ഉക്ത്വാ തമേവം ബീഭത്സുരര്ജുനഃ പുനരബ്രവീത്। പാണ്ഡവോ രഥിനാം ശ്രേഷ്ഠോ ഭാരദ്വാജം സമീക്ഷ്യ തു
ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞശേഷം, ബീഭത്സു അർജുനൻ വീണ്ടും അവനോടു പറഞ്ഞു; രഥികളിൽ ശ്രേഷ്ഠനായ പാണ്ഡവൻ, ഭാരദ്വാജപുതനെ നോക്കി നിന്നു.
യത്രൈഷാ കാഞ്ചനീ വേദിര്ദൃശ്യതേഽഗ്നിശിഖോപമാ । ഉച്ഛ്രിതാ കാഞ്ചനേ ദണ്ഡേ പതാകാഭിരലംകൃതാ
'അഗ്നിജ്വാലപോലെയുള്ള ആ പൊന്നുകൊണ്ടുള്ള വേദി, പൊന്നുകൊണ്ടുള്ള ദണ്ഡത്തിൽ ഉയർത്തി, പതാകകൾ കൊണ്ട് അലങ്കരിച്ചിരിക്കുന്നത് എവിടെയാണോ കാണുന്നത്—'
തത്ര മാം വഹ ഭദ്രം തേ ദ്രോണം യോത്സ്യാമി സത്തമമ്। ഭാരദ്വാജേന യോത്സ്യേഽഹമാചാര്യേണ മഹാത്മനാ
അവിടെ എന്നെ കൊണ്ടുപോകൂ, നല്ലവരേ, ഞാൻ ധ്രോണനോടു യുദ്ധം ചെയ്യാം. ഭാരദ്വാജപുതനായ ആ മഹാനായ ഗുരുവിനോടാണ് ഞാൻ പോരാടാൻ പോകുന്നത്.
അമീ ശോണാഃ പ്രകാശന്തേ തുരഗാഃ സാധുവാഹിനഃ । മുക്താ രഥവരേ തസ്യ സര്വശിക്ഷാവിശാരദാഃ
അവിടെ, ആ ചുവപ്പുനിറമുള്ള കുതിരകൾ തിളങ്ങുന്നു; നല്ല രീതിയിൽ പരിശീലനം നേടിയവ, അതിന്റെ ഉജ്ജ്വലമായ രഥത്തിൽ കെട്ടിയിരിക്കുന്നു, എല്ലാ കലകളിലും പ്രാവീണ്യം നേടിയവരാണ്.
യതോ രഥവരേ ശൂരഃ സര്വശസ്ത്രഭൃതാംവരഃ। സ്നിഗ്ധവൈഡൂര്യസംകാശസ്താമ്രാക്ഷഃ പ്രിയദര്ശനഃ
അവിടെ ആ വീരനായ രഥസാരഥി നില്ക്കുന്നു; ആയുധങ്ങൾ കൈവശമുള്ളവരിൽ ഏറ്റവും മികച്ചവൻ, മൃദുവായ വൈഡൂര്യക്കല്ലുപോലെ തിളങ്ങുന്നവൻ, താമ്രവർണ്ണം കണ്ണുകളുള്ളവൻ, കാണുമ്പോൾ ഹൃദയത്തിൽ സന്തോഷം പകരുന്നവൻ.
ആദിത്യ ഇവ തേജസ്വീ ബലവീര്യസമന്വിതഃ। സര്വലോകധനുഃശ്രേഷ്ഠഃ സര്വലോകേഷു പൂജിതഃ। അങ്ഗിരോശനസോസ്തുല്യോ നയേ ബുദ്ധിമതാംവരഃ
സൂര്യനെപ്പോലെ പ്രകാശമുള്ളവൻ, ശക്തിയും ധൈര്യവും നിറഞ്ഞവൻ, ലോകങ്ങളിലാകെ ഏറ്റവും മികച്ച വില്ലാളി, എല്ലായിടത്തും ആദരിക്കപ്പെടുന്നവൻ, നയത്തിൽ അങ്കിരസ്സിനെയും ഉശനസ്സിനെയുംപ്പോലെ ജ്ഞാനത്തിൽ ശ്രേഷ്ഠൻ.
ചത്വാരോ നിഖിലാ വേദാഃ സാങ്ഗോപാങ്ഗാഃ സലക്ഷണാഃ । ധനുര്വേദശ്ച കാര്ത്സ്ന്യേന ബ്രാഹ്മം ചാസ്ത്രം പ്രതിഷ്ഠിതമ്
അവനിൽ നാലു വേദങ്ങളും അതിന്റെ എല്ലാ ശാഖകളും ലക്ഷണങ്ങളുമായി പൂർണ്ണമായി സ്ഥിതിചെയ്യുന്നു. ധനുര്വേദവും ബ്രഹ്മാസ്ത്രവും അവനിൽ പൂർണ്ണമായി നിലകൊള്ളുന്നു.
പുരാണമിതിഹാസശ്ച അര്ഥവിദ്യാ ച മാനവമ് । ഭാരദ്വാജേ സമസ്താനി സര്വാണ്യേതാനി സാംപ്രതമ്
പുരാണങ്ങൾ, ഇതിഹാസങ്ങൾ, സമ്പത്തിന്റെ ശാസ്ത്രം, മനുഷ്യരുടെ നിയമങ്ങൾ—ഇവയെല്ലാം ഇപ്പോൾ ഭാരദ്വാജപുതനിൽ പൂർണ്ണമായി നിലകൊള്ളുന്നു.
ക്ഷമാ ദമശ്ച സത്യം ച തേജോ മാര്ദവമാര്ജവമ് । പ്രതിഷ്ഠിതാ ഗുണാ യസ്മിന്ബഹവോ ദ്വിജസത്തമേ
അവൻ, അതായത് ദ്വിജന്മാരിൽ ശ്രേഷ്ഠൻ, ക്ഷമ, മനസ്സുനിയന്ത്രണം, സത്യവാക്യത, തേജസ്, സൗമ്യത, നേര്മ, തുടങ്ങിയ അനേകം ഗുണങ്ങൾ അവനിൽ സ്ഥിരമായി നിലകൊള്ളുന്നു.
യസ്യാഹമിഷ്ടഃ സതതം മമ ചേഷ്ടഃ സദാ ച സഃ। ക്ഷത്രധര്മം പുരസ്കൃത്യ തേന യോത്സ്യേ ഹി സാംപ്രതമ്
അവൻ എപ്പോഴും എന്നെ ഇഷ്ടപ്പെടുന്നു, ഞാനും എപ്പോഴും അവനെ ഇഷ്ടപ്പെടുന്നു. എന്നിരുന്നാലും, ക്ഷത്രധർമ്മം പാലിച്ച് ഞാൻ ഇപ്പോൾ അവനോടു യുദ്ധം ചെയ്യും.
ആചാര്യം പ്രാപയേദാനീം മമോത്തര മഹാരഥമ്। അപരം പശ്യ സംഗ്രാമമദ്ഭുതം മമ തസ്യ ച
ഇപ്പോൾ എന്നെ ഗുരുവിന്റെ അടുക്കൽ കൊണ്ടുപോവൂ, എന്റെ മഹാരഥിയായ ശത്രുവിന്റെ അടുക്കൽ. ഞാനും അവനും തമ്മിൽ മറ്റൊരു അത്ഭുതകരമായ യുദ്ധം കാണൂ.
ഉത്തരസ്ത്വേവമുക്തോഽശ്വാംശ്ചോദയാമാസ തം പ്രതി । ആജഗാമാര്ജുനരഥോ ഭാരദ്വാജരഥം പ്രതി
ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞപ്പോൾ ഉത്തരൻ കുതിരകളെ അവന്റെ ദിശയിൽ ഓടിച്ചു; അർജുനന്റെ രഥം ഭാരദ്വാജന്റെ രഥത്തേക്കു സമീപിച്ചു.
തമാപതന്തം വേഗേന പാണ്ഡവം സരഥം രണേ। ദ്രോണോപ്യഭ്യദ്രവത്പാര്ഥം മതോ മത്തമിവ ദ്വിപമ്
പാണ്ഡവൻ തന്റെ രഥത്തോടൊപ്പം യുദ്ധഭൂമിയിൽ വേഗത്തിൽ ചാഞ്ഞെത്തുമ്പോൾ, ധ്രോണനും പാർത്ഥനോടു കുപിതനായ ആനയെപ്പോലെ മുന്നോട്ട് പാഞ്ഞു.
സ തു രുക്മരഥം ദൃഷ്ട്വാ കൌന്തേയഃ സമഭിദ്രുതമ്। ആചാര്യം തം മഹാബാഹുഃ പ്രാഞ്ജലിര്വാക്യമബ്രവീത്
ആ പൊന്നുരുളിയ രഥം തനിക്കു നേരെ വരുന്നത് കണ്ട കുന്തിപുതൻ, മഹാബലശാലിയായവൻ, കൈകൾ കൂപ്പി ഗുരുവിനോട് പറഞ്ഞു.
ഉഷിതാഃ സ്മോ വനേ വാസം പ്രതികര്മചികീര്ഷവഃ । കോപം നാര്ഹസി നഃ കര്തും സദാ സമരദുര്ജയ
ഞങ്ങൾ കാടിൽ താമസിച്ചു, കടം തിരിച്ചടയ്ക്കാൻ ആഗ്രഹിച്ചുകൊണ്ടാണ്. യുദ്ധത്തിൽ ഒരിക്കലും ജയിക്കാൻ കഴിയാത്തവനേ, ഞങ്ങളോടു ദേഷ്യം കാണിക്കേണ്ടതില്ല.
അഹം തു താഡിതഃ പൂര്വം പ്രഹരേയം തവാനഘ । ഇതി മേ വര്തതേ ബുദ്ധിസ്തദ്ഭവാന്ക്ഷന്തുമര്ഹതി
എന്നാൽ, മുമ്പ് ഞാൻ ആക്രമിക്കപ്പെട്ടതിനാൽ, ഇപ്പോൾ ഞാൻ നിങ്ങളെ ആക്രമിക്കാമെന്ന് എന്റെ മനസ്സിൽ ഉണ്ട്. പാപരഹിതനായവനേ, ദയവായി ഇതു ക്ഷമിക്കണം.
തതഃ പ്രാധ്മാപയച്ഛങ്ഖം ഭേരീപടഹവാദിതമ് । വ്യക്ഷോഭത ബലം സര്വമുദ്ധൂതമിവ സാഗരമ്
അതിനുശേഷം ശംഖവും ഭേരിയും പറ്റവും മുഴങ്ങി; സമുദ്രം കുലുങ്ങുന്നതുപോലെ മുഴുവൻ സൈന്യവും വിറച്ചു.
തതസ്തു പ്രാഹിണോദ്ദ്രോണഃ ശരാനഥ സ വിംശതിമ്। അപ്രാപ്താനേവ താന്പാര്ഥശ്ചിച്ഛേദ കൃതഹസ്തവാന്
അതിനുശേഷം ധ്രോണൻ ഇരുപത് അമ്പുകൾ അയച്ചു; പക്ഷേ, കൈപാടുള്ള പാർത്ഥൻ അവയെ എത്തുന്നതിന് മുമ്പേ വെട്ടിമുറിച്ചു.
തതഃ ശരസഹസ്രേണ രഥം പാര്ഥസ്യ വീര്യവാന് । അവാകിരത്തതോ ദ്രോണഃ ശീഘ്രഹസ്തം പ്രദര്ശയന്
അതിനുശേഷം ധ്രോണൻ തന്റെ വേഗതയുള്ള കൈ കാണിച്ച്, ആയിരം അമ്പുകൾ പാർത്ഥന്റെ രഥത്തിൽ മഴപെയ്യിച്ചു.
ഏവം പ്രവവൃതേ യുദ്ധം ഭാരജ്വാജകിരീടിനോഃ
ഇങ്ങനെ ഭാരദ്വാജപുതനും കിരീടധാരിയും തമ്മിൽ യുദ്ധം ആരംഭിച്ചു.
അശ്വാഞ്ശോണാന്മഹാവേഗാന്ഹംസവര്ണൈസ്തു വാജിഭിഃ । മിശ്രിതാന്സമരേ ദൃഷ്ട്വാ വ്യസ്മയന്ത പൃഥഗ്ജനാഃ
പടഭൂമിയിൽ ചുവപ്പും ഹംസംപോലെയുള്ള വെളുപ്പും കലർന്ന വേഗമേറിയ കുതിരകളെ കണ്ടപ്പോൾ എല്ലാവരും അത്ഭുതപ്പെട്ടു.
രഥം രഥേന പാര്ഥസ്യ സമാഹത്യ പരംതപഃ । ഹര്ഷയുക്തസ്തദാഽഽചാര്യഃ പ്രത്യഗൃഹ്ണാത്സ പാണ്ഡവമ്
അപ്പോഴാണ് ആചാര്യൻ സന്തോഷത്തോടെ തന്റെ രഥം പാർത്ഥന്റെ രഥത്തോട് നേരിട്ട് കൂട്ടിച്ചേർത്ത് പാണ്ഡവനെ നേരിട്ടു.
സമാശ്ലിഷ്ടാവിവാന്യോന്യം ദ്രോണപാണ്ഡവയോര്ധ്വജൌ । ദൃഷ്ട്വാ പ്രാകമ്പത മുഹുര്ഭാരതാനാം മഹാചമൂഃ
ദ്രോൺനും പാണ്ഡവന്റെയും പതാകകൾ തമ്മിൽ ചേർന്നതുപോലെ തോന്നി; അതു കണ്ട ഭാരതവംശത്തിലെ വലിയ സൈന്യം വീണ്ടും വീണ്ടും വിറച്ചു.
തത്തു യുദ്ധം പ്രവവൃതേ ഹ്യാചാര്യസ്യാര്ജുനസ്യ ച। വിമുഞ്ചതോഃ ശരാനുഗ്രാന്വിശിഖാന്ദീപ്തതേജസഃ
അപ്പോൾ ആചാര്യനും അർജ്ജുനനും തമ്മിൽ കഠിനമായ യുദ്ധം ആരംഭിച്ചു; ഇരുവരും തീപോലെ കത്തുന്ന ഭയങ്കരമായ അമ്പുകൾ പ്രയോഗിച്ചു.
തൌ വീരൌ വീര്യസംപന്നൌ ദൃഷ്ട്വാ സമരമൂര്ധനി। ആചാര്യശിഷ്യൌ രഥിനൌ കൃതവീര്യൌ തരസ്വിനൌ
യുദ്ധഭൂമിയുടെ മുകളിൽ ആ ധൈര്യശാലികളായ ഗുരുശിഷ്യന്മാരെ, വേഗതയുള്ള മഹാരഥികളെയും, കൃത്യശക്തിയുള്ളവരെയും കണ്ടപ്പോൾ—
ഉഭൌ വിശ്രുതകര്മാണാവുഭൌ ശ്രമഗതൌ ജയേ। ഉഭാവതിരഥൌ ലോകേ ഹ്യുഭൌ പരപുംരജയൌ। ക്ഷിപന്തൌ ശരജാലാനി ക്ഷത്രിയാന്മോഹ ആവിശത്
ഇരുവരും പ്രശസ്തകൃത്യങ്ങൾ ചെയ്തവരും ജയത്തിനായി പരിശ്രമിക്കുന്നവരുമായിരുന്നു; ലോകത്ത് പ്രശസ്തരായ ശത്രുജയികളായ ഇവർ അമ്പുകളുടെ മഴയൊഴുക്കുമ്പോൾ ക്ഷത്രിയന്മാരെ വലിയ ആശങ്ക പിടിച്ചു.
വ്യസ്മയന്ത നരാഃ സര്വേ ദ്രോണാര്ജുനസമാഗമേ। നരാണാം ബ്രുവതാം വാക്യം ശ്രൂയതേ സ മഹാസ്വനഃ
ദ്രോൺനും അർജ്ജുനനും തമ്മിലുള്ള ഏറ്റുമുട്ടൽ കണ്ടപ്പോൾ എല്ലാവരും അത്ഭുതപ്പെട്ടു; യോദ്ധാക്കൾ തമ്മിൽ പറയുന്ന വാക്കുകൾ വലിയ ശബ്ദത്തോടെ മുഴങ്ങി.
ദ്രോണം ഹി സമരേ കോഽന്യോ യോദ്ധുമര്ഹത്യഥാര്ജുനാത്। രൌദ്രഃ ക്ഷത്രിയധര്മോഽയം ഗുരം വൈ യദയോധയത്
യുദ്ധത്തിൽ ദ്രോണനോട് ഏറ്റുമുട്ടാൻ അർജ്ജുനനെക്കാൾ യോഗ്യൻ ആരുണ്ട്? ശിഷ്യൻ ഗുരുവിനെ നേരിടുന്നത് ക്ഷത്രിയരുടെ കഠിനമായ ധർമ്മമാണ്.
ഇത്യബ്രുവഞ്ജനാസ്തത്ര സംഗ്രാമശിരസി സ്ഥിതാഃ । തൌ സമീക്ഷ്യ തു സംരബ്ധൌ സന്നികൃഷ്ടൌ മഹാരഥൌ
യുദ്ധഭാഗത്തിൽ നിന്നു നിന്നിരുന്നവർ അങ്ങനെ പറഞ്ഞു; ആ രണ്ടു മഹാരഥികളും ഉഗ്രതയോടെ അടുത്ത് ഏറ്റുമുട്ടുന്നത് അവർ ശ്രദ്ധിച്ചു.
ഛാദ്യേതാം ശരൌഘൈസ്താവന്യോന്യമുപരാജിതൌ । സംയുഗേ സംചകാശേതാം കാലസൂര്യാവിവോദിതൌ
അമ്പുകളുടെ ഒഴുക്കിൽ പരസ്പരം മറികടക്കാൻ ശ്രമിച്ചുകൊണ്ട് ഇരുവരും യുദ്ധത്തിൽ ഒരുമിച്ച് ഉദിച്ച സൂര്യനും കാലവുംപോലെ പ്രകാശിച്ചു.