തതോ വിസംജ്ഞാനി പരേഷു പാര്ഥഃ സംസ്മൃത്യ സംദേശമഥോത്തരായാഃ । നിര്യാഹി വാഹാദിതി മാത്സ്യപുത്രമുവാച യാവത്കുരവോ വിസംജ്ഞാഃ
അവരെ എല്ലാം സംവേദനശൂന്യരായതായി കണ്ട പാർഥൻ, ഉത്തരന്റെ സന്ദേശം ഓർത്ത്, 'കുരുക്കൾ ഇപ്പോഴും സംമോഹിതരായിരിക്കുമ്പോൾ, വണ്ടിയോടിച്ചുകൊണ്ടുപോകൂ' എന്ന് മത്സ്യരാജകുമാരനോട് പറഞ്ഞു.
ആചാര്യശാരദ്വതയോഃ സുശുക്ലേ കര്ണസ്യ പീതം രുചിരം ച വസ്ത്രമ്। ദ്രൌണേശ്ച രാജ്ഞശ്ച തഥൈവ നീലേ വസ്ത്രേ സമാദത്സ്വ നരപ്രവീര
മനുഷ്യരിൽ ശ്രേഷ്ഠനായവനേ, ശാരദ്വതനും കൃപാചാര്യനും ധരിച്ച ശുദ്ധശ്വേതവസ്ത്രങ്ങൾ, കർണ്ണന്റെ മഞ്ഞ നിറമുള്ള വസ്ത്രം, ദ്രോണമുനിയും രാജാവും ധരിച്ച നീലവസ്ത്രങ്ങളും നീ എടുക്കൂ.
ഭീഷ്മസ്യ സംജ്ഞാം തു തഥൈവ മന്യേ ജാനാതി മേഽസ്ത്രപ്രതിഘാതമേഷഃ। ഏതസ്യ വാഹാന്കുരു സവ്യതസ്ത്വമേവം പ്രയാതവ്യമമൂഢസംജ്ഞൈഃ
ഭീഷ്മനാണ് മാത്രം സംവേദനയോടെ ഉള്ളത് എന്ന് ഞാൻ വിശ്വസിക്കുന്നു; എന്റെ ആയുധം എങ്ങനെ പ്രതിരോധിക്കാമെന്ന് അവൻ അറിയുന്നു. അവന്റെ രഥത്തിന്റെ ഇടതുവശത്തേക്ക് കുതിരകളെ നയിക്കൂ; മറ്റുള്ളവർ എല്ലാം സംമോഹിതരായിരിക്കുമ്പോൾ ഇങ്ങനെ മുന്നോട്ട് പോകണം.
രശ്മീന്സമുത്സൃജ്യ തതോ മഹാത്മാ രഥാദവപ്ലുത്യ വിരാടപുത്രഃ । വസ്ത്രാണ്യുപാദായ മഹാരഥാനാം നാനാവിധാന്യദ്ഭുതവര്ണകാനി
വിരാടന്റെ പുത്രൻ, മഹാത്മാവായ അവൻ, കുതിരകളുടെ കയറ്റം വിട്ട് രഥത്തിൽ നിന്ന് ചാടിയിറങ്ങി, മഹാരഥന്മാരുടെ അത്ഭുതകരമായ നിറത്തിലുള്ള വസ്ത്രങ്ങൾ ശേഖരിച്ചു.
മഹാന്തി ചീനാംശുദുകൂലകാനി പട്ടാംശുകാനി വിവിധാനി മനോജ്ഞകാനി । ഹാരാംശ്ച രാജ്ഞാം മണിഭൂഷണാനി സുവര്ണനിഷ്കാഭരണാനി മാരിഷ
വലിയ ചൈനീസ് പടുകഴികൾ, മനോഹരമായ പലതരം പട്ടുവസ്ത്രങ്ങൾ, രാജാക്കന്മാരുടെ മാണിക്യങ്ങളാൽ അലങ്കരിച്ച ഹാരങ്ങൾ, സ്വർണ്ണാഭരണങ്ങൾ, നാണയങ്ങൾ എന്നിവയും അവൻ എടുത്തു.
മാണിക്യബാഹ്വങ്ഗദകങ്കണാനി അന്യാനി രാജ്ഞാം മണിഭൂഷണാനി। വസ്ത്രാണ്യുപാദായ മഹാരഥാനാം തൂര്ണം പുനഃ ഖം രഥമാരുരോഹ
മാണിക്യങ്ങൾ പതിച്ച കൈവളയങ്ങളും കങ്കണങ്ങളും, രാജാക്കന്മാരുടെ മറ്റു മാണിക്യാഭരണങ്ങളും, മഹാരഥന്മാരുടെ വസ്ത്രങ്ങളും ശേഖരിച്ച്, അവൻ വേഗത്തിൽ വീണ്ടും രഥത്തിലേയ്ക്ക് കയറി.
രാജ്ഞശ്ച സര്വാന്കൃതസംനികാശാന്സംമോഹനാസ്ത്രേണ വിസംജ്ഞകല്പാന് । നാസാഗ്രവിന്യസ്തകരാങ്ഗുലീകഃ പാര്ഥോ ജഹാസ സ്മയമാനചേതാഃ
പാർഥൻ, മൂക്കിന്റെ അഗ്രത്തിൽ വിരൽ വെച്ച്, ഹൃദയത്തിൽ പുഞ്ചിരിയോടെ, സംമോഹനാസ്ത്രം കൊണ്ടു സംവേദനശൂന്യരായ രാജാക്കന്മാരെ നോക്കി ചിരിക്കുകയായിരുന്നു.
തതോഽന്വശാത്താംശ്ചതുരഃ സദശ്വാന്പുത്രോ വിരാടസ്യ ഹിരണ്യകക്ഷ്യാന് । തേ തദ്വ്യതീയുര്ദ്വിഷതാമനീകം ശ്വേതാ വഹന്തോഽര്ജുനമാജിമധ്യാത്
അതിനുശേഷം വിരാടന്റെ പുത്രൻ, പൊന്നുകൊണ്ടുള്ള കയറ്റം ധരിച്ച നാലു മനോഹര കുതിരകളെ പിന്തുടർന്നു; ആ വെള്ളയുള്ള കുതിരകൾ അർജുനനെ ശത്രുക്കളുടെ നടുവിലൂടെ കൊണ്ടുപോയി.
തഥാ പ്രയാന്തം പുരുഷപ്രവീരം ഭീഷ്മഃ ശരൈരഭ്യഹനത്തരസ്വീ। സ ചാപി ഭീഷ്മസ്യ ഹയാന്നിഹത്യ വിവ്യാധ ഭീഷ്മം ദശഭിഃ പൃഷത്കൈഃ
മനുഷ്യരിൽ ശ്രേഷ്ഠനായവൻ അങ്ങോട്ട് മുന്നേറുമ്പോൾ, ഭീഷ്മൻ വേഗത്തിൽ അമ്പുകൾകൊണ്ട് അവനെ ആക്രമിച്ചു; അർജുനൻ ഭീഷ്മന്റെ കുതിരകളെ വധിച്ച്, പത്ത് മൂർച്ചയുള്ള അമ്പുകൾകൊണ്ട് ഭീഷ്മനെ തുളച്ചു.
തതോഽര്ജുനോ ഭീഷ്മമപാസ്യ യുദ്ധേ വിദ്ധ്വാഽസ്യ യന്താരമരിഷ്ടധന്വാ। തസ്ഥൌ വിമുക്തോ രഥവൃന്ദമധ്യാദ്രാഹും വിദാര്യേവ സഹസ്രരശ്മിഃ
അർജുനൻ, യുദ്ധത്തിൽ ഭീഷ്മനെ വിട്ട്, അവന്റെ സാരഥിയെ വെട്ടി, രഥങ്ങളുടെ നടുവിൽ സ്വതന്ത്രനായി നിന്നു; അതു പോലെ ആയിരം കിരണങ്ങളുള്ള സൂര്യൻ രാഹുവിനെ തുളച്ചുപോലെയാണ്.
ലബ്ധ്വാ തു സംജ്ഞാം പുരുഷപ്രവീരഃ പാര്ഥം നിരീക്ഷ്യാഥ മഹേന്ദ്രകല്പമ് । രണാത്പ്രമുക്തം പുരുഷപ്രവീരം സ ധാര്തരാഷ്ട്രസ്ത്വരിതോ ബഭാഷേ
പുനഃസംവേദന നേടിയ ധൃതരാഷ്ട്രന്റെ പുത്രൻ, മഹേന്ദ്രനോടു സമമായ പാർഥനെ യുദ്ധത്തിൽ നിന്നു മോചിതനായി കണ്ടപ്പോൾ, വേഗത്തിൽ സംസാരിച്ചു.
അയം കഥംചിദ്ഭവതോ വിമുക്തസ്തം വൈ പ്രബധ്നീത യഥാ ന മുച്യേത്। തമബ്രവീച്ഛാന്തനവഃ പ്രഹസ്യ ക്വ തേ ഗതാ ബുദ്ധിരഭൂത്ക്ക വീര്യമ്
'എന്തോ വിധത്തിൽ നിങ്ങളുടെ ശത്രു രക്ഷപ്പെട്ടു; അവനെ പിടിച്ചുവെക്കൂ, വീണ്ടും രക്ഷപ്പെടാതിരിക്കാൻ.' ശാന്തനുവിന്റെ പുത്രൻ പുഞ്ചിരിച്ച് പറഞ്ഞു: 'നിന്റെ ബുദ്ധിയും വീര്യവും എവിടേയ്ക്ക് പോയി?'
ശാന്തിം പരാം പ്രാപ്യ യഥാ സ്ഥിതസ്ത്വമുത്സൃജ്യ ബാണാംശ്ച ധനുശ്ച ചിത്രമ് । ന ത്വേവ ബീഭത്സുരലം നൃശംസം കര്തും ന പാപേഽസ്യ മനോ നിവിഷ്ടമ്
നീ പരമശാന്തി പ്രാപിച്ച്, അമ്പുകളും മനോഹരമായ വില്ലും ഉപേക്ഷിച്ച് അങ്ങോട്ട് നിന്നു. പക്ഷേ, ബീഭത്സു ഒരിക്കലും ക്രൂരത ചെയ്യില്ല; അവന്റെ മനസ്സ് പാപത്തിൽ ആകർഷിക്കപ്പെടുന്നില്ല.
ജഹ്യാന്ന ധര്മം ത്രിദിവസ്യ ഹേതോഃ സര്വേ തു തസ്മാന്ന ഹതാ രണേഽസ്മിന്। ക്ഷിപ്രം കുരൂന്യാഹി കുരുപ്രവീര വിജിത്യ ഗാശ്ച പ്രതിയാതു പാര്ഥഃ
സ്വർഗ്ഗം കിട്ടാനായി പോലും അവൻ ധർമ്മം ഉപേക്ഷിക്കില്ല; അതുകൊണ്ടാണ് ഈ യുദ്ധത്തിൽ ആരും കൊല്ലപ്പെടാത്തത്. കുരുവീരനേ, വേഗത്തിൽ കുരുക്കളെ പിന്തുടർ, പാർഥൻ പശുക്കളുമായി വിജയത്തോടെ മടങ്ങട്ടെ.
സംമോഹനാസ്ത്രപ്രതിമോഹിതാഃ സ്ഥ യൂയം ന ജാനീഥ ധനാപഹാരമ്। പശ്യാമി വസ്ത്രാഭരണാനി രാജന്വിരാടപുത്രേണ സമാഹൃതാനി
നിങ്ങൾ എല്ലാവരും സംമോഹനാസ്ത്രം കൊണ്ട് ഭ്രമിച്ചിരിക്കുന്നു, ധനമോഷണം നടന്നത് അറിയുന്നുമില്ല. രാജാവേ, വിരാടന്റെ പുത്രൻ ശേഖരിച്ച രാജാക്കന്മാരുടെ വസ്ത്രങ്ങളും ആഭരണങ്ങളും ഞാൻ കാണുന്നു.
നൃപേഷു സര്വേഷു ച മോഹിതേഷു ഹന്തും യദീച്ഛേത്സ ഹനിഷ്യതീതി। തദാ തു ധര്മാത്മതയാ നൃവീരോ ന ചാഹനദ്വോ ബലഭിത്തനൂജഃ
എല്ലാ രാജാക്കന്മാരും സംമോഹിതരായിരിക്കുമ്പോൾ, അവൻ ആഗ്രഹിച്ചുവെങ്കിൽ നിങ്ങളെ കൊല്ലാമായിരുന്നു; പക്ഷേ, ധർമ്മപരനായ മഹാവീരൻ, ബലഭദ്രന്റെ പുത്രൻ, നീതിക്കായി നിങ്ങളെ കൊല്ലാതിരുന്നതാണ്.
ഭാഗ്യേന യുഷ്മാനവധീന്ന പാര്ഥഃ സംധിം കുരൂണാമനുമന്യമാനഃ । തദ്യാത യൂയം സഹസൈനികൈസ്തൈര്ഹതാവശിഷ്ടൈര്ഗജസാഹ്വയം പുരുമ്
പാർഥാ, നിന്റെ ഭാഗ്യത്താൽ മാത്രമാണ് നീ കൊല്ലപ്പെടാതെ രക്ഷപ്പെട്ടത്, നീ കുരുക്കൾക്കൊപ്പം സമാധാനത്തിന് സമ്മതിച്ചിട്ടും. ഇനി, ബാക്കിയുള്ള സൈന്യത്തോടൊപ്പം നിങ്ങൾ എല്ലാവരും ഹസ്തിനപുരിയിലേക്ക് പോവൂ, കാരണം അവിടെ ശേഷിച്ചവരും കൊല്ലപ്പെട്ടു.
ദുര്യോധനസ്തസ്യ നിശമ്യ വാക്യം പിതാമഹസ്യാത്മഹിതം പ്രശസ്യ। അതീതകാമോ യുധി സോഽത്യമര്ഷീ രാജാ വിനിശ്വസ്യ ബഭൂവ തൂഷ്ണീമ്
പിതാമഹൻ തന്റെ ഭാവുകത്വം കൊണ്ടു പറഞ്ഞ വാക്കുകൾ കേട്ട ദുര്യോധനൻ അവനെ പ്രശംസിച്ചു. എന്നാൽ യുദ്ധത്തിനുള്ള ആഗ്രഹവും കോപവും നിറഞ്ഞ രാജാവ് ആഴമായി ശ്വസിച്ച് മൗനത്തിലായി.
തദ്ഭീഷ്മവാക്യം ഹി നിശമ്യ സര്വേ ധനഞ്ജയാഗ്നിം ച വിവര്ധമാനമ്। നിവര്തനായൈവ മതിം നിദധ്യുര്ദുര്യോധനം തം പരിരക്ഷമാണാഃ
ഭീഷ്മന്റെ വാക്കുകളും ധനഞ്ജയന്റെ ക്രോധവും കണ്ട ശേഷം, ദുര്യോധനനെ സംരക്ഷിക്കാൻ ഉദ്ദേശിച്ച് എല്ലാവരും പിന്മാറാൻ തീരുമാനിച്ചു.
താന്പ്രസ്ഥിതാന്പ്രീതമനാഃ സമര്ഥോ ധനഞ്ജയഃ സര്വകുരുപ്രവീരഃ । ആമന്ത്ര്യ വീരോഽനുയയൌ മുഹൂര്തം ഗാണ്ഡീവഘോഷേണ വിനദ്യ ലോകമ്
അപ്പോൾ ധനഞ്ജയൻ, കുരുക്കളിൽ ഏറ്റവും ധൈര്യശാലിയും ശക്തനും, സന്തോഷത്തോടെ പുറപ്പെട്ടവരെ അഭിസംബോധന ചെയ്ത്, ഒരു നിമിഷം ഗാണ്ഡീവത്തിന്റെ ശബ്ദം മുഴക്കിക്കൊണ്ട് അവരെ പിന്തുടർന്നു.
തേഷാമനീകാനി നിരീക്ഷ്യ പാര്ഥോ വികീര്ണയാനധ്വജകാര്മുകാണി। ഗാണ്ഡീവധന്വാ പ്രഹസന്കുരൂണാം ശങ്ഖ പ്രദധ്മൌ ബലവാന്ബലേന
ശത്രുസൈന്യങ്ങൾ ചിതറിപ്പോയതും, അവരുടെ കൊടികളും വില്ലുകളും തകർന്നതും കണ്ട പാർഥൻ, ഗാണ്ഡീവം കൈവശം വെച്ച് ചിരിച്ചു കൊണ്ടു കുരുക്കളുടെ ഇടയിൽ ശക്തിയായി ശംഖം മുഴക്കി.
തേ ശങ്ഖശബ്ദം തുമുലം നിശമ്യ ധ്വജസ്യ ശബ്ദം ച തതോഽന്തരിക്ഷേ। ഗാണ്ഡീവശബ്ദേന മുഹുര്മുഹുസ്തേ ഭീതാ യയുഃ സര്വധനം വിഹായ
ശംഖത്തിന്റെ ഉച്ചത്തിലുള്ള ശബ്ദവും ആകാശത്ത് കൊടികളുടെ ശബ്ദവും, ഗാണ്ഡീവത്തിന്റെ ആവർത്തിച്ചുള്ള താളവും കേട്ടപ്പോൾ, ഭയപ്പെട്ട അവർ സ്വത്തുക്കൾ എല്ലാം ഉപേക്ഷിച്ച് ഓടി രക്ഷപ്പെട്ടു.
താനര്ജുനോ ദൂരതരം വിഭജ്യ ധനം ച സര്വം നിഖിലം നിവര്ത്യ । ആപൃച്ഛ്യ താന്ദൂരമനുപ്രയാത്വാ ധനഞ്ജയസ്തത്ര കുരൂന്മഹാത്മാ। ഗുരൂംശ്ച സര്വാനഭിവാദ്യ ബാണൈര്ന്യവര്തതോദഗ്രമനാഃ ശരൈഃ സഹ
അർജുനൻ അവരെ ദൂരത്തുനിന്ന് വേർതിരിച്ച്, എല്ലാ സമ്പത്തും തിരികെ പിടിച്ചു. അവരോട് വിടപറഞ്ഞ് ദൂരേയ്ക്ക് പോയ ശേഷം, മഹാത്മാവായ ധനഞ്ജയൻ എല്ലാ കുരുക്കളെയും ഗുരുക്കന്മാരെയും അഭിവാദ്യം ചെയ്തു, മനസ്സിൽ ഉഗ്രതയോടെ വില്ലുമായി തിരികെ മടങ്ങി.
പിതാമഹം ശാന്തനവം മഹാത്മാ ദ്വാഭ്യാം ശരാഭ്യാമഭിവാദ്യ വീരഃ। ദ്രോണം കൃപം ചൈവ കുരൂംശ്ച മാന്യാഞ്ശരൈശ്ച സര്വാനഭിവാദ്യ സങ്ഖ്യേ। ദുര്യോധനസ്യോത്തമരത്നചിത്രം ചിച്ഛേദ പാര്ഥോ മകുടം ശരൌഘൈഃ
ശാന്തനുവിന്റെ പുത്രനായ ഭീഷ്മനെ അർജുനൻ രണ്ട് അമ്പുകൾകൊണ്ട് അഭിവാദ്യം ചെയ്തു. യുദ്ധഭൂമിയിൽ ദ്രോണമാരെയും കൃപനെയും മറ്റു മാന്യരായ കുരുക്കളെയും അമ്പുകൾകൊണ്ട് ആദരിച്ച്, അപ്പോൾ പാർഥൻ ദുര്യോധനന്റെ മനോഹരമായ രത്നമകുടം അമ്പുകളുടെ മഴയിൽ തകർത്ത് വീഴ്ത്തി.
അരാജവംശസ്യ കിമര്ഥമേതന്നിത്യം ന ധാര്യം മകുടം ത്വയേതി। സംപാതിതം ഭൂമിതലേ സരത്നം പ്രീതസ്തുതോ മാത്സ്യസുതോ ബഭൂവ
'നീ രാജവംശത്തിൽപ്പെട്ടവൻ അല്ലെങ്കിൽ ഈ മകുടം എങ്ങനെ ധരിക്കുന്നു?' എന്നപോലെ, രത്നം ചിതറുന്ന മകുടം നിലത്തേക്ക് വീണു. ഇത് കണ്ടു മാത്സ്യപുത്രൻ സന്തോഷത്തോടെ പ്രശംസിച്ചു.
ധനഞ്ജയം നാഗമിവ പ്രഭിന്നം വിജിത്യ ശത്രൂന്പരിവര്തമാനമ്। ഗാസ്താ വിജിത്യാഭിമുഖം പ്രയാന്തം ന ശക്നുവന്തഃ കുരവഃ പ്രയാതാഃ
ശത്രുക്കളെ ജയിച്ച ധനഞ്ജയൻ, പൊട്ടിയ പാമ്പുപോലെ തിരിഞ്ഞ്, പശുക്കളെ മുന്നോട്ട് കൊണ്ടുപോയി; പാർഥൻ മുന്നോട്ട് വരുമ്പോൾ കുരുക്കൾ അതിനെ തടയാൻ കഴിയാതെ പിന്മാറി.
ധനഞ്ജയം സിംഹമിവാത്തശസ്ത്രം ഗാ വൈ വിജിത്യാഭിമുഖം പ്രയാന്തമ് । ഉദീക്ഷിതും പാര്ഥിവാസ്തേ ന ശേകുര്യഥൈവ മധ്യാഹ്നഗതം ഹി സൂര്യമ്
അയുധധാരിയായ സിംഹംപോലെ, പശുക്കളെ ജയിച്ച ധനഞ്ജയൻ മുന്നോട്ട് നീങ്ങി; രാജാക്കന്മാർക്ക് അവനെ നേരിട്ട് നോക്കാൻ പോലും കഴിഞ്ഞില്ല, ഉച്ചവെയിലിലെ സൂര്യനെ പോലെ.
രക്താനി വാസാംസി ച താനി ഗൃഹ്യ രണോത്കടോ നാഗ ഇവ പ്രഭിന്നഃ। ജിത്വാ ച വൈരാടിമുവാച പാര്ഥഃ പ്രഹൃഷ്ടരൂപോ രഥിനാം വരിഷ്ഠഃ
രക്തം പാടുള്ള വസ്ത്രങ്ങൾ എടുത്ത്, യുദ്ധത്തിൽ ഉഗ്രനായി, പൊട്ടിയ ആനയെപ്പോലെ, രഥികന്മാരിൽ ശ്രേഷ്ഠനായ പാർഥൻ വിജയിച്ച ശേഷം സന്തോഷത്തോടെ മാത്സ്യരാജകുമാരനോട് പറഞ്ഞു.
ആവര്തയാശ്വാന്പശവോ ജിതാസ്തേ യാതാഃ പരേ പ്രൈഹി പുരം പ്രഹൃഷ്ടഃ । ഉദ്ധുഷ്യതാം തേ വിജയോഽദ്യ ശീഘ്രം ഗാത്രം തു തേ സേവതു മാല്യഗന്ധഃ । മാതാ തു തേ നന്ദതു ബാന്ധവാശ്ച ത്വാമദ്യ ദൃഷ്ട്വാ സമുദീര്ണഹര്ഷമ്
കുതിരകളെ തിരിച്ചു കൊണ്ടുപോവൂ; പശുക്കൾ ജയിച്ചു, ശത്രുക്കൾ ഓടി. നീ വേഗത്തിൽ നഗരത്തിലേക്ക് പോകൂ, ഇന്നത്തെ വിജയത്തിൽ സന്തോഷിക്കൂ. നിന്റെ ശരീരം പൂക്കളാൽ അലങ്കരിക്കപ്പെടട്ടെ, സുഗന്ധം പകരട്ടെ. നിന്റെ അമ്മയും ബന്ധുക്കളും, നിന്നെ വലിയ സന്തോഷത്തോടെ കാണുമ്പോൾ ആനന്ദിക്കട്ടെ.
തതോ വിജിത്യ സംഗ്രാമേ കുരുഗോവൃഷഭേക്ഷണഃ। സമാനയാമാസ തദാ വിരാടസ്യ ധനം മഹത്
അപ്പോൾ, യുദ്ധത്തിൽ ജയിച്ച കുരുക്കളിൽ കാളപോലെയുള്ളവൻ, വിരാടിന്റെ മഹത്തായ സമ്പത്ത് ഒത്തുചേർത്തു.