ദുര്യോധനഹിതാര്ഥായ യുദ്ധ്വാ പാര്ഥേന സംഗരേ। പൃഥാസുതഹിതാര്ഥായ പരാജിത ഇവാഭവത്
ദുര്യോധനന്റെ ഭാവുകത്വത്തിനായി അവൻ പാർഥനോടൊപ്പം യുദ്ധം ചെയ്തു; പൃഥയുടെ മക്കളുടെ ഭാവുകത്വത്തിനായി തോറ്റതുപോലെയായി.
ഭീഷ്മം വിജിത്യ സംഗ്രാമേ കുരൂണാം മിഷതാം രണേ। തതോ യുദ്ധമനാഃ പ്രായാത്പാര്ഥഃ പഞ്ച മഹാരഥാന്
ഭീഷ്മനെ യുദ്ധത്തിൽ ജയിച്ച ശേഷം, കുരുക്കൾ നോക്കിനിൽക്കുമ്പോൾ, പാർഥൻ യുദ്ധമനസ്സോടെ അഞ്ചു മഹാരഥന്മാരെ നേരെ മുന്നോട്ട് പോയി.
ആദദാനശ്ച നാരാചാന്വിമൃശന്നിഷുധീ അപി। സംസ്പൃശാനശ്ച ഗാണ്ഡീവം ഭൂയഃ കര്ണം സമഭ്യഗാമ്
അമ്പുകൾ എടുത്ത്, വില്ലിന്റെ നൂൽ പരിശോധിച്ച്, വീണ്ടും വീണ്ടും ഗാണ്ഡീവം സ്പർശിച്ച്, അവൻ വീണ്ടും കർണ്ണനെ നേരെ സമീപിച്ചു.
കര്ണ യത്തത്സഭാമധ്യേ ബഹ്വബദ്ധം പ്രഭാഷസേ। ന മേ യുധി സമോഽസ്തീതി തദിദം പ്രത്യുപസ്ഥിതമ്
'കർണ്ണാ, നീ സഭയിൽ പറഞ്ഞ് കൂത്താടിയ ആ വാക്ക്—എനിക്ക് യുദ്ധത്തിൽ തുല്യൻ ആരുമില്ലെന്നത്—ഇപ്പോൾ അതിന്റെ പരീക്ഷണത്തിന് നേരിട്ടു വന്നിരിക്കുന്നു.'
ഏഷോഽന്തക ഇവ ക്രുദ്ധഃ സര്വഭൂതാവമര്ദനഃ। അദൂരാത്പ്രത്യുപസ്ഥായ ജൃമ്ഭതേ കേസരീ യഥാ। ന പലായസ്വ ശൂരശ്ചേത്സ്ഥിത്വാ യുധ്യസ്വ ഫല്ഗുനമ്
ഇവൻ, മരണദേവൻപോലെ കോപത്തോടെ, എല്ലാ ജീവികളെയും തകർക്കുന്നവൻ, അടുത്ത് വന്ന് സിംഹം പോലെ ഗർജിച്ച് മുന്നോട്ട് വരുന്നു. നീ ധീരനാണെങ്കിൽ ഓടി രക്ഷപ്പെടേണ്ടതില്ല — നില്ക്ക്, ഫൽഗുനനോടൊപ്പം പോരാടു.
നാഹം ബിഭേമി ബീഭത്സോഃ കൃഷ്ണാദ്വാ ദേവകീസുതാത് । പാണ്ഡവേഭ്യോപി സര്വേഭ്യഃ ക്ഷത്രധര്മമനുവ്രതഃ
ഭീമസേനനെയും ദേവകിപുതനായ കൃഷ്ണനെയും പാണ്ഡവന്മാരെ ഒക്കെയും ഞാൻ ഭയപ്പെടുന്നില്ല; ഞാൻ യുദ്ധധർമ്മത്തിൽ ഉറച്ചവനാണ്.
സത്വാധികാനാം ശൂരാണാം ധനുര്വേദോപജീവിനാമ് । ദര്ശനാഞ്ജായതേ ദര്പഃ സ്വരശ്ച ന വിഷീദതി
ശക്തിയും ധനുര്വിദ്യയിലും പ്രാവീണ്യവും ഉള്ള ധീരന്മാർ തമ്മിൽ കാണുമ്പോൾ അഭിമാനം ഉയരുന്നു; അവരുടെ ശബ്ദം ഒരിക്കലും തളരുന്നില്ല.
പശ്യത്വാചാര്യപുത്രോ മാമര്ജുനേന സമം യുധി। യുധ്യമാനം സുസംയുക്തം ദൈവം തു ദുരതിക്രമമ്
ആചാര്യപുത്രൻ എന്നെ അർജുനനോടൊപ്പം സമനായി യുദ്ധം ചെയ്യുന്നവനായി കാണട്ടെ; എങ്കിലും വിധിയെ അതിക്രമിക്കാൻ കഴിയില്ല.
കോ ദോഷഃ കര്ണ ശൂരാണാം വാചാ സാകം ഹി പൌരുഷമ് । വിദ്യതേ യദി തല്ലോകേ ഗുണോത്തരമിഹോച്യതേ
കര്ണാ, ധീരന്മാർക്ക് വാക്കിലും വീര്യത്തിലും ധൈര്യം കാണിക്കുന്നതിൽ എന്ത് തെറ്റുണ്ട്? ഇത്തരമൊരു ഗുണം ലോകത്തിൽ ഉണ്ടെങ്കിൽ അതാണ് ഏറ്റവും ഉത്തമം എന്ന് ഇവിടെ പറയപ്പെടുന്നു.
യുവ്യസ്വ ത്വമഭീഃ പാര്ഥം പ്രപലായസ്വ മാ രണാത്। ഉക്തം വചഃ സ്മരന്കര്ണ നാഹമിത്യാദി സംയുഗേ
നീ ധൈര്യത്തോടെ പാർഥനോട് നേരിടുകയോ, അല്ലെങ്കിൽ യുദ്ധഭൂമിയിൽ നിന്ന് ഓടിപ്പോകുകയോ ചെയ്യൂ; 'ഞാൻ അങ്ങനെ ചെയ്യില്ല' എന്ന എന്റെ വാക്കുകൾ ഓർക്കുക, കര്ണാ.
തം സമന്താദ്രഥാഃ പഞ്ച പരിവാര്യ ധനഞ്ജയമ്। ത ഇഷൂന്സമ്യഗസ്യന്തോ മുമുക്ഷന്തോപി ജീവിതാത്
അപ്പോൾ അഞ്ചു രഥങ്ങൾ ധനഞ്ജയനെ ചുറ്റി വളഞ്ഞു; അവർ അമ്പുകൾ എറിയാൻ ആഗ്രഹിച്ചെങ്കിലും ജീവൻ വിലമതിച്ചു.
തേ ലാഭമിവ മന്വാനാഃ ക്ഷിപ്രമാര്ച്ഛന്ധനഞ്ജയമ്। ശരൌഘാന്സമ്യഗസ്യന്തോ ജീമൂതാ ഇവ വാര്ഷികാഃ
വലിയ നേട്ടം കിട്ടിയതുപോലെ അവർ ഉടൻ ധനഞ്ജയനോടു ചേർന്ന്, മഴക്കാലത്തിലെ മേഘങ്ങൾ പോലെ അമ്പുകളുടെ മഴ പെയ്യിച്ചു.
ബഹുഭിര്നിശിതൈര്ബാണൈര്വിവിധൈര്ലോമവാപിഭിഃ । ആദ്രവന്പ്രത്യവസ്ഥായ പ്രത്യവിധ്യന്ധനഞ്ജയമ്
നാനാതരം പുള്ളിപ്പൊന്തിയ മൂർച്ചയുള്ള അനേകം അമ്പുകളുമായി അവർ മുന്നോട്ട് വന്നു, നിലകൊണ്ട് ധനഞ്ജയനെ അമ്പുകൊണ്ട് തൊട്ടു.
തതഃ പ്രഹസ്യ ബീഭത്സുഃ സര്വശസ്ത്രഭൃതാംവരഃ । ദിവ്യമസ്ത്രം വികുര്വാണഃ പ്രത്യയാദ്രഥസത്തമാന്
അപ്പോൾ ആയുധധാരികളിൽ ഏറ്റവും ശ്രേഷ്ഠനായ ഭീമസേനൻ ചിരിച്ചു, ദിവ്യായുധം പ്രയോഗിച്ച് ആ രഥശ്രേഷ്ഠന്മാരെ പിന്തിരിപ്പിച്ചു.
യഥാ രശ്മിഭിരാദിത്യഃ പ്രച്ഛാദയതി മേദിനീമ്। ഏവം ഗാണ്ഡീവനിര്മുക്തൈഃ ശരൈഃ പ്രാച്ഛാദയദ്ദിശഃ
സൂര്യൻ തന്റെ കിരണങ്ങളാൽ ഭൂമിയെ മൂടുന്നതുപോലെ, ഗാണ്ഡീവത്തിൽ നിന്ന് വിട്ട അമ്പുകൾകൊണ്ട് അവൻ എല്ലാ ദിശകളും മൂടി.
ന രഥാനാം ന നഗാനാം ന ധ്വജാനാം ന വാജിനാമ്। അവിദ്ധം നിശിതൈര്ബാണൈരാസീദ്ദ്യൂങ്ഗുലമന്തരമ്
രഥങ്ങൾക്കും കൊടികൾക്കും ആനകൾക്കും കുതിരകൾക്കും ഇടയിൽ ഒരു വിരൽവീതി പോലും മൂർച്ചയുള്ള അമ്പുകൾകൊണ്ട് തുളയാത്തത് ഒന്നുമുണ്ടായിരുന്നില്ല.
സര്വേ ശാന്തിപരാ യോധാഃ സ്വചിത്തം നാഭിജഝിരേ । ഹസ്തിനോഽശ്വാശ്ച വിത്രസ്താ വ്യവലീയന്ത ഭാരത
എല്ലാ യോദ്ധാക്കളും സമാധാനത്തിനായി ആഗ്രഹിച്ച് മനസ്സുതളർന്നു; ആനകളും കുതിരകളും ഭയന്ന് ചിതറിപ്പോയി, ഭാരത.
യഥാ നലവനം നാഗഃ പ്രഭിന്നഃ ഷാഷ്ടിഹായനഃ । ഏവം സര്വാനപാമൃദ്ഗാദര്ജുനഃ ശസ്ത്രതേജസാ
അറുപതുവയസ്സായ വലിയ ആന ഒരു നാളികേരത്തോട്ടം തകർക്കുന്നതുപോലെ, അർജുനൻ തന്റെ ആയുധങ്ങളുടെ തേജസ്സാൽ ശത്രുക്കളെ എല്ലാം തകർത്തു.
ഗാണ്ഡീവസ്യ തു ഘോഷേണ പൃഥിവീ സമകമ്പത। മനാംസി ധാര്തരാഷ്ട്രാണാമപ്യകൃന്തദ്ധനഞ്ജയഃ
ഗാണ്ഡീവത്തിന്റെ ശബ്ദം കേട്ട് ഭൂമി വിറച്ചു; ധനഞ്ജയൻ ധൃതരാഷ്ട്രപുത്രന്മാരുടെ മനസ്സും അലയിച്ചു.
തതോ വിഗാഹ്യ സൈന്യാനാം മധ്യം ശസ്ത്രഭൃതാംവരഃ । സാരഥിം സമരേ ശൂരസ്ത്വഭ്യഭാഷത വീര്യവാന്
അപ്പോൾ ആ ആയുധധാരികളിൽ ശ്രേഷ്ഠനായ ധീരൻ സൈന്യത്തിന്റെ നടുവിൽ കടന്നുചെന്നു, യുദ്ധത്തിൽ തന്റെ സാരഥിയോട് ധൈര്യപൂർവ്വം പറഞ്ഞു.
സംനിയമ്യ ഹയാനേതാന്മന്ദം വാഹയ സാരഥേ । ആചാര്യപുത്രം സമരേ യോധയിഷ്യേഽപരാജിതമ്
ഈ കുതിരകളെ നിയന്ത്രിച്ച് പതുക്കെ ഓടിപ്പിക്കൂ, സാരഥി; ഞാൻ യുദ്ധത്തിൽ അജേയനായ ആചാര്യപുത്രനോട് പോരാടാം.
പുരാ ഹ്യേഷ മയാ യുക്തഃ സ മേ ഭവതി പൃഷ്ഠതഃ ।। ഏവമുക്തേഽര്ജുനേനാസാവശ്വത്ഥാമരഥം പ്രതി
മുന്പ് അവൻ എന്നോടൊപ്പം ചേർന്നിരുന്നു, ഇപ്പോൾ പിന്നിൽ നിന്നു; അർജുനൻ ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞപ്പോൾ അശ്വത്താമൻ രഥത്തോട് മുന്നോട്ട് നീങ്ങി.
ഏഷോപയാതി ബീഭത്സുര്വ്യഥിതോ ഗാഢവേദനഃ
ഇവിടെ ബീഭത്സുർ വേദനയാൽ തളർന്നു, വലിയ വേദന അനുഭവിച്ചുകൊണ്ട് സമീപിക്കുന്നു.
തം തു തത്രൈവ യാസ്യാമി നാസൌ മുച്യേത ജീവിതാത്
ഞാൻ അവനിടത്തേക്ക് നേരിട്ട് പോകും; അവൻ ജീവൻ രക്ഷിക്കാനാവില്ല.
നാസൌ ഭയേന നിര്യാതോ മഹാത്മാ പാകശാസനിഃ। നൈവം ഭീതാ നിവര്തന്തേ ന പുനര്ഗാഢവേദനാഃ
പാകശാസനിയുടെ മഹാത്മാവായ മകൻ ഭയത്താൽ ഓടിപ്പോയതല്ല; ഭയക്കരമായവർ പിന്നെ തിരികെ വരാറില്ല, അതുപോലെ കഠിന വേദന അനുഭവിക്കുന്നവരും വരാറില്ല.
യദ്യേനമഭിസംരബ്ധം പുനരേവാഭിയാസ്യസി। ബഹൂന്യസ്ത്രാണി ജാനീതേ ന പുനര്മോക്ഷ്യതേ ഭവാന്
നീ വീണ്ടും കോപത്തോടെ അവനെ നേരിടുകയാണെങ്കിൽ, അവൻ അനവധി ആയുധങ്ങൾ അറിയുന്നവനാണ്; നീ വീണ്ടും രക്ഷപ്പെടാൻ കഴിയില്ല.
ദിഷ്ട്യാ ദുര്യോധനോ മുക്തോ ദിഷ്ട്യാ ഗാവഃ പലായിതാഃ। മുക്തോ ദിഷ്ട്യാ ച സംഗ്രാമേ കിം രണേന കരിഷ്യസി
ഭാഗ്യവശാൽ ദുര്യോധനൻ രക്ഷപ്പെട്ടു; ഭാഗ്യവശാൽ പശുക്കൾ ഓടി രക്ഷപ്പെട്ടു; ഭാഗ്യവശാൽ നീയും യുദ്ധത്തിൽ രക്ഷപ്പെട്ടു—ഇനി യുദ്ധം ചെയ്ത് എന്ത് പ്രയോജനം?
ക്രോശമാത്രമപാക്രമ്യ ബലമന്വാനയാമഹേ। അന്വാഗതബലാഃ പാര്ഥം പുനരേവാഭിയാസ്യഥ
ഒരു ക്രോശം ദൂരത്ത് പിന്മാറി, നമ്മൾ സൈന്യം വീണ്ടും കൂട്ടിച്ചേർക്കാം; അങ്ങനെ ശക്തി സമാഹരിച്ച് നീ വീണ്ടും പാർഥനെ നേരിടാം.
കര്ണം പരാജിതം ദൃഷ്ട്വാ പാര്ഥോ വൈരാടിമബ്രവീത്। ഏതം മാം പ്രാപയേദാനീം രഥവൃന്ദം പ്രഹാരിണാമ്
കർണ്ണൻ തോറ്റതിനെ കണ്ടു, പാർഥൻ വിരാടരാജാവിനോട് പറഞ്ഞു: 'ഇപ്പോൾ എന്നെ ആ യുദ്ധരഥങ്ങളുടെ കൂട്ടത്തിലേക്ക് കൊണ്ടുപോവണം.'
യത്ര ശാന്തനവോ ഭീഷ്മഃ സര്വേഷാം നഃ പിതാമഹഃ । സുയുദ്ധം കാങ്ക്ഷമാണോ വൈ രഥേ തിഷ്ഠതി ദംശിതഃ
അവിടെ ശാന്തനുവിന്റെ മകനായ ഭീഷ്മൻ, നമ്മുടെ പിതാമഹൻ, ഉത്തമമായ യുദ്ധം ആഗ്രഹിച്ച്, തന്റെ രഥത്തിൽ ആയുധധാരിയായി നിന്നിരിക്കുന്നു.