ലബ്ധ്വാ തു സംജ്ഞാം പുരുഷപ്രവീരഃ പാര്ഥം നിരീക്ഷ്യാഥ മഹേന്ദ്രകല്പമ് । രണാത്പ്രമുക്തം പുരുഷപ്രവീരം സ ധാര്തരാഷ്ട്രസ്ത്വരിതോ ബഭാഷേ
പുനഃസംവേദന നേടിയ ധൃതരാഷ്ട്രന്റെ പുത്രൻ, മഹേന്ദ്രനോടു സമമായ പാർഥനെ യുദ്ധത്തിൽ നിന്നു മോചിതനായി കണ്ടപ്പോൾ, വേഗത്തിൽ സംസാരിച്ചു.
അയം കഥംചിദ്ഭവതോ വിമുക്തസ്തം വൈ പ്രബധ്നീത യഥാ ന മുച്യേത്। തമബ്രവീച്ഛാന്തനവഃ പ്രഹസ്യ ക്വ തേ ഗതാ ബുദ്ധിരഭൂത്ക്ക വീര്യമ്
'എന്തോ വിധത്തിൽ നിങ്ങളുടെ ശത്രു രക്ഷപ്പെട്ടു; അവനെ പിടിച്ചുവെക്കൂ, വീണ്ടും രക്ഷപ്പെടാതിരിക്കാൻ.' ശാന്തനുവിന്റെ പുത്രൻ പുഞ്ചിരിച്ച് പറഞ്ഞു: 'നിന്റെ ബുദ്ധിയും വീര്യവും എവിടേയ്ക്ക് പോയി?'
ശാന്തിം പരാം പ്രാപ്യ യഥാ സ്ഥിതസ്ത്വമുത്സൃജ്യ ബാണാംശ്ച ധനുശ്ച ചിത്രമ് । ന ത്വേവ ബീഭത്സുരലം നൃശംസം കര്തും ന പാപേഽസ്യ മനോ നിവിഷ്ടമ്
നീ പരമശാന്തി പ്രാപിച്ച്, അമ്പുകളും മനോഹരമായ വില്ലും ഉപേക്ഷിച്ച് അങ്ങോട്ട് നിന്നു. പക്ഷേ, ബീഭത്സു ഒരിക്കലും ക്രൂരത ചെയ്യില്ല; അവന്റെ മനസ്സ് പാപത്തിൽ ആകർഷിക്കപ്പെടുന്നില്ല.
ജഹ്യാന്ന ധര്മം ത്രിദിവസ്യ ഹേതോഃ സര്വേ തു തസ്മാന്ന ഹതാ രണേഽസ്മിന്। ക്ഷിപ്രം കുരൂന്യാഹി കുരുപ്രവീര വിജിത്യ ഗാശ്ച പ്രതിയാതു പാര്ഥഃ
സ്വർഗ്ഗം കിട്ടാനായി പോലും അവൻ ധർമ്മം ഉപേക്ഷിക്കില്ല; അതുകൊണ്ടാണ് ഈ യുദ്ധത്തിൽ ആരും കൊല്ലപ്പെടാത്തത്. കുരുവീരനേ, വേഗത്തിൽ കുരുക്കളെ പിന്തുടർ, പാർഥൻ പശുക്കളുമായി വിജയത്തോടെ മടങ്ങട്ടെ.
സംമോഹനാസ്ത്രപ്രതിമോഹിതാഃ സ്ഥ യൂയം ന ജാനീഥ ധനാപഹാരമ്। പശ്യാമി വസ്ത്രാഭരണാനി രാജന്വിരാടപുത്രേണ സമാഹൃതാനി
നിങ്ങൾ എല്ലാവരും സംമോഹനാസ്ത്രം കൊണ്ട് ഭ്രമിച്ചിരിക്കുന്നു, ധനമോഷണം നടന്നത് അറിയുന്നുമില്ല. രാജാവേ, വിരാടന്റെ പുത്രൻ ശേഖരിച്ച രാജാക്കന്മാരുടെ വസ്ത്രങ്ങളും ആഭരണങ്ങളും ഞാൻ കാണുന്നു.
നൃപേഷു സര്വേഷു ച മോഹിതേഷു ഹന്തും യദീച്ഛേത്സ ഹനിഷ്യതീതി। തദാ തു ധര്മാത്മതയാ നൃവീരോ ന ചാഹനദ്വോ ബലഭിത്തനൂജഃ
എല്ലാ രാജാക്കന്മാരും സംമോഹിതരായിരിക്കുമ്പോൾ, അവൻ ആഗ്രഹിച്ചുവെങ്കിൽ നിങ്ങളെ കൊല്ലാമായിരുന്നു; പക്ഷേ, ധർമ്മപരനായ മഹാവീരൻ, ബലഭദ്രന്റെ പുത്രൻ, നീതിക്കായി നിങ്ങളെ കൊല്ലാതിരുന്നതാണ്.
ഭാഗ്യേന യുഷ്മാനവധീന്ന പാര്ഥഃ സംധിം കുരൂണാമനുമന്യമാനഃ । തദ്യാത യൂയം സഹസൈനികൈസ്തൈര്ഹതാവശിഷ്ടൈര്ഗജസാഹ്വയം പുരുമ്
പാർഥാ, നിന്റെ ഭാഗ്യത്താൽ മാത്രമാണ് നീ കൊല്ലപ്പെടാതെ രക്ഷപ്പെട്ടത്, നീ കുരുക്കൾക്കൊപ്പം സമാധാനത്തിന് സമ്മതിച്ചിട്ടും. ഇനി, ബാക്കിയുള്ള സൈന്യത്തോടൊപ്പം നിങ്ങൾ എല്ലാവരും ഹസ്തിനപുരിയിലേക്ക് പോവൂ, കാരണം അവിടെ ശേഷിച്ചവരും കൊല്ലപ്പെട്ടു.
ദുര്യോധനസ്തസ്യ നിശമ്യ വാക്യം പിതാമഹസ്യാത്മഹിതം പ്രശസ്യ। അതീതകാമോ യുധി സോഽത്യമര്ഷീ രാജാ വിനിശ്വസ്യ ബഭൂവ തൂഷ്ണീമ്
പിതാമഹൻ തന്റെ ഭാവുകത്വം കൊണ്ടു പറഞ്ഞ വാക്കുകൾ കേട്ട ദുര്യോധനൻ അവനെ പ്രശംസിച്ചു. എന്നാൽ യുദ്ധത്തിനുള്ള ആഗ്രഹവും കോപവും നിറഞ്ഞ രാജാവ് ആഴമായി ശ്വസിച്ച് മൗനത്തിലായി.
തദ്ഭീഷ്മവാക്യം ഹി നിശമ്യ സര്വേ ധനഞ്ജയാഗ്നിം ച വിവര്ധമാനമ്। നിവര്തനായൈവ മതിം നിദധ്യുര്ദുര്യോധനം തം പരിരക്ഷമാണാഃ
ഭീഷ്മന്റെ വാക്കുകളും ധനഞ്ജയന്റെ ക്രോധവും കണ്ട ശേഷം, ദുര്യോധനനെ സംരക്ഷിക്കാൻ ഉദ്ദേശിച്ച് എല്ലാവരും പിന്മാറാൻ തീരുമാനിച്ചു.
താന്പ്രസ്ഥിതാന്പ്രീതമനാഃ സമര്ഥോ ധനഞ്ജയഃ സര്വകുരുപ്രവീരഃ । ആമന്ത്ര്യ വീരോഽനുയയൌ മുഹൂര്തം ഗാണ്ഡീവഘോഷേണ വിനദ്യ ലോകമ്
അപ്പോൾ ധനഞ്ജയൻ, കുരുക്കളിൽ ഏറ്റവും ധൈര്യശാലിയും ശക്തനും, സന്തോഷത്തോടെ പുറപ്പെട്ടവരെ അഭിസംബോധന ചെയ്ത്, ഒരു നിമിഷം ഗാണ്ഡീവത്തിന്റെ ശബ്ദം മുഴക്കിക്കൊണ്ട് അവരെ പിന്തുടർന്നു.
തേഷാമനീകാനി നിരീക്ഷ്യ പാര്ഥോ വികീര്ണയാനധ്വജകാര്മുകാണി। ഗാണ്ഡീവധന്വാ പ്രഹസന്കുരൂണാം ശങ്ഖ പ്രദധ്മൌ ബലവാന്ബലേന
ശത്രുസൈന്യങ്ങൾ ചിതറിപ്പോയതും, അവരുടെ കൊടികളും വില്ലുകളും തകർന്നതും കണ്ട പാർഥൻ, ഗാണ്ഡീവം കൈവശം വെച്ച് ചിരിച്ചു കൊണ്ടു കുരുക്കളുടെ ഇടയിൽ ശക്തിയായി ശംഖം മുഴക്കി.
തേ ശങ്ഖശബ്ദം തുമുലം നിശമ്യ ധ്വജസ്യ ശബ്ദം ച തതോഽന്തരിക്ഷേ। ഗാണ്ഡീവശബ്ദേന മുഹുര്മുഹുസ്തേ ഭീതാ യയുഃ സര്വധനം വിഹായ
ശംഖത്തിന്റെ ഉച്ചത്തിലുള്ള ശബ്ദവും ആകാശത്ത് കൊടികളുടെ ശബ്ദവും, ഗാണ്ഡീവത്തിന്റെ ആവർത്തിച്ചുള്ള താളവും കേട്ടപ്പോൾ, ഭയപ്പെട്ട അവർ സ്വത്തുക്കൾ എല്ലാം ഉപേക്ഷിച്ച് ഓടി രക്ഷപ്പെട്ടു.
താനര്ജുനോ ദൂരതരം വിഭജ്യ ധനം ച സര്വം നിഖിലം നിവര്ത്യ । ആപൃച്ഛ്യ താന്ദൂരമനുപ്രയാത്വാ ധനഞ്ജയസ്തത്ര കുരൂന്മഹാത്മാ। ഗുരൂംശ്ച സര്വാനഭിവാദ്യ ബാണൈര്ന്യവര്തതോദഗ്രമനാഃ ശരൈഃ സഹ
അർജുനൻ അവരെ ദൂരത്തുനിന്ന് വേർതിരിച്ച്, എല്ലാ സമ്പത്തും തിരികെ പിടിച്ചു. അവരോട് വിടപറഞ്ഞ് ദൂരേയ്ക്ക് പോയ ശേഷം, മഹാത്മാവായ ധനഞ്ജയൻ എല്ലാ കുരുക്കളെയും ഗുരുക്കന്മാരെയും അഭിവാദ്യം ചെയ്തു, മനസ്സിൽ ഉഗ്രതയോടെ വില്ലുമായി തിരികെ മടങ്ങി.
പിതാമഹം ശാന്തനവം മഹാത്മാ ദ്വാഭ്യാം ശരാഭ്യാമഭിവാദ്യ വീരഃ। ദ്രോണം കൃപം ചൈവ കുരൂംശ്ച മാന്യാഞ്ശരൈശ്ച സര്വാനഭിവാദ്യ സങ്ഖ്യേ। ദുര്യോധനസ്യോത്തമരത്നചിത്രം ചിച്ഛേദ പാര്ഥോ മകുടം ശരൌഘൈഃ
ശാന്തനുവിന്റെ പുത്രനായ ഭീഷ്മനെ അർജുനൻ രണ്ട് അമ്പുകൾകൊണ്ട് അഭിവാദ്യം ചെയ്തു. യുദ്ധഭൂമിയിൽ ദ്രോണമാരെയും കൃപനെയും മറ്റു മാന്യരായ കുരുക്കളെയും അമ്പുകൾകൊണ്ട് ആദരിച്ച്, അപ്പോൾ പാർഥൻ ദുര്യോധനന്റെ മനോഹരമായ രത്നമകുടം അമ്പുകളുടെ മഴയിൽ തകർത്ത് വീഴ്ത്തി.
അരാജവംശസ്യ കിമര്ഥമേതന്നിത്യം ന ധാര്യം മകുടം ത്വയേതി। സംപാതിതം ഭൂമിതലേ സരത്നം പ്രീതസ്തുതോ മാത്സ്യസുതോ ബഭൂവ
'നീ രാജവംശത്തിൽപ്പെട്ടവൻ അല്ലെങ്കിൽ ഈ മകുടം എങ്ങനെ ധരിക്കുന്നു?' എന്നപോലെ, രത്നം ചിതറുന്ന മകുടം നിലത്തേക്ക് വീണു. ഇത് കണ്ടു മാത്സ്യപുത്രൻ സന്തോഷത്തോടെ പ്രശംസിച്ചു.
ധനഞ്ജയം നാഗമിവ പ്രഭിന്നം വിജിത്യ ശത്രൂന്പരിവര്തമാനമ്। ഗാസ്താ വിജിത്യാഭിമുഖം പ്രയാന്തം ന ശക്നുവന്തഃ കുരവഃ പ്രയാതാഃ
ശത്രുക്കളെ ജയിച്ച ധനഞ്ജയൻ, പൊട്ടിയ പാമ്പുപോലെ തിരിഞ്ഞ്, പശുക്കളെ മുന്നോട്ട് കൊണ്ടുപോയി; പാർഥൻ മുന്നോട്ട് വരുമ്പോൾ കുരുക്കൾ അതിനെ തടയാൻ കഴിയാതെ പിന്മാറി.
ധനഞ്ജയം സിംഹമിവാത്തശസ്ത്രം ഗാ വൈ വിജിത്യാഭിമുഖം പ്രയാന്തമ് । ഉദീക്ഷിതും പാര്ഥിവാസ്തേ ന ശേകുര്യഥൈവ മധ്യാഹ്നഗതം ഹി സൂര്യമ്
അയുധധാരിയായ സിംഹംപോലെ, പശുക്കളെ ജയിച്ച ധനഞ്ജയൻ മുന്നോട്ട് നീങ്ങി; രാജാക്കന്മാർക്ക് അവനെ നേരിട്ട് നോക്കാൻ പോലും കഴിഞ്ഞില്ല, ഉച്ചവെയിലിലെ സൂര്യനെ പോലെ.
രക്താനി വാസാംസി ച താനി ഗൃഹ്യ രണോത്കടോ നാഗ ഇവ പ്രഭിന്നഃ। ജിത്വാ ച വൈരാടിമുവാച പാര്ഥഃ പ്രഹൃഷ്ടരൂപോ രഥിനാം വരിഷ്ഠഃ
രക്തം പാടുള്ള വസ്ത്രങ്ങൾ എടുത്ത്, യുദ്ധത്തിൽ ഉഗ്രനായി, പൊട്ടിയ ആനയെപ്പോലെ, രഥികന്മാരിൽ ശ്രേഷ്ഠനായ പാർഥൻ വിജയിച്ച ശേഷം സന്തോഷത്തോടെ മാത്സ്യരാജകുമാരനോട് പറഞ്ഞു.
ആവര്തയാശ്വാന്പശവോ ജിതാസ്തേ യാതാഃ പരേ പ്രൈഹി പുരം പ്രഹൃഷ്ടഃ । ഉദ്ധുഷ്യതാം തേ വിജയോഽദ്യ ശീഘ്രം ഗാത്രം തു തേ സേവതു മാല്യഗന്ധഃ । മാതാ തു തേ നന്ദതു ബാന്ധവാശ്ച ത്വാമദ്യ ദൃഷ്ട്വാ സമുദീര്ണഹര്ഷമ്
കുതിരകളെ തിരിച്ചു കൊണ്ടുപോവൂ; പശുക്കൾ ജയിച്ചു, ശത്രുക്കൾ ഓടി. നീ വേഗത്തിൽ നഗരത്തിലേക്ക് പോകൂ, ഇന്നത്തെ വിജയത്തിൽ സന്തോഷിക്കൂ. നിന്റെ ശരീരം പൂക്കളാൽ അലങ്കരിക്കപ്പെടട്ടെ, സുഗന്ധം പകരട്ടെ. നിന്റെ അമ്മയും ബന്ധുക്കളും, നിന്നെ വലിയ സന്തോഷത്തോടെ കാണുമ്പോൾ ആനന്ദിക്കട്ടെ.
തതോ വിജിത്യ സംഗ്രാമേ കുരുഗോവൃഷഭേക്ഷണഃ। സമാനയാമാസ തദാ വിരാടസ്യ ധനം മഹത്
അപ്പോൾ, യുദ്ധത്തിൽ ജയിച്ച കുരുക്കളിൽ കാളപോലെയുള്ളവൻ, വിരാടിന്റെ മഹത്തായ സമ്പത്ത് ഒത്തുചേർത്തു.
മതഷു ച പ്രഭഗ്നേഷു ധാര്തരാഷ്ട്രേഷു സര്വശഃ। വനാന്നിഷ്ക്രമ്യ ഗഹനാദ്ബഹവഃ കുരുസൈനികാഃ । ഭയാത്സംത്രസ്തമനസഃ സമാജഗ്മുസ്തതസ്തതഃ
ധൃതരാഷ്ട്രപുത്രന്മാർ കൊല്ലപ്പെട്ടും പരാജയപ്പെട്ടും കഴിഞ്ഞപ്പോൾ, ഭയത്താൽ വിറയച്ച് മനസ്സിൽ ആശങ്കയോടെ, കുരുസൈന്യത്തിലെ പലരും കാട്ടിൽനിന്ന് പുറത്തു വന്നു, ഇവിടെ അവിടെ ഒത്തുചേർന്നു.
മുക്തകേശാഃ പ്രദൃശ്യന്തേ സ്ഥിതാഃ പ്രാഞ്ജലയസ്തദാ। ക്ഷുത്പിണസാപരിശ്രാന്താ വിദേശസ്ഥാ വിചേതസഃ । ഊചുഃ പ്രാഞ്ജലയഃ സര്വേ പാര്ഥ കിം കരവാമഹേ
ചെവിക്കെട്ടിയ മുടിയോടെ, കൈകൂപ്പി നിന്നു, വിശപ്പും ക്ഷീണവും കൊണ്ട് തളർന്നു, അന്യദേശത്തുള്ളവർ ആശയക്കുഴപ്പത്തിൽ, അവർ എല്ലാവരും കൈകൂപ്പി പറഞ്ഞു: 'പാർഥാ, ഞങ്ങൾ എന്ത് ചെയ്യണം?''
പ്രാണാനന്തര്മനോയാതാന്പ്രയാചിഷ്യാമഹേ വയമ്। വയം ചാര്ജുന തേ ദാസാ ഹ്യനുരക്ഷ്യാ ഹ്യനാഥകാഃ
'ഞങ്ങളുടെ ജീവനും മനസ്സും ഹൃദയവും നിന്റെ കൈകളിലാണ്; ഞങ്ങൾ നിന്റെ ദാസന്മാരാണ്, അർജുനാ. ഞങ്ങളെ രക്ഷിക്കണം, ഞങ്ങൾ അനാഥരാണ്.'
അനാഥാന്ദുഃഖിതാന്ദീനാന്കൃശാന്വൃദ്ധാന്പരാജിതാന്। ന്യസ്തശസ്ത്രാന്നിരാശാംശ്ച നാഹം ഹന്മി കൃതാഞ്ജലീന്
'അനാഥരായ, ദു:ഖിതരായ, ദീനരായ, ക്ഷീണിച്ച, വയസ്സായ, പരാജിതരായ, ആയുധം വച്ചുവച്ച, ആശയില്ലാത്തവരായ, കൈകൂപ്പി വന്നവരെ ഞാൻ കൊല്ലില്ല.'
ഭവന്തോ യാന്തു വിസ്രബ്ധാ നിര്ഭയാ അമൃതാ യഥാ। മമ പാദരജോലക്ഷ്മ്യാ ജീവന്തു സുചിരം ഭുവി
നിങ്ങൾ എല്ലാവരും ഭയമില്ലാതെ, ആത്മവിശ്വാസത്തോടെ, അമൃതന്മാരെപ്പോലെ മുന്നോട്ട് പോവൂ. എന്റെ പാദധൂളിയുടെ അനുഗ്രഹത്തോടെ നിങ്ങൾ ഭൂമിയിൽ ദീർഘകാലം സന്തോഷത്തോടെ ജീവിക്കട്ടെ.
തസ്യ താമഭയാം വാചം ശ്രുത്വാ യോധാഃ സമാഗതാഃ । ആയുഃ കീര്തിയശോഭിസ്തേ തമാശീര്ഭിരവര്ധയന്
അവന്റെ ആശ്വാസവാക്കുകൾ കേട്ടു ഒന്നിച്ചുകൂടിയ യോദ്ധാക്കൾ അവനെ ദീർഘായുസും, കീർത്തിയും മഹത്വവും നേർന്നു അനുഗ്രഹിച്ചു.
തതോ നിവൃത്താഃ കുരവോ യഗ്നാശ്ച ദിവമാസ്ഥിതാഃ । പ്രയാതാഃ സര്വതസ്തത്ര നമസ്കൃത്യ ധനഞ്ജയമ്
അതിനുശേഷം കൌരവർ പിന്മാറി, യാഗങ്ങൾ സ്വർഗത്തിലേക്ക് ഉയർന്നു; അവിടെയുള്ള എല്ലാവരും ധനഞ്ജയനെ നമസ്കരിച്ച് അവിടം വിട്ടുപോയി.
ഏവം ദത്താഭയാസ്തേന തതോ യാതാഃ കുരൂന്പ്രതി
ഇങ്ങനെ അവൻ അവർക്കു ഭയം നീക്കി സുരക്ഷ ഉറപ്പാക്കി, അവർ കൌരവരുടെ അടുക്കൽ തിരിച്ചുപോയി.
സ കര്മ കൃത്വാ പരമാര്യകര്മാ നിഹത്യ ശത്രൂന്ദ്വിഷതാം നിഹന്താ। യാതോ മഹാമേഘ ഇവാതപാന്തേ വിദ്രാവ്യ പാര്ഥഃ കുരുസൈന്യമേകഃ
അവൻ ഈ മഹത്തായ കർമ്മം നിർവ്വഹിച്ചു, ശത്രുക്കളെ തോൽപ്പിച്ച് ശത്രുസൈന്യത്തെ ചിതറിച്ച്, പാർത്ഥൻ മഹാമേഘം ചിതറുന്നപോലെ ഒറ്റയ്ക്ക് പുറപ്പെട്ടു.
തം മാത്സ്യപുത്രം ദ്വിഷതാം നിഹന്താ വചോഽബ്രവീത്സംപരിഗൃഹ്യ രാജന്
ശത്രുക്കളെ ജയിച്ച ശേഷം, രാജാവേ, അവൻ മത്സ്യരാജകുമാരനോടു ഈ വാക്കുകൾ പറഞ്ഞു.