തതഃ പാര്ഥമുപാദ്രുത്യ ദുസ്സഹഃ സവിവിംശതിഃ। അവാകിരച്ഛരൈസ്തീക്ഷ്ണൈഃ പരീപ്സന്ഭ്രാതരം രണേ
അതിനുശേഷം ദുസ്സഹനും വിവിംശതിയും അർജുനനെ നേരെ ആക്രമിച്ചു. അവർ കുത്തുള്ള അമ്പുകൾ മഴപോലെ പ്രയോഗിച്ച് സഹോദരനു സഹായം നൽകാൻ ശ്രമിച്ചു.
താവുഭൌ ഗൃധ്രപത്രാഭ്യാം നിശിതാഭ്യാം ധനഞ്ജയഃ। വിവ്യാധ യുഗപദ്വ്യഗ്രസ്തയോര്വാഹാനസൂദയത്
അപ്പോൾ ധനഞ്ജയൻ ഇരുവരെയും ഒരേസമയം കുത്തുള്ള, കഴുകൻപക്ഷിയുടെ പറകൾ ഘടിപ്പിച്ച രണ്ടു അമ്പുകൾ കൊണ്ട് തുളച്ചു. അതിന്റെ ആവേശത്തിൽ അവരുടെ കുതിരകളെയും കൊന്നു.
തൌ ഹതാശ്വൌ തു വിദ്ധാങ്ഗൌ ധൃതരാഷ്ട്രാത്മജാവുഭൌ । അഭിപത്യ രഥൈരന്യൈരപനീതൌ പദാനുഗൈഃ
കുതിരകൾ കൊല്ലപ്പെട്ടും ദേഹത്ത് വേദനയേറ്റും ധൃതരാഷ്ട്രന്റെ ആ രണ്ടു മക്കളും, മറ്റൊരു രഥത്തിൽ പടയാളികൾ സഹായിച്ച് യുദ്ധഭൂമിയിൽ നിന്ന് മാറ്റി കൊണ്ടുപോയി.
വ്യദ്രാവയദശേഷാംശ്ച ധൃതരാഷ്ട്രസുതാംസ്തദാ । വിദ്രാവ്യ ച രണേ പാര്ഥോ രണഭൂമിം വ്യരാജയത്
അപ്പോൾ പാർത്ഥൻ ശേഷിച്ച ധൃതരാഷ്ട്രപുത്രന്മാരെയും പടയിൽ തകർത്തു. അവരെ ചിതറിച്ച ശേഷം യുദ്ധഭൂമിയിൽ അദ്ദേഹം തിളങ്ങി നിലകൊണ്ടു.
കിരീടമാലീ കൌന്തേയോ ലബ്ധലക്ഷഃ പ്രതാപവാന് । പാതയന്നുത്തമാങ്ഗാനി ബാഹൂശ്ച പരിഘോപമാന്
കിരീടവും പുഷ്പമാലയും ധരിച്ച കുന്തിദേവിയുടെ മകൻ, ഉറപ്പുള്ള ലക്ഷ്യവും മഹത്തായ വീരത്വവും കൊണ്ട്, ഇരുമ്പ് ദണ്ഡംപോലെയുള്ള കൈകളും ഉന്നത തലകളും തകർത്തു.
അശേരത മഹാവീരാഃ ശതശോ രുക്മമാലിനഃ
പല നൂറുകണക്കിന് മഹാവീരന്മാർ പൊന്നുമാലകൾ അണിഞ്ഞ് അവിടെ യുദ്ധം തുടർന്നു.
കമലദിനകരേന്ദുസന്നിഭൈഃ സിതദശനൈഃ സുമുഖാക്ഷിനാസികൈഃ। രുചിരമകരകുണ്ഡലൈര്മഹീ പുരുഷശിരോഭിരഥാസ്തൃതാ ബഭൌ
താമര, സൂര്യൻ, ചന്ദ്രൻ എന്നിവയെപ്പോലെയുള്ള മുഖം, വെള്ള പല്ലുകൾ, മനോഹരമായ കണ്ണുകളും മൂക്കും, മകരാകാരത്തിലുള്ള തിളങ്ങുന്ന കുണ്ഡലങ്ങൾ അണിഞ്ഞ മനോഹരമായ മനുഷ്യശിരസ്സുകൾ കൊണ്ട് ഭൂമി അലങ്കരിക്കപ്പെട്ടു.
സുനസം ചാരുദീപ്താശ്ചം ക്ലൃപ്തശ്മശ്രു സ്വലംകൃതമ് । അദൃശ്യത ശിരശ്ഛിന്നമനേകം ഹേമകുണ്ഡലമ്
നല്ല മൂക്കും മനോഹരമായ പ്രകാശമുള്ളതുമായ, അണിഞ്ഞ താടിയും പൊൻകുണ്ഡലവും ഉള്ള അനേകം മുറിച്ച തലകൾ അവിടെ കാണപ്പെട്ടു.
ഏവം തത്പ്രഹതം സൈന്യം സമന്താത്പ്രദ്രുതം ഭയാത്
അങ്ങനെ ആ സൈന്യം അർജുനന്റെ ആക്രമണത്തിൽ ഭയത്താൽ എല്ലാ ദിക്കുകളിലേക്കും ഓടി ചിതറിപ്പോയി.
അഥ ദുര്യോധനഃ കര്ണഃ സൌബലഃ ശകുനിസ്തദാ। ദ്രോണശ്ച ദ്രോണപുത്രശ്ച കൃപശ്ചാതിരഥോ രണേ
അപ്പോൾ ദുര്യോധനനും കർണ്ണനും ശകുനി സൌബലനും ദ്രോണനും ദ്രോണപുത്രനും മഹാവീരനായ കൃപനും ഒരുമിച്ച് കൂടി.
സഹിതാ വിജയം തത്ര യോധയന്തോ മഹാരഥാഃ। വിഷ്ഫാരയന്തശ്ചാപാനി ബലവന്തി മഹാബലാഃ
അവർ ആ മഹാരഥന്മാർ വിജയത്തിനായി ഒന്നിച്ച് യുദ്ധം ചെയ്തു, ശക്തമായ വില്ലുകൾ വലിച്ച് ശക്തി പ്രകടിപ്പിച്ചു.
തതഃ കീര്ണപതാകേന രഥേനാദിത്യവര്ചസാ। പുനരാവൃത്യ മാര്ഗസ്ഥം ദദൃശുര്വാനരധ്വജമ്
പതാകകൾ കവിഞ്ഞു വീശുന്ന, സൂര്യനെപ്പോലെയുള്ള പ്രകാശമുള്ള രഥത്തിൽ അവർ വീണ്ടും വഴിയിൽ നിന്നു കുരങ്ങിന്റെ പതാകയുള്ള അർജുനനെ കണ്ടു.
തേ മഹാസ്ത്രൈര്മഹേഷ്വാസാഃ പരിവാര്യ ധനഞ്ജയമ്। അഭ്യവര്ഷന്സുസംക്രുദ്ധാ മഹാമേഘാ ഇവാചലമ്
ആ മഹാവീരന്മാർ, ദിവ്യായുധങ്ങളിൽ പ്രാവീണ്യമുള്ളവർ, ധനഞ്ജയനെ ചുറ്റി വളഞ്ഞ്, കനത്ത കോപത്തോടെ, വലിയ മേഘങ്ങൾ മലയിൽ മഴപെയ്യുന്നതുപോലെ അമ്പുകൾ മഴപോലെ പ്രയോഗിച്ചു.
ശരൌഘാന്സമ്യഗസ്യന്തോ ജീമൂതാ ഇവ ശാരദാഃ । യുദ്ധേ തസ്ഥുര്മഹാവീര്യാഃ പ്രതപന്തഃ കിരീടിനമ്
ശരങ്ങളുടെ ഒഴുക്കുകൾ ശരത്കാല മേഘങ്ങൾപോലെ അഴിച്ചു വിട്ട്, ആ മഹാവീരന്മാർ യുദ്ധഭൂമിയിൽ ഉറച്ചുനിന്ന് കിരീടധാരിയായ അർജുനനെ ശക്തമായി ആക്രമിച്ചു.
ഇഷുഭിര്ബഹുഭിസ്തൂര്ണം നിശിതൈര്ലോമവാപിഭിഃ । അദൂരാത്പ്രത്യവസ്ഥായ പാണ്ഡവം സമയോധയന്
അവർ അടുത്തെത്തി, പാണ്ഡവനെ അനേകം വേഗത്തിൽ കുത്തുന്ന, മാംസം തുളയ്ക്കുന്ന കുത്തുള്ള അമ്പുകൾ കൊണ്ട് യുദ്ധം ചെയ്തു.
തതഃ പ്രഹസ്യ ബീഭത്സുസ്തമൈന്ദ്രം പഞ്ചവാര്ഷികമ് । അസ്ത്രമാദിത്യസംകാശം ഗാണ്ഡീവേ സമയോജയത്
അപ്പോൾ ഭീമസേനൻ പുഞ്ചിരിച്ചുകൊണ്ട്, സൂര്യനെപ്പോലെയുള്ള പ്രകാശമുള്ള, അഞ്ചു വർഷം പ്രായമുള്ള ഇന്ദ്രായുധം തന്റെ ഗാണ്ഡീവത്തിൽ ഘടിപ്പിച്ചു.
നാക്ഷണാം ന ച ചക്രാണാം ന രഥാനാം ന വാജിനാമ് । അങ്ഗുലാദ്ദവ്യങ്ഗുലാദ്വാപി വിവൃതം പ്രത്യദൃശ്യത
അവിടെ പാശങ്ങളുടെ അടയാളങ്ങളോ ചക്രങ്ങളോ രഥങ്ങളോ കുതിരകളോ ഒന്നും പോലും, ഒരു വിരലിന്റെ അളവോ അതിലധികമോ തുറന്നുകാണാനായില്ല.
യഥാ രശ്മിഭിരാദിത്യോ വൃണുതേ സര്വതോ ദിശമ്। ഏവം കിരീടിനാ മുക്തം സര്വം പ്രാച്ഛാദയഞ്ജഗത്
സൂര്യൻ തന്റെ കിരണങ്ങളാൽ എല്ലാ ദിശകളും മറയ്ക്കുന്നതുപോലെ, കിരീടധാരിയുടെ അമ്പുകൾ ലോകം മുഴുവൻ മറച്ചു.
യഥാ ബലാഹകേ വിദ്യുത്പാവകോ വാ ശിലോച്ചയേ। തഥാ ഗാണ്ഡീവമഭവച്ചക്രാഭുധമിവാതതമ്
മേഘത്തിൽ മിന്നുന്ന മിന്നലോ പർവതശിഖരത്തിൽ ജ്വലിക്കുന്ന അഗ്നിയോ പോലെ, ഗാണ്ഡീവം ചക്രംപോലെ വ്യാപിച്ചു കിടന്നു.
യഥാ വര്ഷതി പര്ജന്യോ വിദ്യുത്പതതി പര്വതേ। വിസ്ഫൂര്ജിതാ ദിശഃ സര്വാ ജ്വലദ്ഗാണ്ഡീവമാവൃണോത്
മേഘം മഴപെയ്യുമ്പോഴും മിന്നൽ പർവതത്തിൽ വീഴുമ്പോഴും പോലെ, ജ്വലിക്കുന്ന ഗാണ്ഡീവത്തിന്റെ ഉരുണ്ട ശബ്ദം എല്ലാ ദിശകളും നിറഞ്ഞു.
ത്രസ്താശ്ച രഥിനഃക സര്വേ ചൈന്ദ്രമസ്ത്രം വികുര്വതി। സര്വേ ശാന്തിപരാ യോധാഃ സ്വചിത്തം നാഭിജഝിരേ । സഹിതാ ദ്രോണഭീഷ്മാഭ്യാം പ്രമോഹഗതചേതനാഃ
ഇന്ദ്രാസ്ത്രത്തിന്റെ പ്രഭാവം കണ്ടു എല്ലാ രഥിയന്മാരും ഭയപ്പെട്ടു, സമാധാനം മാത്രമേ ആഗ്രഹിച്ചുള്ളൂ; ദ്രോണനും ഭീഷ്മനും കൂടെയുണ്ടായിരുന്നിട്ടും അവരുടെ മനസ്സുകൾ ശാന്തമാവാൻ കഴിഞ്ഞില്ല, എല്ലാവരും മനസ്സിലൊരു വലിയ ആശങ്കയോടെയായിരുന്നു.
താനി സര്വാണി സൈന്യാനി ഭഗ്നാനി ഭരതര്ഷഭ । പ്രാദ്രവന്ത ദിശഃ സര്വാ ഭയാദ്വൈ സവ്യസാചിനഃ
ഭരതവംശത്തിലെ മഹാനായവനേ, ആ സൈന്യങ്ങൾ ഒക്കെയും തകർന്നു, സവ്യാസാചിയെ ഭയന്ന് എല്ലാ ദിശകളിലേക്കും ഓടി പിരിഞ്ഞു.
ദക്ഷിണാമേവ തു ദിശം ഹയാനുത്തര വാഹയ। പുരാ സാര്ഥീ ഭവത്യേഷാമയം ശബ്ദോഽത്ര തിഷ്ഠതാമ്
സാരഥി, കുതിരകളെ തെക്കോട്ട് ഓടിപ്പിക്കൂ; അവിടെയാണ് ഇവരുടെ ശബ്ദം കേൾക്കുന്നത്—അത് അവിടെ തന്നെ ഇരിക്കട്ടെ.
അശ്ചത്ഥാമ്നഃ പ്രതിരഥം പ്രാചീമുദ്യാഹി സാരഥേ । അചിരാദ്ദ്രഷ്ടുമിച്ഛാമി ഗുരുപുത്രം യശസ്വിനമ്
സാരഥി, അശ്വത്താമനുമായി നേരിട്ട് പോരാടാൻ രഥം കിഴക്കോട്ട് തിരിപ്പിക്കൂ; ഗുരുപുത്രനായ ആ മഹത്വമുള്ളവനെ ഞാൻ ഉടൻ കാണാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നു.
മോഹയിത്വാ തു താന്സര്വാന്ധനുര്ഘോഷേണ പാണ്ഡവഃ। പ്രസവ്യം ചൈവമാവൃത്യ ക്രോശാര്ധം പ്രാദ്രവത്തദാ
പാണ്ഡവൻ തന്റെ വില്ലിന്റെ ശബ്ദംകൊണ്ട് എല്ലാവരെയും ഭ്രമിപ്പിച്ച ശേഷം, ഇടത്തേക്ക് വലിച്ചു ചുറ്റി, അരക്രോഷം ദൂരം വേഗത്തിൽ പിന്മാറി.
യഥാ സതതഗോ വായുഃ സുപര്ണശ്ചാപി ശീഘ്രഗഃ । തഥാ പാര്ഥരഥഃ ശീഘ്രമാകാശേ പര്യവര്തത
എപ്പോഴും സഞ്ചരിക്കുന്ന കാറ്റോ അതിവേഗത്തിൽ പറക്കുന്ന ഗരുഡനോ പോലെ, പാർഥന്റെ രഥം ആകാശത്ത് വേഗത്തിൽ തിരിഞ്ഞു.
മുഹൂര്തോപരതേ ശബ്ദേ പ്രതിയാതേ ധനഞ്ജയേ । ഹസ്ത്യശ്വരഥപാദാതം പുരസ്കൃത്യ മഹാരഥാഃ
ഒരു ക്ഷണത്തേക്ക് ശബ്ദം നിലച്ചു, ധനഞ്ജയൻ പിന്മാറിയപ്പോൾ, മഹാരഥികൾ ആനകളെയും കുതിരകളെയും രഥങ്ങളെയും പദാതികളെയും മുന്നിൽ വെച്ച് മുന്നേറി.
ദ്രോണഭീഷ്മമുഖാഃ സര്വേ സൈന്യാനാം ജഘനേ യയുഃ। യത്താഃ പാര്ഥമപശ്യന്തഃ സഹിതാഃ ശരവിക്ഷതാഃ
ദ്രോണനും ഭീഷ്മനും മറ്റ് നേതാക്കളും എല്ലാവരും അമ്പുകൾ കൊണ്ട് പരിക്കേറ്റവരായി, പാർഥനെ അന്വേഷിച്ചുകൊണ്ട് സൈന്യത്തിന്റെ പിൻഭാഗത്തേക്ക് നീങ്ങി.
ദിഷ്ട്യാ ദുര്യോധനോ മുക്തഃ സൈന്യം ഭൂയിഷ്ഠമാഗതമ്। ക്രോശമാത്രമതിക്രമ്യ ബലമന്വാനയാമഹേ। യാത യത്ര വനം ഗുല്മം നദീമന്വശ്മകാം പ്രതി
ഭാഗ്യവശാൽ ദുര്യോധനൻ രക്ഷപ്പെട്ടു, സൈന്യത്തിന്റെ ഭൂരിഭാഗവും തിരികെ വന്നു; ഒരു ക്രോഷം മാത്രം കടന്ന്, നമ്മൾ സൈന്യത്തെ വീണ്ടും കൂട്ടിച്ചേർക്കുകയാണ്. കാടോ കാടിനുള്ളിലെ കാട്ടോ നദിയോ എവിടെ നമ്മുടെ ആളുകൾക്കു വഴിയാകുന്നുവോ അവിടേക്ക് പോവൂ.
അഥ ദുര്യോധനോ ദൃഷ്ട്വാ ഭഗ്നം സ്വം ബലമാഹവേ। അമൃഷ്യമാണഃ ക്രോധേന പ്രതിമാര്ഗന്ധനഞ്ജയമ്
യുദ്ധത്തിൽ തന്റെ സൈന്യം തകർന്നതുകണ്ട്, ദുര്യോധനൻ അതു സഹിക്കാനാവാതെ കോപത്തോടെ ധനഞ്ജയനെ പിന്തുടരാൻ തുടങ്ങി.