കുരുശ്രേഷ്ഠാവിമൌ വീരൌ രണേ ഭീഷ്മധനംജയൌ । സര്വാസ്ത്രകുശലൌ വീരാവപ്രമത്തൌ രണേ സദാ
കുരുക്കളുടെ ഏറ്റവും പ്രധാനപ്പെട്ട ഈ രണ്ട് വീരന്മാർ, ഭീഷ്മനും ധനഞ്ജയനും, യുദ്ധത്തിൽ എല്ലായുധങ്ങളിലും പ്രാവീണ്യമുള്ളവരും, എപ്പോഴും ജാഗ്രതയോടെ നിലകൊള്ളുന്നവരുമാണ്.
ഉഭൌ ദേവമനുഷ്യേഷു വിശ്രുതൌ സ്വപരാക്രമൈഃ । ഉഭൌ പരമസംരബ്ധാവുഭൌ ദീപ്തധനുര്ധരൌ
ദേവന്മാരിലും മനുഷ്യരിലും തങ്ങളുടെ വീര്യത്തിന് പേരുകേട്ട ഇരുവരും, അത്യന്തം കോപത്തോടെ, തീപോലുള്ള വില്ലുകൾ കൈവശമുള്ളവരാണ്.
സമാഗതൌ നരവ്യാഘ്രൌ വ്യാഘ്രാവിവ തരസ്വിനൌ । ഉഭൌ സദൃശകര്മാണൌ സൂര്യസ്യാഗ്നേശ്ച ഭാരത
പുരുഷസിംഹന്മാരായ ഇരുവരും, കടുവകളെപ്പോലെ വേഗത്തിൽ, സൂര്യനും അഗ്നിയും ചെയ്യുന്നതുപോലെയുള്ള പ്രവർത്തികൾ ചെയ്യുന്നവരാണ്, ഭാരത.
വാസുദേവസ്യ സദൃശൌ കാര്തവീര്യസമാവുഭൌ । ഉഭൌ വിശ്രുതകര്മാണാവുഭൌ ശൂരൌ മഹാബലൌ । സര്വാസ്ത്രവിദുഷാം ശ്രേഷ്ഠൌ സര്വശസ്ത്രഭൃതാം വരൌ
വാസുദേവനും കാർതവീര്യനും തുല്യരായ ഇരുവരും, പ്രശസ്തമായ പ്രവർത്തികൾ ചെയ്ത, മഹാശക്തിയുള്ള വീരന്മാർ, എല്ലായുധങ്ങളിലും പ്രാവീണ്യമുള്ളവരിൽ ഏറ്റവും മികച്ചവരും ആയുധധാരികളിൽ ശ്രേഷ്ഠരുമാണ്.
അഗ്നേരിന്ദ്രസ്യ സോമസ്യ യമസ്യ വരുണസ്യ ച ।। അനയോഃ സദൃശം വീര്യം മിത്രസ്യ വരുണസ്യ ച
അഗ്നി, ഇന്ദ്രൻ, സോമൻ, യമൻ, വരുണൻ, മിത്രൻ എന്നിവരുടെ വീര്യത്തിന് തുല്യമായതാണിവരുടെ ശക്തി.
കോ വാ കുന്തീസുതം യുദ്ധേ ദ്വൈരഥേനോപയാസ്യതി। ഋതേ ശാന്തനവാദന്യഃ ക്ഷത്രിയോ ഭുവി വിദ്യതേ
കുന്തിപുത്രനെ ഏകാന്തയുദ്ധത്തിൽ നേരിടാൻ ശാന്തനുവിന്റെ മകനല്ലാതെ മറ്റാരെങ്കിലും ഭൂമിയിൽ ഉള്ളോ?
ഇതി സംപൂജയാമാസുര്ഭീഷ്മം ദൃഷ്ട്വാഽര്ജുനം ഗതമ് । തം രണേ സംപ്രഹൃഷ്യന്തം ദൃഷ്ട്വാ ദേവാഃ സവാസവാഃ
അർജുനൻ മുന്നോട്ട് വരുന്നതു കണ്ട ദേവന്മാരും ഇന്ദ്രനും യുദ്ധത്തിൽ സന്തോഷത്തോടെ ഭീഷ്മനെ ആദരിച്ചു.
അഥ ബഹുവിധതൂര്യശങ്ഖയോഷൈര്വിവിധരവൈഃ സഹ സിംഹനാദമിശ്രൈഃ । കുരുവൃഷഭമപൂജയത്കുരൂണാം ബലമമരാധിപസൈന്യസപ്രഭം തത്
അനേകം തരം തുര്യങ്ങളും ശംഖങ്ങളും സ്ത്രീകളുടെ വിളികളും സിംഹനാദങ്ങളുമായി ചേർന്ന്, അമരാധിപതിയുടെ സൈന്യത്തിന്റെ പ്രഭയോടെ, കുരുക്കളുടെ സൈന്യം കുരുവൃഷഭനെ ആദരിച്ചു.
തതോ ഭീഷ്മഃ ശരാനഷ്ടൌ ധ്വജേ പാര്ഥസ്യ വീര്യവാന്। സമാര്പയന്മഹാവേഗാജ്ജ്വലതഃ പന്നഗാനിവ
അതിനുശേഷം ഭീഷ്മൻ, മഹാശക്തിയോടെ, എട്ട് അമ്പുകൾ അർജുനന്റെ കൊടിക്കു നേരെ വെടിഞ്ഞു, ജ്വലിക്കുന്ന പാമ്പുകളെപ്പോലെ.
തേ ധ്വജം പാണ്ഡുപുത്രസ്യ സമാസാദ്യ പതത്രിണഃ। ധ്വജസ്ഥം കപിമാജഘ്നുഃ ധ്വജാഗ്രനിലയാംശ്ച താന്
ആ പാറകളുള്ള അമ്പുകൾ പാണ്ഡുപുത്രന്റെ കൊടിയിൽ തട്ടി, കൊടിക്കുമുകളിൽ ഇരുന്ന കുരങ്ങിനെയും കൊടിയുടെ അഗ്രത്തിൽ ഉണ്ടായിരുന്നവരെയും ബാധിച്ചു.
സാരഥിം ച ഹയാംശ്ചാസ്യ വിവ്യാധ ദശഭിഃ ശരൈഃ । ഉരസ്യതാഡയത്പാര്ഥം ത്രിഭിരേവായസൈഃ ശരൈഃ
അവൻ തന്റെ രഥശേരിയും കുതിരകളും പത്ത് അമ്പുകൾകൊണ്ട് വെട്ടി; പിന്നെ മൂന്ന് ഇരുമ്പ് അമ്പുകൾകൊണ്ട് അർജുനന്റെ നെഞ്ചിൽ അടി കൊടുത്തു.
തതോഽര്ജുനഃ ശരൈസ്തീക്ഷ്ണൈര്വിദ്ധ്വാ കുരുപിതാമഹമ്। ധ്വജം ച സാരഥിം ചാപി വിവ്യാധ ദശഭിഃ ശരൈഃ
അതിനുശേഷം അർജുനൻ മൂർച്ചയുള്ള അമ്പുകൾകൊണ്ട് കുരുവംശത്തിലെ ഭീഷ്മനെ തുളച്ചു; പിന്നെ പത്ത് അമ്പുകൾകൊണ്ട് അവന്റെ പതാകയും രഥശേരിയും വെട്ടി.
തദ്യുദ്ധമഭവദ്ധോരം രോമഹര്ഷണമദ്ഭുതമ്। ഭീഷ്മസ്യ സഹ പാര്ഥേന ബലിവാസവയോരിവ
ആ യുദ്ധം അതീവ ഭയാനകവും അതിശയകരവും രോമാഞ്ചം ഉണർത്തുന്നതുമായതായി മാറി; ഭീഷ്മനും പാർത്ഥനും തമ്മിലുള്ള പോരാട്ടം മഹാബലിൻറെയും ഇന്ദ്രൻറെയും ഏറ്റുമുട്ടലിനെപ്പോലെയായിരുന്നു.
സന്തതം ശരജാലാഭിരാകാശം സമപദ്യത। അമ്ബുദൈരിവ ധാരാഭിസ്തയോഃ കാര്മുകനിഃസൃതൈഃ
അവരുടെ വില്ലുകളിൽ നിന്ന് പുറത്ത് വന്ന അമ്പുകളുടെ തുടർച്ചയായ മഴയിൽ ആകാശം മേഘങ്ങൾ മഴയൊഴുക്കുന്നതുപോലെ നിറഞ്ഞു.
ഭല്ലൈര്ഭല്ലാഃ സമാഹത്യ കുരുപാണ്ഡവയോ രണേ। അന്തരിക്ഷേ വ്യരാജന്ത ഖദ്യോതാഃ പ്രാവൃഷീവ ഹി
കുരുക്കളുടെയും പാണ്ഡവരുടെയും അമ്പുകൾ തമ്മിൽ യുദ്ധഭൂമിയിൽ ഏറ്റുമുട്ടി, മഴക്കാലത്ത് കനൽപ്പുഴുക്കൾ ആകാശത്ത് തിളങ്ങുന്നതുപോലെ പ്രകാശിച്ചു.
അഗ്നിവക്രോപമം ഘോരം മണ്ഡലീകൃതമാഹവേ । ഗാണ്ഡീവമഭവഞ്ജിഷ്ണോഃ സവ്യം ദക്ഷിണമസ്യതഃ
യുദ്ധത്തിൽ ജിഷ്ണുവിന്റെ ഗാണ്ഡീവം ഇടതും വലതും കൈകളിൽ പിടിച്ചു, അഗ്നിയുടെ വജ്രംപോലെ ഭയങ്കരമായ ഒരു വട്ടം സൃഷ്ടിച്ചു.
പര്വതം വാരിധാരാഭിശ്ഛാദയന്നിവ തോയദഃ । അര്ജുനശ്ഛാദയദ്ഭീഷ്മം ശരവര്ഷൈരനേകശഃ
മേഘം മലയെ വെള്ളപ്പൊക്കത്തിൽ മറയ്ക്കുന്നതുപോലെ, അർജുനൻ അനവധി അമ്പുകളുടെ മഴയിൽ ഭീഷ്മനെ മറച്ചു.
താം സമുദ്രമിവോദ്ധൂതാം ശരവൃഷ്ടിം സമുദ്യതാമ് । വ്യധമത്സായകൈര്ഭീഷ്മഃ സോര്ജുനം ച ന്യവാരയത്
ആ ഉയർന്നുവന്ന അമ്പുകളുടെ പ്രളയം സമുദ്രം പോലെ ഉയർന്നപ്പോൾ, ഭീഷ്മൻ തന്റെ അമ്പുകൾകൊണ്ട് അതിനെ ചിതറിച്ചു, അർജുനനെയും തടഞ്ഞു.
തതസ്താനി വിസൃഷ്ടാനി ശരജാലാനി സങ്ഘശഃ। ആഹതാനി വ്യശീര്യന്തം അര്ജുനസ്യ രഥം പ്രതി
അതിനുശേഷം കൂട്ടത്തോടെ വിട്ടയച്ച അമ്പുകളുടെ മഴ അർജുനന്റെ രഥത്തിൽ തട്ടിയപ്പോൾ അവ ചിതറിപ്പോയി.
തതഃ കനകപുങ്ഖാഗ്രൈഃ ശിതൈഃ സംനതപര്വഭിഃ । പതദ്ഭിഃ ഖഗവാജൈശ്ച ദ്യൌരാസീത്സംവൃതാ ശരൈഃ
പിന്നീട്, പൊന്നുപൊതിഞ്ഞ മൂർച്ചയുള്ള, പാറിപ്പറക്കുന്ന അമ്പുകൾ ആകാശം മുഴുവൻ മൂടി.
തതഃ പ്രാസൃജദുഗ്രാണി ശരജാലാനി പാണ്ഡവഃ। താവന്തി ശരജാലാനി ഭീഷ്മഃ പാര്ഥായ പ്രാഹിണോത്
അതിനുശേഷം പാണ്ഡവൻ ഭയങ്കരമായ അമ്പുകളുടെ മഴയൊഴുക്കി; ഭീഷ്മനും അർജുനനുവേണ്ടി അത്രയും അമ്പുകളുടെ മഴയൊഴുക്കി.
സാശ്വം സസൂതം സരഥം സ പാര്ഥം സമാചിനോദ്ഭാരതോ വത്സദന്തൈഃ । പ്രച്ഛാദയാമാസ ദിശശ്ച സര്വാ നഭശ്ച ബാണൈസ്തപനീയപുങ്ഖൈഃ
കിടാവിന്റെ പല്ലുപോലെയുള്ള അമ്പുകൾകൊണ്ട് പാർത്ഥനെയും അവന്റെ കുതിരകളെയും രഥശേരിയെയും രഥത്തെയും മുഴുവനും മറച്ചു; പൊന്നുപൊതിഞ്ഞ അമ്പുകൾകൊണ്ട് എല്ലാ ദിശകളും ആകാശവും മറച്ചു.
തതോ ദേവര്ഷിഗന്ധര്വാഃ സാധുസാധ്വിത്യപൂജയന്। ദുഷ്കരം കൃതവാന്ഭീഷ്മോ യദര്ജുനമവാരയത്
അപ്പോൾ ദേവർഷികളും ഗാന്ധർവർഗവും 'ശബാശ്, ശബാശ്' എന്ന് പ്രശംസിച്ചു; അർജുനനെ തടയുന്നതിൽ ഭീഷ്മൻ ദുഷ്കരമായ ഒരു കാര്യം ചെയ്തു.
ബലവാനര്ജുനോ ദക്ഷഃ ക്ഷിപ്രകാരീ ച പാണ്ഡവഃ। കോഽന്യഃ സമര്ഥഃ പാര്ഥസ്യ വേഗം ധാരയിതും രണേ
അർജുനൻ ശക്തനും നൈപുണ്യമുള്ളവനും വേഗത്തിൽ പ്രവർത്തിക്കുന്നവനും ആണ്; യുദ്ധത്തിൽ പാർത്ഥന്റെ വേഗം സഹിക്കാൻ മറ്റാരാണ് കഴിവുള്ളത്?
ഋതേ ശാന്തനവാദ്ഭീഷ്മാത്കൃഷ്ണാദ്വാ ദേവകീസുതാത് । ആചാര്യവരമുഖ്യാദ്വാ ഭാരദ്വാജാന്മഹാബലാത്
ശാന്തനുവിന്റെ മകനായ ഭീഷ്മനും, ദേവകിയുടെ മകനായ കൃഷ്ണനും, മഹാശക്തനായ ഭരദ്വാജപുത്രനായ ഗുരുവും ഒഴികെ ആരും അതിന് കഴിയില്ല.
അസ്ത്രൈരസ്ത്രാണി സംവാര്യ ക്രീഡതഃ പുരുഷോത്തമൌ । ചക്ഷൂംഷി സര്വഭൂതാനാം മോദയന്തൌ മഹാബലൌ
ആ ഇരുവരും ആയുധങ്ങൾക്കു ആയുധങ്ങൾകൊണ്ട് മറുപടി നൽകി കളിച്ചു, എല്ലാ ജീവജാലങ്ങളുടെയും കണ്ണുകൾ സന്തോഷിപ്പിച്ചു.
പ്രാജാപത്യം തഥൈവൈന്ദ്രമാഗ്നേയം ച സുദാരുണമ് । കൌബേരം വാരുണം ചൈവ യാമ്യം വായവ്യമേവ ച । പ്രയുഞ്ജാനൌ മഹാത്മാനൌ സമരേ തൌ വിരേജതുഃ
പ്രജാപത്യ, ഇന്ദ്ര, അഗ്നി, കുബേര, വരുണ, യമ, വായു ആയുധങ്ങൾ ഉപയോഗിച്ച് ആ മഹാത്മാക്കളായ ഇരുവരും യുദ്ധഭൂമിയിൽ തിളങ്ങി.
വിസ്മിതാന്യഥ ഭൂതാനി തൌ ദൃഷ്ട്വാ സംയുഗേ തദാ। സാധു പാര്ഥ മഹാബാഹോ സാധു ഭീഷ്മേതി ചാബ്രുവന്
അപ്പോൾ അവരെ യുദ്ധത്തിൽ കണ്ടു എല്ലാ ജീവികളും അത്ഭുതപ്പെട്ടു; 'ശബാശ് പാർത്ഥാ, മഹാബാഹുവേ! ശബാശ് ഭീഷ്മാ!' എന്ന് അവർ വിളിച്ചു.
നൈതദന്യോ മനുഷ്യേഷു പ്രദര്ശയിതുമാഹവേ। മഹാസ്രാണാം സംപ്രയോഗം സമരേ ഭീഷ്മപാര്ഥയോഃ
ഭീഷ്മനും അർജുനനും തമ്മിൽ നടന്ന ആ മഹത്തായ ആയുധസമരം, മനുഷ്യരിൽ വേറൊരാളും യുദ്ധഭൂമിയിൽ കാണിച്ചിട്ടില്ല.
ഏവം സര്വാസ്ത്രവിദുഷോരസ്ത്രയുദ്ധമവര്തത
അങ്ങനെ, എല്ലാ ആയുധങ്ങളിലും പ്രാവീണ്യമുള്ള ആ ഇരുവരും തമ്മിൽ ആയുധയുദ്ധം നടന്നു.