ബലം സത്വം ച തേജശ്ച ലാഘവം ച വ്യവര്ധത ।। തച്ചാദ്ഭുതമഭിപ്രേക്ഷ്യ ഭയമുത്തരമാവിശത്
—അവന്റെ ശക്തിയും ധൈര്യവും തേജസ്സും ചാപല്യവും വളർന്നു. ആ അത്ഭുതം കണ്ടപ്പോൾ വലിയൊരു ഭയം അവിടെയെത്തി.
അസ്ത്രാണാം തവ ദിവ്യാനാം ശരൌഘാന്ക്ഷിപതഃ ശിതാന്। മനോ മേ മുഹ്യതേഽത്യര്ഥം തവ ദൃഷ്ട്വാ പരാക്രമമ്
'നീ ദിവ്യായുധങ്ങൾ കൊണ്ട് മൂർച്ചയുള്ള അമ്പുകളുടെ പ്രവാഹം വിട്ടപ്പോൾ, നിന്റെ വീര്യം കണ്ടു എന്റെ മനസ്സ് വളരെ അലയുന്നു.'
ദ്വൈധീഭൂതം മനോ മഹ്യം ഭയാദ്ഭരതസത്തമ । അദൃഷ്ടപൂര്വം പശ്യാമി തവ ഗാണ്ഡീവനിസ്വനമ്
'ഭയത്താൽ എന്റെ മനസ്സ് രണ്ടായി പിരിഞ്ഞുപോയി, ഭാരതശ്രേഷ്ഠാ; ഞാൻ ഇതുവരെ നിന്റെ ഗാണ്ഡീവവില്ലിന്റെ ശബ്ദം കണ്ടിട്ടില്ല.'
തവ ബാഹുബലം ചൈവ ധനുഃ കര്ഷയതോ ബഹു। തവ തേജോ ദുരാധര്ഷം യഥാ വിഷ്ണോസ്ത്രിവിക്രമേ
'നീ വില്ല് വലിക്കുമ്പോൾ കാണിക്കുന്ന കൈശക്തിയും, അതിജയിക്കാനാവാത്ത നിന്റെ തേജസ്സും, വിഷ്ണുവിന്റെ ത്രിവിക്രമപാദംപോലെയാണ്.'
തമുത്തരശ്ചിത്രമവേക്ഷ്യ ഗാണ്ഡിവം ശരാംശ്ച മുക്താന്സഹസാ കിരീടിനാ । ഭീതോഽബ്രവീദര്ജുനമാജിമധ്യേ നാഹം തവാശ്വാന്വിഷഹേ നിയന്തുമ്
അർജുനൻ, കിരീടധാരി, ഗാണ്ഡീവത്തിൽ നിന്ന് അമ്പുകളുടെ ഒരു വലിയ പ്രവാഹം പെട്ടെന്നു വിട്ടപ്പോൾ, ഭയപ്പെട്ട ഉത്തരൻ യുദ്ധഭൂമിയുടെ നടുവിൽ അർജുനനോടു പറഞ്ഞു: 'നിന്റെ കുതിരകളെ ഞാൻ നിയന്ത്രിക്കാൻ കഴിയില്ല.'
തമബ്രവീത്കിംചിദിവ പ്രഹസ്യ ഗാണ്ഡീവധന്വാ ദ്വിഷതാം നിഹന്താ । മയാ സഹായേന കുതോഽസ്തി തേ ഭയം പ്രേഹ്യുത്തരാശ്വാനനുമന്ത്ര്യ വാഹയ
അപ്പോൾ ഗാണ്ഡീവധാരിയും ശത്രുക്കളുടെ നാശത്തിനായി വന്നവനും, അല്പം ചിരിച്ചുകൊണ്ട് അവനോട് പറഞ്ഞു: 'നീ എനിക്ക് കൂട്ടുകാരനാണെങ്കിൽ എന്തിനാണ് ഭയം? കുതിരകളോട് അനുമതി ചോദിച്ച് അവരെ മുന്നോട്ട് ഓടിപ്പിക്കൂ.'
ആശ്വാസിതസ്തേന ധനംജയേന വൈരാടിരശ്വാന്പ്രതുതോദയ ശീഘ്രമ്। ധനംജയശ്ചാപി വികൃഷ്യ ചാപം വിഷ്ഫാരയാമാസ മഹേന്ദ്രകല്പഃ
അങ്ങനെ ധനഞ്ജയൻ ആശ്വസിപ്പിച്ചതിനുശേഷം, വൈരാടിയുടെ രാജകുമാരൻ കുതിരകളെ വേഗത്തിൽ ഓടിപ്പിച്ചു; ധനഞ്ജയനും മഹേന്ദ്രനുപമനായവൻ, വില്ല് വലിച്ച് അതിന്റെ ശബ്ദം മുഴക്കിയ്ക്കയായിരുന്നു.
ഉത്തരം ചൈവ ബീഭത്സുരബ്രവീത്പുനരര്ജുനഃ । ന ഭേതവ്യം മയാ സാര്ധം താത സംഗ്രാമമൂര്ധനി
പിന്നീട് ബീഭത്സു അർജുനൻ വീണ്ടും ഉത്തരനോടു പറഞ്ഞു: 'നീ എന്റെ കൂടെ യുദ്ധഭൂമിയുടെ മുൻവശത്തുണ്ടായിരിക്കുമ്പോൾ, ഭയപ്പെടേണ്ടതില്ല, പ്രിയമേ.'
രാജപുത്രോഽസി തേ ഭദ്രം കുലേ മഹതി മാത്സ്യകേ। ജാതസ്ത്വം ക്ഷത്രിയകുലേ ന വിഷീദിതുമര്ഹസി
'നീ വലിയ മത്സ്യവംശത്തിൽ ജനിച്ച രാജകുമാരനാണ്; നീ ക്ഷത്രിയകുലത്തിൽ ജനിച്ചതുകൊണ്ട്, നിരാശപ്പെടാൻ പാടില്ല.'
ധൃതിം കൃത്വാ സുവിപുലാം രാജപുത്ര രഥം മമ। യുധ്യമാനസ്യ സംഗ്രാമേ രാജഭിഃ സഹ വാഹയ
'രാജകുമാരാ, മനസ്സുറപ്പിച്ച്, ഞാൻ രാജാക്കന്മാരോടൊപ്പം യുദ്ധം ചെയ്യുമ്പോൾ എന്റെ രഥം നീ ഓടിപ്പിക്കണം.'
ഉക്ത്വാ തമേവം ബീഭത്സുരര്ജുനഃ പുനരബ്രവീത്। പാണ്ഡവോ രഥിനാം ശ്രേഷ്ഠോ ഭാരദ്വാജം സമീക്ഷ്യ തു
ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞശേഷം, ബീഭത്സു അർജുനൻ വീണ്ടും അവനോടു പറഞ്ഞു; രഥികളിൽ ശ്രേഷ്ഠനായ പാണ്ഡവൻ, ഭാരദ്വാജപുതനെ നോക്കി നിന്നു.
യത്രൈഷാ കാഞ്ചനീ വേദിര്ദൃശ്യതേഽഗ്നിശിഖോപമാ । ഉച്ഛ്രിതാ കാഞ്ചനേ ദണ്ഡേ പതാകാഭിരലംകൃതാ
'അഗ്നിജ്വാലപോലെയുള്ള ആ പൊന്നുകൊണ്ടുള്ള വേദി, പൊന്നുകൊണ്ടുള്ള ദണ്ഡത്തിൽ ഉയർത്തി, പതാകകൾ കൊണ്ട് അലങ്കരിച്ചിരിക്കുന്നത് എവിടെയാണോ കാണുന്നത്—'
തത്ര മാം വഹ ഭദ്രം തേ ദ്രോണം യോത്സ്യാമി സത്തമമ്। ഭാരദ്വാജേന യോത്സ്യേഽഹമാചാര്യേണ മഹാത്മനാ
അവിടെ എന്നെ കൊണ്ടുപോകൂ, നല്ലവരേ, ഞാൻ ധ്രോണനോടു യുദ്ധം ചെയ്യാം. ഭാരദ്വാജപുതനായ ആ മഹാനായ ഗുരുവിനോടാണ് ഞാൻ പോരാടാൻ പോകുന്നത്.
അമീ ശോണാഃ പ്രകാശന്തേ തുരഗാഃ സാധുവാഹിനഃ । മുക്താ രഥവരേ തസ്യ സര്വശിക്ഷാവിശാരദാഃ
അവിടെ, ആ ചുവപ്പുനിറമുള്ള കുതിരകൾ തിളങ്ങുന്നു; നല്ല രീതിയിൽ പരിശീലനം നേടിയവ, അതിന്റെ ഉജ്ജ്വലമായ രഥത്തിൽ കെട്ടിയിരിക്കുന്നു, എല്ലാ കലകളിലും പ്രാവീണ്യം നേടിയവരാണ്.
യതോ രഥവരേ ശൂരഃ സര്വശസ്ത്രഭൃതാംവരഃ। സ്നിഗ്ധവൈഡൂര്യസംകാശസ്താമ്രാക്ഷഃ പ്രിയദര്ശനഃ
അവിടെ ആ വീരനായ രഥസാരഥി നില്ക്കുന്നു; ആയുധങ്ങൾ കൈവശമുള്ളവരിൽ ഏറ്റവും മികച്ചവൻ, മൃദുവായ വൈഡൂര്യക്കല്ലുപോലെ തിളങ്ങുന്നവൻ, താമ്രവർണ്ണം കണ്ണുകളുള്ളവൻ, കാണുമ്പോൾ ഹൃദയത്തിൽ സന്തോഷം പകരുന്നവൻ.
ആദിത്യ ഇവ തേജസ്വീ ബലവീര്യസമന്വിതഃ। സര്വലോകധനുഃശ്രേഷ്ഠഃ സര്വലോകേഷു പൂജിതഃ। അങ്ഗിരോശനസോസ്തുല്യോ നയേ ബുദ്ധിമതാംവരഃ
സൂര്യനെപ്പോലെ പ്രകാശമുള്ളവൻ, ശക്തിയും ധൈര്യവും നിറഞ്ഞവൻ, ലോകങ്ങളിലാകെ ഏറ്റവും മികച്ച വില്ലാളി, എല്ലായിടത്തും ആദരിക്കപ്പെടുന്നവൻ, നയത്തിൽ അങ്കിരസ്സിനെയും ഉശനസ്സിനെയുംപ്പോലെ ജ്ഞാനത്തിൽ ശ്രേഷ്ഠൻ.
ചത്വാരോ നിഖിലാ വേദാഃ സാങ്ഗോപാങ്ഗാഃ സലക്ഷണാഃ । ധനുര്വേദശ്ച കാര്ത്സ്ന്യേന ബ്രാഹ്മം ചാസ്ത്രം പ്രതിഷ്ഠിതമ്
അവനിൽ നാലു വേദങ്ങളും അതിന്റെ എല്ലാ ശാഖകളും ലക്ഷണങ്ങളുമായി പൂർണ്ണമായി സ്ഥിതിചെയ്യുന്നു. ധനുര്വേദവും ബ്രഹ്മാസ്ത്രവും അവനിൽ പൂർണ്ണമായി നിലകൊള്ളുന്നു.
പുരാണമിതിഹാസശ്ച അര്ഥവിദ്യാ ച മാനവമ് । ഭാരദ്വാജേ സമസ്താനി സര്വാണ്യേതാനി സാംപ്രതമ്
പുരാണങ്ങൾ, ഇതിഹാസങ്ങൾ, സമ്പത്തിന്റെ ശാസ്ത്രം, മനുഷ്യരുടെ നിയമങ്ങൾ—ഇവയെല്ലാം ഇപ്പോൾ ഭാരദ്വാജപുതനിൽ പൂർണ്ണമായി നിലകൊള്ളുന്നു.
ക്ഷമാ ദമശ്ച സത്യം ച തേജോ മാര്ദവമാര്ജവമ് । പ്രതിഷ്ഠിതാ ഗുണാ യസ്മിന്ബഹവോ ദ്വിജസത്തമേ
അവൻ, അതായത് ദ്വിജന്മാരിൽ ശ്രേഷ്ഠൻ, ക്ഷമ, മനസ്സുനിയന്ത്രണം, സത്യവാക്യത, തേജസ്, സൗമ്യത, നേര്മ, തുടങ്ങിയ അനേകം ഗുണങ്ങൾ അവനിൽ സ്ഥിരമായി നിലകൊള്ളുന്നു.
യസ്യാഹമിഷ്ടഃ സതതം മമ ചേഷ്ടഃ സദാ ച സഃ। ക്ഷത്രധര്മം പുരസ്കൃത്യ തേന യോത്സ്യേ ഹി സാംപ്രതമ്
അവൻ എപ്പോഴും എന്നെ ഇഷ്ടപ്പെടുന്നു, ഞാനും എപ്പോഴും അവനെ ഇഷ്ടപ്പെടുന്നു. എന്നിരുന്നാലും, ക്ഷത്രധർമ്മം പാലിച്ച് ഞാൻ ഇപ്പോൾ അവനോടു യുദ്ധം ചെയ്യും.
ആചാര്യം പ്രാപയേദാനീം മമോത്തര മഹാരഥമ്। അപരം പശ്യ സംഗ്രാമമദ്ഭുതം മമ തസ്യ ച
ഇപ്പോൾ എന്നെ ഗുരുവിന്റെ അടുക്കൽ കൊണ്ടുപോവൂ, എന്റെ മഹാരഥിയായ ശത്രുവിന്റെ അടുക്കൽ. ഞാനും അവനും തമ്മിൽ മറ്റൊരു അത്ഭുതകരമായ യുദ്ധം കാണൂ.
ഉത്തരസ്ത്വേവമുക്തോഽശ്വാംശ്ചോദയാമാസ തം പ്രതി । ആജഗാമാര്ജുനരഥോ ഭാരദ്വാജരഥം പ്രതി
ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞപ്പോൾ ഉത്തരൻ കുതിരകളെ അവന്റെ ദിശയിൽ ഓടിച്ചു; അർജുനന്റെ രഥം ഭാരദ്വാജന്റെ രഥത്തേക്കു സമീപിച്ചു.
തമാപതന്തം വേഗേന പാണ്ഡവം സരഥം രണേ। ദ്രോണോപ്യഭ്യദ്രവത്പാര്ഥം മതോ മത്തമിവ ദ്വിപമ്
പാണ്ഡവൻ തന്റെ രഥത്തോടൊപ്പം യുദ്ധഭൂമിയിൽ വേഗത്തിൽ ചാഞ്ഞെത്തുമ്പോൾ, ധ്രോണനും പാർത്ഥനോടു കുപിതനായ ആനയെപ്പോലെ മുന്നോട്ട് പാഞ്ഞു.
സ തു രുക്മരഥം ദൃഷ്ട്വാ കൌന്തേയഃ സമഭിദ്രുതമ്। ആചാര്യം തം മഹാബാഹുഃ പ്രാഞ്ജലിര്വാക്യമബ്രവീത്
ആ പൊന്നുരുളിയ രഥം തനിക്കു നേരെ വരുന്നത് കണ്ട കുന്തിപുതൻ, മഹാബലശാലിയായവൻ, കൈകൾ കൂപ്പി ഗുരുവിനോട് പറഞ്ഞു.
ഉഷിതാഃ സ്മോ വനേ വാസം പ്രതികര്മചികീര്ഷവഃ । കോപം നാര്ഹസി നഃ കര്തും സദാ സമരദുര്ജയ
ഞങ്ങൾ കാടിൽ താമസിച്ചു, കടം തിരിച്ചടയ്ക്കാൻ ആഗ്രഹിച്ചുകൊണ്ടാണ്. യുദ്ധത്തിൽ ഒരിക്കലും ജയിക്കാൻ കഴിയാത്തവനേ, ഞങ്ങളോടു ദേഷ്യം കാണിക്കേണ്ടതില്ല.
അഹം തു താഡിതഃ പൂര്വം പ്രഹരേയം തവാനഘ । ഇതി മേ വര്തതേ ബുദ്ധിസ്തദ്ഭവാന്ക്ഷന്തുമര്ഹതി
എന്നാൽ, മുമ്പ് ഞാൻ ആക്രമിക്കപ്പെട്ടതിനാൽ, ഇപ്പോൾ ഞാൻ നിങ്ങളെ ആക്രമിക്കാമെന്ന് എന്റെ മനസ്സിൽ ഉണ്ട്. പാപരഹിതനായവനേ, ദയവായി ഇതു ക്ഷമിക്കണം.
തതഃ പ്രാധ്മാപയച്ഛങ്ഖം ഭേരീപടഹവാദിതമ് । വ്യക്ഷോഭത ബലം സര്വമുദ്ധൂതമിവ സാഗരമ്
അതിനുശേഷം ശംഖവും ഭേരിയും പറ്റവും മുഴങ്ങി; സമുദ്രം കുലുങ്ങുന്നതുപോലെ മുഴുവൻ സൈന്യവും വിറച്ചു.
തതസ്തു പ്രാഹിണോദ്ദ്രോണഃ ശരാനഥ സ വിംശതിമ്। അപ്രാപ്താനേവ താന്പാര്ഥശ്ചിച്ഛേദ കൃതഹസ്തവാന്
അതിനുശേഷം ധ്രോണൻ ഇരുപത് അമ്പുകൾ അയച്ചു; പക്ഷേ, കൈപാടുള്ള പാർത്ഥൻ അവയെ എത്തുന്നതിന് മുമ്പേ വെട്ടിമുറിച്ചു.
തതഃ ശരസഹസ്രേണ രഥം പാര്ഥസ്യ വീര്യവാന് । അവാകിരത്തതോ ദ്രോണഃ ശീഘ്രഹസ്തം പ്രദര്ശയന്
അതിനുശേഷം ധ്രോണൻ തന്റെ വേഗതയുള്ള കൈ കാണിച്ച്, ആയിരം അമ്പുകൾ പാർത്ഥന്റെ രഥത്തിൽ മഴപെയ്യിച്ചു.
ഏവം പ്രവവൃതേ യുദ്ധം ഭാരജ്വാജകിരീടിനോഃ
ഇങ്ങനെ ഭാരദ്വാജപുതനും കിരീടധാരിയും തമ്മിൽ യുദ്ധം ആരംഭിച്ചു.