തേ തമാശീര്ഭിരവര്ധയന്
അവന്റെ ആശ്വാസവാക്കുകൾ കേട്ടു ഒന്നിച്ചുകൂടിയ യോദ്ധാക്കൾ അവനെ ദീർഘായുസും, കീർത്തിയും മഹത്വവും നേർന്നു അനുഗ്രഹിച്ചു.
തതോ നിവൃത്താഃ കുരവോ യഗ്നാശ്ച ദിവമാസ്ഥിതാഃ । പ്രയാതാഃ സര്വതസ്തത്ര നമസ്കൃത്യ ധനഞ്ജയമ്
അതിനുശേഷം കൌരവർ പിന്മാറി, യാഗങ്ങൾ സ്വർഗത്തിലേക്ക് ഉയർന്നു; അവിടെയുള്ള എല്ലാവരും ധനഞ്ജയനെ നമസ്കരിച്ച് അവിടം വിട്ടുപോയി.
ഏവം ദത്താഭയാസ്തേന തതോ യാതാഃ കുരൂന്പ്രതി
ഇങ്ങനെ അവൻ അവർക്കു ഭയം നീക്കി സുരക്ഷ ഉറപ്പാക്കി, അവർ കൌരവരുടെ അടുക്കൽ തിരിച്ചുപോയി.
സ കര്മ കൃത്വാ പരമാര്യകര്മാ നിഹത്യ ശത്രൂന്ദ്വിഷതാം നിഹന്താ। യാതോ മഹാമേഘ ഇവാതപാന്തേ വിദ്രാവ്യ പാര്ഥഃ കുരുസൈന്യമേകഃ
അവൻ ഈ മഹത്തായ കർമ്മം നിർവ്വഹിച്ചു, ശത്രുക്കളെ തോൽപ്പിച്ച് ശത്രുസൈന്യത്തെ ചിതറിച്ച്, പാർത്ഥൻ മഹാമേഘം ചിതറുന്നപോലെ ഒറ്റയ്ക്ക് പുറപ്പെട്ടു.
തം മാത്സ്യപുത്രം ദ്വിഷതാം നിഹന്താ വചോഽബ്രവീത്സംപരിഗൃഹ്യ രാജന്
ശത്രുക്കളെ ജയിച്ച ശേഷം, രാജാവേ, അവൻ മത്സ്യരാജകുമാരനോടു ഈ വാക്കുകൾ പറഞ്ഞു.
പിതുഃ സകാശേ തവ താത സര്വേ വസന്തി പാര്ഥാ വിദിതം ത്വയേതി। താന്മാസ്മ ശംസീര്നഗരം പ്രവിശ്യ ഭീതഃ പ്രണശ്യേത്സ ച മത്സ്യരാജഃ
കുമാരാ, നീ അറിയുന്നപോലെ പാർത്ഥന്മാർ എല്ലാവരും നിന്റെ അച്ഛന്റെ അടുക്കലാണ് താമസിക്കുന്നത്. നഗരത്തിൽ കയറിയാൽ ഈ കാര്യം വെളിപ്പെടുത്തരുത്; ഭയത്തിൽ മത്സ്യരാജാവിന് ദോഷം സംഭവിക്കാം.
മയാ ജിതാ സാ ധ്വജിനീ കുരൂണാം മയാ ഹി ഗാവോ വിജിതാ ദ്വിഷദ്ഭ്യഃ । ഏവം തു കാമം നഗരം പ്രവിശ്യ ത്വമാത്മനാ കര്മ കൃതം ബ്രവീഹി
കൌരവസൈന്യത്തെ ഞാൻ തന്നെയാണ് ജയിച്ചത്, ശത്രുക്കളിൽ നിന്ന് പശുക്കളെ തിരിച്ചു നേടിയതും ഞാൻ തന്നെയാണ്. എന്നിരുന്നാലും, നീ ഇഷ്ടംപോലെ നഗരത്തിൽ കയറി ഈ കർമ്മം നിന്റെതാണെന്ന് പ്രഖ്യാപിക്കാം.
യത്തേ കൃതം കര്മ ന വാരണീയം തത്കര്മ കര്തും മമ നാസ്തി ശക്തിഃ। ന ത്വാം പ്രവക്ഷ്യാമി പിതുഃ സകാശേ യാവന്ന മാം വക്ഷ്യസി സവ്യസാചിന്
നീ ചെയ്തത് നിഷേധിക്കാൻ കഴിയില്ല, എന്നാൽ ആ കർമ്മം എന്റെതാണെന്ന് പറയാൻ എനിക്ക് ശക്തിയില്ല. സവ്യാസാചീ, നീ തന്നെ പറഞ്ഞതുവരെ ഞാൻ നിന്റെ അച്ഛനോടു ഒന്നും പറയില്ല.
സ ശത്രുസേനാം തരസാ വിജിത്യ ആച്ഛിദ്യ സര്വം തു ധനം കുരൂണാമ്। ശ്മശാനമാഗമ്യ പുനഃ ശമീം താമഭ്യേത്യ തസ്ഥൌ ശരവിക്ഷതാങ്ഗഃ
ശത്രുസൈന്യത്തെ വേഗത്തിൽ ജയിച്ച് കൌരവരുടെ ധനം മുഴുവൻ പിടിച്ചെടുത്ത്, അവൻ ശ്മശാനത്തിലേക്ക് മടങ്ങി, വീണ്ടും ശമീമരത്തിൻ അടുക്കൽ എത്തി, അമ്പുകൾ കൊണ്ടുള്ള മുറിവുകളോടെ അവിടെ നിന്നു.
തതഃ സ വഹ്നിപ്രതിമോ മഹാകപിഃ സഹൈവ ഭൂതൈര്ദിവമുത്പപാത। തഥാ ച മായാ വിഹിതാ ബഭൂവ സാ ധ്വജം ച സിംഹം യുയുജേ രഥേ പുനഃ
അതിനുശേഷം, അഗ്നിയെപ്പോലെ മഹാകപി ഭൂതങ്ങളോടൊപ്പം സ്വർഗത്തിലേക്ക് ഉയർന്നു; അതുപോലെ, മായയാൽ പതാകയും സിംഹവും വീണ്ടും രഥത്തിൽ ചേർന്നു.
നിധായ തച്ചായുധമാജിമര്ദനഃ കുരൂത്തമാനാമിഷുധീന്ധ്വജാംസ്തഥാ। പ്രായാത്സ മാത്സ്യോ നഗരം പ്രവേഷ്ടും കിരീടിനാ സാരഥിനാ മഹാത്മാ
ശത്രുക്കളെ തകർത്തവനും കൌരവർമധ്യേ ശ്രേഷ്ഠന്മാരുടെ പതാകകളും ആയുധങ്ങളും വച്ചുവെച്ച്, മഹാത്മാവായ മത്സ്യകുമാരൻ കിരീടധാരിയേ സാരഥിയാക്കി നഗരത്തിലേക്ക് പ്രവേശിക്കാൻ പുറപ്പെട്ടു.
പാര്ഥശ്ച കൃത്വാ പരമാര്യകര്മ നിഹത്യ ശത്രൂന്ദ്വിഷതാം നിഹന്താ। വിധായ ഭൂയശ്ച തഥൈവ വേഷം ജഗ്രാഹ രശ്മീന്പുനരുത്തരസ്യ। ബൃഹന്നലാരൂപമഥോ വിധായ പ്രായാത്യ മാത്സ്യോ നഗരം പ്രവേഷ്ടുമ്
പാർത്ഥൻ ഈ മഹത്തായ കർമ്മം നിർവ്വഹിച്ചു, ശത്രുക്കളെ ജയിച്ച്, വീണ്ടും പഴയ വേഷം ധരിച്ചു, ഉത്തരനിൽ നിന്ന് കുതിരയുടെ കയറ്റം ഏറ്റെടുത്തു, ബൃഹന്നളയുടെ രൂപം സ്വീകരിച്ച് മത്സ്യനഗരത്തിലേക്ക് പ്രവേശിക്കാൻ പുറപ്പെട്ടു.
തതോ നിവൃത്താഃ കുരവഃ പ്രഭഗ്നാഃ ശമമാസ്ഥിതാഃ । പരസ്പരമവേക്ഷ്യൈവ ജഗ്മുസ്തേ ഹൃതവാസസഃ
അതിനുശേഷം, തോറ്റു വസ്ത്രം നഷ്ടപ്പെട്ട കൌരവർ പരസ്പരം നോക്കിക്കൊണ്ട് പിന്മാറി, സമാധാനത്തോടെ അവിടം വിട്ടുപോയി.
പന്ഥാനമുപസംഗമ്യ ഫല്ഗുനോ വാക്യമബ്രവീത്। രാജപുത്ര പ്രപദ്യസ്വ ധനാനീമാനി സര്വശഃ। ഗോകുലാനി മഹാബാഹോ വീരഗോപാലകൈഃ സഹ
പാതയിൽ എത്തിയപ്പോൾ ഫൽഗുനൻ പറഞ്ഞു: രാജകുമാരാ, ഈ ധനവും പശുക്കളും വീരഗോപാലന്മാരോടൊപ്പം മുഴുവൻ ഏറ്റെടുക്കൂ.
തതോഽപരാഹ്ണേ യാസ്യാമോ വിരാടനഗരം പ്രതി। ആശ്വാസ്യ പായയിത്വാ ച പരിപ്ലാവ്യ ച വാജിനഃ
അപ്പോൾ ഉച്ചകഴിഞ്ഞ് നാം വിരാടനഗരത്തിലേക്ക് പോകാം; കുതിരകളെ വിശ്രമിപ്പിച്ച് വെള്ളം കൊടുത്ത് സുഖപ്പെടുത്താം.