സംസര്പന്ത ഇവാകാശേ വിദ്യുത്വന്തോ വലാഹകാഃ ।। താനി ദൃഷ്ട്വാഽപ്യനീകാനി നിവര്തിതരഥാനി ച
ആ അണികൾ ആകാശത്ത് മിന്നൽപൊളിക്കുന്ന മേഘങ്ങൾപോലെ നീങ്ങുമ്പോൾ, തിരിച്ചു പോയ രഥങ്ങളെയും ആ അണികളെയും കണ്ടു.
പാര്ഥോഽപി വായുവദ്ധോരം സൈന്യാഗ്രം വ്യധുനോച്ഛരൈഃ ।। താം ശത്രുസേനാം തരസാ പ്രണുദ്യ ഗാശ്ചാപി ജിത്വാ ധനുഷാ പരേണ
പാർഥൻ കാറ്റുപോലെ ഭയങ്കരനായി അമ്പുകൾകൊണ്ട് സൈന്യത്തിന്റെ മുൻഭാഗം കുലുക്കി; വേഗത്തിൽ ശത്രുസൈന്യത്തെ അകറ്റി, തന്റെ ഉത്തമമായ വില്ലുകൊണ്ട് കാളകളെയും കീഴടക്കി.
ദുര്യോധനായാഭിമുഖം പ്രയാന്തം കുരുപ്രവീരാഃ സഹസാഽഭ്യഗച്ഛന് ।। ഗോഷു പ്രയാതാസു ജവേന മാത്സ്യാന്കിരീടിനം പ്രീതിയുതം ച ദൃഷ്ട്വാ
ദുര്യോധനന്റെ ദിശയിലേക്ക് പോവുന്ന കുരുവീരന്മാർ അപ്രതീക്ഷിതമായി സമീപിച്ചു; കാളകളുടെ ഇടയിൽ വേഗത്തിൽ പോവുന്ന മത്സ്യന്മാരെയും സന്തോഷത്തോടെ കിരീടിയെയും അവർ കണ്ടു.
പശൂന്സമാദായ തതോ നിവൃത്താ ഗോപാഃ സമസ്താഃ പ്രയയുശ്ച രാഷ്ട്രമ്
അപ്പോൾ കന്നുകാലികളെ കൂട്ടിച്ചേർത്ത്, എല്ലാ ഗോപ്പന്മാരും തിരിച്ചു സ്വന്തം നാട്ടിലേക്ക് പോയി.
തതസ്ത്രീണി സഹസ്രാണി രഥാനാം ച ധനുഷ്മതാമ്। ഘോരാണി കുരുവീരാണാം പര്യകീര്യന്ത ഭാരത
അതിനുശേഷം മൂവായിരം വില്ലാളികൾ കയറിയ രഥങ്ങൾ, ഭയങ്കരമായ കൌരവ വീരന്മാർ, അണിനിരന്നു, ഭാരത.
കര്ണോ രഥസഹസ്രേണ പ്രത്യഗൃഹ്ണാദ്ധനഞ്ജയമ്। ഭീഷ്മഃ ശാന്തനവോ ധീമാന്സഹസ്രേണ പുരസ്കൃതഃ
കർണ്ണൻ ആയിരം രഥങ്ങളോടൊപ്പം ധനഞ്ജയനെ നേരിട്ടു; ശാന്തനുവിന്റെ പുത്രനായ ഭീഷ്മൻ, ബുദ്ധിമാനായവൻ, ആയിരം രഥങ്ങളാൽ ചുറ്റപ്പെട്ട് മുന്നിൽ നിന്നു.
തഥാ രഥസഹസ്രേണ ഭ്രാതൃഭിഃ പരിവാരിതഃ। പശ്ചാദ്ദുര്യോധനോഽതിഷ്ഠദ്യശസാ ച ശ്രിയാ ജ്വലന്
അതു പോലെ തന്നെ, ദുര്യോധനനും സഹോദരന്മാരാൽ ചുറ്റപ്പെട്ട് ആയിരം രഥങ്ങളോടൊപ്പം പിന്നിൽ നിന്നു; യശസ്സും മഹത്വവും കൊണ്ട് തിളങ്ങി.
അതിഷ്ഠന്നിവകാശേഷു പാദാതാഃ സഹ വാജിഭിഃ । ഭീമരൂപാശ്ച മാതങ്ഗാസ്തോമരാങ്കുശചോദിതാഃ
പടയാളികളും കുതിരകളും ഇടങ്ങളിൽ അണിനിരന്നു; ഭീമനെപ്പോലെയുള്ള ഭയങ്കരമായ ആനകൾ തൂമരവും അങ്കുശവും കൊണ്ടു ഉണർത്തപ്പെട്ടു.
താനി ദൃഷ്ട്വാ ഹ്യനീകാനി വിതതാനി മഹാത്മനാമ് । വൈരാടിമുത്തരം തം തു പ്രത്യഭാഷത പാണ്ഡവഃ
മഹാത്മാക്കളാൽ അണിനിരത്തപ്പെട്ട ആ അണികൾ കണ്ടപ്പോൾ, പാണ്ഡവൻ മത്സ്യരാജകുമാരനായ ഉത്തരനോട് പറഞ്ഞു.
ജാമ്ബൂനദമയീ വേദീ ധ്വജാഗ്രേ യസ്യ ദൃശ്യതേ। ശോണാശ്ചാശ്വാ രഥേ യുക്താ ദ്രോണ ഏഷ പ്രകാശതേ
ധ്വജത്തിന്റെ മുകളിൽ പൊന്നാൽ നിർമ്മിച്ച വേദിയും, ചുവപ്പുനിറമുള്ള കുതിരകൾ രഥത്തിൽ കെട്ടിയതും കാണുമ്പോൾ, അതാണ് ദ്രോണമുനി തിളങ്ങുന്നത്.
ആചാര്യോ നിപുണോ ധീമാന്ബ്രഹ്മവിച്ഛൂരസത്തമഃ। ആഹവേ ചാപ്രതിദ്വന്ദ്വോ ദൂരപാതീ മഹാരഥഃ
ആചാര്യൻ, പ്രാവീണ്യവും ബുദ്ധിയും ഉള്ളവൻ, വേദങ്ങൾ അറിയുന്നവൻ, വീരന്മാരിൽ മുന്നിൽ; യുദ്ധത്തിൽ തുല്യൻ ഇല്ലാത്തവൻ, ദൂരത്തുനിന്ന് പ്രഹരിക്കുന്ന മഹാരഥൻ.
സുപ്രസന്നോ മഹാവീരഃ കുരുഷ്വൈനം പ്രദക്ഷിണമ്। അത്രൈവ ചാവിരോധേന ഏഷ ധര്മഃ സനാതനഃ
അവൻ ദയയും മഹാവീര്യവും ഉള്ളവൻ; അവനെ വലതുഭാഗം ചുറ്റി ആദരിക്കണം. ഇവിടെ എതിര്പ്പില്ലാതെ, ഇതാണ് ശാശ്വതമായ ധർമ്മം.
യദി മേ പ്രഹരേദ്ദ്രോണഃ ശരീരേ മേ പ്രഹൃഷ്യതഃ । തതോഽസ്മിന്പ്രഹരിഷ്യാമി നാന്യഥാ ബുദ്ധിരസ്തി മേ
ഡ്രോണൻ എന്നെ നേരിട്ട് ആക്രമിച്ചാൽ, ഞാൻ തയ്യാറായി നിൽക്കുമ്പോൾ അവനെ തിരിച്ചാക്രമിക്കും; എനിക്ക് വേറൊരു ഉദ്ദേശമില്ല.
ഭാരതാചാര്യമുഖ്യേന ബ്രാഹ്മണേന മഹാത്മനാ । തേന മേ യുധ്യമാനസ്യ മന്ദം വാഹയ സാരഥേ
ഭാരതവംശത്തിലെ പ്രധാനഗുരുവായ മഹാനായ ബ്രാഹ്മണനോടാണ് ഞാൻ യുദ്ധം ചെയ്യുന്നത്; അപ്പോൾ നീ എന്റെ രഥം പതുക്കെ ഓടിക്കോ, സാരഥി.
ധ്വജാഗ്രേ സിംഹലാങ്ഗൂലോ ദിക്ഷു സര്വാസു ശോഭതേ । ഭാരതാചാര്യപുത്രസ്തു സോഽശ്വത്ഥാമാ വിരാജതേ
അവന്റെ പതാകയുടെ മുകളിൽ സിംഹത്തിന്റെ വാൽ എല്ലാ ദിക്കുകളിലും പ്രകാശിക്കുന്നു; ആ ഭരതാചാര്യന്റെ മകനാണ് അശ്വത്താമൻ, അതീവ ഉജ്ജ്വലൻ.
ധ്വജാഗ്രം ദൃശ്യതേ യത്ര ബാലസൂര്യസമപ്രഭമ് । ദുര്ജയഃ സര്വസൈന്യാനാം ദേവൈരപി സവാസവൈഃ । തേന മേ യുധ്യമാനസ്യ മന്ദം വാഹയ സാരഥേ
പതാകയുടെ മുകളിൽ ബാലസൂര്യനെപ്പോലെ പ്രകാശം കാണുന്നിടത്ത്, ദേവന്മാരും ഇന്ദ്രനും ജയിക്കാൻ കഴിയാത്തവനാണ് അവിടെ; അവനോടൊപ്പം ഞാൻ യുദ്ധം ചെയ്യുമ്പോൾ, സാരഥി, രഥം പതുക്കെ ഓടിക്കോ.
ധ്വജാഗ്രേ ഗോവൃഷോ യസ്യ കാഞ്ചനോഽഭിവിരാജതേ । ആചാര്യവരമുഖ്യസ്തു കൃപ ഏഷ മഹാരഥഃ
പതാകയുടെ മുകളിൽ പൊന്നുകൊണ്ടുള്ള കാളയാണവന്റെ അടയാളം; ഗുരുക്കന്മാരിൽ പ്രധാനനും മഹാരഥിയുമാണ് ഈ കൃപാചാര്യൻ.
ദ്രോണേന ച സമോ വീര്യേ പിതുര്മേ പരമഃ സഖാ। തേന മേ യുധ്യമാനസ്യ മന്ദം വാഹയ സാരഥേ
വീര്യത്തിൽ ഡ്രോണനോട് തുല്യനും എന്റെ അച്ഛന്റെ ഏറ്റവും പ്രിയസുഹൃത്തും; അവനോടൊപ്പം ഞാൻ യുദ്ധം ചെയ്യുമ്പോൾ, സാരഥി, രഥം പതുക്കെ ഓടിക്കോ.
യസ്യ കാഞ്ചനകമ്ബൂഭിര്ഹസ്തികക്ഷ്യാപരിഷ്കൃതഃ। ധ്വജഃ പ്രകാശതേ ദൂരാദ്രഥേ വിദ്യുദ്ഗണോപമഃ
പൊൻകമ്പുകളും ആനയുടെ അലങ്കാരങ്ങളും അണിഞ്ഞ പതാക ദൂരത്ത് നിന്ന് തന്നെ രഥത്തിൽ മിന്നുന്നു, മിന്നൽതൂവലുകൾ പോലെ.
ഏഷ വൈകര്തനഃ കര്ണഃ പ്രതിമാനം ധനുഷ്മതാമ്। ദൃഢവൈരീ സദാഽസ്മാകം നിത്യം കടുകഭാഷണഃ
ഇവനാണ് വൈകർതനന്റെ മകൻ കർണ്ണൻ, വില്ലാളികളിൽ സമാനമില്ലാത്തവൻ; എപ്പോഴും ഞങ്ങളുടെ കഠിനവൈരിയും, കടുത്ത ഭാഷയിലും പ്രസിദ്ധനും.
യസ്യാശ്രയബലാദേവ ധാര്തരാഷ്ട്രഃ സസൌബലഃ । അസ്മാന്നിരസ്യ രാജ്യാച്ച പുനരദ്യാപി യോത്സ്യതി
ഇവന്റെ ശക്തിയാലും പിന്തുണയാലുമാണ് ധൃതരാഷ്ട്രപുത്രനും സൗബലനും നമ്മെ രാജ്യത്തിൽ നിന്ന് പുറത്താക്കി, ഇന്നും യുദ്ധത്തിനായി മുന്നോട്ട് വരുന്നത്.
ഏഷ വൈ സ്പര്ധതേ നിത്യം മയാ സഹ സുദുര്ജയഃ । ജാമദഗ്ന്യസ്യ രാമസ്യ ശിഷ്യോ ഹ്യേഷ മഹാരഥഃ
ഇവൻ എപ്പോഴും എന്നെ നേരിട്ട് മത്സരിക്കുന്നു, ജയിക്കാൻ വളരെ പ്രയാസം; ജാമദഗ്ന്യനായ രാമന്റെ ശിഷ്യനാണ് ഈ മഹാരഥി.
സര്വാസ്ത്രകുശലഃ കര്ണഃ സര്വശസ്ത്രഭൃതാംവരഃ । യുദ്ധേഽപ്രതിമവീര്യശ്ച ദൃഢവേധീ പരാക്രമീ
കർണ്ണൻ എല്ലാ ആയുധങ്ങളിലും നിപുണനും ആയുധധാരികളിൽ ഏറ്റവും മികച്ചവനും; യുദ്ധത്തിൽ തുല്യരില്ലാത്ത വീരനും ഉറച്ച മനസ്സും ധൈര്യവുമുള്ളവൻ.
അദ്യാഹം യുദ്ധമേതേന കരിഷ്യേ സൂതബന്ധുനാ। ദ്രഷ്ടാ ത്വമാവയോര്യുദ്ധം ബലിവാസവയോരിവ
ഇന്ന് ഞാൻ ഈ സൂതപുത്രനുമായി യുദ്ധം ചെയ്യും; നീ ഞങ്ങളുടെ യുദ്ധം കാണും, ബലി-ഇന്ദ്രന്മാരുടെ പോരിനെപ്പോലെ.
മഹാരഥേന ശൂരേണ സൂതപുത്രേണ ധന്വിനാ। തേന മേ യുധ്യമാനസ്യ ശീഘ്രം വാഹയ സാരഥേ
ആ വീരനായ മഹാരഥിയായ സൂതപുത്രവില്ലാളിയോടൊപ്പം ഞാൻ യുദ്ധം ചെയ്യുമ്പോൾ, സാരഥി, രഥം വേഗത്തിൽ ഓടിക്കോ.
യസ്യ ചൈവ രഥോപസ്ഥേ നാഗോ മണിമയോ ധ്വജഃ । ഏഷ ദുര്യോധനസ്തത്ര കൌരവോ യശസാ വൃതഃ
രഥത്തിൽ മണിമയമായ ആനയുടെ പതാകയുള്ളവനാണ് അവിടെ ഇരിക്കുന്ന ദുര്യോധനൻ, കൗരവൻ, പ്രശസ്തിയാൽ ചുറ്റപ്പെട്ടവൻ.
ലബ്ധലക്ഷോ ദൃഢം വേധീ ലഘുഹസ്തഃ പ്രതാപവാന് । തേന മേ യുധ്യമാനസ്യ ശീഘ്രം വാഹയ സാരഥേ
ലക്ഷ്യം കൃത്യമായി പിടിക്കുന്നവൻ, ഉറച്ച മനസ്സുള്ളവൻ, കൈവേഗമുള്ളവൻ, ധൈര്യശാലിയുമാണ് അവൻ; അവനോടൊപ്പം ഞാൻ യുദ്ധം ചെയ്യുമ്പോൾ, സാരഥി, രഥം വേഗത്തിൽ ഓടിക്കോ.
യസ്തു ശ്വേതാവദാതേന പഞ്ചതാലേന കേതുനാ । വൈഡൂര്യമയദണ്ഡേന താലവൃക്ഷേണ രാജതേ
ശുദ്ധവെളുത്തതും അഞ്ചു താളവൃക്ഷങ്ങളുമുള്ള പതാകയും, വൈഡൂര്യരത്നം കൊണ്ടുള്ള കമ്പിയും, താളവൃക്ഷത്തിന്റെ ആകൃതിയിലും മിന്നുന്നവനാണ് അവിടെ.
ഹസ്താവാപീ ബൃഹദ്ധന്വാ സേനാം തിഷ്ഠതി ഹര്ഷയന് । രാമേണ ജാമദഗ്ന്യേന ദ്വൈരഥേനാജിതഃ പുരാ
വില്ലും കൈവശം വച്ച്, ഉറച്ച നിലയിൽ നിന്നു സൈന്യത്തെ ആനന്ദിപ്പിക്കുന്നവൻ; ജാമദഗ്ന്യനായ രാമനോടൊപ്പം ഒരിക്കൽ പോലും തോറ്റിട്ടില്ലാത്തവൻ.
ശീഘ്രശ്ച ലഗുവേധീ ച ലഘുഹസ്തഃ പ്രതാപവാന് । ഏഷ ശാന്തനവോ ഭീഷ്മഃ സര്വേഷാം നഃ പിതാമഹഃ
വേഗവും കൃത്യമായ ലക്ഷ്യവും കൈവേഗവും ധൈര്യവും നിറഞ്ഞവൻ; ശാന്തനുവിന്റെ മകനായ ഭീഷ്മൻ, നമ്മുടെ എല്ലാവരുടെയും പിതാമഹൻ.