ശ്രീമാന്വദാന്യോ ധൃതിമാന്തത്കരോതി ച പാണ്ഡവഃ ।। ഇമൌ ബാണാവനുപ്രാപ്തൌ പാദയോഃ പ്രത്യുപസ്ഥിതൌ
മഹത്വവും ദാനശീലവും ധൈര്യവും ഉള്ള പാണ്ഡവൻ പ്രവർത്തിക്കുന്നു; അവന്റെ രണ്ട് അമ്പുകൾ എന്റെ കാലടിയിൽ എത്തി നിൽക്കുന്നു.
രഥസ്യാഗ്രേ നിഖാതൌ മേ ചിത്രപുങ്ഖാവജിഹ്മഗൌ ।। ഇമൌ ചാപ്യപരൌ ബാണാവഭിതഃ കര്ണമൂലയോഃ
എന്റെ രഥത്തിന്റെ മുന്നിൽ നേരായ പാറയുള്ള രണ്ട് അമ്പുകൾ ഉറപ്പായി കുത്തിയിരിക്കുന്നു; കൂടാതെ, എന്റെ ചെവിക്കരികിൽ ഇനിയും രണ്ട് അമ്പുകൾ ഉണ്ട്.
സംസ്പൃശന്താവതിക്രാന്തൌ പൃഷ്ട്വേവാനാമയം ഭൃശമ് ।। ചിരദൃഷ്ടോഽയമസ്മാഭിര്ധര്മജ്ഞോ ബാന്ധവപ്രിയഃ
അവ അമ്പുകൾ സ്പർശിച്ച് കടന്ന് പോകുന്നു, എന്റെ സുഖദുഃഖം ചോദിക്കുന്നതുപോലെ. ധർമ്മം അറിയുന്ന, ബന്ധുക്കളെ സ്നേഹിക്കുന്ന അവനെ നാം വളരെക്കാലമായി കണ്ടിട്ടില്ല.
അതീവ ജ്വലതേ ലക്ഷ്മ്യാ പാണ്ഡുപുത്രഃ പ്രതാപവാന് ।। നിരുഷ്യ ച വനേ വാമം കൃത്വാ കര്മ സുദുഷ്കരമ്
പ്രഭയാൽ ജ്വലിക്കുന്ന പാണ്ഡുപുത്രൻ, കാടിൽ കഷ്ടങ്ങൾ സഹിച്ച് അത്യന്തം ദുഷ്കരമായ പ്രവൃത്തികൾ ചെയ്തശേഷം, ഇപ്പോൾ അതിശയമായി പ്രകാശിക്കുന്നു.
അഭിവാദയതേ പാര്ഥഃ പൂജയന്മാമരിംദമഃ ।। അമര്ഷേണ ഹി സംപൂര്ണോ ദുഃഖേന പ്രതിബോധിതഃ
പാർഥൻ എന്നെ ആദരപൂർവ്വം അഭിവാദ്യം ചെയ്യുന്നു; ശത്രുക്കളെ ജയിക്കുന്നവൻ, ദു:ഖത്തിൽ ഉണർന്ന ഉഗ്രകോപം നിറഞ്ഞവൻ.
അദ്യേമാം ഭാരതീം സേനാമേകോ നാശയതേ ധ്രുവമ് ।। ദ്വ്യധികം ദശമുഷ്യ വത്സരാണാം സ്വജനേനാവിദിതസ്ത്രയോദശം ച
ഇന്ന് ഈ ഭാരതസേനയെ അവൻ ഒറ്റയ്ക്ക് തന്നെ നശിപ്പിക്കുമെന്നത് ഉറപ്പാണ്; തന്റെ സ്വന്തം ആളുകൾക്ക് അറിയാതെയും, പതിമൂന്ന് വർഷം സഹിച്ചവനാണ് അവൻ.
ജ്വലതേ രഥമാസ്ഥിതഃ കിരീടീ തമ ഇവ രാത്രിജമഭ്യുദസ്യ സൂര്യഃ ।। രഥീ ശരീ ചാരുമാലീ നിഷങ്ഗീ ശങ്ഖീ പതാകീ കവചീ കിരീടീ
കിരീടം ധരിച്ചവൻ രഥത്തിൽ കയറി, രാത്രിയിലെ ഇരുണ്ടതിനെ മറികടന്ന് ഉദയസൂര്യൻ പോലെ ജ്വലിക്കുന്നു; രഥിയുമാണ്, അർച്ചറും, മനോഹരമായ മാലധാരിയും, വാൾ കൈവശമുള്ളവനും, ശംഖം പിടിച്ചവനും, പതാകയുമുള്ളവനും, കവചം ധരിച്ചവനും, കിരീടം ധരിച്ചവനുമാണ്.
ഖങ്ഗീ ച ധന്വീ ച വിരാജതേഽയം ശിഖീവ യജ്ഞേഷു ഘൃതേന സിക്തഃ
വാൾ കൈവശമുള്ളവനും വില്ലാളിയുമാണ് അവൻ; യജ്ഞത്തിൽ നെയ്യ് ഒഴിച്ച അഗ്നിപോലെ പ്രകാശിക്കുന്നു.
തമദൂരമുപായാന്തം ദൃഷ്ട്വാ പാണ്ഡവമര്ജുനമ് । നാരയഃ പ്രേക്ഷിതും ശേകുസ്തപന്തം ഹി യഥാ രവിമ്
പാണ്ഡുവിന്റെ മകനായ അർജുനൻ ദൂരത്തിൽ നിന്ന് സമീപിക്കുമ്പോൾ, അവനെ നോക്കാൻ ആ യോദ്ധാക്കൾക്ക് കഴിയില്ലായിരുന്നു; കത്തുന്ന സൂര്യനെ നേരിട്ട് നോക്കാൻ കഴിയാത്തതുപോലെ.
സ തം ദൃഷ്ട്വാ രഥാനീകം പാര്ഥഃ സാരഥിമബ്രവീത് । ഇഷുപാതമാത്രേ സേനായാഃ സ്ഥാപയാശ്വാനരിംദമ। യാവത്സമീക്ഷേ വ്യൂഹേഽസ്മിന്മമ ശത്രും സുയോധനമ്
അവിടെയുള്ള രഥങ്ങളുടെ നിര കണ്ടപ്പോൾ, പാർത്ഥൻ തന്റെ സാരഥിയോട് പറഞ്ഞു: 'ശത്രുക്കളെ ജയിക്കുന്നവനേ, എന്റെ അമ്പുകൾ എത്തുന്ന ദൂരത്ത് ഈ സൈന്യത്തിന് സമീപം കുതിരകൾ നിർത്തൂ. ഈ നിരയിൽ എന്റെ ശത്രുവായ സുയോധനനെ ഞാൻ കാണട്ടെ.'
രക്തവൈഡൂര്യവികൃതം മണിപ്രവരഭൂഷിതമ് । പരം ജാനാമ്യഹം തസ്യ ധ്വജം ദൂരാത്സമുച്ഛ്രിതമ്
അവന്റെ കൊടി ഞാൻ ദൂരത്തിൽ നിന്ന് തന്നെ തിരിച്ചറിയുന്നു. അതിൽ രക്തനിറമുള്ള വൈഡൂര്യവും വിലയേറിയ രത്നങ്ങളും അണിയിച്ചിരിക്കുന്നു.
യദ്യേനമിഹ പശ്യാമി ദുര്ബുദ്ധിമതിമാനിനമ് । യമായ പ്രേഷയിഷ്യാമി സഹായഃ സ്യാദ്യദീശ്വരഃ
ഈ ദുഷ്ടബുദ്ധിയും അഹങ്കാരിയും ഇവിടെ ഞാൻ കണ്ടാൽ, അവനെ ഞാൻ യമലോകത്തേക്ക് അയക്കും; വിധി അനുവദിച്ചാൽ അവൻക്ക് കൂട്ടുകാരൻ കിട്ടും.
സര്വാനന്യാനനാദൃത്യ ദൃഷ്ട്വാ തമതിമാനിനമ് । സിംഹഃ ക്ഷുദ്രമൃഗസ്യേവ പതിഷ്യേ തസ്യ മൂര്ധനി
മറ്റെല്ലാവരെയും അവഗണിച്ച്, ആ അഹങ്കാരിയെയെ ഞാൻ കണ്ടാൽ, ഒരു സിംഹം ദുർബലമായ മൃഗത്തെ ആക്രമിക്കുന്നതുപോലെ അവന്റെ തലയിൽ വീണു തകർക്കും.
ഹനിഷ്യാമി തമേവാദ്യ ശരൈര്ഗാണ്ഡീവനിഃസൃതൈഃ । തസ്മിന്ഹതേ ഭവിഷ്യന്തി സര്വ ഏവ പരാജിതാഃ
ഇന്ന് ഞാൻ ഗാണ്ഡീവത്തിൽ നിന്ന് വിടുന്ന അമ്പുകൾ കൊണ്ട് അവനെ കൊല്ലും; അവൻ വീണാൽ ശേഷിക്കുന്നവരെല്ലാവരും തോറ്റുപോകും.
ശരൈശ്ച ശമയിഷ്യേഽഹം ധാര്തരാഷ്ട്രം സസൌബലമ് । അസഭ്യാനാം ച വക്താരം കുരൂണാം കില കില്വിഷമ്
അമ്പുകൾ കൊണ്ട് ഞാൻ ധൃതരാഷ്ട്രപുത്രന്മാരുടെയും അവരുടെ ശക്തിയുടെയും അഹങ്കാരത്തെ തകർക്കും; കുരുക്കളിൽ ദുഷ്പ്രവർത്തനങ്ങൾ പറയുന്നവനെ ഞാൻ ശമിപ്പിക്കും.
രാജാനം നേഹ പശ്യാമി നിരാപിഷമിദം ബലമ്। അഭിദ്രേവ ഹ രാജാനം വ്യക്തമിത്യത്ര നിര്ഭയഃ
ഇവിടെ രാജാവിനെ ഞാൻ കാണുന്നില്ല; ഈ സൈന്യത്തിനും നേതാവില്ല. രാജാവ് മുന്നോട്ട് എവിടെയോ ഉണ്ടാകും. ഭയമില്ലാതെ അവിടേക്ക് നീങ്ങൂ.
ആസ്ഥിതോ മധ്യമാചാര്യോപ്യശ്വത്ഥാമാഽപ്യനന്തരമ്। കൃപകര്ണൌ പുരസ്താത്തു മഹേഷ്വാസൌ വ്യവസ്ഥിതൌ
നടുവിൽ പ്രധാന ഗുരു നില്ക്കുന്നു; അവന്റെ പിന്നിൽ അശ്വത്താമൻ. മുന്നിൽ മഹാബലശാലികളായ കൃപനും കർണ്ണനും നില്ക്കുന്നു.
ഭൂരിശ്രവാഃ സോമദത്തോ ബാഹ്ലീകശ്ച ജയദ്രഥഃ । ദക്ഷിണം പക്ഷമാശ്രിത്യ സ്ഥിതാ യുദ്ധവിശാരദാഃ
ഭൂരിശ്രവ, സോമദത്ത, ബാഹ്ലിക, ജയദ്രഥൻ എന്നിവരും, യുദ്ധത്തിൽ പ്രാവീണ്യമുള്ളവർ, വലതുഭാഗത്ത് നില്ക്കുന്നു.
സാല്വരാജോ ദ്യുമത്സേനോ വൃഷസേനശ്ച സൌബലഃ। ദശാര്ണശ്ചൈവ കാലിങ്ഗോ വാമം പക്ഷം സമാശ്രിതഃ
സാൽവരാജാവും ദ്യുമത്സേനനും സൌബലപുത്രനായ വൃഷസേനനും, ദശാർണനും കാലിങ്ങരാജാവും ഇടതുഭാഗം കൈവശമാക്കുന്നു.
പൃഷ്ഠതഃ കുരുമുഖ്യശ്ച ഭീഷ്മസ്തിഷ്ഠതി ദംശിതഃ। സോഽര്ധസൈന്യേന ബലവാന്സര്വേഷാം നഃ പിതാമഹഃ
പിന്നിൽ കുരുക്കളുടെ പ്രധാനിയും നമ്മുടെ പിതാമഹനുമായ ഭീഷ്മൻ ഉണർവോടെ, സൈന്യത്തിന്റെ പാതിയെ കൈവശംവെച്ച് നില്ക്കുന്നു.
ദുര്യോധനം ന പശ്യാമി ക്വ നു രാജാ സ തിഷ്ഠതി। ഉത്സൃംജ്യൈതദ്രഥാനീകം യാഹി യത്ര സുയോധനഃ
ദുര്യോധനനെ ഞാൻ കാണുന്നില്ല; ആ രാജാവ് എവിടെയാണ് നില്ക്കുന്നത്? ഈ രഥങ്ങളുടെ നിര വിട്ട്, സുയോധനൻ എവിടെയാണോ അവിടെ പോകൂ.
തം ഹത്വാ സംനിവര്തിഷ്യേ ഗാഃ സ ആദായ ഗച്ഛതി। ഗവാഗ്രമഭിതോ യാഹി യത്ര രാജാ ഭവിഷ്യതി
അവനെ കൊല്ലുമ്പോൾ ഞാൻ തിരിച്ചു വരും; അവൻ പശുക്കളെ പിടിക്കാൻ പോകുന്നു. പശുക്കളുടെ മുന്നിൽ രാജാവ് ഉണ്ടാകും; അവിടേക്ക് കുതിരയോടിപ്പിക്കൂ.
ഇത്യുക്ത്വാ സമരേ പാര്ഥോ വൈരാടിമപരാജിതഃ। സംസ്പൃശാനോ ധനുര്ദിവ്യം ത്വരമാണോഽഗമത്തദാ
ഇങ്ങനെ യുദ്ധഭൂമിയിൽ പറഞ്ഞ ശേഷം, വിരാടന്റെ അജേയനായ പുത്രൻ പാർത്ഥൻ, ദിവ്യമായ വില്ല് സ്പർശിച്ച്, വേഗത്തിൽ മുന്നോട്ട് പോയി.
തതോ ഭീഷ്മോഽബ്രവീദ്വാക്യം കുരുമധ്യേ പരംതപഃ। ചിരദൃഷ്ടോഽയമസ്മാഭിര്ധര്മജ്ഞോ ബാന്ധവപ്രിയഃ
അതിനുശേഷം, ശത്രുക്കളെ ഭയപ്പെടുത്തുന്ന ഭീഷ്മൻ, കുരുക്കളുടെ ഇടയിൽ പറഞ്ഞു: 'നമുക്ക് ഏറെക്കാലമായി കാണാൻ കഴിഞ്ഞിട്ടില്ലാത്ത, ധർമ്മം അറിയുന്നവനും ബന്ധുക്കൾക്ക് പ്രിയനുമായവനാണ് ഇദ്ദേഹം.'
അതീവ ജ്വലതേ ലക്ഷ്മ്യാ പാകശാസനിരാഗതഃ। ഏഷ ദുര്യോധനം പാര്ഥോ മാര്ഗതേ നികൃതിം സ്മരന്
ഇവൻ അത്യന്തം തേജസ്സോടെ ദേവേന്ദ്രനിൽ നിന്ന് വന്നതുപോലെ ദൃശ്യമാണ്; പാർത്ഥൻ ദുര്യോധനനെ അന്വേഷിക്കുന്നു, അവന്റെ കപടത്വം ഓർത്ത്.
സേനാമത്യര്ഥമാലോക്യ ത്വരതേ ഗ്രഹണേഽസ്യ ച। മൃഗം സിംഹ ഇവാദാതുമീക്ഷതേ പാകശാസനിഃ
സൈന്യത്തെ സൂക്ഷ്മമായി നിരീക്ഷിച്ച്, അവനെ പിടിക്കാൻ പാർത്ഥൻ ഉത്സുകനായി മുന്നേറുന്നു; ഒരു സിംഹം ഇരയെ പിടിക്കാൻ നോക്കുന്നതുപോലെ പാർത്ഥൻ ധൃതരാഷ്ട്രപുത്രനെ അന്വേഷിക്കുന്നു.
നൈഷോഽന്തരേണ രാജാനം ബീഭത്സുഃ സ്ഥാതുമര്ഹതി। തസ്യ പാര്ഷ്ണി ഗ്രഹീഷ്യാമോ ജവേനാഭിപ്രധാവതഃ
രാജാവില്ലാതെ അർജുനനെ പിടിച്ചു നിർത്താൻ കഴിയില്ല. അവൻ വേഗത്തിൽ മുന്നോട്ട് പായുമ്പോൾ, അവന്റെ പാദം പിടിച്ചെടുക്കാം.
ന ഹ്യേനമഭിസംക്രുദ്ധമേകോ യുദ്ധ്യേത സംയുഗേ। അന്യോ ദേവാന്മഹാദേവാത്കൃഷ്ണാദ്വാ ദേവകീസുതാത്। ആചാര്യാച്ച സപുത്രാദ്വാ ഭാരദ്വാജാന്മഹാരഥാത്
യുദ്ധത്തിൽ കോപത്തോടെ ഒരാൾക്ക് പോലും അവനോട് നേരിട്ട് പോരാടാൻ കഴിയില്ല; മഹാദേവനോടോ, ദേവകിയുടെ മകനായ കൃഷ്ണനോടോ, അചാര്യനായ ദ്രോൺനും മകനും ഭാരദ്വാജ വംശത്തിലെ മഹാരഥിയോടോ മാത്രമേ അതിനാവൂ.
കിം നോ ഗാവഃ കരിഷ്യന്തി ദ്രവ്യം വാ വിപുലം തഥാ। ദുര്യോധനഃ പാര്ഥഗതഃ പുരാ പ്രാണാന്വിമുഞ്ചതി
നമുക്ക് പശുക്കളോ വലിയ സമ്പത്തോ എന്ത് പ്രയോജനം? ദുര്യോധനൻ പാർഥനോടു എതിർത്ത് നേരത്തെ തന്നെ ജീവൻ പണയമിട്ടിരിക്കുന്നു.
ഇത്യുക്ത്വാ സമരേ ഭീഷ്മഃ സേനയാ സഹ കൌരവഃ। അന്വധാവത്തദാ പാര്ഥം ധാര്തരാഷ്ട്രസ്യ രക്ഷണേ
ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞ്, കൌരവനായ ഭീഷ്മൻ തന്റെ സൈന്യത്തോടൊപ്പം, ധൃതരാഷ്ട്രപുത്രന്റെ രക്ഷയ്ക്കായി പാർഥനെ പിന്തുടർന്നു.