ദുര്യോധനം ന പശ്യാമി ക്വ നു രാജാ സ തിഷ്ഠതി। ഉത്സൃംജ്യൈതദ്രഥാനീകം യാഹി യത്ര സുയോധനഃ
ദുര്യോധനനെ ഞാൻ കാണുന്നില്ല; ആ രാജാവ് എവിടെയാണ് നില്ക്കുന്നത്? ഈ രഥങ്ങളുടെ നിര വിട്ട്, സുയോധനൻ എവിടെയാണോ അവിടെ പോകൂ.
തം ഹത്വാ സംനിവര്തിഷ്യേ ഗാഃ സ ആദായ ഗച്ഛതി। ഗവാഗ്രമഭിതോ യാഹി യത്ര രാജാ ഭവിഷ്യതി
അവനെ കൊല്ലുമ്പോൾ ഞാൻ തിരിച്ചു വരും; അവൻ പശുക്കളെ പിടിക്കാൻ പോകുന്നു. പശുക്കളുടെ മുന്നിൽ രാജാവ് ഉണ്ടാകും; അവിടേക്ക് കുതിരയോടിപ്പിക്കൂ.
ഇത്യുക്ത്വാ സമരേ പാര്ഥോ വൈരാടിമപരാജിതഃ। സംസ്പൃശാനോ ധനുര്ദിവ്യം ത്വരമാണോഽഗമത്തദാ
ഇങ്ങനെ യുദ്ധഭൂമിയിൽ പറഞ്ഞ ശേഷം, വിരാടന്റെ അജേയനായ പുത്രൻ പാർത്ഥൻ, ദിവ്യമായ വില്ല് സ്പർശിച്ച്, വേഗത്തിൽ മുന്നോട്ട് പോയി.
തതോ ഭീഷ്മോഽബ്രവീദ്വാക്യം കുരുമധ്യേ പരംതപഃ। ചിരദൃഷ്ടോഽയമസ്മാഭിര്ധര്മജ്ഞോ ബാന്ധവപ്രിയഃ
അതിനുശേഷം, ശത്രുക്കളെ ഭയപ്പെടുത്തുന്ന ഭീഷ്മൻ, കുരുക്കളുടെ ഇടയിൽ പറഞ്ഞു: 'നമുക്ക് ഏറെക്കാലമായി കാണാൻ കഴിഞ്ഞിട്ടില്ലാത്ത, ധർമ്മം അറിയുന്നവനും ബന്ധുക്കൾക്ക് പ്രിയനുമായവനാണ് ഇദ്ദേഹം.'
അതീവ ജ്വലതേ ലക്ഷ്മ്യാ പാകശാസനിരാഗതഃ। ഏഷ ദുര്യോധനം പാര്ഥോ മാര്ഗതേ നികൃതിം സ്മരന്
ഇവൻ അത്യന്തം തേജസ്സോടെ ദേവേന്ദ്രനിൽ നിന്ന് വന്നതുപോലെ ദൃശ്യമാണ്; പാർത്ഥൻ ദുര്യോധനനെ അന്വേഷിക്കുന്നു, അവന്റെ കപടത്വം ഓർത്ത്.
സേനാമത്യര്ഥമാലോക്യ ത്വരതേ ഗ്രഹണേഽസ്യ ച। മൃഗം സിംഹ ഇവാദാതുമീക്ഷതേ പാകശാസനിഃ
സൈന്യത്തെ സൂക്ഷ്മമായി നിരീക്ഷിച്ച്, അവനെ പിടിക്കാൻ പാർത്ഥൻ ഉത്സുകനായി മുന്നേറുന്നു; ഒരു സിംഹം ഇരയെ പിടിക്കാൻ നോക്കുന്നതുപോലെ പാർത്ഥൻ ധൃതരാഷ്ട്രപുത്രനെ അന്വേഷിക്കുന്നു.
നൈഷോഽന്തരേണ രാജാനം ബീഭത്സുഃ സ്ഥാതുമര്ഹതി। തസ്യ പാര്ഷ്ണി ഗ്രഹീഷ്യാമോ ജവേനാഭിപ്രധാവതഃ
രാജാവില്ലാതെ അർജുനനെ പിടിച്ചു നിർത്താൻ കഴിയില്ല. അവൻ വേഗത്തിൽ മുന്നോട്ട് പായുമ്പോൾ, അവന്റെ പാദം പിടിച്ചെടുക്കാം.
ന ഹ്യേനമഭിസംക്രുദ്ധമേകോ യുദ്ധ്യേത സംയുഗേ। അന്യോ ദേവാന്മഹാദേവാത്കൃഷ്ണാദ്വാ ദേവകീസുതാത്। ആചാര്യാച്ച സപുത്രാദ്വാ ഭാരദ്വാജാന്മഹാരഥാത്
യുദ്ധത്തിൽ കോപത്തോടെ ഒരാൾക്ക് പോലും അവനോട് നേരിട്ട് പോരാടാൻ കഴിയില്ല; മഹാദേവനോടോ, ദേവകിയുടെ മകനായ കൃഷ്ണനോടോ, അചാര്യനായ ദ്രോൺനും മകനും ഭാരദ്വാജ വംശത്തിലെ മഹാരഥിയോടോ മാത്രമേ അതിനാവൂ.
കിം നോ ഗാവഃ കരിഷ്യന്തി ദ്രവ്യം വാ വിപുലം തഥാ। ദുര്യോധനഃ പാര്ഥഗതഃ പുരാ പ്രാണാന്വിമുഞ്ചതി
നമുക്ക് പശുക്കളോ വലിയ സമ്പത്തോ എന്ത് പ്രയോജനം? ദുര്യോധനൻ പാർഥനോടു എതിർത്ത് നേരത്തെ തന്നെ ജീവൻ പണയമിട്ടിരിക്കുന്നു.
ഇത്യുക്ത്വാ സമരേ ഭീഷ്മഃ സേനയാ സഹ കൌരവഃ। അന്വധാവത്തദാ പാര്ഥം ധാര്തരാഷ്ട്രസ്യ രക്ഷണേ
ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞ്, കൌരവനായ ഭീഷ്മൻ തന്റെ സൈന്യത്തോടൊപ്പം, ധൃതരാഷ്ട്രപുത്രന്റെ രക്ഷയ്ക്കായി പാർഥനെ പിന്തുടർന്നു.
വിക്രോശമാത്രം യാത്വാ തു പാര്ഥോ വൈരാടിമബ്രവീത്। ഇഷുപാതമാത്രേ സേനായാഃ സ്ഥാപയാശ്വാനരിംദമ
ശബ്ദം കേൾക്കുന്ന അകലം വരെ ചെന്നപ്പോൾ, പാർഥൻ വിരാടിന്റെ പുത്രനോടു പറഞ്ഞു: 'ശത്രുക്കൾക്ക് ഭയം കാണിക്കുന്നവനേ, സൈന്യത്തിന്റെ അമ്പ് എത്തുന്ന ദൂരത്ത് കുതിരകൾ നിർത്തൂ.'
ഏതദഗ്രം ഗവാം ദൃഷ്ടം മന്ദം വാഹയ സാരഥേ। യാഹ്യുത്തരേണ സേനായാ ഗാശ്ചൈവ പ്രവിഭജ്യ ച
'ഇതാണ് പശുക്കളുടെ മുന്ന് ഭാഗം; സാരഥിയേ, കുതിരകൾ മന്ദം ഓടിപ്പിക്കൂ. സൈന്യത്തിന്റെ വടക്കുഭാഗത്തേക്ക് പോയി, പശുക്കളെ വേർതിരിച്ച് കൊണ്ടുപോകൂ.'
പരിക്ഷിപ്യ ഗവാം യൂഥമത്ര യോത്സ്യേ സുയോധനമ് । ഗച്ഛന്തി സത്വരാ ഗാവഃ സഗോപാഃ പരിമോചയ
'ഇവിടെ പശുക്കളുടെ കൂട്ടം ചുറ്റി നിർത്തൂ, ഞാൻ സുവ്യോധനനുമായി യുദ്ധം ചെയ്യും. പശുക്കളും അവയുടെ കാവലുകാരും വേഗത്തിൽ പോകുന്നു—അവരെ മോചിപ്പിക്കൂ.'
തത്ര ഗത്വാ പശൂന്വീര സഗോപാന്പരിമോചയ। അന്തരേണ ച സേനായാഃ പ്രാങ്മുഖോ ഗച്ഛ ചോത്തര
'വീരനേ, അവിടെ ചെന്നു പശുക്കളെയും കാവലുകാരെയും മോചിപ്പിക്കൂ. സൈന്യത്തെ ഒഴിവാക്കി കിഴക്കോട്ടു തിരിഞ്ഞ് വടക്കോട്ട് പോവൂ.'
ഇമേ ത്വതിരഥാഃ സര്വേ മമ വീര്യപരാക്രമമ്। പശ്യന്തു കുരവോ യുദ്ധേ മഹേന്ദ്രസ്യേവ ദാനവാഃ
'നിന്റെ ഈ മഹാരഥന്മാർ എല്ലാവരും യുദ്ധത്തിൽ എന്റെ വീര്യവും ധൈര്യവും കാണട്ടെ, മഹേന്ദ്രന്റെ ശക്തി ദാനവന്മാർ കണ്ടതുപോലെ.'
തതഃ സ രഥിനാം ശ്രേഷ്ഠോ നാമ വിശ്രാവ്യ ചാത്മനഃ। നിശിതാഗ്രാഞ്ശരാംസ്തീക്ഷ്ണാന്മുമോചാംതകസന്നിഭാന്
അപ്പോൾ ആ മഹാരഥന്മാരിൽ ശ്രേഷ്ഠനായവൻ തന്റെ പേര് വിളിച്ചു അറിയിച്ച ശേഷം, മരണത്തിന്റെ ആയുധങ്ങൾപോലെയുള്ള കൂര്മ്മായ അമ്പുകൾ വിട്ടു.
ശലഭൈരിവ ചാകാശം ധാരാഭിരിവ പര്വതമ്। നിരാവകാശമഭവച്ഛരൈഃ ക്ഷിപ്തൈഃ കിരീടിനാ
ഇലഞ്ഞിങ്ങയുടെ കൂട്ടം ആകാശം നിറയ്ക്കുന്നതുപോലെയും, മഴ മലയിൽ പെയ്യുന്നതുപോലെയും, അർജുനന്റെ അമ്പുകൾ എല്ലായിടത്തും നിറഞ്ഞു, ഒരു ഇടവേള പോലും അവിടെയുണ്ടായില്ല.
വികീര്യമാണാസ്തു ശരൈസ്തേ യോധാ ധാര്തരാഷ്ട്രികാഃ। ഗാശ്ചൈവ ന ച പശ്യന്തി പാര്ഥമുക്തൈരജിഹ്മഗൈഃ
പാർഥൻ വിട്ട നേരായ അമ്പുകൾ കൊണ്ടു ധൃതരാഷ്ട്രപുത്രന്മാരുടെ സൈന്യങ്ങൾ അടി വാങ്ങി; അവർക്ക് പശുക്കളെയും പാർഥനെയും കാണാൻ കഴിയാതെപോയി.
സാ ചാപി ബഹുലാ സേനാ പാര്ഥബാണാഭിപീഡിതാ। നാപശ്യദ്വിവൃതാം ഭൂമിം നാന്തരിക്ഷം ദിശോപി വാ
പാർഥന്റെ അമ്പുകളുടെ ആക്രമണത്തിൽ ആ വലിയ സൈന്യത്തിന് നിലം കാണാനോ, ആകാശം കാണാനോ, ദിശകൾ തിരിച്ചറിയാനോ കഴിഞ്ഞില്ല.
അര്ജുനസ്തു തദാ ഹൃഷ്ടോ ദര്ശയന്വീര്യമാത്മനഃ। പീഡയാമാസ സൈന്യാനി ഗാണ്ഡീവപ്രസൃതൈഃ ശരൈഃ
അപ്പോൾ അർജുനൻ സന്തോഷത്തോടെ തന്റെ ധൈര്യം കാണിച്ച്, ഗാണ്ഡീവത്തിൽ നിന്ന് അമ്പുകൾ വിട്ട് സൈന്യങ്ങളെ തകർത്തു.
തേഷാം നൈവാപയാനേ ച നാഭിയാനേ ഭവന്മതിഃ । ശീഘ്രതാമേവ പാര്ഥസ്യ പൂജയന്തസ്തു വിസ്മിതാഃ
അവർക്ക് പിന്നോട്ട് പോകാനോ മുന്നോട്ട് വരാനോ ചിന്തയില്ല; പാർഥന്റെ വേഗതയിൽ അത്ഭുതപ്പെട്ട് അതിനേ മാത്രം ആദരിച്ചു.
ചന്ദ്രാവദാതം സാമുദ്രം കുരുസൈന്യഭയംകരമ്। തതഃ ശങ്ഖമുപാധ്മാസീദ്ദ്വിഷതാം രോമഹര്ഷണമ്। ജ്യാഘോഷം തലഘോഷം ച കൃത്വാ ഭൂതാന്യമോഹയത്
ചന്ദ്രനുപോലെ വെള്ളയും സമുദ്രംപോലെയുള്ള ശബ്ദവും ഉള്ള ശംഖം അർജുനൻ ഊതി, കൌരവസൈന്യത്തെ ഭയപ്പെടുത്തുകയും ശത്രുക്കളുടെ രോമങ്ങൾ നട്ടെല്ല് നട്ടെല്ലായി നിൽക്കുകയും ചെയ്തു; വില്ലിന്റെ ശബ്ദവും കൈയുടെ താളവും എല്ലാം ഭൂതങ്ങളെ വിറപ്പിച്ചു.
തസ്യ ശങ്ഖസ്യ ശബ്ദേന ധനുഷോ നിസ്വനേന ച। ശബ്ദേനാമാനുഷാണാം ച ഭൂതാനാം ധ്വജവാസിനാമ് । വിയദ്ഗതാനാം ദേവാനാം മാനുഷാണാം രവേണ ച
അവന്റെ ശംഖത്തിന്റെ ശബ്ദവും വില്ലിന്റെ മുഴക്കവും, പതാകയേന്തിയ ഭൂതങ്ങളുടെ നിലവിളിയും, ആകാശത്തിലും ഭൂമിയിലുമുള്ള ദേവന്മാരുടെയും മനുഷ്യരുടെയും ശബ്ദം എല്ലാം ഒരുമിച്ച് എല്ലാവരെയും നടുങ്ങിച്ചു.
ഊര്ധ്വം പുച്ഛം വിധൂന്വാനാ ഹേമമാണാഃ സമന്തതഃ । ഗാവഃ സവത്സാഃ സംത്രസ്താ നിവൃത്താ ദക്ഷിണാം ദിശം
പൊന്നുപോലെയുള്ള നിറമുള്ള പശുക്കൾ, കിടാക്കളോടൊപ്പം ഭയപ്പെട്ട്, വാലുകൾ ഉയർത്തി ആലയിച്ചു, തെക്കോട്ടു തിരിഞ്ഞ് ഓടി.
തതഃ സ സമരേ ശൂരോ ബീഭത്സുഃ ശത്രുപൂഗഹാ। ഗോപാലാംശ്ചോദയാമാസ ഗാവശ്ചോദയതേതി ച
അപ്പോൾ ആ ധീരനായ അർജ്ജുനൻ, ശത്രുക്കളുടെ കൂട്ടങ്ങളെ നശിപ്പിക്കുന്നവൻ, കന്നുകാലികളെ മുന്നോട്ട് ഓടിപ്പിക്കാൻ ഗോപ്പന്മാരോട് ഉത്സാഹം നൽകി: 'കാളകളെ മുന്നോട്ട് കൊണ്ടുപോകൂ!' എന്നു പറഞ്ഞു.
ഉത്തരം ചാഹ ബീഭത്സുര്ഹര്ഷയന്പാണ്ഡുനന്ദനഃ । ഗവാമഗ്രം സമീക്ഷസ്വ ഗശ്ചൈവാശു നിവര്തയ
പാണ്ഡുവിന്റെ പുത്രനായ അർജ്ജുനൻ ഉത്തരനെ സന്തോഷിപ്പിച്ച് പറഞ്ഞു: 'കാളകളുടെ മുന്നിൽ ശ്രദ്ധയോടെ നോക്കൂ, അവയെ വേഗത്തിൽ തിരിച്ചു കൊണ്ടുപോകൂ.'
യാവദേതേ നിവര്തന്തേ കുരവോ ജവമാസ്ഥിതാഃ । യാഹ്യുത്തരേണ ഗാശ്ചൈതാഃ സൈന്യാനാം ച നൃപാത്മജ
ഈ കൌരവർ വേഗത്തിൽ മുന്നോട്ട് വരുന്നത് നമുക്ക് തടയാൻ കഴിയുന്നത്ര സമയം, രാജകുമാരാ, നീ ഉത്തരനോടൊപ്പം ഈ കാളകളെ അകറ്റി കൊണ്ടുപോകൂ.
പശ്യന്തു കുരവഃ സര്വേ മമ വീര്യപരാക്രമമ്
എന്റെ ശക്തിയും വീര്യവും കൌരവർ എല്ലാവരും കാണട്ടെ.
ദൃഷ്ടവാ യാന്തമദൂരസ്ഥം ക്ഷിപ്രമഭ്യപതന്രഥൈഃ ।। ഹസ്ത്യശ്വപരിവാരേണ മഹതാഽഭിവിരാജതാ
അവർ അടുത്ത് വരുന്നത് കണ്ടു, അവർ വണ്ടികളോടും വലിയ ആനകളും കുതിരകളും ചുറ്റിപ്പറ്റിയതുമായ അണിയറകളോടും വേഗത്തിൽ മുന്നോട്ട് നീങ്ങി, അതിനാൽ ആ സൈന്യം ഭംഗിയായി തിളങ്ങി.
യോധൈഃ പ്രാസാസിഹസ്തൈശ്ച ചാപബാണോദ്യതായുധൈഃ ।। താന്യനീകാന്യശോഭന്ത കുരൂണാമാതതായിനാമ്
കൈയിൽ കുന്തവും വാളും വഹിച്ച യോദ്ധാക്കളും, വില്ലും അമ്പും ഒരുക്കിയവരും, ആക്രമണത്തിനായി തയ്യാറായ കൌരവർ്റെ അണികൾ അഴകായി അലങ്കരിക്കപ്പെട്ടു.