അഭീക്ഷ്ണമകരോത്പാര്ഥോ നദീമുത്തമശോണിതാമ്। ഗജവര്മമഹാദ്വീപാമശ്വദേഹമഹാശിലാമ്
പാർഥൻ വീണ്ടും വീണ്ടും ഉത്തമ രക്തം നിറഞ്ഞ ഒരു നദി സൃഷ്ടിച്ചു; ആനവസ്ത്രങ്ങൾ ദ്വീപുകളായി, കുതിരശരീരങ്ങൾ വലിയ പാറകളായി.
പദാതിദേഹസംഘാടാം രഥാവലിമഹാതരുമ്। കേശശാദ്വലസംഛന്നാം സുതരാം ഭീതിദാം നൃണാമ്
പദാതികളുടെ ശരീരങ്ങൾ കൂട്ടമായും, രഥങ്ങളുടെ നിരകൾ വലിയ വൃക്ഷങ്ങളായി, മുടിയും പച്ചപ്പും മൂടി, മനുഷ്യർക്കു അത്യന്തം ഭയമുണ്ടാക്കി.
അഗാധരക്തോദവഹാം യമസാഗരഗാമിനീമ്। ദുസ്തരാം ഭീരുമര്ത്യാനാം ശൂരാണാം സുതരാം നൃപ। പ്രാവര്തയന്നദീമേവം ഭീഷണാം പാകശാസനിഃ
ആഴമുള്ള രക്തം ഒഴുകുന്ന, യമസാഗരത്തിലേക്ക് ഒഴുകുന്ന, ഭീരുക്കൾക്കും സാധാരണ മനുഷ്യർക്കും കടക്കാൻ കഴിയാത്ത, വീരന്മാർക്ക് എളുപ്പം കടക്കാവുന്ന, അങ്ങനെ പാകശാസനൻ ഭയാനകമായ ഒരു നദി ഒഴുക്കിച്ചു.
തസ്യാദദാനസ്യ ശരാന്സന്ദധാനസ്യ മുഞ്ചതഃ। വികര്ഷതശ്ച ഗാണ്ഡീവം ന കിംചിദ്ദദൃശേഽന്തരമ്
അവൻ അമ്പുകൾ എടുത്തു വച്ചും, വെടിഞ്ഞും, ഗാണ്ഡീവം വലിച്ചും, ഒരു നിമിഷം പോലും ഇടവേളയില്ലാതെ അമ്പുകൾ പ്രയോഗിച്ചു.
ഏവം വിദ്രാവ്യ തത്സൈന്യം പാര്ഥോ ഭീഷ്മമുപാദ്രവത്। ത്രസ്തേഷു സര്വസൈന്യേഷു കൌരവ്യസ്യ മഹാത്മനഃ
അങ്ങനെ ആ സൈന്യത്തെ പിരിച്ചുവിട്ട ശേഷം, അർജുനൻ ഭീഷ്മന്റെ അടുത്തേക്ക് മുന്നേറി. മഹാത്മാവായ കൗരവന്റെ മുഴുവൻ സൈന്യവും ഭയത്തോടെ വിറച്ചു നിന്നു.
ബാണാന്ധനുഷി സംധായ ചതുരഃ പാകശാസനിഃ। ഭീഷ്മം ച പ്രാഹിണോദ്ഭീതസ്തം ദ്വാഭ്യാമഭ്യവാദയത്
ഇടിമുഴങ്ങുന്നവൻ നാലു അമ്പുകൾ വില്ലിൽ വെച്ച് ഭീഷ്മനിലേക്ക് വേഗത്തിൽ അയച്ചു. രണ്ടാമ്ബുകൾ കൊണ്ട് അവനെ ആദരിച്ചു.
തസ്യ കര്ണാന്തികം ഗത്വാ ദ്വാവബ്രൂതാം ച കൌശലമ് । സോഽപ്യാശീരവദദ്ഭീഷ്മഃ കൌന്തേയോ ജയതാമിതി
അവയിൽ രണ്ടാമ്ബുകൾ കർണന്റെ അടുത്തെത്തി, അർജുനന്റെ കൌശലം തെളിയിച്ചു. അതിനുപകരം ഭീഷ്മൻ അനുഗ്രഹപൂർവ്വം പറഞ്ഞു: 'കുന്തിദേവിയുടെ മകൻ എപ്പോഴും ജയിക്കട്ടെ'.
നരസിംഹമുപായാന്തം ജിഗീഷന്തം പരാന്രണേ। വൃഷസേനോഽഭ്യയാത്തൂര്ണം യോദ്ധുകാമോ ധനംജയമ്
പോരിൽ ശത്രുക്കളെ ജയിക്കാൻ ആഗ്രഹിച്ച മനുഷ്യസിംഹൻ അർജുനൻ മുന്നോട്ട് വന്നപ്പോൾ, ധനഞ്ജയനോട് യുദ്ധം ചെയ്യാൻ ആഗ്രഹിച്ച് വൃഷസേനൻ വേഗത്തിൽ അവന്റെ നേരെ ചെന്ന് നിന്നു.
വൈകര്തനാത്മജോ വീരഃ സംഗ്രാമേ ലോകവിശ്രുതഃ। ശൌര്യവീര്യാദിഭിഃ കര്ണാദ്ബിമ്ബാദ്വിമ്ബ ഇവോദ്ധൃതഃ
യുദ്ധത്തിൽ ധൈര്യത്തിലും വീര്യത്തിലും ലോകം മുഴുവൻ പ്രശസ്തനായ കർണന്റെ വീരപുത്രൻ, കർണനിൽ നിന്നു നേരെ ഉദിച്ച ഒരു പ്രതിബിംബംപോലെ തോന്നി.
ആത്മനാ യുധ്യതസ്തസ്യ വൃഷസേനസ്യ പാണ്ഡവഃ । മുഹൂര്തം തസ്യ തദ്ദൃഷ്ട്വാ ഹസ്തലാഘവപൌരുഷേ। തുതോഷ ച തതഃ പാര്ഥോ വൃഷസേനപരാക്രമമ്
വൃഷസേനൻ മുഴുവൻ ശക്തിയോടെ യുദ്ധം ചെയ്യുമ്പോൾ, പാണ്ഡവൻ ഒരു നിമിഷം അവന്റെ കൈവേഗവും ശക്തിയും നോക്കി, വൃഷസേനന്റെ വീര്യത്തിൽ സന്തോഷിച്ചു.
തസ്യ പാര്ഥസ്തദാ ക്ഷിപ്രം ക്ഷുരധാരേണ കാര്മുകമ് । ന്യകൃന്യദ്ഗൃധ്രപത്രേണ ജാമ്ബൂനദപരിഷ്കൃതമ്
അപ്പോൾ അർജുനൻ വേഗത്തിൽ കുരിശിരമുള്ള ഒരു അമ്പുകൊണ്ട്, സ്വർണ്ണംകൊണ്ടു അലങ്കരിച്ച വൃഷസേനന്റെ വില്ല് മുറിച്ചു കളഞ്ഞു.
അഥൈനം പഞ്ചഭിര്ഭൂയഃ പ്രത്യവിധ്യത്സ്തനാന്തരേ। സ പാര്ഥബാണാഭിഹതോ രഥാത്പ്രസ്കന്ദ്യ ദുദ്രുവേ
അതിനുശേഷം അഞ്ചു അമ്പുകൾ കൂടി വൃഷസേനന്റെ നെഞ്ചിൽ അർജുനൻ ഇടിച്ചു. അർജുനന്റെ അമ്പുകൾ കൊണ്ട് പരുക്കേറ്റ വൃഷസേനൻ രഥത്തിൽ നിന്ന് ചാടിപ്പുറത്ത് ഓടി രക്ഷപ്പെട്ടു.
ദുഃശാസനോ വികര്ണശ്ച ശകുനിശ്ച വിവിംശതിഃ। ആയാന്തം ഭീമധന്വാനം പര്യകീര്യന്ത പാണ്ഡവമ്
ദുഃശാസനൻ, വികർണൻ, ശകുനി, വിവിംശതി എന്നിവർ ഭീമസേനൻ മുന്നോട്ട് വരുമ്പോൾ അവനെ ചുറ്റി അമ്പുകൾകൊണ്ട് മഴപെയ്യിച്ചു.
തേഷാം പാര്ഥോ രണേ ക്രുദ്ധഃ ശരൈഃ സന്നതപര്വഭിഃ । യുഗം ധ്വജം ശരാസം ച ചിച്ഛേദ തരസാ രണേ
അവരെതിരെ അർജുനൻ യുദ്ധത്തിൽ കോപത്തോടെ, കൃത്യമായി ചേരുന്ന അമ്പുകൾകൊണ്ട് അവരുടെ യോക്ക്, പതാക, അമ്പച്ചൂണ്ടുകൾ എന്നിവ വേഗത്തിൽ മുറിച്ചു കളഞ്ഞു.
തേ നികൃത്തധ്വജാഃ സര്വേ ഛിന്നകാര്മുകവേഷ്ടനാഃ । രണമധ്യാദപയയുഃ പാര്ഥബാണാഭിപീഡിതാഃ
പതാകകൾ മുറിക്കപ്പെട്ടും വില്ലിന്റെ ചരടുകൾ മുറിഞ്ഞും അർജുനന്റെ അമ്പുകൾ കൊണ്ട് തളർന്നു, അവർ എല്ലാവരും യുദ്ധഭൂമിയിൽ നിന്ന് പിൻവാങ്ങി.
തതഃ പ്രഹസ്യ ബീഭത്സുര്വൈരാടിമിദമബ്രവീത് । ഏതം മേ പ്രാപയേദാനീം താലം സൌവര്ണമുച്ഛ്രിതമ്
അപ്പോൾ ഭീമസേനൻ ചിരിച്ചുകൊണ്ട് മത്സ്യരാജാവിനോട് പറഞ്ഞു: 'ഇപ്പോൾ ആ ഉയർന്ന സ്വർണ്ണത്താൽ നിർമ്മിതമായ താളമരം എനിക്ക് കൊണ്ടുവരിക'.
മേഘമധ്യേ യഥാ വിദ്യുദുജ്ജ്വലന്തീ പുനഃ പുനഃ । അസൌ ശാന്തനവോ ഭീഷ്മസ്തത്ര യാഹി പരംതപ
മേഘങ്ങളിൽ ഇടിമിന്നൽ വീണ്ടും വീണ്ടും തെളിയുന്നതുപോലെ, ശാന്തനുവിന്റെ മകൻ ഭീഷ്മൻ അവിടെ പ്രകാശിക്കുന്നു; ശത്രുക്കളെ ദഹിപ്പിക്കുന്നവനേ, നീ അവന്റെ അടുത്തേക്ക് പോവുക.
അസ്രാണി തസ്യ ദിവ്യാനി ദര്ശയിഷ്യാമി സംയുഗേ। ഘോരരൂപാണി ചിത്രാണി ലഘൂനി ച ഗുരൂണി ച
യുദ്ധത്തിൽ ഭയപ്പെടുത്തുന്ന രൂപവും അത്ഭുതകരമായ ഭാരം കുറഞ്ഞതും ഭാരമുള്ളതുമായ എന്റെ ദിവ്യായുധങ്ങൾ ഞാൻ അവനു കാണിക്കും.
അസ്മാകം പോഷകോ നിത്യമാബാല്യാന്മത്സ്യഭൂമിപ। ശ്രേയസ്കാമീ സദാഽസ്മാകം യോഗക്ഷേമകരഃ സദാ
നമ്മുടെ ബാല്യകാലം മുതൽ എപ്പോഴും നമ്മെ സംരക്ഷിച്ചവൻ മത്സ്യരാജാവാണ്. നമ്മുടെ ക്ഷേമം എപ്പോഴും ആഗ്രഹിക്കുകയും, നമ്മുടെ സൗഖ്യം ഉറപ്പാക്കുകയും ചെയ്തവൻ.
തസ്യാങ്കേ വിര്ധിതോ ബാല്യേ തദ്യോത്സ്യേഽനേന സാംപ്രതമ്। അസ്മാകം ധാര്തരാഷ്ട്രാണാം ശമകാമോ ദിവാനിശമ്
അവന്റെ മടിയിൽ ബാല്യത്തിൽ വളർന്ന ഞാൻ, ഇപ്പോൾ അവനോടു യുദ്ധം ചെയ്യും; ധൃതരാഷ്ട്രപുത്രന്മാരായ ഞങ്ങളോടു രാവും പകലും സമാധാനം ആഗ്രഹിക്കുന്നവനാണ് അവൻ.
തസ്യ തദ്വചനം ശ്രുത്വാ വൈരാടിഃ പാര്ഥസാരഥിഃ। വാഹയച്ചോദിതസ്തേന രഥം ഭീഷ്മരഥം പ്രതി
ഇത് കേട്ട മത്സ്യരാജകുമാരനും അർജുനന്റെ സാരഥിയും, അർജുനന്റെ ആജ്ഞപ്രകാരം രഥം ഭീഷ്മന്റെ രഥത്തേക്കു ഓടിച്ചു.
തം രഥം ചോദിതം ദൃഷ്ട്വാ ഫല്ഗുനസ്യ രഥോത്തമമ് । വായുനേവ മഹാമേഘം സഹസാഽഭിസമീരിതമ്। തം പ്രത്യയാച്ച ഗാങ്ഗേയോ രഥേനാദിത്യവര്ചസാ
അർജുനന്റെ അത്യുത്തമമായ രഥം വേഗത്തിൽ കാറ്റിൽ കയറിയ മഹാമേഘംപോലെ മുന്നോട്ട് പോവുന്നത് കണ്ടു, ഗംഗാപുത്രനായ ഭീഷ്മൻ പ്രകാശമുള്ള രഥം കൊണ്ടു അതിനെ നേരിടാൻ മുന്നോട്ട് വന്നു.
ആയാന്തമര്ജുനം ദൃഷ്ട്വാ ഭീഷ്മഃ പരപുംജയഃ। പ്രത്യുഞ്ജഗാമ യുദ്ധാര്ഥീ മഹര്ഷഭമിവര്ഷഭഃ
അർജുനൻ സമീപത്തേക്ക് വരുന്നതു കണ്ടു, ശത്രുക്കളെ ജയിച്ച ഭീഷ്മൻ, യുദ്ധത്തിനായി ഉത്സുകനായി മുന്നോട്ട് വന്നു, ഒരു ശക്തനായ കാള ഒരു മറ്റേ കാളയെ നേരിടുന്നതുപോലെ.
തഥാ ഹി ഗുപ്ത ഏതേഷാം ദുരാധര്ഷഃ പിതാമഹഃ । ഹന്യമാനേഷു യോഘേഷു ധനംജയമുപാദ്രവത്
അങ്ങനെ, അവന്റെ സൈന്യത്തെ കാത്തുനിൽക്കുന്ന അതിജയശക്തനായ പിതാമഹൻ, യുദ്ധത്തിൽ സൈന്യം തകർന്നുപോകുമ്പോൾ ധനഞ്ജയന്റെ അടുക്കൽ എത്തി.
പ്രഗൃഹ്യ കാര്മുകശ്രേഷ്ഠം ജാതരൂപപരിഷ്കൃതമ് । ശരാനാദായ തീക്ഷ്ണാഗ്രാന്മര്മദേഹപ്രമാഥിനഃ
അവൻ പൊന്നുകൊണ്ടു അലങ്കരിച്ച ഏറ്റവും മികച്ച വില്ലെടുത്തു, ദേഹത്തിന്റെ പ്രധാന ഭാഗങ്ങൾ തുളച്ച് നശിപ്പിക്കാൻ കഴിയുന്ന മൂർച്ചയുള്ള അമ്പുകളും എടുത്തു.
പാണ്ഡുരേണാതപത്രേണ ധ്രിയമാണേന മൂര്ധനി । ശുശുഭേ സ നരവ്യാഘ്രോ ഗിരിഃ സൂര്യോത്തരേ യഥാ
വെളുത്ത കുടയെ തലക്കു മുകളിൽ പിടിച്ചുകൊണ്ടിരുന്ന ആ പുരുഷസിംഹൻ, ഉദയസൂര്യന്റെ കീഴിൽ കയറിയിരിക്കുന്ന പർവ്വതംപോലെ ഭംഗിയായി തിളങ്ങി.
പ്രാധ്മാപ്യ ശങ്ഖം ഗാങ്ഗേയോ ധാര്തരാഷ്ട്രാന്പ്രഹര്ഷയന് । പ്രദക്ഷിണമുപാവൃത്യ ബീഭത്സും പ്രത്യവാരയത്
ഗംഗാപുത്രൻ തന്റെ ശംഖം ഊതി, ധൃതരാഷ്ട്രപുത്രന്മാരെ ആനന്ദിപ്പിച്ചു; പിന്നെ വലത്തേക്ക് ചുറ്റി, ബീഭത്സുവിനെ നേരിട്ട് തടഞ്ഞു.
തമവേക്ഷ്യ സമായാന്തം കൌന്തേയഃ പരവീരഹാ । പ്രത്യഗൃഹ്ണാദമേയാത്മാ പ്രിയാതിഥിമിവാഗതമ് । ദേവദത്തം മഹാശങ്ഖം പ്രദധ്മൌ യുധി വീര്യവാന്
അവൻ അടുത്ത് വരുന്നതു കണ്ട കുന്തിപുത്രൻ, ശത്രുക്കളെ സംഹരിക്കുന്നവൻ, അതുല്യമായ മനസ്സോടെ പ്രിയാതിഥിയെ സ്വീകരിക്കുന്നതുപോലെ സ്വീകരിച്ചു; യുദ്ധത്തിൽ ധൈര്യശാലിയായവൻ ദേവദത്തം എന്ന മഹാശംഖം ഊതി.
തൌ ശങ്ഖനാദാവത്യര്ഥം ഭീഷ്മപാണ്ഡവയോസ്തദാ । നാദയാമാസതുര്ദ്യാം ച ഖം ച ഭൂമിം ച സര്വശഃ
അപ്പോൾ ഭീഷ്മനും പാണ്ഡവനും ശംഖം ഊതിയപ്പോൾ ആ ശബ്ദം ആകാശവും അന്തരീക്ഷവും ഭൂമിയും മുഴുവനും മുഴങ്ങിച്ചു.
അന്തരിക്ഷേ ച ജല്പന്തി സര്വേ ദേവാഃ സവാസവാഃ । യദര്ജുനഃ കുരൂന്സര്വാന്പ്രാകൃന്തച്ഛസ്രതേജസാ
അന്തരീക്ഷത്തിൽ എല്ലാ ദേവന്മാരും ഇന്ദ്രനോടൊപ്പം സംസാരിച്ചു, അർജുനൻ തന്റെ പ്രകാശംകൊണ്ടു കുരുക്കളെ മുഴുവനും തകർത്തപ്പോൾ.