തേഷാം നൈവാപയാനേ ച നാഭിയാനേ ഭവന്മതിഃ । ശീഘ്രതാമേവ പാര്ഥസ്യ പൂജയന്തസ്തു വിസ്മിതാഃ
അവർക്ക് പിന്നോട്ട് പോകാനോ മുന്നോട്ട് വരാനോ ചിന്തയില്ല; പാർഥന്റെ വേഗതയിൽ അത്ഭുതപ്പെട്ട് അതിനേ മാത്രം ആദരിച്ചു.
ചന്ദ്രാവദാതം സാമുദ്രം കുരുസൈന്യഭയംകരമ്। തതഃ ശങ്ഖമുപാധ്മാസീദ്ദ്വിഷതാം രോമഹര്ഷണമ്। ജ്യാഘോഷം തലഘോഷം ച കൃത്വാ ഭൂതാന്യമോഹയത്
ചന്ദ്രനുപോലെ വെള്ളയും സമുദ്രംപോലെയുള്ള ശബ്ദവും ഉള്ള ശംഖം അർജുനൻ ഊതി, കൌരവസൈന്യത്തെ ഭയപ്പെടുത്തുകയും ശത്രുക്കളുടെ രോമങ്ങൾ നട്ടെല്ല് നട്ടെല്ലായി നിൽക്കുകയും ചെയ്തു; വില്ലിന്റെ ശബ്ദവും കൈയുടെ താളവും എല്ലാം ഭൂതങ്ങളെ വിറപ്പിച്ചു.
തസ്യ ശങ്ഖസ്യ ശബ്ദേന ധനുഷോ നിസ്വനേന ച। ശബ്ദേനാമാനുഷാണാം ച ഭൂതാനാം ധ്വജവാസിനാമ് । വിയദ്ഗതാനാം ദേവാനാം മാനുഷാണാം രവേണ ച
അവന്റെ ശംഖത്തിന്റെ ശബ്ദവും വില്ലിന്റെ മുഴക്കവും, പതാകയേന്തിയ ഭൂതങ്ങളുടെ നിലവിളിയും, ആകാശത്തിലും ഭൂമിയിലുമുള്ള ദേവന്മാരുടെയും മനുഷ്യരുടെയും ശബ്ദം എല്ലാം ഒരുമിച്ച് എല്ലാവരെയും നടുങ്ങിച്ചു.
ഊര്ധ്വം പുച്ഛം വിധൂന്വാനാ ഹേമമാണാഃ സമന്തതഃ । ഗാവഃ സവത്സാഃ സംത്രസ്താ നിവൃത്താ ദക്ഷിണാം ദിശം
പൊന്നുപോലെയുള്ള നിറമുള്ള പശുക്കൾ, കിടാക്കളോടൊപ്പം ഭയപ്പെട്ട്, വാലുകൾ ഉയർത്തി ആലയിച്ചു, തെക്കോട്ടു തിരിഞ്ഞ് ഓടി.
തതഃ സ സമരേ ശൂരോ ബീഭത്സുഃ ശത്രുപൂഗഹാ। ഗോപാലാംശ്ചോദയാമാസ ഗാവശ്ചോദയതേതി ച
അപ്പോൾ ആ ധീരനായ അർജ്ജുനൻ, ശത്രുക്കളുടെ കൂട്ടങ്ങളെ നശിപ്പിക്കുന്നവൻ, കന്നുകാലികളെ മുന്നോട്ട് ഓടിപ്പിക്കാൻ ഗോപ്പന്മാരോട് ഉത്സാഹം നൽകി: 'കാളകളെ മുന്നോട്ട് കൊണ്ടുപോകൂ!' എന്നു പറഞ്ഞു.
ഉത്തരം ചാഹ ബീഭത്സുര്ഹര്ഷയന്പാണ്ഡുനന്ദനഃ । ഗവാമഗ്രം സമീക്ഷസ്വ ഗശ്ചൈവാശു നിവര്തയ
പാണ്ഡുവിന്റെ പുത്രനായ അർജ്ജുനൻ ഉത്തരനെ സന്തോഷിപ്പിച്ച് പറഞ്ഞു: 'കാളകളുടെ മുന്നിൽ ശ്രദ്ധയോടെ നോക്കൂ, അവയെ വേഗത്തിൽ തിരിച്ചു കൊണ്ടുപോകൂ.'
യാവദേതേ നിവര്തന്തേ കുരവോ ജവമാസ്ഥിതാഃ । യാഹ്യുത്തരേണ ഗാശ്ചൈതാഃ സൈന്യാനാം ച നൃപാത്മജ
ഈ കൌരവർ വേഗത്തിൽ മുന്നോട്ട് വരുന്നത് നമുക്ക് തടയാൻ കഴിയുന്നത്ര സമയം, രാജകുമാരാ, നീ ഉത്തരനോടൊപ്പം ഈ കാളകളെ അകറ്റി കൊണ്ടുപോകൂ.
പശ്യന്തു കുരവഃ സര്വേ മമ വീര്യപരാക്രമമ്
എന്റെ ശക്തിയും വീര്യവും കൌരവർ എല്ലാവരും കാണട്ടെ.
ദൃഷ്ടവാ യാന്തമദൂരസ്ഥം ക്ഷിപ്രമഭ്യപതന്രഥൈഃ ।। ഹസ്ത്യശ്വപരിവാരേണ മഹതാഽഭിവിരാജതാ
അവർ അടുത്ത് വരുന്നത് കണ്ടു, അവർ വണ്ടികളോടും വലിയ ആനകളും കുതിരകളും ചുറ്റിപ്പറ്റിയതുമായ അണിയറകളോടും വേഗത്തിൽ മുന്നോട്ട് നീങ്ങി, അതിനാൽ ആ സൈന്യം ഭംഗിയായി തിളങ്ങി.
യോധൈഃ പ്രാസാസിഹസ്തൈശ്ച ചാപബാണോദ്യതായുധൈഃ ।। താന്യനീകാന്യശോഭന്ത കുരൂണാമാതതായിനാമ്
കൈയിൽ കുന്തവും വാളും വഹിച്ച യോദ്ധാക്കളും, വില്ലും അമ്പും ഒരുക്കിയവരും, ആക്രമണത്തിനായി തയ്യാറായ കൌരവർ്റെ അണികൾ അഴകായി അലങ്കരിക്കപ്പെട്ടു.
സംസര്പന്ത ഇവാകാശേ വിദ്യുത്വന്തോ വലാഹകാഃ ।। താനി ദൃഷ്ട്വാഽപ്യനീകാനി നിവര്തിതരഥാനി ച
ആ അണികൾ ആകാശത്ത് മിന്നൽപൊളിക്കുന്ന മേഘങ്ങൾപോലെ നീങ്ങുമ്പോൾ, തിരിച്ചു പോയ രഥങ്ങളെയും ആ അണികളെയും കണ്ടു.
പാര്ഥോഽപി വായുവദ്ധോരം സൈന്യാഗ്രം വ്യധുനോച്ഛരൈഃ ।। താം ശത്രുസേനാം തരസാ പ്രണുദ്യ ഗാശ്ചാപി ജിത്വാ ധനുഷാ പരേണ
പാർഥൻ കാറ്റുപോലെ ഭയങ്കരനായി അമ്പുകൾകൊണ്ട് സൈന്യത്തിന്റെ മുൻഭാഗം കുലുക്കി; വേഗത്തിൽ ശത്രുസൈന്യത്തെ അകറ്റി, തന്റെ ഉത്തമമായ വില്ലുകൊണ്ട് കാളകളെയും കീഴടക്കി.
ദുര്യോധനായാഭിമുഖം പ്രയാന്തം കുരുപ്രവീരാഃ സഹസാഽഭ്യഗച്ഛന് ।। ഗോഷു പ്രയാതാസു ജവേന മാത്സ്യാന്കിരീടിനം പ്രീതിയുതം ച ദൃഷ്ട്വാ
ദുര്യോധനന്റെ ദിശയിലേക്ക് പോവുന്ന കുരുവീരന്മാർ അപ്രതീക്ഷിതമായി സമീപിച്ചു; കാളകളുടെ ഇടയിൽ വേഗത്തിൽ പോവുന്ന മത്സ്യന്മാരെയും സന്തോഷത്തോടെ കിരീടിയെയും അവർ കണ്ടു.
പശൂന്സമാദായ തതോ നിവൃത്താ ഗോപാഃ സമസ്താഃ പ്രയയുശ്ച രാഷ്ട്രമ്
അപ്പോൾ കന്നുകാലികളെ കൂട്ടിച്ചേർത്ത്, എല്ലാ ഗോപ്പന്മാരും തിരിച്ചു സ്വന്തം നാട്ടിലേക്ക് പോയി.
തതസ്ത്രീണി സഹസ്രാണി രഥാനാം ച ധനുഷ്മതാമ്। ഘോരാണി കുരുവീരാണാം പര്യകീര്യന്ത ഭാരത
അതിനുശേഷം മൂവായിരം വില്ലാളികൾ കയറിയ രഥങ്ങൾ, ഭയങ്കരമായ കൌരവ വീരന്മാർ, അണിനിരന്നു, ഭാരത.
കര്ണോ രഥസഹസ്രേണ പ്രത്യഗൃഹ്ണാദ്ധനഞ്ജയമ്। ഭീഷ്മഃ ശാന്തനവോ ധീമാന്സഹസ്രേണ പുരസ്കൃതഃ
കർണ്ണൻ ആയിരം രഥങ്ങളോടൊപ്പം ധനഞ്ജയനെ നേരിട്ടു; ശാന്തനുവിന്റെ പുത്രനായ ഭീഷ്മൻ, ബുദ്ധിമാനായവൻ, ആയിരം രഥങ്ങളാൽ ചുറ്റപ്പെട്ട് മുന്നിൽ നിന്നു.
തഥാ രഥസഹസ്രേണ ഭ്രാതൃഭിഃ പരിവാരിതഃ। പശ്ചാദ്ദുര്യോധനോഽതിഷ്ഠദ്യശസാ ച ശ്രിയാ ജ്വലന്
അതു പോലെ തന്നെ, ദുര്യോധനനും സഹോദരന്മാരാൽ ചുറ്റപ്പെട്ട് ആയിരം രഥങ്ങളോടൊപ്പം പിന്നിൽ നിന്നു; യശസ്സും മഹത്വവും കൊണ്ട് തിളങ്ങി.
അതിഷ്ഠന്നിവകാശേഷു പാദാതാഃ സഹ വാജിഭിഃ । ഭീമരൂപാശ്ച മാതങ്ഗാസ്തോമരാങ്കുശചോദിതാഃ
പടയാളികളും കുതിരകളും ഇടങ്ങളിൽ അണിനിരന്നു; ഭീമനെപ്പോലെയുള്ള ഭയങ്കരമായ ആനകൾ തൂമരവും അങ്കുശവും കൊണ്ടു ഉണർത്തപ്പെട്ടു.
താനി ദൃഷ്ട്വാ ഹ്യനീകാനി വിതതാനി മഹാത്മനാമ് । വൈരാടിമുത്തരം തം തു പ്രത്യഭാഷത പാണ്ഡവഃ
മഹാത്മാക്കളാൽ അണിനിരത്തപ്പെട്ട ആ അണികൾ കണ്ടപ്പോൾ, പാണ്ഡവൻ മത്സ്യരാജകുമാരനായ ഉത്തരനോട് പറഞ്ഞു.
ജാമ്ബൂനദമയീ വേദീ ധ്വജാഗ്രേ യസ്യ ദൃശ്യതേ। ശോണാശ്ചാശ്വാ രഥേ യുക്താ ദ്രോണ ഏഷ പ്രകാശതേ
ധ്വജത്തിന്റെ മുകളിൽ പൊന്നാൽ നിർമ്മിച്ച വേദിയും, ചുവപ്പുനിറമുള്ള കുതിരകൾ രഥത്തിൽ കെട്ടിയതും കാണുമ്പോൾ, അതാണ് ദ്രോണമുനി തിളങ്ങുന്നത്.
ആചാര്യോ നിപുണോ ധീമാന്ബ്രഹ്മവിച്ഛൂരസത്തമഃ। ആഹവേ ചാപ്രതിദ്വന്ദ്വോ ദൂരപാതീ മഹാരഥഃ
ആചാര്യൻ, പ്രാവീണ്യവും ബുദ്ധിയും ഉള്ളവൻ, വേദങ്ങൾ അറിയുന്നവൻ, വീരന്മാരിൽ മുന്നിൽ; യുദ്ധത്തിൽ തുല്യൻ ഇല്ലാത്തവൻ, ദൂരത്തുനിന്ന് പ്രഹരിക്കുന്ന മഹാരഥൻ.
സുപ്രസന്നോ മഹാവീരഃ കുരുഷ്വൈനം പ്രദക്ഷിണമ്। അത്രൈവ ചാവിരോധേന ഏഷ ധര്മഃ സനാതനഃ
അവൻ ദയയും മഹാവീര്യവും ഉള്ളവൻ; അവനെ വലതുഭാഗം ചുറ്റി ആദരിക്കണം. ഇവിടെ എതിര്പ്പില്ലാതെ, ഇതാണ് ശാശ്വതമായ ധർമ്മം.
യദി മേ പ്രഹരേദ്ദ്രോണഃ ശരീരേ മേ പ്രഹൃഷ്യതഃ । തതോഽസ്മിന്പ്രഹരിഷ്യാമി നാന്യഥാ ബുദ്ധിരസ്തി മേ
ഡ്രോണൻ എന്നെ നേരിട്ട് ആക്രമിച്ചാൽ, ഞാൻ തയ്യാറായി നിൽക്കുമ്പോൾ അവനെ തിരിച്ചാക്രമിക്കും; എനിക്ക് വേറൊരു ഉദ്ദേശമില്ല.
ഭാരതാചാര്യമുഖ്യേന ബ്രാഹ്മണേന മഹാത്മനാ । തേന മേ യുധ്യമാനസ്യ മന്ദം വാഹയ സാരഥേ
ഭാരതവംശത്തിലെ പ്രധാനഗുരുവായ മഹാനായ ബ്രാഹ്മണനോടാണ് ഞാൻ യുദ്ധം ചെയ്യുന്നത്; അപ്പോൾ നീ എന്റെ രഥം പതുക്കെ ഓടിക്കോ, സാരഥി.
ധ്വജാഗ്രേ സിംഹലാങ്ഗൂലോ ദിക്ഷു സര്വാസു ശോഭതേ । ഭാരതാചാര്യപുത്രസ്തു സോഽശ്വത്ഥാമാ വിരാജതേ
അവന്റെ പതാകയുടെ മുകളിൽ സിംഹത്തിന്റെ വാൽ എല്ലാ ദിക്കുകളിലും പ്രകാശിക്കുന്നു; ആ ഭരതാചാര്യന്റെ മകനാണ് അശ്വത്താമൻ, അതീവ ഉജ്ജ്വലൻ.
ധ്വജാഗ്രം ദൃശ്യതേ യത്ര ബാലസൂര്യസമപ്രഭമ് । ദുര്ജയഃ സര്വസൈന്യാനാം ദേവൈരപി സവാസവൈഃ । തേന മേ യുധ്യമാനസ്യ മന്ദം വാഹയ സാരഥേ
പതാകയുടെ മുകളിൽ ബാലസൂര്യനെപ്പോലെ പ്രകാശം കാണുന്നിടത്ത്, ദേവന്മാരും ഇന്ദ്രനും ജയിക്കാൻ കഴിയാത്തവനാണ് അവിടെ; അവനോടൊപ്പം ഞാൻ യുദ്ധം ചെയ്യുമ്പോൾ, സാരഥി, രഥം പതുക്കെ ഓടിക്കോ.
ധ്വജാഗ്രേ ഗോവൃഷോ യസ്യ കാഞ്ചനോഽഭിവിരാജതേ । ആചാര്യവരമുഖ്യസ്തു കൃപ ഏഷ മഹാരഥഃ
പതാകയുടെ മുകളിൽ പൊന്നുകൊണ്ടുള്ള കാളയാണവന്റെ അടയാളം; ഗുരുക്കന്മാരിൽ പ്രധാനനും മഹാരഥിയുമാണ് ഈ കൃപാചാര്യൻ.
ദ്രോണേന ച സമോ വീര്യേ പിതുര്മേ പരമഃ സഖാ। തേന മേ യുധ്യമാനസ്യ മന്ദം വാഹയ സാരഥേ
വീര്യത്തിൽ ഡ്രോണനോട് തുല്യനും എന്റെ അച്ഛന്റെ ഏറ്റവും പ്രിയസുഹൃത്തും; അവനോടൊപ്പം ഞാൻ യുദ്ധം ചെയ്യുമ്പോൾ, സാരഥി, രഥം പതുക്കെ ഓടിക്കോ.
യസ്യ കാഞ്ചനകമ്ബൂഭിര്ഹസ്തികക്ഷ്യാപരിഷ്കൃതഃ। ധ്വജഃ പ്രകാശതേ ദൂരാദ്രഥേ വിദ്യുദ്ഗണോപമഃ
പൊൻകമ്പുകളും ആനയുടെ അലങ്കാരങ്ങളും അണിഞ്ഞ പതാക ദൂരത്ത് നിന്ന് തന്നെ രഥത്തിൽ മിന്നുന്നു, മിന്നൽതൂവലുകൾ പോലെ.
ഏഷ വൈകര്തനഃ കര്ണഃ പ്രതിമാനം ധനുഷ്മതാമ്। ദൃഢവൈരീ സദാഽസ്മാകം നിത്യം കടുകഭാഷണഃ
ഇവനാണ് വൈകർതനന്റെ മകൻ കർണ്ണൻ, വില്ലാളികളിൽ സമാനമില്ലാത്തവൻ; എപ്പോഴും ഞങ്ങളുടെ കഠിനവൈരിയും, കടുത്ത ഭാഷയിലും പ്രസിദ്ധനും.