സംനിയമ്യ ഹയാനേതാന്മന്ദം വാഹയ സാരഥേ । ആചാര്യപുത്രം സമരേ യോധയിഷ്യേഽപരാജിതമ്
ഈ കുതിരകളെ നിയന്ത്രിച്ച് പതുക്കെ ഓടിപ്പിക്കൂ, സാരഥി; ഞാൻ യുദ്ധത്തിൽ അജേയനായ ആചാര്യപുത്രനോട് പോരാടാം.
പുരാ ഹ്യേഷ മയാ യുക്തഃ സ മേ ഭവതി പൃഷ്ഠതഃ ।। ഏവമുക്തേഽര്ജുനേനാസാവശ്വത്ഥാമരഥം പ്രതി
മുന്പ് അവൻ എന്നോടൊപ്പം ചേർന്നിരുന്നു, ഇപ്പോൾ പിന്നിൽ നിന്നു; അർജുനൻ ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞപ്പോൾ അശ്വത്താമൻ രഥത്തോട് മുന്നോട്ട് നീങ്ങി.
ഏഷോപയാതി ബീഭത്സുര്വ്യഥിതോ ഗാഢവേദനഃ
ഇവിടെ ബീഭത്സുർ വേദനയാൽ തളർന്നു, വലിയ വേദന അനുഭവിച്ചുകൊണ്ട് സമീപിക്കുന്നു.
തം തു തത്രൈവ യാസ്യാമി നാസൌ മുച്യേത ജീവിതാത്
ഞാൻ അവനിടത്തേക്ക് നേരിട്ട് പോകും; അവൻ ജീവൻ രക്ഷിക്കാനാവില്ല.
നാസൌ ഭയേന നിര്യാതോ മഹാത്മാ പാകശാസനിഃ। നൈവം ഭീതാ നിവര്തന്തേ ന പുനര്ഗാഢവേദനാഃ
പാകശാസനിയുടെ മഹാത്മാവായ മകൻ ഭയത്താൽ ഓടിപ്പോയതല്ല; ഭയക്കരമായവർ പിന്നെ തിരികെ വരാറില്ല, അതുപോലെ കഠിന വേദന അനുഭവിക്കുന്നവരും വരാറില്ല.
യദ്യേനമഭിസംരബ്ധം പുനരേവാഭിയാസ്യസി। ബഹൂന്യസ്ത്രാണി ജാനീതേ ന പുനര്മോക്ഷ്യതേ ഭവാന്
നീ വീണ്ടും കോപത്തോടെ അവനെ നേരിടുകയാണെങ്കിൽ, അവൻ അനവധി ആയുധങ്ങൾ അറിയുന്നവനാണ്; നീ വീണ്ടും രക്ഷപ്പെടാൻ കഴിയില്ല.
ദിഷ്ട്യാ ദുര്യോധനോ മുക്തോ ദിഷ്ട്യാ ഗാവഃ പലായിതാഃ। മുക്തോ ദിഷ്ട്യാ ച സംഗ്രാമേ കിം രണേന കരിഷ്യസി
ഭാഗ്യവശാൽ ദുര്യോധനൻ രക്ഷപ്പെട്ടു; ഭാഗ്യവശാൽ പശുക്കൾ ഓടി രക്ഷപ്പെട്ടു; ഭാഗ്യവശാൽ നീയും യുദ്ധത്തിൽ രക്ഷപ്പെട്ടു—ഇനി യുദ്ധം ചെയ്ത് എന്ത് പ്രയോജനം?
ക്രോശമാത്രമപാക്രമ്യ ബലമന്വാനയാമഹേ। അന്വാഗതബലാഃ പാര്ഥം പുനരേവാഭിയാസ്യഥ
ഒരു ക്രോശം ദൂരത്ത് പിന്മാറി, നമ്മൾ സൈന്യം വീണ്ടും കൂട്ടിച്ചേർക്കാം; അങ്ങനെ ശക്തി സമാഹരിച്ച് നീ വീണ്ടും പാർഥനെ നേരിടാം.
കര്ണം പരാജിതം ദൃഷ്ട്വാ പാര്ഥോ വൈരാടിമബ്രവീത്। ഏതം മാം പ്രാപയേദാനീം രഥവൃന്ദം പ്രഹാരിണാമ്
കർണ്ണൻ തോറ്റതിനെ കണ്ടു, പാർഥൻ വിരാടരാജാവിനോട് പറഞ്ഞു: 'ഇപ്പോൾ എന്നെ ആ യുദ്ധരഥങ്ങളുടെ കൂട്ടത്തിലേക്ക് കൊണ്ടുപോവണം.'
യത്ര ശാന്തനവോ ഭീഷ്മഃ സര്വേഷാം നഃ പിതാമഹഃ । സുയുദ്ധം കാങ്ക്ഷമാണോ വൈ രഥേ തിഷ്ഠതി ദംശിതഃ
അവിടെ ശാന്തനുവിന്റെ മകനായ ഭീഷ്മൻ, നമ്മുടെ പിതാമഹൻ, ഉത്തമമായ യുദ്ധം ആഗ്രഹിച്ച്, തന്റെ രഥത്തിൽ ആയുധധാരിയായി നിന്നിരിക്കുന്നു.
താലോ വൈ കാഞ്ചനോ യത്ര വജ്രവൈഡൂര്യഭൂഷിതഃ । അതീവ സമരേ ഭാതി മാതരിശ്വപ്രകമ്പിതഃ
വജ്രവും വൈഡൂര്യവും അലങ്കരിച്ച പൊന്നിൻ താളവൃക്ഷം, സമരഭൂമിയിൽ കാറ്റിൽ വിറയുന്ന പോലെ അതിവിശേഷമായി തിളങ്ങുന്നു.
ദാരുണം പ്രഹരിഷ്യാമി രഥബൃന്ദാനി ധന്വിനാമ്। ആദാസ്യാമ്യഹമേതേഷാം ധനുര്ജ്യാവേഷ്ടനാനി ച
ഞാൻ ധനുര്വീരരുടെ രഥക്കൂട്ടങ്ങളെ ഭയങ്കരമായി തകർക്കും; അവരുടെയൊക്കെ വില്ലുകളും വില്ലിന്റെ നൂലുകളും പിടിച്ചെടുക്കും.
അസ്യന്തം ദിവ്യമസ്ത്രാണി ചിത്രമുത്തര പശ്യസി
ഉത്തര, ദിവ്യമായ അത്ഭുതായുധങ്ങൾ എങ്ങനെ എറിയപ്പെടുന്നുവെന്ന് നീ കാണുക.
ശതഹ്രദാം ജൃമ്ഭമാണാം മേഘസ്ഥാം പ്രാവൃഷീവ ച। സുവര്ണപൃഷ്ഠം ഗാണ്ഡീവം പശ്യന്തു കുരവോ മമ
നൂറ് ജലധാരകളുമായി മഴക്കാലത്തെ മേഘംപോലെ, പൊന്നിൻ പുറം ഉള്ള എന്റെ ഗാണ്ഡീവം കുരുക്കൾ കാണട്ടെ.
ദക്ഷിണേനാഥ വാമേന കതമേന സ്വിദസ്യതി। ഇതി മാം ശത്രവഃ സര്വേ ന വിജ്ഞാസ്യന്തി സാരഥേ
ഞാൻ വലതുവശത്തുനിന്നോ ഇടതുവശത്തുനിന്നോ എവിടെ നിന്നാണ് എറിയുന്നത് എന്ന് എന്റെ ശത്രുക്കളും സാരഥിയും തിരിച്ചറിയാൻ കഴിയില്ല.
അസ്ത്രോദകാം ഹയാവര്താം നാഗനക്രാം രഥഹ്രദാമ്। നദീം പ്രസ്കന്ദയിഷ്യാമി പരലോകാപഹാരിണീമ്
ആയുധങ്ങളാൽ നിറഞ്ഞ, കുതിരകളുടെ ചുഴലികൾ, പാമ്പുകളും മുക്കുകളും നിറഞ്ഞ രഥസരസ്സിൽ, ഞാൻ ശത്രുക്കളെ മറുവലോകത്തേക്ക് കൊണ്ടുപോകുന്ന ഒരു നദി സൃഷ്ടിക്കും.
പാണിപാദശിരഃപൃഷ്ഠബാഹുശങ്ഖചരാചരമ്। വനം കുരൂണാം ഛേത്സ്യാമി ഭല്ലൈഃ സന്നതപര്വഭിഃ
വളവുള്ള അഗ്രങ്ങൾ ഉള്ള അമ്പുകൾ കൊണ്ട്, കുരുക്കളുടെ കായികവൃക്ഷം—കൈകൾ, കാലുകൾ, തലകൾ, പുറം, കൈകൾ, ശംഖുകൾ, സഞ്ചരിക്കുന്നവ—എല്ലാം ഞാൻ വെട്ടിത്തെറിപ്പിക്കും.
തൂണീശയാഃ സുപുങ്ഖാഗ്രാ വിശിഖാ ദുന്ദുഭിസ്വനാഃ। മയാ പ്രമുക്താഃ സംഗ്രാമേ കുരൂന്ധക്ഷ്യന്തി സായകാഃ
നല്ലപക്ഷിയിറകൾ ഉള്ള, ദുന്ദുഭി ശബ്ദം ഉണ്ടാക്കുന്ന അമ്പുകൾ, ഞാൻ യുദ്ധത്തിൽ വിടുമ്പോൾ, കുരുക്കളെ നശിപ്പിക്കും.
ധ്വജവൃക്ഷം ശരതൃണം നാഗാശ്വശ്വാപദാകുലമ് । രഥസിംഹഗണൈര്യുക്തം ധനുര്വല്ലിസമാകുലമ്। വനമാദീപയിഷ്യാമി കുരൂണാമസ്ത്രതേജസാ
പതാകാവൃക്ഷങ്ങൾ, പുല്ല്, ആനകൾ, കുതിരകൾ, മൃഗങ്ങൾ, സിംഹങ്ങൾ ചേർത്ത രഥങ്ങൾ, വില്ലുകൾ—ഇവയൊക്കെ ആയുധശക്തിയാൽ ഞാൻ കുരുക്കളുടെ കാടിനെ കത്തിച്ചുകളയും.
ജയതോ ഭാരതീം സേനാമേകസ്യ മമ സംയുഗേ। ശതം മാര്ഗാ ഭവിഷ്യന്തി പാവകസ്യേവ കാനനേ
ഞാൻ ഒരുവൻ തന്നെ യുദ്ധത്തിൽ ഭാരതസൈന്യത്തെ ജയിക്കുമ്പോൾ, അഗ്നിക്ക് കാട്ടിൽ വഴികൾ തുറക്കുന്നതുപോലെ, നൂറ് വഴികൾ തുറക്കും.
മയാ ചക്രമിവാവിദ്ധം സൈന്യം ദ്രക്ഷ്യസി കേവലമ് । താനഹം രഥനീഡേഭ്യഃ പരലോകായ ശാത്രവാന്। ഏകഃ പ്രദ്രാവയിഷ്യാമി ചക്രപാണിരിവാസുരാന്
ഞാൻ ചക്രം കൊണ്ടു കുത്തിയതുപോലെ നീ സൈന്യത്തെ കാണും. ഞാൻ രഥങ്ങളിൽ ഇരുന്ന് ശത്രുക്കളെ മറ്റുലോകത്തിലേക്ക് ഓടിച്ചയയ്ക്കും, ചക്രം കൈവശമുള്ളവൻ അസുരന്മാരെ തോൽപ്പിച്ചതുപോലെ ഞാൻ ഒറ്റക്കേ ഓടിച്ചിടും.
അസംഭ്രാന്തോ രഥേ തിഷ്ഠന്സമേഷു വിഷമേഷു ച। മാര്ഗമാവൃത്യ തിഷ്ഠന്തമപി ഭേത്സ്യാമി പര്വതമ്
നേരമായ വഴിയിലോ കുഴിയിലോ എവിടെയായാലും ഞാൻ രഥത്തിൽ ഉറച്ചുനിൽക്കും. എന്റെ വഴി തടയാൻ ഒരു പർവ്വതം പോലും നിന്നാൽ ഞാൻ അതിനെ തകർക്കും.
അഹമിന്ദ്രസ്യ സംഗ്രാമേ ദ്വിഷതോ ബലദര്പിതാന്। മാതലിം സാരഥിം കൃത്വാ നിവാതകവചാന്രണേ । ഹതവാന്സര്വതഃ സര്വാന്ധാവതോ യുധ്യതസ്തദാ
സമരത്തിൽ മാതലി എന്ന സാരഥിയുമായി ഞാൻ ഇന്ദ്രന്റെ ശത്രുക്കളായ അഭിമാനമുള്ള നിരുത്കവചന്മാരെ എല്ലായിടത്തും ഓടിച്ചുകൊണ്ട് യുദ്ധം ചെയ്തു തോൽപ്പിച്ചു.
നിവാതകവചാന്ഹത്വാ ഗാണ്ഡീവാസ്ത്രൈഃ സഹസ്രശഃ । പരം പാരേ സമുദ്രസ്യ ഹിരണ്യപുരമാരുജമ്
ഞാൻ ഗാണ്ഡീവം കൊണ്ട് ആയിരക്കണക്കിന് നിരുത്കവചന്മാരെ വധിച്ചു, സമുദ്രത്തിന്റെ അപ്പുറത്തേക്ക് കടന്ന് പൊൻനഗരം തകർത്തു.
ഹത്വാ ഷഷ്ടിസഹസ്രാണി രഥാനാമുഗ്രധന്വിനാമ്। പൌലോമാന്കാലകേയാംശ്ച സമരേ ഭൃശദാരുണാന് । അസുരാനഹനം ഘോരാന്രൌദ്രേണാസ്ത്രേണ സാരഥേ
അക്രമികളായ അമ്പുതിരികളായ പോളോമന്മാരെയും കാലകേയന്മാരെയും, ഭയാനകമായ അസുരന്മാരെയും ഞാൻ ഭയങ്കരമായ ആയുധം ഉപയോഗിച്ച് അറുപതിനായിരം രഥങ്ങളിലിരുന്നവരെ യുദ്ധത്തിൽ സംഹരിച്ചു.
അഹമിന്ദ്രാദ്ദൃഢാം മുഷ്ടിം ബ്രഹ്മണഃ ക്ഷിപ്രഹസ്തതാമ് । പ്രഗാഢനിപുണം ചിത്രമതിവൃദ്ധം പ്രജാപതേഃ
ഇന്ദ്രനിൽ നിന്ന് ഞാൻ ശക്തമായ മുഷ്ടിയായുധം, ബ്രഹ്മാവിൽ നിന്ന് വേഗത്തിൽ എറിയുന്ന ആയുധം, പ്രജാപതിയിൽ നിന്ന് ആഴമുള്ള, വിദഗ്ധമായ, അത്ഭുതകരമായ, പുരാതനമായ ആയുധം ഞാൻ ലഭിച്ചു.
രൌദ്രം രുദ്രാദഹം വേദ്മി വാരുണം വരുണാദപി । സൌര്യം സൂര്യാദഹം വേദ്മി യാമ്യം ദണ്ഡധരാദപി
രുദ്രനിൽ നിന്ന് ഞാൻ ഭയങ്കരമായ ആയുധം, വരുണനിൽ നിന്ന് വരുണായുധം, സൂര്യനിൽ നിന്ന് സൂര്യായുധം, യമനിൽ നിന്ന് യമായുധം അറിയുന്നു.
അസ്ത്രമാഗ്നേയമഗ്നേശ്ച വായവ്യം മാതരിശ്വനഃ। അന്യൈര്ദേവൈരഹം പ്രാപ്തഃ കോ മാം വിഷഹതേ പുമാന്
അഗ്നിയിൽ നിന്ന് അഗ്നിയായുധവും, വായുവിൽ നിന്ന് വായുവായുധവും, മറ്റു ദേവന്മാരിൽ നിന്ന് മറ്റു ആയുധങ്ങളും ഞാൻ നേടി. എനിക്ക് എതിർപോകാൻ മനുഷ്യരിൽ ആരുണ്ട്?
അദ്യ ഗാണ്ഡീവനിര്മുക്തൈഃശരൌഘൈ രോമഹര്ഷണൈഃ । കുരൂണാം പാതയിഷ്യാമി രഥവൃന്ദാനി ധന്വിനാമ്
ഇന്ന് ഗാണ്ഡീവത്തിൽ നിന്ന് പുറപ്പെടുന്ന രോമാഞ്ചം ഉണർത്തുന്ന അമ്പുകളുടെ മഴകൊണ്ട് ഞാൻ കുരുക്കളുടെ രഥസേനകളെ തകർക്കും.
ഏവമാശ്വാസിതസ്തേന വൈരാടിഃ സവ്യസാചിനാ। വ്യഗാഹത രഥാനീകം ഭീമം ഭീഷ്മസ്യ വാജിഭിഃ
സവ്യാസാചി ഇങ്ങനെ ആശ്വാസം നൽകിയപ്പോൾ, വൈരാട രാജാവ് ഭീഷ്മന്റെ ഭയങ്കരമായ രഥവ്യൂഹത്തിലേക്ക് തന്റെ കുതിരകളെ ഓടിച്ചു.