ഗാന്ധാരരാജഃ ശകുനിര്നിവൃത്യ ദ്രൌണിശ്ച സര്വാസ്ത്രവിദാം വരിഷ്ഠഃ । രരക്ഷതുഃ കൌരവമഭ്യുപേത്യ പാര്ഥാന്നൃവീരൌ യുധി സവ്യതശ്ച
ഗാന്ധാരരാജാവായ ശകുനിയും, ആയുധവിദ്യയിൽ പ്രാവീണ്യമുള്ള ദ്രോണപുത്രനും, ഇടതുവശത്ത് എത്തി, പാണ്ഡവ വീരന്മാരിൽ നിന്ന് യുദ്ധത്തിൽ കൗരവനെ സംരക്ഷിച്ചു.
ഭീഷ്മസ്തതഃ ശാന്തനവോ വിവൃത്യ ഹിരണ്യകക്ഷ്യാംസ്ത്വരയാ തുരംഗാന്। ദുര്യോധനം പശ്ചിമതോ രരക്ഷ പാര്ഥാന്മഹാബാഹുരധിജ്യധന്വാ
ശാന്തനുവിന്റെ പുത്രനായ ഭീഷ്മൻ, പൊന്നുകൊണ്ടുള്ള കെട്ടിയ കുതിരകളെ വേഗത്തിൽ തിരിച്ച്, വില്ല് കെട്ടിയ ശക്തമായ ഭുജങ്ങളോടെ, പാണ്ഡവന്മാരിൽ നിന്ന് ദുര്യോധനനെ പിന്നിൽ നിന്ന് സംരക്ഷിച്ചു.
ദ്രോണഃ കൃപശ്ചൈവ വിവിംശതിശ്ച ദുഃശാസനശ്ചൈവ നിവൃത്യ ശീഘ്രമ്। സര്വേ പുരസ്താത്പ്രണിധായ ബാണാന്ദുര്യോധനാര്ഥം ത്വരിതാഽഭ്യുപേയുഃ
ദ്രോണനും കൃപനും വിവിംശതിയും ദുഃശാസനനും വേഗത്തിൽ തിരിഞ്ഞ്, എല്ലാവരും അമ്പുകൾ എടുത്ത്, ദുര്യോധനന്റെ خاطرം മുന്നിൽ ആവേശത്തോടെ മുന്നേറി.
സര്വാണ്യനീകാനി നിവര്തിതാനി സംപ്രേക്ഷ്യ പൂര്ണൌഘനിഭാനി പാര്ഥഃ । ഹംസോ മഹാമേഘമിവാപതന്തം ധനഞ്ജയഃ പ്രത്യപതത്തരസ്വീ
സൈന്യങ്ങൾ മുഴുവനും തിരിഞ്ഞ്, നിറഞ്ഞ വെള്ളപ്പൊക്കത്തെപ്പോലെ കാണുമ്പോൾ, ധനഞ്ജയൻ വേഗത്തിൽ വലിയ മേഘത്തെ നേരിടുന്ന ഹംസനെപ്പോലെ അവരെ നേരെ മുന്നോട്ട് പോന്നു.
തേ സര്വതഃ സംപരിവാര്യ പാര്ഥമസ്ത്രാണി ദിവ്യാനി സമാദദാനാഃ । വവര്ഷുരഭ്യേത്യ ശരൈഃ സമഗ്രൈര്മേഘാ യഥാ ഭൂധരമമ്ബുവേഗൈഃ
അവർ പാർത്ഥനെ ചുറ്റി, ദിവ്യായുധങ്ങൾ എടുത്ത്, എല്ലാ ദിശകളിൽ നിന്ന് അമ്പുകൾ മഴപോലെ പെയ്യിച്ചു, മേഘങ്ങൾ മലയിൽ വെള്ളം ഒഴിക്കുന്നതുപോലെ.
തതോഽസ്രമസ്ത്രേണ നിവാര്യ തേഷാം ഗാണ്ഡീവധന്വാ കുരുപുങ്ഗവാനാമ്। സംമോഹനം ശത്രുസഹോഽന്യദസ്ത്രം പ്രാദുശ്ചകാരൈന്ദ്രമവാരണീയമ്
അവരുടെ ആയുധങ്ങൾ തന്റെ ആയുധങ്ങളാൽ തടഞ്ഞ്, ഗാണ്ഡീവം കൈവശമുള്ള അർജുനൻ, അവിടെയുള്ള കുരുവീരന്മാരെ നേരെ, തടയാനാവാത്ത ഇന്ദ്രാസ്ത്രം — ശത്രുക്കളെ മയക്കുന്ന അത്ഭുതായുധം — പ്രയോഗിച്ചു.
തതോ ദിശശ്ചാനുദിശോ നിവാര്യ ശരൈഃ സുഘോരൈര്നിശിതൈഃ സുപുങ്ഖൈഃ। ഗാണ്ഡീവശബ്ദേന മനാംസി തേഷാം മഹാബലം പ്രവഥയാംചകാര
ശക്തമായ, മൂർച്ചയുള്ള, നന്നായി പാറിച്ച അമ്പുകൾ കൊണ്ട് എല്ലാ ദിശകളും തടഞ്ഞ്, ഗാണ്ഡീവത്തിന്റെ ശബ്ദം ആ മഹാവീരന്മാരുടെ മനസ്സുകൾ ഉലയ്ക്കിച്ചു.
തതഃ പുനര്ഭീമരവം നിഗൃഹ്യ ദോര്ഭ്യാം മഹാശങ്ഖമുദാരഘോഷമ്। വ്യനാദയന്സംപ്രദിശോ ദിശഃ ഖം ഭുവം ച പാര്ഥോ ദ്വിഷതാം നിഹന്താ
അതിനുശേഷം, ഭീമന്റെ ഗർജ്ജനം അടക്കി, ഇരുചെവികളിൽ വലിയ ശംഖം പിടിച്ച്, പാർത്ഥൻ, ശത്രുക്കളെ സംഹരിക്കുന്നവൻ, ആ ശംഖത്തിന്റെ ഗംഭീരമായ ശബ്ദം കൊണ്ട് എല്ലാ ദിശകളും, ആകാശവും ഭൂമിയും നിറച്ചു.
സംമോഹനാസ്ത്രപ്രഭവൈഃ ശരൌഘൈര്വിനഷ്ടദേഹാശ്ച നിപത്യ യോധാഃ । നിഃസത്വവേഗാഃ കുരുരാജസൈന്യാഃ കുഡയോപമാസ്തസ്ഥുരനീഹമാനാഃ
സംമോഹനാസ്ത്രത്തിന്റെ ശക്തിയിൽ, അമ്പുകളുടെ മഴയിൽ വീരന്മാർ വീണുപോയി, അവരുടെ ശരീരങ്ങൾ നശിച്ചു. കുരുരാജാവിന്റെ സൈന്യം ശക്തിയും ഉത്സാഹവും നഷ്ടപ്പെട്ട്, മരക്കഷ്ണങ്ങൾ പോലെ അചഞ്ചലമായി നിന്നു, ഒന്നും ചെയ്യാൻ കഴിയാതെ.
തേ ശങ്ഖനാദേന കുരുപ്രവീരാഃ സംമോഹിതാഃ പാര്ഥസമീരിതേന । ഉത്സൃജ്യ ചാപാനി ദുരാസദാനി സര്വേ തദാ മോഹപരാ ബഭൂവുഃ
പാർഥൻ മുഴക്കിയ ശംഖനാദം കേട്ട്, കുരുവീരന്മാർ മുഴുവൻ സംമോഹിതരായി, അവരുടെ ഭയങ്കരമായ വില്ലുകൾ ഉപേക്ഷിച്ചു, എല്ലാവരും ആശയക്കുഴപ്പത്തിൽ മുങ്ങി നിന്നു.
തതോ വിസംജ്ഞാനി പരേഷു പാര്ഥഃ സംസ്മൃത്യ സംദേശമഥോത്തരായാഃ । നിര്യാഹി വാഹാദിതി മാത്സ്യപുത്രമുവാച യാവത്കുരവോ വിസംജ്ഞാഃ
അവരെ എല്ലാം സംവേദനശൂന്യരായതായി കണ്ട പാർഥൻ, ഉത്തരന്റെ സന്ദേശം ഓർത്ത്, 'കുരുക്കൾ ഇപ്പോഴും സംമോഹിതരായിരിക്കുമ്പോൾ, വണ്ടിയോടിച്ചുകൊണ്ടുപോകൂ' എന്ന് മത്സ്യരാജകുമാരനോട് പറഞ്ഞു.
ആചാര്യശാരദ്വതയോഃ സുശുക്ലേ കര്ണസ്യ പീതം രുചിരം ച വസ്ത്രമ്। ദ്രൌണേശ്ച രാജ്ഞശ്ച തഥൈവ നീലേ വസ്ത്രേ സമാദത്സ്വ നരപ്രവീര
മനുഷ്യരിൽ ശ്രേഷ്ഠനായവനേ, ശാരദ്വതനും കൃപാചാര്യനും ധരിച്ച ശുദ്ധശ്വേതവസ്ത്രങ്ങൾ, കർണ്ണന്റെ മഞ്ഞ നിറമുള്ള വസ്ത്രം, ദ്രോണമുനിയും രാജാവും ധരിച്ച നീലവസ്ത്രങ്ങളും നീ എടുക്കൂ.
ഭീഷ്മസ്യ സംജ്ഞാം തു തഥൈവ മന്യേ ജാനാതി മേഽസ്ത്രപ്രതിഘാതമേഷഃ। ഏതസ്യ വാഹാന്കുരു സവ്യതസ്ത്വമേവം പ്രയാതവ്യമമൂഢസംജ്ഞൈഃ
ഭീഷ്മനാണ് മാത്രം സംവേദനയോടെ ഉള്ളത് എന്ന് ഞാൻ വിശ്വസിക്കുന്നു; എന്റെ ആയുധം എങ്ങനെ പ്രതിരോധിക്കാമെന്ന് അവൻ അറിയുന്നു. അവന്റെ രഥത്തിന്റെ ഇടതുവശത്തേക്ക് കുതിരകളെ നയിക്കൂ; മറ്റുള്ളവർ എല്ലാം സംമോഹിതരായിരിക്കുമ്പോൾ ഇങ്ങനെ മുന്നോട്ട് പോകണം.
രശ്മീന്സമുത്സൃജ്യ തതോ മഹാത്മാ രഥാദവപ്ലുത്യ വിരാടപുത്രഃ । വസ്ത്രാണ്യുപാദായ മഹാരഥാനാം നാനാവിധാന്യദ്ഭുതവര്ണകാനി
വിരാടന്റെ പുത്രൻ, മഹാത്മാവായ അവൻ, കുതിരകളുടെ കയറ്റം വിട്ട് രഥത്തിൽ നിന്ന് ചാടിയിറങ്ങി, മഹാരഥന്മാരുടെ അത്ഭുതകരമായ നിറത്തിലുള്ള വസ്ത്രങ്ങൾ ശേഖരിച്ചു.
മഹാന്തി ചീനാംശുദുകൂലകാനി പട്ടാംശുകാനി വിവിധാനി മനോജ്ഞകാനി । ഹാരാംശ്ച രാജ്ഞാം മണിഭൂഷണാനി സുവര്ണനിഷ്കാഭരണാനി മാരിഷ
വലിയ ചൈനീസ് പടുകഴികൾ, മനോഹരമായ പലതരം പട്ടുവസ്ത്രങ്ങൾ, രാജാക്കന്മാരുടെ മാണിക്യങ്ങളാൽ അലങ്കരിച്ച ഹാരങ്ങൾ, സ്വർണ്ണാഭരണങ്ങൾ, നാണയങ്ങൾ എന്നിവയും അവൻ എടുത്തു.
മാണിക്യബാഹ്വങ്ഗദകങ്കണാനി അന്യാനി രാജ്ഞാം മണിഭൂഷണാനി। വസ്ത്രാണ്യുപാദായ മഹാരഥാനാം തൂര്ണം പുനഃ ഖം രഥമാരുരോഹ
മാണിക്യങ്ങൾ പതിച്ച കൈവളയങ്ങളും കങ്കണങ്ങളും, രാജാക്കന്മാരുടെ മറ്റു മാണിക്യാഭരണങ്ങളും, മഹാരഥന്മാരുടെ വസ്ത്രങ്ങളും ശേഖരിച്ച്, അവൻ വേഗത്തിൽ വീണ്ടും രഥത്തിലേയ്ക്ക് കയറി.
രാജ്ഞശ്ച സര്വാന്കൃതസംനികാശാന്സംമോഹനാസ്ത്രേണ വിസംജ്ഞകല്പാന് । നാസാഗ്രവിന്യസ്തകരാങ്ഗുലീകഃ പാര്ഥോ ജഹാസ സ്മയമാനചേതാഃ
പാർഥൻ, മൂക്കിന്റെ അഗ്രത്തിൽ വിരൽ വെച്ച്, ഹൃദയത്തിൽ പുഞ്ചിരിയോടെ, സംമോഹനാസ്ത്രം കൊണ്ടു സംവേദനശൂന്യരായ രാജാക്കന്മാരെ നോക്കി ചിരിക്കുകയായിരുന്നു.
തതോഽന്വശാത്താംശ്ചതുരഃ സദശ്വാന്പുത്രോ വിരാടസ്യ ഹിരണ്യകക്ഷ്യാന് । തേ തദ്വ്യതീയുര്ദ്വിഷതാമനീകം ശ്വേതാ വഹന്തോഽര്ജുനമാജിമധ്യാത്
അതിനുശേഷം വിരാടന്റെ പുത്രൻ, പൊന്നുകൊണ്ടുള്ള കയറ്റം ധരിച്ച നാലു മനോഹര കുതിരകളെ പിന്തുടർന്നു; ആ വെള്ളയുള്ള കുതിരകൾ അർജുനനെ ശത്രുക്കളുടെ നടുവിലൂടെ കൊണ്ടുപോയി.
തഥാ പ്രയാന്തം പുരുഷപ്രവീരം ഭീഷ്മഃ ശരൈരഭ്യഹനത്തരസ്വീ। സ ചാപി ഭീഷ്മസ്യ ഹയാന്നിഹത്യ വിവ്യാധ ഭീഷ്മം ദശഭിഃ പൃഷത്കൈഃ
മനുഷ്യരിൽ ശ്രേഷ്ഠനായവൻ അങ്ങോട്ട് മുന്നേറുമ്പോൾ, ഭീഷ്മൻ വേഗത്തിൽ അമ്പുകൾകൊണ്ട് അവനെ ആക്രമിച്ചു; അർജുനൻ ഭീഷ്മന്റെ കുതിരകളെ വധിച്ച്, പത്ത് മൂർച്ചയുള്ള അമ്പുകൾകൊണ്ട് ഭീഷ്മനെ തുളച്ചു.
തതോഽര്ജുനോ ഭീഷ്മമപാസ്യ യുദ്ധേ വിദ്ധ്വാഽസ്യ യന്താരമരിഷ്ടധന്വാ। തസ്ഥൌ വിമുക്തോ രഥവൃന്ദമധ്യാദ്രാഹും വിദാര്യേവ സഹസ്രരശ്മിഃ
അർജുനൻ, യുദ്ധത്തിൽ ഭീഷ്മനെ വിട്ട്, അവന്റെ സാരഥിയെ വെട്ടി, രഥങ്ങളുടെ നടുവിൽ സ്വതന്ത്രനായി നിന്നു; അതു പോലെ ആയിരം കിരണങ്ങളുള്ള സൂര്യൻ രാഹുവിനെ തുളച്ചുപോലെയാണ്.
ലബ്ധ്വാ തു സംജ്ഞാം പുരുഷപ്രവീരഃ പാര്ഥം നിരീക്ഷ്യാഥ മഹേന്ദ്രകല്പമ് । രണാത്പ്രമുക്തം പുരുഷപ്രവീരം സ ധാര്തരാഷ്ട്രസ്ത്വരിതോ ബഭാഷേ
പുനഃസംവേദന നേടിയ ധൃതരാഷ്ട്രന്റെ പുത്രൻ, മഹേന്ദ്രനോടു സമമായ പാർഥനെ യുദ്ധത്തിൽ നിന്നു മോചിതനായി കണ്ടപ്പോൾ, വേഗത്തിൽ സംസാരിച്ചു.
അയം കഥംചിദ്ഭവതോ വിമുക്തസ്തം വൈ പ്രബധ്നീത യഥാ ന മുച്യേത്। തമബ്രവീച്ഛാന്തനവഃ പ്രഹസ്യ ക്വ തേ ഗതാ ബുദ്ധിരഭൂത്ക്ക വീര്യമ്
'എന്തോ വിധത്തിൽ നിങ്ങളുടെ ശത്രു രക്ഷപ്പെട്ടു; അവനെ പിടിച്ചുവെക്കൂ, വീണ്ടും രക്ഷപ്പെടാതിരിക്കാൻ.' ശാന്തനുവിന്റെ പുത്രൻ പുഞ്ചിരിച്ച് പറഞ്ഞു: 'നിന്റെ ബുദ്ധിയും വീര്യവും എവിടേയ്ക്ക് പോയി?'
ശാന്തിം പരാം പ്രാപ്യ യഥാ സ്ഥിതസ്ത്വമുത്സൃജ്യ ബാണാംശ്ച ധനുശ്ച ചിത്രമ് । ന ത്വേവ ബീഭത്സുരലം നൃശംസം കര്തും ന പാപേഽസ്യ മനോ നിവിഷ്ടമ്
നീ പരമശാന്തി പ്രാപിച്ച്, അമ്പുകളും മനോഹരമായ വില്ലും ഉപേക്ഷിച്ച് അങ്ങോട്ട് നിന്നു. പക്ഷേ, ബീഭത്സു ഒരിക്കലും ക്രൂരത ചെയ്യില്ല; അവന്റെ മനസ്സ് പാപത്തിൽ ആകർഷിക്കപ്പെടുന്നില്ല.
ജഹ്യാന്ന ധര്മം ത്രിദിവസ്യ ഹേതോഃ സര്വേ തു തസ്മാന്ന ഹതാ രണേഽസ്മിന്। ക്ഷിപ്രം കുരൂന്യാഹി കുരുപ്രവീര വിജിത്യ ഗാശ്ച പ്രതിയാതു പാര്ഥഃ
സ്വർഗ്ഗം കിട്ടാനായി പോലും അവൻ ധർമ്മം ഉപേക്ഷിക്കില്ല; അതുകൊണ്ടാണ് ഈ യുദ്ധത്തിൽ ആരും കൊല്ലപ്പെടാത്തത്. കുരുവീരനേ, വേഗത്തിൽ കുരുക്കളെ പിന്തുടർ, പാർഥൻ പശുക്കളുമായി വിജയത്തോടെ മടങ്ങട്ടെ.
സംമോഹനാസ്ത്രപ്രതിമോഹിതാഃ സ്ഥ യൂയം ന ജാനീഥ ധനാപഹാരമ്। പശ്യാമി വസ്ത്രാഭരണാനി രാജന്വിരാടപുത്രേണ സമാഹൃതാനി
നിങ്ങൾ എല്ലാവരും സംമോഹനാസ്ത്രം കൊണ്ട് ഭ്രമിച്ചിരിക്കുന്നു, ധനമോഷണം നടന്നത് അറിയുന്നുമില്ല. രാജാവേ, വിരാടന്റെ പുത്രൻ ശേഖരിച്ച രാജാക്കന്മാരുടെ വസ്ത്രങ്ങളും ആഭരണങ്ങളും ഞാൻ കാണുന്നു.
നൃപേഷു സര്വേഷു ച മോഹിതേഷു ഹന്തും യദീച്ഛേത്സ ഹനിഷ്യതീതി। തദാ തു ധര്മാത്മതയാ നൃവീരോ ന ചാഹനദ്വോ ബലഭിത്തനൂജഃ
എല്ലാ രാജാക്കന്മാരും സംമോഹിതരായിരിക്കുമ്പോൾ, അവൻ ആഗ്രഹിച്ചുവെങ്കിൽ നിങ്ങളെ കൊല്ലാമായിരുന്നു; പക്ഷേ, ധർമ്മപരനായ മഹാവീരൻ, ബലഭദ്രന്റെ പുത്രൻ, നീതിക്കായി നിങ്ങളെ കൊല്ലാതിരുന്നതാണ്.
ഭാഗ്യേന യുഷ്മാനവധീന്ന പാര്ഥഃ സംധിം കുരൂണാമനുമന്യമാനഃ । തദ്യാത യൂയം സഹസൈനികൈസ്തൈര്ഹതാവശിഷ്ടൈര്ഗജസാഹ്വയം പുരുമ്
പാർഥാ, നിന്റെ ഭാഗ്യത്താൽ മാത്രമാണ് നീ കൊല്ലപ്പെടാതെ രക്ഷപ്പെട്ടത്, നീ കുരുക്കൾക്കൊപ്പം സമാധാനത്തിന് സമ്മതിച്ചിട്ടും. ഇനി, ബാക്കിയുള്ള സൈന്യത്തോടൊപ്പം നിങ്ങൾ എല്ലാവരും ഹസ്തിനപുരിയിലേക്ക് പോവൂ, കാരണം അവിടെ ശേഷിച്ചവരും കൊല്ലപ്പെട്ടു.
ദുര്യോധനസ്തസ്യ നിശമ്യ വാക്യം പിതാമഹസ്യാത്മഹിതം പ്രശസ്യ। അതീതകാമോ യുധി സോഽത്യമര്ഷീ രാജാ വിനിശ്വസ്യ ബഭൂവ തൂഷ്ണീമ്
പിതാമഹൻ തന്റെ ഭാവുകത്വം കൊണ്ടു പറഞ്ഞ വാക്കുകൾ കേട്ട ദുര്യോധനൻ അവനെ പ്രശംസിച്ചു. എന്നാൽ യുദ്ധത്തിനുള്ള ആഗ്രഹവും കോപവും നിറഞ്ഞ രാജാവ് ആഴമായി ശ്വസിച്ച് മൗനത്തിലായി.
തദ്ഭീഷ്മവാക്യം ഹി നിശമ്യ സര്വേ ധനഞ്ജയാഗ്നിം ച വിവര്ധമാനമ്। നിവര്തനായൈവ മതിം നിദധ്യുര്ദുര്യോധനം തം പരിരക്ഷമാണാഃ
ഭീഷ്മന്റെ വാക്കുകളും ധനഞ്ജയന്റെ ക്രോധവും കണ്ട ശേഷം, ദുര്യോധനനെ സംരക്ഷിക്കാൻ ഉദ്ദേശിച്ച് എല്ലാവരും പിന്മാറാൻ തീരുമാനിച്ചു.
താന്പ്രസ്ഥിതാന്പ്രീതമനാഃ സമര്ഥോ ധനഞ്ജയഃ സര്വകുരുപ്രവീരഃ । ആമന്ത്ര്യ വീരോഽനുയയൌ മുഹൂര്തം ഗാണ്ഡീവഘോഷേണ വിനദ്യ ലോകമ്
അപ്പോൾ ധനഞ്ജയൻ, കുരുക്കളിൽ ഏറ്റവും ധൈര്യശാലിയും ശക്തനും, സന്തോഷത്തോടെ പുറപ്പെട്ടവരെ അഭിസംബോധന ചെയ്ത്, ഒരു നിമിഷം ഗാണ്ഡീവത്തിന്റെ ശബ്ദം മുഴക്കിക്കൊണ്ട് അവരെ പിന്തുടർന്നു.